საქმე №ას-902-864-2014 30 მარტი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – სს „R.C.“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – თ.ც. (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 4 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

თ.ც.მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „R.C.-ის“ მიმართ სს „მ.ის“ 2012 წლის 11 ივლისის №...ბრძანების ბათილად ცნობის, მოსარჩელის სს „R.C.-ში“ სპეციალური მომსახურების ტრანსპორტის სამსახურის უფროსის თანამდებობის ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენისა და სამსახურიდან გათავისუფლების დღიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, იძულებითი განაცდურის სახით ყოველთვიური სარგოს - 3474 (საშემოსავლოს გარეშე) ლარის ანაზღაურების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

2007 წლის 1 აგვისტოდან, მოსარჩელე თ.ც. მუშაობდა სს „მ.ის“ სპეციალური მომსახურების ტრანსპორტის სამსახურის უფროსის თანამდებობაზე და პირნათლად ასრულებდა უფლება-მოვალეობებს. მუშაობის პერიოდში თ.ც.ს მიმართ არ ყოფილა გამოყენებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის რომელიმე ზომა, შესაბამისად, მისი გათავისუფლება ვერ იქნებოდა დაკავშირებული დაკისრებული მოვალეობების შეუსრულებლობასთან.

2012 წლის 11 ივლისის სს „მ.ის“ გენერალური დირექტორის №... ბრძანების საფუძველზე, თ.ც. გათავისუფლდა აღნიშნული თანამდებობიდან. გათავისუფლების საფუძვლად ბრძანებაში მითითებულია დაწესებულების ადმინისტრაციის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება, რომელიც უცნობია რა ფაქტობრივ და სამართლებრივ გარემოებებს ემყარება.

მოსარჩელის განმარტებით, მისი თანამდებობიდან გათავისუფლების რეალური მიზეზი სს „მ.ისა“ და მისი პოლიტიკური შეხედულებების შეუთავსებლობა იყო, ვინაიდან, თ.ც. 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნების პერიოდში იყო პოლიტიკური მოძრაობა „ქართული ოცნების“ იდეოლოგიის მხარდამჭერი და აქტივისტი.

გათავისუფლების შესახებ ბრძანებით, თ.ც.ს კომპენსაციის სახით გადაეცა ერთი თვისა და ცხრა სამუშაო დღის ხელფასი.

მოსარჩელის განთავისუფლების ბრძანება მიღებულ იქნა იმ პერიოდში, როდესაც იგი მძიმე ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო მკურნალობდა სამკურნალო დაწესებულებაში, რაც დასტურდება დაბა კაზრეთის შპს „საავადმყოფო-პოლიკლინიკურ გაერთიანების“ მიერ გაცემული ცნობით, რომელშიც აღნიშნულია, რომ თ.ც.ს დაესვა დიაგნოზი გულმკერდის რადიკულიტი. შესაბამისი სამედიცინო მკურნალობის გასავლელად, თ.ც. 2012 წლის 10 ივლისიდან 2012 წლის 20 ივლისამდე იმყოფებოდა ცნობის გამცემ დაწესებულებაში, ამასთანავე, მოსარჩელეს გათავისუფლების შესახებ ბრძანება არ ეცნობა კანონით დადგენილი წესით.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით მოითხოვა:

თ.ც. 2007 წლის 11 აპრილიდან დაინიშნა წარმოების დირექციაში, კარიერზე სპეცმომსახურების ტრანსპორტის სამსახურის უფროსად.

2008 წლის 21 აპრილს, იგი გადაყვანილ იქნა კარიერის უფროსის მოადგილედ რემონტის დარგში. 2009 წლის 17 ნოემბრის ბრძანების შესაბამისად, დაშვებულ იქნა სპეცმომსახურების ტრანსპორტის სამსახურისა და ადმინისტრაციული ტრანსპორტის ავტოფარეხის უფროსის საშტატო ერთეული, რომელზეც გადაყვანილი იქნა თ.ც.

2011 წლის 6 აპრილის ბრძანებით, შეცვლილი ორგანიზაციული სტრუქტურის შესაბამისად. მოსარჩელის თანამდებობრივი პოზიცია იწოდებოდა სპეცმომსახურების ტრანსპორტის სამსახურის უფროსად.

თ.ც.ს მითითება, რომ მისი გათავისუფლების ბრძანება მიღებულ იქნა მაშინ, როდესაც ჯანმრთელობის მგომარეობის გამო საჭირო გახდა სასწრაფოდ მისი სამკურნალო დაწესებულებაში გადაყვანა, უსაფუძვლოა, ვინაიდან, მოსარჩელეს საავადმყოფო ფურცელი ადმინისტრაციაში არ წარუდგენია, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელე თავიდანვე განაცხადებდა პრეტენზიას დროებითი შრომისუუნარობის გამო შრომითი ურთიერთობის მოშლის უკანონობაზე.

2012 წლის ივნისში სს „მ.ის“ ძირითადი აქციონერის - ჰოლანდიური კომპანია „G. G. B.V.-ის“ სააქციონერო კაპიტალის გასხვისებასთან დაკავშირებით განხორციელდა ხსენებული კომპანიის სახელის ცვლილება და ეწოდა „R. M. G. B.V.“, შესაბამისად, შეიცვალა შვილობილ კომპანია სს „მ.ის“ საფირმო სახელწოდება და მას ეწოდა სს „R.C.“. კომპანიის მეპატრონის შეცვლასთან ერთად განხორციელდა სამეთვალყურეო საბჭოსა და მმართველი მენეჯმენტის ცვლილება. ახალი ადმინისტრაციის შემოსვლასთან დაკავშირებით დღის წესრიგში დადგა იმ საკვანძო თანამდებობის პირთა შეცვლის საკითხი, რომელთა მიმართაც ახალ ადმინისტრაციას არ გააჩნდა ნდობის საკმარისი საფუძველი. შეიცვალა ბიზნესის მეპატრონე და მან მოისურვა მისთვის სასურველი და სანდო მმართველი რგოლის დაკომპლექტება საკუთარი გუნდით, ორგანიზაციული სტრუქტურის ძირეული სახეცვლილების ფონზე. 2012 წლის მითითებულ პერიოდში ამ საფუძვლით კომპანიიდან დათხოვნილი იქნა მმართველობის მაღალი და საშუალო რგოლის 61 თანამშრომელი.

2012 წლის ივნისის შუა რიცხვებში, მოსარჩელეს სიტყვიერად განემარტა, რომ მისი, როგორც ძველი მმართველი გუნდის წევრის მიმართ, საკმარისი ნდობის არარსებობის გამო, ახალი მენეჯმენტი ვერ შეძლებდა მასთან ურთიერთობის გაგრძელებას.

მოპასუხე არ დაეთანხმა მოსარჩელის მითითებას, რომ იგი გახდა პოლიტიკური დისკრიმინაციის მსხვერპლი, ვინაიდან, სს „R.C.“ წარმოადგენს სამთამადნო კომპანიას და აბსოლუტურად აპოლიტიკურ კერძო სამართლის სუბიექტს. ახალი ადმინისტრაციისათვის დაინტერესების საგანს არ წარმოადგენდა მოსარჩელის პოლიტიკური მსოფლმხედველობა თუ აქტივობა.

სს „R.C.-ის“ სამეთვალყურეო საბჭოს მიერ 2012 წლის 29 ნოემბერს დამტკიცებული ახალი ორგანიზაციული სტრუქტურის შესაბამისად, გენერალური დირექტორის 2013 წლის 1 თებერვლის №68/1 ბრძანებით დამტკიცდა კომპანიის საშტატო განრიგი და საშტატო შეთავსებები, რომელიც შეესაბამებოდა კომპანიის ახალი მეპატრონისა და მენეჯმენტის ახლებურ ხედვას კომპანიის მმართველობის შესახებ. აღნიშნულის საფუძველზე სრული რეორგანიზაცია განიცადა კომპანიის სტრუქტურამ და მოსარჩელის თანამდებობრივი პოზიცია საერთოდ გაუქმდა, ხოლო სპეც.ტრანსპორტის ფუნქციები გადანაწილდა სხვადასხვა სტრუქტურულ ერთეულებს შორის.

მოპასუხის განმარტებით, სპეც.ტრანსპორტის სამსახური აღარ არსებობს, გაუქმდა, ხოლო მთლიანად ტრანსპორტი ახალი საშტატო განრიგის მიხედვით დაექვემდებარა წარმოების ბლოკს.

ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 2014 წლის 20 თებერვლის გადაწყვეტილებით თ.ც.ს სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი სს „მ.ის“ 2012 წლის 11 ივლისის №386/ბ ბრძანება თ.ც.ს სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ და პირვანდელ სამუშაო ადგილზე - სპეციალური მომსახურების ტრანსპორტის სამსახურის უფროსის თანამდებობაზე თ.ც.ს აღდგენის მიზნით მოპასუხე სს „R.C.-ს“ დაევალა, უზრუნველყოს იგი ტოლფასი სამსახურით; სს „R.C.-ს“ თ.ც.ს სასარგებლოდ დაეკისრა იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება 2012 წლის 10 ივლისიდან გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე ყოველთვიურად 3 474 (საშემოსავლოს გარეშე) ლარის ოდენობით.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 4 ივლისის განჩინებით სს „R.C.-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა ბოლნისის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ სს „მ.ის“ საფირმო სახელწოდებაში შეტანილ იქნა ცვლილება და ეწოდა სს „R.C.“;

სს „მ.ის“ 2007 წლის 11 აპრილის №118/ბ ბრძანებით თ.ც. დაინიშნა სს „მ.ის“ წარმოების დირექციაში, კარიერზე სპეცმომსახურების ტრანსპორტის სამსახურის უფროსად. მისი ყოველთვიური თანამდებობრივი სარგო განისაზღვრა 1 700 ლარით;

სს „მ.ის“ 2008 წლის 21 აპრილის №152/ბ ბრძანებით, კარიერის უფროსის მოხსენებითი ბარათის საფუძველზე, თ.ც. გადაყვანილ იქნა კარიერის უფროსის მოადგილედ რემონტის დარგში. მისი ყოველთვიური თანამდებობრივი სარგო განისაზღვრა 4 937 ლარით;

სს „მ.ის“ 2009 წლის 17 ნოემბრის №287/ბ ბრძანებით, გენერალური დირექტორის ზეპირი განკარგულების საფუძველზე, დაშვებულ იქნა სპეცმომსახურეობის ტრანსპორტის სამსახურისა და ადმინისტრაციული ტრანსპორტის ავტოფარეხის უფროსის საშტატო ერთეული, რომელზეც გადაყვანილი იქნა თ.ც. მისი ყოველთვიური თანამდებობრივი სარგო განისაზღვრა 4398 ლარით;

სს „მ.ის“ 2011 წლის 6 აპრილის №163/ბ ბრძანებით დამტკიცდა ახალი ორგანიზაციული სტრუქტურა თანდართული სქემის შესაბამისად. შეცვლილი ორგანიზაციული სტრუქტურის თანახმად, თ.ც.ს თანამდებობრივი პოზიცია იწოდებოდა „სპეცმომსახურების ტრანსპორტის სამსახურის უფროსად“;

სს „მ.ის“ 2012 წლის 9 ივლისის სამეთვალყურეო საბჭოს №14 სხდომის ოქმით დამტკიცდა სს „მ.ის“ მმართველობითი მენეჯმენტის სტრუქტურა და მოწონებულ იქნა გენერალური დირექტორის მიერ წარმოდგენილი მმართველობითი რგოლის კანდიდატურები;

სს „მ.ის“ გენერალური დირექტორის 2012 წლის 11 ივლისის №386/ბ ბრძანების საფუძველზე, თ.ც. გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან. ბრძანებაში განთავისუფლების საფუძვლად მითითებულია ადმინისტრაციის გადაწყვეტილება;

სადავო ბრძანებაში მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების ფაქტობრივი საფუძველი მითითებული არ არის;

პალატის მითითებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი იყო და სს „R.C.-ი“ სააპელაციო საჩივარში ადასტურებდა იმ გარემოებას, რომ თ.ც.ს გათავისუფლება დაკავშირებული იყო მოპასუხე ორგანიზაციაში მმართველობითი რგოლის შეცვლასთან. მოსარჩელის გათავისუფლების საფუძველს წარმოადგენდა სს „R.C.-ის“ სამეთვალყურეო საბჭოსა და მმართველი მენეჯმენტის ცვლილება, რის გამოც ახალ ადმინისტრაციას არ გააჩნდა საკმარისი ნდობის საფუძველი თ.ც.ს მიმართ;

სს „R.C.-ის“ 2013 წლის 21 თებერვლის ბრძანებით დამტკიცდა სს „R.C.-ის“ საშტატო განრიგი №1 დანართის მიხედვით. ახალი საშტატო განრიგი ამოქმედდა 2013 წლის 1 თებერვლიდან;

აპელანტის მითითება, რომ თ.ც.ს მიერ დაკავებული თანამდებობის ტოლფასი თანამდებობა სს „R.C.-ში“ არ არსებობდა, ასევე, არ იყო ვაკანსია, რაც მოსარჩელის აღდგენას შეუძლებელს ხდიდა პალატამ არ გაიზიარა და განმარტა, რომ აღნიშნული გარემოების მტკიცების ტვირთი ეკისრებოდა მოპასუხეს (აპელანტს). პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა, რომ სს „R.C.-ის“ 2013 წლის 21 თებერვლის ბრძანებით დამტკიცებული ახალი საშტატო განრიგის მიხედვით, გაუქმდა სპეციალური მომსახურების ტრანსპორტის სამსახურის უფროსის თანამდებობა. ახალი საშტატო განრიგი ამოქმედდა 2013 წლის 1 თებერვლიდან. 2014 წლის 14 თებერვლის სხდომაზე მოპასუხემ განმარტა, რომ დღევანდელი მდგომარეობით კომპანიაში ტრანსპორტის სამსახური აღარ არსებობს და გაუქმებულია, ხოლო ტრანსპორტი დაექვემდებარა წარმოების ბლოკს.

სასამართლოს მოსაზრებით, ტოლფასი თანამდებობა უნდა განისაზღვროს ახალი საშტატო განრიგით გათვალისწინებული თანამდებობებისა და ფუნქციონალური უფლება-მოვალეობების შეფასების შედეგად. სადავო ფაქტობრივ გარემოებასთან მიმართებაში საქმეში მოპასუხეს წარმოდგენილი ჰქონდა მხოლოდ სს „R.C.-ის“ 2013 წლის 21 თებერვლის ბრძანება და სს „R.C.-ის“ ორგანიზაციული სტრუქტურა, რომელიც სს „R.C.-ის“ სამეთვალყურეო საბჭოს სხდომის №4 ოქმით იყო დამტკიცებული. მოცემულ შემთხვევაში, აპელანტს არ წარმოუდგენია დასაბუთებული პრეტენზია გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ.

სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლის პირველი და მე-4 პუნქტებით, „ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ“ საერთაშორისო პაქტის მე-6 მუხლით, შრომის კოდექსის პირველი მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილებით, 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციით და არ გაიზიარა აპელანტის მსჯელობა, რომ შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტი დამსაქმებელს ანიჭებდა შეუზღუდავ უფლებას, ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე მოეშალა შრომითი ხელშეკრულება დასაქმებულთან.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, აღნიშნული ნორმით მხარეთათვის მინიჭებული ხელშეკრულების მოშლის უფლება არ არის შეუზღუდავი. ხსენებული ნორმა არ შეიძლება განმარტებულ იქნას, როგორც დამქირავებლის ცალმხრივი უფლება, ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე სამუშაოდან გაათავისუფლოს დასაქმებული. მითითებული ნორმის ასეთი განმარტება წაახალისებდა დამქირავებლის თვითნებობას, ხოლო, სასამართლოსათვის მიმართვის უფლებას აზრს დაუკარგავდა. სასამართლოს მოსაზრებით, სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლის თანახმად, სამოქალაქო უფლება მართლზომიერად უნდა განხორციელდეს, ხოლო დავის შემთხვევაში, სასამართლოს ჰქონდეს შესაძლებლობა, შეაფასოს იგი. სამუშაოდან განთავისუფლების თაობაზე შრომითი დავის განხილვისას, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს, თუ რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან განთავისუფლებისას. აღნიშნული საკითხის გამორკვევა კი, შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე ადმინისტრაციის ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად. ამ ამოცანის შესრულებას სასამართლო ვერ შეძლებს, თუ დამსაქმებლის მიერ დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძველი მითითებული არ იქნება. შრომის კოდექსის 37-ე მუხლით არ არის მოწესრიგებული შრომითი ხელშეკრულების მოშლის ინსტიტუტი, ხელშეკრულების მოშლის წესი და პირობები. ეს ნორმა წარმოადგენს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლების ჩამონათვალს და არა შრომითი ხელშეკრულების მოშლის მარეგულირებელ ნორმას. შესაბამისად, სასამართლო არ დაეთანხმა აპელანტის მსჯელობას, რომ დამსაქმებლის ინიციატივით ხელშეკრულების მოშლა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დამოუკიდებელი საფუძველია და, შესაბამისად, დამსაქმებელი არაა ვალდებული, დასაქმებულის სამუშაოდან დათხოვნის კონკრეტული მიზეზი მიუთითოს.

მოპასუხემ თ.ც. სამსახურიდან გაათავისუფლა ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე, შრომითი ხელშეკრულების (გარიგების) მოშლით, რითაც დაარღვია დასაქმებულის კონსტიტუციური უფლება, რაც გასაჩივრებული ბრძანების ბათილობისა და მოსარჩელის სამუშაოზე აღდგენის საფუძველს წარმოადგენდა.

შრომის კოდექსის 44-ე მუხლისა და სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პალატამ განმარტა, რომ შრომითი ურთიერთობის უკანონო შეწყვეტით მოპასუხემ დასაქმებულს წაართვა შესაძლებლობა, განეხორციელებინა სამსახურებრივი მოვალეობა და მიეღო შესაბამისი შრომითი ანაზღაურება. მიყენებული ზიანი განისაზღვრება მისი მიუღებელი ხელფასით - გათავისუფლების დღიდან, 2012 წლის 10 ივლისიდან ყოველთვიურად 3 474 (საშემოსავლოს გარეშე) ლარის ოდენობით სამუშაოზე აღდგენამდე.

სააპელაციო პალატის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „R.C.-მა“, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორის განმარტებით, ბრძანების გამოცემის საფუძველი გამოიკვლია პირველი ინსტანციის სასამართლომ, რასაც ასევე აღნიშნავს სააპელაციო სასამართლო, მაგრამ არავითარ შეფასებას არ აძლევს მას. სადავო ბრძანების გამოცემის დროს მოქმედი რედაქციის შრომის კოდექსი არ ითვალისწინებდა დამსაქმებლის ვალდებულებას ბრძანებაში გათავისუფლების ფაქტობრივი საფუძვლის მითითების თაობაზე. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ კომპანიის სამეთვალყურეო საბჭოს №4 ოქმით დამტკიცებული ორგანიზაციული სტრუქტურითა და გენერალური დირექტორის 2013 წლის 21 თებერვლის ბრძანებით სპეციალური მომსახურების ტრანსპორტის სამსახური გაუქმებულია, ხოლო ტრანსპორტი დაექვემდებარა წარმოების ბლოკს. სპეციალური მომსახურების ტრანსპორტის ექსპლუატაციისა და მოვლა-პატრონობის ფუნქციები გადანაწილდა ყველა იმ სტრუქტურულ ერთეულზე, ვისაც ერიცხება აღნიშნული ტრანსპორტი და იყენებს მას. სამსახურის უფროსის ან, ზოგადად, ტრანსპორტის დარგში ხელმძღვანელი პირის ვაკანსიის არარსებობის პირობებში, გაუგებარია, როგორ უნდა მოხდეს ტოლფასი თანამდებობის განსაზღვრა საშტატო განრიგით გათვალისწინებული თანამდებობისა და ფუნქციური უფლება-მოვალეობების შეფასების შედეგად.

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ თ.ც.თან შრომითი ურთიერთობები შეწყდა 2012 წლის 11 ივლისს, იმ დროს მოქმედი საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით და 38-ე მუხლის პირველი და მე-3 ნაწილებით დადგენილი წესის დაცვით.

სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლის თანახმად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის წესი პირდაპირ იყო გათვალისწინებული საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლით, რომლის სახელწოდება იყო „შრომითი ხელშეკრულების მოშლა“, შესაბამისად, შრომით ურთიერთობასთან დაკავშირებული ისეთი საკითხი, როგორიც ამ ურთიერთობის შეწყვეტაა, პირდაპირ იყო მოწესრიგებული შრომის კოდექსით და მისი პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე სამოქალაქო კოდექსის გამოყენების საფუძველი არ არსებობდა.

შრომის კოდექსის შესაბამისი მუხლების გამოყენების განმაპირობებელი გარემოება იყო ის, რომ შეიცვალა ბიზნესის მეპატრონე, რომელმაც სრულად შეცვალა სამეთვალყურეო საბჭო, დირექტორი და მმართველი მენეჯმენტი, რაც სრულიად ბუნებრივია, რადგან ბიზნესის ახალ მესაკუთრეს სურს კომპანიის მაღალი და საშუალო მმართველობითი რგოლი დააკომპლექტოს მისთვის მისაღები და სანდო კადრებით.

სასამართლო აღნიშნავს, რომ კონსტიტუციის 30-ე მუხლით აღიარებულია უმნიშვნელოვანესი სოციალური უფლება - შრომის უფლება, რაც, მოცემულ შემთხვევაში, დარღვეული იყო. ამგვარი დასაბუთება საკმარისად ვერ განამყარებს სარჩელის დაკმაყოფილების თაობაზე სასამართლოს დასკვნებს, რადგანაც კონსტიტუციის 30-ე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, სახელმწიფო ვალდებულია, ხელი შეუწყოს თავისუფალი მეწარმეობის განვითარებას. ბიზნესის მეპატრონე თვითონ წყვეტს ხელმძღვანელ პირთაგან, ვისთან გააგრძელოს შრომითი ურთიერთობა და ვისთან არა, მხარეთა თანასწორობა და ორმხრივი ნებაყოფლობა ამ ეტაპზეც დაცული და სახელმწიფოსგან გარანტირებული უნდა იყოს. შრომითი ურთიერთობისათვის დამახასიათებელი ელემენტი, გარდა დასაქმებულის მიერ სამუშაოს შესრულებისა და დამსაქმებლის მიერ მისი ანაზღაურებისა, არის, აგრეთვე, პიროვნული დამოკიდებულება და განსაკუთრებულ ნდობაზე დაფუძნებული ურთიერთობა, მით უფრო, თუ ეს ეხება მმართველობითი რგოლის ხელმძღვანელ თანამდებობის პირს. თუ ბიზნესის მეპატრონეს არ ექნა იმის შესაძლებლობა, თავისი სურვილისამებრ შეარჩიოს მმართველი რგოლის ხელმძღვანელი პირი, თავისუფალი მეწარმეობის პრინციპი ყოველთვის ხელყოფილი იქნება.

სასამართლომ გადაწტყვეტილების დასაბუთებისას გამოიყენა ევროპის სოციალური ქარტიის 24-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი, რაც უკანონოა, ვინაიდან, ქარტიის რატიფიცირებისას სახელმწიფომ გააკეთა დათქმა, რომლის მიხედვითაც ქვეყანა სავალდებულოდ აღიარებს ქარტიის განსაზღვრულ დებულებებს და ამ ჩამონათვალში 24-ე მუხლი ვერ მოხვდა.

გაუგებარია, უნდობლობის წარმოშობას რატომ უკავშირებს სასამართლო დასაქმებულის არაკვალიფიციურობას ან შრომითი ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების არაჯეროვან შესრულებას. დასაქმებულის არაკვალიფიციურობა არ არის უნდობლობასთან კავშირში. პროფესიული ნიშნით თანამდებობისადმი შეუთავსებლობა შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის სხვა, დამოუკიდებელი საფუძველია, ისევე, როგორც შრომითი ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების დარღვევა. აღნიშნულით აშკარაა, რომ სასამართლოს დასკვნები არასწორია.

უნდა აღინიშნოს, რომ, როდესაც კომპანია ერთი მფლობელიდან გადადის ახალი მფლობელის ხელში, ტრანზაქციის განხორციელებამდე ხდება კომპანიაში არსებული მდგომარეობის შესწავლა, რა დროსაც ახალი მენეჯმენტისათვის გამოიკვეთა სურათი, როცა ფიქსირდებოდა სპეც.ტრანსპორტის მანქანა-მექანიზმებისათვის მარაგნაწილებისა და საპოხი საშუალებების გადახარჯვა. ახალი მენეჯმენტი მმართველობაში შემოსვლამდე მოკლებული იყო მომხდარი ფაქტების გამოკვლევისა და მასზე კონკრეტული რეაგირების შესაძლებლობას, რის გამოც სწორედ უნდობლობის მოტივით შეწყვიტა სპეც.ტრანსპორტის სამსახურის უფროსთან შრომითი ურთიერთობა.

დაუსაბუთებელია სასამართლოს დასკვნა იმის შესახებ, რომ საპატიო მიზეზის გარეშე შრომითი ხელშეკრულების მოშლით, მოპასუხე კომპანიის მიერ დარღვეულ იქნა მოსარჩელე დასაქმებულის უფლება, დაირღვა მხარეთა თანასწორობის პრინციპი. სწორედ მხარეთა თანასწორუფლებიანობას ეფუძნება მოქმედი შრომის კანონმდებლობა. სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლზე მითითებით ბათილად ცნო თ.ციხელაშვილის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანება, რაც საერთოდ არ გამომდინარეობს იმ დროს მოქმედი შრომის კოდექსის 37-ე და 38-ე მუხლების შინაარსიდან.

იმ შემთხვევაშიც კი, თუ შრომითი ურთიერთობების შეწყვეტის დასარეგულირებლად სასამართლო სამოქალაქო კოდექსის ნორმებით იხელმძღვანელებდა, უნდა გამოეყენებინა ამავე კოდექსის 399-ე მუხლი, რომელიც იძლევა იმის ლეგალურ საფუძველს, რომ ბიზნესის მეპატრონე აქციონერის, სამეთვალყურეო საბჭოს, დირექტორატისა და მმართველი მენეჯმენტის ერთდროულად ძირეული შეცვლა ჩაითვალოს ისეთ საპატიო მიზეზად, რა დროსაც ახალ მენეჯმენტს, უნდობლობის გამო, არ სურს ურთიერთობის გაგრძელება ძველი მენეჯმენტის წევრ საშუალო მმართველობითი რგოლის ხელმძღვანელ თანამდებობის პირთან, რომელიც უვადო შრომითი ურთიერთობით იყო დაკავშირებული დამსაქმებელთან.

არასრულია სასამართლოს დასაბუთება იმ ნაწილშიც, რომლითაც არ იქნა გაზიარებული მოსარჩელის პოზიცია დროებით შრომისუუნარობასთან დაკავშირებით. გარდა იმისა, რომ დამსაქმებლისათვის უცნობი იყო მოსარჩელის დროებითი შრომისუუნარობის შესახებ და მოსარჩელეს არ წარუდგენია ადმინისტრაციისათვის საავადმყოფო ფურცელი. უნდა აღინიშნოს, რომ დროებით შრომისუუნარობის ფაქტს ვერ დაადასტურებს 2013 წლის №26 საექიმო ცნობა.

მართალია, სასამართლომ სარჩელის დაკმაყოფილების სამართლებრივ საფუძვლად ევროპის სოციალური ქარტიის მე-4 მუხლზე არ მიუთითა, მაგრამ ხაზი უნდა გაესვას საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 13 დეკემბრის საოქმო განჩინების უკანონობას. 2012 წლის ივნისის შუა რიცხვებიდან, კომპანიაში ახალი მენეჯმენტის მისვლის შემდეგ, მოსარჩელეს სიტყვიერად განემარტა, რომ მის, როგორც ძველი მმართველობითი გუნდის წევრის მიმართ, საკმარისი ნდობის არარსებობის გამო, ახალი მენეჯმენტი ვერ შეძლებდა მასთან ურთიერთობის გაგრძელებას. ასე რომ, გათავისუფლების შესახებ წინასწარი შეტყობინების საკითხთან დაკავშირებით ევროპის სოციალური ქარტიის მე-4 მუხლის მე-4 პუნქტის მოთხოვნა მაინც დაცულია, თავის მხრივ, ქარტია წინასწარი წერილობით შეტყობინების თუ სხვა რაიმე სპეციალურ წესს არ აწესებს.

სასამართლომ 2013 წლის 13 დეკემბრის საოქმო განჩინებით უკანონოდ არ დააკმაყოფილა შუამდგომლობა მოწმის სახით სს „R.C.-ის“ უსაფრთხოების დეპარტამენტის უფროსის ე. ც.ს დაკითხვის შესახებ. სასამართლომ განმარტა, რომ შრომის კოდექსის თანახმად, დამსაქმებლის ინიციატივით დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების შემთხვევაში დამსაქმებელი ვალდებული იყო, ამის შესახებ წინასწარ წერილობით გაეფრთხილებინა დასაქმებული. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოპასუხე მხარის მიერ მითითებული გარემოება მოსარჩელის მოსალოდნელი გათავისუფლების შესახებ მისი ინფორმირების თაობაზე უნდა დადასტურებულიყო სპეციალური მტკიცებულებით და არა მოწმის ჩვენებით.

სასამართლოს მხრიდან კანონის დარღვევის ფაქტს ადასტურებს ის გარემოებაც, რომ მან იხელმძღვანელა შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის არსებული რედაქციით, მაშინ, როცა მოსარჩელის სამსახურიდან დათხოვნის დროს მოქმედი შრომის კოდექსის 38-ე მუხლი არ ითვალისწინებდა დასაქმებულის წინასწარი და მით უფრო წერილობითი გაფრთხილების ვალდებულებას. აქედან გამომდინარე, სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის, 103-ე და 105-ე მუხლები.

თუკი ბოლნისის რაიონული სასამართლო ხელმძღვანელობდა შრომის კოდექსის ახალი რედაქციით, სასამართლოს მხედველობაში უნდა მიეღო ისიც, რომ სარჩელი აღიძრა გათავისუფლებიდან თითქმის ერთი წლის შემდეგ და ამით მოსარჩელემ ხელოვნურად გაზარდა ანაზღაურების ოდენობა. დაკისრებული თანხა ხელზე მისაღები შრომის ანაზღაურებაა, რომლის სანაცვლო შრომითი საქმიანობა დასაქმებულს არ გაუწევია. თანხის ეკვივალენტი შრომითი პროდუქტი არ შექმნილა და ასეთ პირობებში, როცა მოსარჩელემ ერთი წლის დაგვიანებით წარადგინა სარჩელი და მოითხოვა იმ თანხის ანაზღაურება, რომლის შესაბამისი შრომაც არ გაუწევია, ამ მოთხოვნის დაკმაყოფილება არასამართლიანია, მით უფრო, როდესაც კანონმდებელმა, 2013 წლის ივლისიდან აღადგინა ე.წ ინტერესთა ბალანსი დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის, საკანონმდებლო ცვლილებით გაითვალისწინა ასევე ის გონივრული ვადა, რომლის განმავლობაშიც დასაქმებულს შეუძლია გაასაჩივროს სამსახურიდან დათხოვნის ბრძანება. ეს ვადა არის 30 კალენდარული დღე და არა ერთი წელი ან კიდევ უფრო ხანგრძლივი პერიოდი.

გადაწყვეტილება ასევე დაუსაბუთებელია განაცდურის ანაზღაურების ნაწილში. გასათვალისწინებელია ისიც, რომ მოპასუხეს განაცდურის ანაზღაურება დაეკისრა 2012 წლის 10 ივლისიდან, მაშინ, როცა გათავისუფლების ბრძანებით მას ერთი თვის კომპენსაცია მიღებული აქვს.

კასატორი არ ეთანხმება გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნებს მოსარჩელის ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენის შესახებ, სს „R.C.-ის“ განმარტებით, სასამართლოს არც გამოუკვლევია მოიძებნება თუ არა მოპასუხე ორგანიზაციაში ტოლფასი სამუშაო და ხომ არ არსებობს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის ბოლო წინადადებით განსაზღვრული ალტერნატივის – სასამართლოს მიერ განსაზღვრული კომპენსაციის დაკისრების საფუძველი. ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენა დასაშვებია იმ შემთხვევაში, თუ არსებობს შესაბამისი ვაკანსია, სხვა შემთხვევაში მეწარმე სუბიექტს, რომელსაც არ სჭირდება გაუქმებული სამსახურის უფროსის მომსახურება, მოუწევს სპეციალურად შექმნას ასეთი თანამდებობა და უხადოს ხელფასი პირს, რომლის ეკვივალენტი შრომითი მომსახურება მეწარმეს არ სჭირდება და რეალურადაც ვერ უზრუნველყოს შესაბამისი დასაქმებით.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს „R.C.-ის“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს დამსაქმებლის ინიციატივით დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტისა და ამ შეწყვეტიდან გამომდინარე მეორადი მოთხოვნების დაკმაყოფილების მართლზომიერების საკითხი.

იმისათვის, რათა წინამდებარე საქმეზე შემოწმდეს სამუშაოზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნის მართლზომიერება, საკასაციო პალატის შეფასებით, უპირველესად, პასუხი უნდა გაეცეს მთავარ კითხვას: ხელშეკრულების მოშლის თაობაზე დამსაქმებლის ცალმხრივი ნება შეესაბამება შრომის კოდექსის მოთხოვნებს?

უპირველესად, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის თანახმად, განსაზღვრულია ის ფარგლები, რომელშიც შეიძლება საკასაციო სასამართლომ განახორციელოს სამართლებრივი შეფასება. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს კასატორის მითითებას იმ ფაქტებსა და მტკიცებულებებზე, რომლებიც ადასტურებენ საპროცესო სამართლის ნორმების იმგვარ დარღვევას, რასაც შედეგად საქმის ფაქტობრივი გარემოებების არასწორი დადგენა ან საერთოდ დაუდგენლობა მოჰყვა.

როგორც გასაჩივრებული განჩინების შინაარსიდან ირკვევა, სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნები საქმის ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით, კერძოდ, დადგენილია, რომ:

სს „მ.ის“ საფირმო სახელწოდებაში შეტანილ იქნა ცვლილება და ეწოდა სს „R.C.“;

სს „მ.ის“ 2007 წლის 11 აპრილის №118/ბ ბრძანებით თ.ც. დაინიშნა სს „მ.ის“ წარმოების დირექციაში, კარიერზე სპეცმომსახურების ტრანსპორტის სამსახურის უფროსად;

სხვადასხვა დროს მოსარჩელე ამავე საზოგადოებაში მუშაობდა სხვადასხვა პოზიციაზე და გათავისუფლების დროისათვის უფლებამოსილებას ახორციელებდა სპეცმომსახურების სამსახურის უფროსის პოზიციაზე;

სს „მ.ის“ გენერალური დირექტორის 2012 წლის 11 ივლისის №386/ბ ბრძანების საფუძველზე, თ.ც. განთავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან. გათავისუფლების ბრძანებაში გათავისუფლების საფუძვლად მითითებულია ადმინისტრაციის გადაწყვეტილება.

საქმის განხილვისას სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენდა 2012 წლის 11 ივლისის დროისათვის მოქმედი რედაქციის შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტი. ეს გარემოება მხარეებს სადავო არ გაუხდიათ, უფრო მეტიც, მოპასუხემ, როგორც შესაგებლით, ისე სააპელაციო და საკასაციო წესით საქმის განხილვისას დაადასტურა, რომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა განაპირობა ორგანიზაციაში განხორციელებულმა ცვლილებებმა: შეიცვალა საზოგადოების სამეთვალყურეო საბჭო და მმართველი მენეჯმენტი და ახალ ადმინისტრაციას არ გააჩნდა თ.ც.ის მიმართ საკმარისი ნდობა.

სააპელაციო სასამართლომ, აპელანტის მიერ გამოვლენილი ცალმხრივი ნება არ მიიჩნია კანონშესაბამისად სწორედ მის მიერ მითითებული გათავისუფლების ფაქტობრივი საფუძვლის გამო, შესაბამისად, ჩათვალა, რომ არსებობდა ბრძანების ბათილად ცნობისა და პირვანდელი მდგომაროების აღდგენის საფუძველი.

კასატორი არ ეთანხმება გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივ დასაბუთებას და მიიჩნევს, რომ სასამარლომ არასწორად განმარტა კანონი, კერძოდ, გათავისუფლების დროისათვის მოქმედი შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტი. კასატორის მოსაზრებით, სწორედ მითითებული ნორმა იძლეოდა დამსაქმებლის მიერ ხელშეკრულების ცალმხრივად მოშლის შესაძლებლობას, იმგვარად, რომ დამსაქმებელი არ იყო ვალდებული, დაესაბუთებინა შეწყვეტის მიზეზი.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ამ კუთხით კასატორის პრეტენზია დაუსაბუთებელია და არ არსებობს მისი გაზიარების წინაპირობა, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები ცალმხრივად გამოვლენილი ნების ბათილად მიჩნევის შესახებ დასაბუთებულია და არ არსებობს განჩინების ამ ნაწილში გაუქმების წინაპირობა.

ამ თვალსაზრისით, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს დამსაქმებლის მიერ შრომითი ხელშეკრულების ცალმხრივად მოშლის თაობაზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ ერთგვაროვან პრაქტიკაზე. საკასაციო პალატის მიდგომა ამ საკითხის თაობაზე შემდეგნაირია:

დამსაქმებლის მიერ ხელშეკრულების ცალმხრივად მოშლის უფლების მართლზომიერად გამოყენებისათვის საყურადღებოა იმ საერთაშორისო აქტებით ნაკისრ ვალდებულებათა დაცვა, რომლებიც იცავენ დასაქმებულს სამუშაოდან წინასწარი შეტყობინებისა და ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე განთავისუფლებისაგან. ევროპის სოციალური ქარტიის 4.4 მუხლით (რატიფიცირებულია საქართველოს პარლამენტის 2005 წლის 1 ივლისის №1876_რს დადგენილებით), შრომის სამართლიანი ანაზღაურების მიღების უფლების განხორციელების მიზნით, მხარეები ვალდებულებას კისრულობენ, აღიარონ თითოეული მუშაკის მიერ დასაქმების შეწყვეტის შესახებ შეტყობინების წინასწარი მიღების უფლება. ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტის (საქართველოში ძალაშია 1994 წლის 3 აგვისტოდან) მე-6 მუხლის თანახმად, ამ პაქტის მონაწილე სახელმწიფოები აღიარებენ შრომის უფლებას, ხოლო ამავე მუხლის მე-2 ნაწილით, ამ პაქტის მონაწილე სახელმწიფოთა ღონისძიებანი, ამ უფლების სრულად განხორციელების მიზნით, შეიცავს პროფესიულ-ტექნიკური სწავლებისა და მომზადების პროგრამებს, განუხრელი ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული განვითარებისა და სრული საწარმოო დასაქმების გზებსა და მეთოდებს ისეთ პირობებში, რომლებიც უზრუნველყოფენ ადამიანის ძირითად პოლიტიკურ და ეკონომიკურ თავისუფლებებს. ადამიანის სოციალურ უფლებებთან დაკავშირებით ასევე მნიშვნელოვან დანაწესს ადგენს 1948 წლის 10 დეკემბრის ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის (ძალაშია საქართველოს უზენაესი საბჭოს 1991 წლის 15 სექტემბრის დადგენილებით) 22-ე მუხლი, რომლის თანახმადაც, ყოველ ადამიანს, როგორც საზოგადოების წევრს, აქვს სოციალური უზრუნველყოფის უფლება და უფლება, განახორციელოს ეკონომიკურ, სოციალურ და კულტურულ დარგებში, ნაციონალური მეცადინეობისა და საერთაშორისო თანამშრომლობის მეშვეობით და ყოველი სახელმწიფოს სტრუქტურისა და რესურსების შესაბამისად, ის უფლებები, რომლებიც აუცილებელია მისი ღირსების შენარჩუნებისა და პიროვნების თავისუფალი განვითარებისათვის. ეჭვს არ იწვევს ის გარემოება, რომ შრომის თავისუფლება ფართო გაგებით პირდაპირ უკავშირდება ადამიანის ღირსებასა და თავისუფალ განვითარებას.

ამდენად, ზემოაღნიშნული საერთაშორისო ნორმები იძლევა დასკვნის საშუალებას დასაქმებულთა შრომის უფლების მინიმალური სტანდარტებით დაცვაზე სახელმწიფოს ვალდებულებასა და მიზანზე.

ნებისმიერი უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლის თანახმად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. დაუშვებელია უფლების გამოყენება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას.

შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტი წარმოადგენს შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტის ერთ-ერთ საფუძველს და ნორმით რეგულირებული ხელშეკრულების მოშლა ეს არის შრომითი ურთიერთობის მონაწილის უფლება, რომლის მართლზომიერად გამოყენების მიზნით, თუკი სახეზე არაა ურთიერთობის მარეგულირებელი სპეციალური საკანონმდებლო დათქმა, საქართველოს შრომის კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სასამართლომ უნდა გამოიყენოს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი. ამ შემთხვევაში მნიშვნელობა ენიჭება ხელშეკრულების მოშლის წინაპირობების შინაარს. კერძოდ, თუ ხელშეკრულების მოშლა (შკ 37-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტი) არ უკავშირდება ვალდებულების დარღვევას, მაშინ მისი მოშლა შესაძლებელია სამოქალაქო კოდექსის 399-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით, რომლითაც რეგულირდება უარი გრძელვადიან ვალდებულებით ურთიერთობაზე, კერძოდ, განსახილველი მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ხელშეკრულების ნებისმიერ მხარეს შეუძლია, პატივსადები საფუძვლიდან გამომდინარე, უარი თქვას გრძელვადიან ვალდებულებით ურთიერთობაზე ხელშეკრულების მოშლისათვის დაწესებული ვადის დაუცველად. პატივსადებია საფუძველი, როცა ხელშეკრულების მომშლელ მხარეს კონკრეტული ვითარების, მათ შორის, დაუძლეველი ძალისა და ორმხრივი ინტერესების გათვალისწინებით, არ შეიძლება, მოეთხოვოს სახელშეკრულებო ურთიერთობის გაგრძელება შეთანხმებული ვადის ან ხელშეკრულების მოშლისათვის დაწესებული ვადის გასვლამდე. იმ შემთხვევაში, თუ საფუძველი სახელშეკრულებო ვალდებულებათა დარღვევას წარმოადგენს, მაშინ ამავე მუხლით დადგენილ მოთხოვნათა გათვალისწინებით გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 352-ე, 405-ე მუხლებით მოცემული დანაწესი, რომლითაც რეგულირდება ხელშეკრულების მოშლასთან დაკავშირებულ ურთიერთობები (იხ. სუსგ №ას-545-513-2012 5 ოქტომბერი, 2012 წელი, №ას-106-101-2014, 2 ოქტომბერი, 2014 წელი, №ას-893-851-2013, 7 ნოემბერი, 2014 წელი).

განსახილველ შემთხვევაში, სადავოს არ წარმოადგენს ის გარემოება, რომ ხელშეკრულების მოშლის ფაქტობრივი საფუძველი იყო დამსაქმებელ საზოგადოებაში მენეჯმენტის ცვლილება და ახალი მენეჯმენტის არასაკმარისი ნდობა მოსარჩელის მიმართ, შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად არ ჩათვალა აღნიშნული შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით განსაზღვრულ დამსაქმებლის უფლების მართლზომიერად გამოყენებად. სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის თანახმად კი, ბათილად მიიჩნევა იმგვარი ნების გამოვლენა, რომელიც კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს არღვევს.

ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ბრძანების ბათილად ცნობის ნაწილში არსებობს საკასაციო საჩივარზე უარის თქმის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები.

მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების არამართლზომიერად ჩათვლის გამო, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საკასაციო პრეტენზიების ფარგლებში არსებობს ასევე ბრძანების ბათილად ცნობის თანმდევი შედეგის შემოწმების წინაპირობებიც.

გასაჩივრებული განჩინებით სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა რაიონული სასამართლოს დასკვნები მოსარჩელის ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენისა და განაცდურის ანაზღაურების თაობაზე, შესაბამისად, ამ თვალსაზრისით დადგენილია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

სს „R.C.-ის“ დირექტორატის 2013 წლის 21 თებერვლის ბრძანებით დამტკიცდა სს „R.C.-ის“ საშტატო განრიგი №1 დანართის მიხედვით. ახალი საშტატო განრიგი ამოქმედდა 2013 წლის 1 თებერვლიდან.

პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხის მითითება იმის თაობაზე, რომ თ.ც.ს მიერ დაკავებული თანამდებობის ტოლფასი თანამდებობა სს „R.C.-ში“ არ არის, ასევე არ არის ვაკანსია, რის გამოც შეუძლებელია მოსარჩელის აღდგენა. ამ თვალსაზრისით სააპელაციო პალატა დაეყრდნო პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებას იმის თაობაზე, რომ სს „R.C.-ის“ ახალი საშტატო განრიგის მიხედვით გაუქმდა სპეციალური მომსახურების ტრანსპორტის სამსახურის უფროსის თანამდებობა. ახალი საშტატო განრიგი ამოქმედდა 2013 წლის 1 თებერვლიდან. 2014 წლის 14 თებერვლის სხდომაზე მოპასუხემ განმარტა, რომ კომპანიაში ტრანსპორტის სამსახური აღარ არსებობს, გაუქმებულია, ხოლო ტრანსპორტი დაექვემდებარა წარმოების ბლოკს. სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქმეში მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი სს „R.C.-ის“ 2013 წლის 21 თებერვლის ბრძანებასა და სს „R.C.-ის“ ორგანიზაციულ სტრუქტურაზე, რომელიც დამტკიცებულია სს „R.C.-ის“ სამეთვალყურეო საბჭოს სხდომის 2012 წლის 29 ნოემბრის №4 ოქმით და ტოლფასი თანამდებობის არარსებობის მტკიცების ტვირთის დამსაქმებლისათვის დაკისრებით არ გაიზიარა მისი განმარტება დასაქმებულის სამუშაოზე აღდგენის შეუძლებლობის თაობაზე.

კასატორი არ ეთანხმება სასამართლოს ამ დასკვნას და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ სრულყოფილად არ გამოიკვლია მტკიცებულებები, შესაბამისად, არ დაადგინა სადავო საკითხის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები, კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს არ შეუფასებია, ხომ არ არსებობდა შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილის ბოლო წინადადებით გათვალისწინებული კომპენსაციის დაკისრების წინაპირობები.

საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის ამ არგუმენტს და მიიჩნევს, ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენის ნაწილში სააპელაციო პალატის განჩინების არასაკმარისი დასაბუთების გამო, მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის პირველი პუნქტით უზრუნველყოფილი უფლების სასამართლო წესით დაცვის პრინციპი თავის თავში მოაიზრებს არა მხარის ფორმალურ უფლებას, მიმართოს სასამართლოს, არამედ წარმოადგენს მართლმსაჯულების აქტით, დარღვეული თუ სადავოდ ქცეული უფლების დაცვის იმგვარ რეალურ გარანტიას, რასაც შესაბამისი შედეგი უნდა მოჰყვეს. სასამართლო გადაწყვეტილების უმთავრესი ფუნქცია ამ გადაწყვეტილებით დადგენილი მართლწესრიგის სისრულეში მოყვანა და ამ გზით მოსარჩელის იურიდიული ინტერესის დაკმაყოფილებაა, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მართლმსაჯულების როლი ფორმალური გახდება. თავის მხრივ, სასამართლო ვალდებულია, გადაწყვეტილების გამოტანისას შეფასება მისცეს იმ საკითხსაც, ობიექტურად რამდენად შესაძლებელია ამ გადაწყვეტილების აღსასრულებლად წარმართვა, რათა, ფაქტების არასაკმარისად გამოკვლევის გამო, გადაწყვეტილების აღსრულება შეუძლებელი არ გახდეს.

განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის პოზიციას საპროცესო სამართლის ნორმათა დარღვევის თაობაზე და მიიჩნევს, რომ პალატამ არასწორად გაანაწილა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი, შესაბამისად, სრულყოფილად არ გამოიკვლია მტკიცებულებები და ამ გზით არ დაადგინა დავის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოება.

მოქმედი შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილით წინამდებარე ურთიერთობის რეგულირების ფაქტი კასატორს სადავო არ გაუხდია, კანონის მითითებული დანაწესის თანახმად კი, სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით.

ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენის მოთხოვნის არსებობისას, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ტოლფასი თანამდებობის არსებობის მტკიცების ტვირთი მოთხოვნის ავტორს (მოსარჩელეს) უნდა დაეკისროს და არა მოთხოვნის ადრესატს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სწორედ მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს როგორც ტოლფასი თანამდებობის არსებობის ფაქტი, ისე მიუთითოს კონკრეტულად რომელია მანამდე არსებული თანამდებობის შესაბამისი თანამდებობა. აღნიშნული კი, შესაძლებელია გაირკვეს მოპასუხე საზოგადოების საშტატო ნუსხისა და შესაბამისი თანამდებობების ფუნქციური დატვირთვის გამოკვლევის შედეგად, რაც სააპელაციო სასამართლოს არ განუხორციელებია.

პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, ყურადღება გაამახვილოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის პირველი ნაწილის დათქმაზე, რომლის თანახმადაც, სააპელაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით. ნორმის დათქმა სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში გადაწყვეტილების ფაქტობრივი შემოწმების თაობაზე მოიცავს სადავოდ გამხდარი ფაქტების კვლევის პროცესის შემოწმებას, რომელიც პირდაპირ გავლენას ახდენს დადგენილი გარემოებების სისწორეზე. ამ თვალსაზრისით საყურადღებოა, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის XXIV თავით დადგენილია საქმის სასამართლოს მთავარ სხდომაზე განსახილველად მომზადების წესი და საპროცესო კოდექსის 203-ე მუხლით გათვალისწინებულია კონკრეტულ გარემოებათა ჩამონათვალი, რომელიც საქმის სწორად განხილვისათვის უნდა შეასრულოს სასამართლომ, მათ შორისაა სასამართლოს უფლებამოსილება, დაავალოს მხარეებს შეავსონ, ხოლო საჭიროების შემთხვევაში განმარტონ მათ მიერ წარმოდგენილი წერილობითი მასალები, წინადადება მისცეს მათ წარმოადგინონ საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ნივთები თუ დოკუმენტები. სასამართლოს მთავარ სხდომაზე საქმის განსახილველად მომზადების წინაპირობების დარღვევის შემთხვევაში შესაძლებელია, დადგეს ამავე კოდექსის 385-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული შედეგი.

ისეთ ვითარებაში, როდესაც დადგენილია დამსაქმებელ ორგანიზაციაში დავის განხილვის ეტაპზე დასაქმებულის თანამდებობის არარსებობის ფაქტი და სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს უკანონოდ გათავისუფლებული პირის ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენის საკითხი, უტყუარად უნდა დადგინდეს ახალი საშტატო განრიგის პირობებში, კონკრეტულად რომელ თანამდებობაზე უნდა აღდგეს მოსარჩელე, რადგანაც ამ გარემოების არასათანადოდ დადგენა, საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, გაართულებს ან შეუძლებელს გახდის მიღებული გადაწყვეტილების აღსრულებას.

მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენის ნაწილში, სახეზეა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე¹“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძველი: გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

რაც შეეხება განაცდურის ანაზღაურების საკითხს, საკასაციო პალატა მხოლოდ ნაწილობრივ იზიარებს კასატორის მიერ ამ კუთხით წარმოდგენილ პრეტენზიებს და აღნიშნავს შემდეგს:

შრომის კოდექსის 32-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ შრომითი ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული, დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეული იძულებითი მოცდენის დროს დასაქმებულს შრომის ანაზღაურება მიეცემა სრული ოდენობით. დასახელებული ნორმა მოიაზრებს ისეთ შემთხვევასაც, როდესაც დასაქმებულის გათავისუფლება უკანონოდ განხორციელდა და ეს სასამართლოს მიერ არის დადასტურებული. ასეთ შემთხვევას კანონი იძულებით მოცდენად განიხილავს და დამსაქმებლის პასუხისმგებლობას მისი ბრალით მიუღებელი ხელფასის სრული ოდენობით ანაზღაურების სახით განსაზღვრავს.

კასატორის განმარტებით, თ.ც.მა სარჩელით სასამართლოს მიმართა გათავისუფლებიდან ერთი წლის შემდეგ, რითაც ხელოვნურად გაზარდა იძულებით განაცდურის ოდენობა, ამასთანავე, ამ დროის განმავლობაში მას არ უმუშავია, რაც მთელი დროის განმავლობაში ხელფასის ანაზღაურებას გამორიცხავს, სს „R.C.-ის“ მოსაზრებით, სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა მოქმედი რედაქციის შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-7 ნაწილით, რომელიც გათავისუფლების ბრძანების სასამართლოში გასაჩივრების 30-დღიან ვადას ადგენს.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის აღნიშნულ პოზიციას და უპირველესად, ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ თ.ც.ის სარჩელის სასამართლოში რეგისტრაციის დროისათვის - 2013 წლის 16 მაისისათვის მოქმედი რედაქციის შრომის კოდექსი ამგვარ დათქმას არ ითვალისწინებდა, 38-ე მუხლის მე-7 ნაწილი მხარის მიერ მითითებული რედაქციით ჩამოყალიბდა 2013 წლის 12 ივნისს საქართველოს ორგანული კანონით „საქართველოს ორგანულ კანონში შრომის კოდექსში ცვლილებების შეტანის შესახებ“ (გამოქვეყნების თარიღი 04.07.2013). მატერიალური სამართლის ნორმის დროში მოქმედების პრინციპიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, კანონის მითითებულ დარღვევას ადგილი არ აქვს.

ამასთანავე, ის ფაქტი, რომ მოსარჩელემ მოპასუხის მხრიდან შრომითი ურთიერთობის დარღვევიდან დაუყოვნებლივ არ წარადგინა სარჩელი სასამართლოში, არ შეიძლება განვიხილოთ დასაქმებულის არაკეთილსინდისიერ ქმედებად, მით უმეტეს იმ პირობებში, როცა მოსარჩელემ საკუთარი უფლების რეალიზაცია სარჩელის აღძვრის დროისათვის არსებული სახელშეკრულებო ხანდაზმულობის ზოგად ვადაში განახორციელა და მისი ქმედება კანონიერ მიზნებს ემსახურება.

მიუხედავად ზემოაღნიშნულისა, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ განაცდურის დაკისრების დროის განსაზღვრის ნაწილში სააპელაციო სასამართლომ სრულყოფილად არ გამოიკვლია საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, რასაც არასწორი გადაწყვეტილების გამოტანა მოჰყვა, ხოლო კასატორმა ამ კუთხით დასაბუთებული პრეტენზია წარმოადგინა, კერძოდ, როგორც საქმის მასალებითაა დადგენილი, მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობა შეწყდა დამსაქმებლის ინიციატივით. გათავისუფლების დროს მოქმედი რედაქციის შრომის კოდექსის 38-ე მუხლი ითვალისწინებდა კომპენსაციის გადახდას და ამ თანხის მიღების ფაქტს მოსარჩელე სარჩელითვე ადასტურებს, ამასთანავე, არც სასამართლოს დაუდგენია კომპენსაციის გადაუხდელობის ფაქტი. მიუხედავად აღნიშნულისა, სასამართლომ მოპასუხეს განაცდურის ანაზღაურება თ.ც.ის გათავისუფლების დღიდან დააკისრა, რასაც საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს და მიიჩნევს, რომ სასამართლოს ეს დასკვნა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საწინააღმდეგოდ, მტკიცებულებათა კვლევის დადგენილ სტანდარტს (სსსკ 105-ე მუხლის) არ ემყარება და საჭიროებს სააპელაციო პალატის მიერ შესწავლას.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ:

ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა;

ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას მტკიცებულებათა ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური განხილვის შედეგად უნდა დაადგინოს ტოლფას თანამდებობაზე მოსარჩელის აღდგენისა და განაცდურის დაკისრების ნაწილში დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები და ამ გარემოებების შესაბამისად გადაწყვიტოს სარჩელის საფუძვლიანობა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე და 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „R.C.-ის“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 4 ივლისის განჩინება მოსარჩელის ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენისა და განაცდურის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, ხოლო დანარჩენ ნაწილში განჩინება დარჩეს უცვლელად.

3. საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია.

4. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური