საქმე №ას-919-877-2013 4 მარტი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები – კ. და ც.დ. (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ.პ. (მოსარჩელე)

თავდაპირველი მოპასუხეები - ბ. დ. უფლებამონაცვლე შ. დ., საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ოზურგეთის სარეგისტრაციო სამსახური

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 11 ივლისის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულებისა და საჯარო რეესტრის ჩანაწერების ბათილად ცნობა, კომლის ქონებიდან წილის მიკუთვნება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ.პ.მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ბადრი, კ. და ც.დ.ის, ასევე საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ოზურგეთის სარეგისტრაციო სამსახურის მიმართ და მოითხოვა შემდეგი:

2012 წლის 2 აგვისტოს კ. დ.ა და ბ. დ.ს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა; 2012 წლის 13 ივლისს ც. დ.სა და ბ. დ.ს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა; ბ. დ.ს სახელზე 2000 წლის 9 სექტემბერს განხორციელებული ჩანაწერის; კ.დ.ს სახელზე 2012 წლის 2 აგვისტოს საჯარო რეესტრში განხორციელებული ჩანაწერის; ბ.დ.ს სახელზე 2012 წლის 9 ივლისს საჯარო რეესტრში განხორციელებული ჩანაწერის; ც.დ.ს სახელზე 2012 წლის 13 ივლისს საჯარო რეესტრში განხორციელებული ჩანაწერის ბათილად ცნობა; ბ.დ.ს კომლიდან წილის გამოყოფა. მოსარჩელემ მოთხოვნა დაამყარა შემდეგ გარემოებებზე:

მოსარჩელე ბ.დ.სთან არარეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდა 1989 წლიდან, თანაცხოვრებისას შეეძინათ ორი შვილი: მ. პ. და მ. დ.. მეუღლეთა ერთობლივი შრომით გაუმჯობესდა მათი საცხოვრებელი სახლი, მოსარჩელე, როგორც კოლმეურნეობის წევრი, შრომობდა, ვაჭრობდა და მიღებულ შემოსავალს ახმარდა ოჯახს. მეუღლის მძიმე ხასიათის გამო, მ..პ. იძულებული გახდა 1993 წელს წასულიყო საბერძნეთში, შვილები მამასთან დატოვა, თუმცა მათ მალევე დატოვეს მამის სახლი და წავიდნენ დედის მშობლებთან, მოგვიანებით შვილები მოსარჩელემ თან წაიყვანა.

საქართველოში დაბრუნებულ მოსარჩელესა და მ. პ.ს სახლ-კარი გაყიდული დახვდათ, მაშინ, როდესაც ქონება წარმოადგენდა კომლის საკუთრებას და ბ.დ.თან ერთად კომლში ასევე ირიცხებოდა მ.პ. 2 შვილთან ერთად. სავარუდოდ, ბ.დ.მ საჯარო რეესტრში ქონებაზე უფლების რეგისტრაციისას წარადგინა მხოლოდ მიღება-ჩაბარების აქტი და საარქივო ცნობა კომლის წევრების თაობაზე არ წარუდგენია, მაშინ, როდესაც 1986-1996 წლებში მის კომლში შედიოდნენ მ. და მ. პ.ბი, ასევე მ. დ., ხოლო 1997-2006 წლების საარქივო ცნობაში კომლის წევრად მხოლოდ ბ.დ.ა მითითებული, ხოლო სხვა წევრების მიუთითებლობის მიზეზს ცნობა არ შეიცავს. საჯარო რეესტრი ვალდებული იყო, უფლების რეგისტრაციისას გამოეკვლია ეს გარემოებები და ქონების თანამესაკუთრედ მიეთითებინა კომლის სხვა წევრებიც.

მოსარჩელის განმარტებით, ბადრი, კ. და ც.დ.ს შორის დადებული ხელშეკრულებების გაუქმების საფუძველია ის გარემოება, რომ შემძენებისათვის ნივთის ნაკლის თაობაზე ცნობილი იყო და არ შეიძლება კეთილსინდისიერად იქნან მიჩნეული, რაც შეეხება კომლის ქონებიდან წილის გამოყოფას, მოსარჩელემ მოთხოვნა დაამყარა საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის N.. დადგენილებასა და „სასოფლო-სამეურნეო მიწის საკუთრების შესახებ“ საქართველოს კანონზე.

კ.დ.მ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით მოითხოვა:

მოსარჩელის მოთხოვნა საჯარო რეესტრში განხორციელებული ქონების ჩანაწერის გაუქმების თაობაზე, ხანდაზმულობის გამო, არ უნდა დაკმაყოფილდეს, რადგანაც, „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის 29-ე მუხლის თანახმად, გადაწყვეტილება გასაჩივრებას გამოქვეყნებიდან 30 დღეში ექვემდებარება, რაც მოსარჩელემ დაარღვია. გარდა აღნიშნულისა, მოსარჩელე ვერ უთითებს ამავე კანონის 26-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმების ვერც ერთ საფუძველზე.

რაც შეეხება მოსარჩელის მსჯელობას შემძენის კეთილსინდისიერებაზე, აღნიშნული ასევე არასწორია, რადგანაც მ.პ. შვილებთან ერთად წლების განმავლობაში იყო წასული საქართველოდან, არ იჩენდა მზრუნველობას არც ქონების და არც მეუღლისადმი, ამასთანავე, მოპასუხის ოჯახს არაერთხელ გაუწევია მორალური და მატერიალური დახმარება ბ.დ.სათვის.

უსაფუძვლოა მოსარჩელის მსჯელობა ქონებაზე საკუთრებს უფლების წარმოშობისა და კომლში რეგისტრაციის შესახებ, რადგანაც მას არც სამოქალაქო კოდექსით რეგულირებული საზიარო უფლებების შესაბამისად და არც ფაქტობრივად არ მოუპოვებია უძრავ ქონებაზე საკუთრება, ხოლო მოთხოვნა ხანდაზმულია.

უსაფუძვლოა მოსარჩელის მოთხოვნა 2012 წლის 2 აგვისტოს ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე, ვინაიდან შემძენი წარმოადგენს კეთილსინდისიერს, მოპასუხეს მიწა ბ.დ.გან ჰქონდა შეძენილი წლების წინ და ნასყიდობის ხელშეკრულება გაფორმდა მოგვიანებით, შემძენი იყო ნივთის მფლობელი და არავის ამ ნივთზე პრეტენზია არ განუცხადებია, მით უფრო მაშინ, როდესაც მოსარჩელე 1993 წლიდან წასული იყო საქართველოდან, არ იმყოფებოდა ბ.დ.თან რეგისტრირებულ ქორწინებაში, აღარ ეწეოდნენ ერთიან საკომლო მეურნეობას. ასეთ შემთხვევაში, შემძენის კეთილსინდისიერად მიჩნევისათვის მხოლოდ საჯარო რეესტრის ჩანაწერის გადამოწმებაც საკმარისს წარმოადგენს, როგორც კ., ისე ც.დ.ს არაკეთილსინდისიერად მოქმედების ინტერესი არ გააჩნდათ და მათ მიმართ არ მოქმედებს სამოქალაქო კოდექსის 185-187-ე მუხლებით გათვალისწინებული წინაპირობები.

უსაფუძვლოა მოსარჩელის მტკიცება საზიარო უფლების არსებობის თაობაზე, ვინაიდან მხარეები რეგისტრირებულ ქორწინებაში აღარ იმყოფებოდნენ, 1993 წლიდან მოსარჩელის მიერ კომლის მიტოვების გამო, სახეზე აღარაა კომლისათვის დამახასიათებელი ნიშნები, ამასთანავე, 1997 წლისათვის კომლის ერთადერთ წევრს წარმოადგენდა ბ.დ., რაც თანასაკუთრების უფლების წარმოშობას გამორიცხავს. საქმეში არ არის რაიმე ადმინისტრაციული აქტი ან უფლების დამდგენი დოკუმენტი, რომელიც საფუძველი იქნებოდა სადავო ქონების მ.პ.ს მფლობელად და მესაკუთრედ მიჩნევისათვის, მით უფრო ქონება საზიარო უფლების ობიექტად ვერ იქნება მიჩნეული, რადგან მისი წინმსწრები მოვლენა ქონებაზე საკუთრების უფლების არსებობაა და სწორედ ამის შემდეგ დადგინდებოდა თუ ვისთან ერთად ფლობდა მოსარჩელე ამ ქონებას თანაზიარად.

ამავე საფუძვლებზე მითითებით სარჩელი არ ცნო ც.დ.მაც და ითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

საჯარო რეესტრის წარმომადგენლმა ასევე არ ცნო სასარჩელო მოთხოვნები და განმარტა, რომ ბ.დ.მ ქონებაზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციისათვის წარადგინა შესაბამისი დოკუმენტები, ხოლო საჯარო რეესტრი არ იყო ვალდებული, განმცხადებლისათვის სხვა დამატებითი დოკუმენტების წარდგენა მოეთხოვა. „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-6 პუნქტის თანახმად, მარეგისტრირებელი ორგანო და მისი თანამშრომელი პასუხისმგებელი არიან, მხოლოდ რეგისტრირებული მონაცემებისა და მათთან დაცული სარეგისტრაციო თუ სხვა დოკუმენტების შესაბამისობაზე და არა მხარის მიერ წარდგენილი ინფორმაციის ნამდვილობაზე, ბ.დ.ს საკუთრების უფლების რეგისტრაცია კანონის მოთხოვნათა დაცვით განხორციელდა, რაც ჩანაწერის გაუქმების მოთხოვნის დაკმაყოფილებას გამორიცხავს.

ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 10 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 20 ივნისის განჩინებით ბ.დ.ს უფლებამონაცვლედ საქმეში ჩაება შ. დ., ხოლო ამავე სასამართლოს 2013 წლის 11 ივლისის გადაწყვეტილებით მ.პ.ს სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 10 დეკემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც მ.პ.ს სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: ¼ ნაწილში უკანონოდ იქნა აღიარებული ოზურგეთის რაიონის სოფელ.... მდებარე 3960 კვ.მ მიწის ნაკვეთის საჯარო რეესტრში ბ.დ.ს სახელზე 2000 წლის 9 სექტემბერს განხორციელებული რეგისტრაცია, შესაბამისად, ¼ ნაწილში გაუქმდა 2012 წლის 2 აგვისტოს დამოწმებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება ბ.დ.სა და კ.დ.ს შორის და მის საფუძველზე განხორციელებული საჯარო რეესტრის ჩანაწერი (რეგისტრაციის №); ¼ ნაწილში გაუქმდა 2012 წლის 2 აგვისტოს დამოწმებული, ბ.დ.სა და ც.დ.ს შორის დადებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება და მის საფუძველზე ნაწარმოები საჯარო რეესტრის ჩანაწერი (სარეგისტრაციო № ) და მ.პ.ს წილი ბ.დ.ს კომლიდან განისაზღვრა ¼-ით; მოსარჩელე ცნობილ იქნა ოზურგეთის რაიონის სოფელ …. მდებარე 3960.00კვ.მ (დაზუსტებული ფართობი) მიწის ნაკვეთის, ამავე მისამართზე მდებარე 3900.00კვ.მ (დაზუსტებული ფართობი) მიწის ნაკვეთისა და შენობა-ნაგებობები ¼-ის თანამესაკუთრედ. სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილება დაამყარა შემდეგზე:

პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მ.პ. და ბ.დ. არარეგისტრირებულ ქორწინებაში იყვნენ 1989 წლიდან. შეეძინათ ორი შვილი: მ. პ. და მ. დ.. 1993 წლიდან მოსარჩელეს გაწყვეტილი ჰქონდა ურთიერთობა ბ.დ.თან და ამ დროიდან ცხოვრობს საზღვარგარეთ. მათი ოჯახი საკოლმეურნეო კომლის კატეგორიას მიეკუთვნებოდა.

2012 წლის 2 აგვისტოს №... საარქივო ცნობით ოზურგეთის არქივში დაცული ოზურგეთის რაიონის სოფელ …. საკრებულოს 1986-1996 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერების მიხედვით, ბ.დ.ს კომლი შედგება შემდეგი წევრებისაგან: ბ.დ.; მ.პ.; მ. პ.; მ. დ.. შენიშვნა: 1986-1988 წლის ჩათვლით კომლის კატეგორიად აღნიშნულია ,,კოლმეურნე“.

1986-1996 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერებით დადგენილია, რომ მ.პ. თავის 2 შვილთან ერთად იყო ბ.დ.ს კომლის თანამესაკუთრე - თითოეული ¼ ნაწილში, თუმცა 2012 წლის 2 აგვისტოს №..... საარქივო ცნობით ოზურგეთის არქივში დაცული ოზურგეთის რაიონის სოფელ …. საკრებულოს 1997-2006 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერების მიხედვით, ამ დროისათვის კომლის უფროსად და კომლის ერთადერთ წევრად აღირიცხა ბ.დ..

ოზურგეთის რაიონის სოფელ …. მდებარე (დაზუსტებული ფართობი) 3960.00 კვ.მ (ს/კ…..) მიწის ნაკვეთი და (ს/კ…..) 3900.00 კვ.მ მიწის ნაკვეთი მასზე არსებული შენობა-ნაგებობებით აღირიცხა ბ.დ.ს საკუთრებად.

ოზურგეთის რაიონის სოფელი …. 3960.00კვ.მ უძრავი ქონება 2012 წლის 2 აგვისტოს ნასყიდობის ხელშეკრულებით ბ.დ.მ მიჰყიდა კ.დ.ს.

ოზურგეთის რაიონის სოფელი ჯუმათში მდებარე 3900.00კვ.მ მიწის ნაკვეთი, და შენობა-ნაგებობები 2012 წლის 13 ივლისის ნასყიდობის ხელშეკრულებით ბ.დ.მ მიჰყიდა ც.დ.ს.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლზე და, ვინაიდან, მხარეთა შორის ურთიერთობები წარმოშობილი იყო, როგორც 1997 წლის 25 ნოემბრამდე, ისე მის შემდეგ, მიიჩნია, რომ დადგენილი გარემოებების სამართლებრივი შეფასებისას პალატას უნდა ეხელმძღვანელა 1964 წლის რედაქციით მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსითაც და ისე 1997 წლის რედაქციით მოქმედი სამოქალაქო კოდექსით.

სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) 122–ე და 125-ე მუხლების თანახმად, საკოლმეურნეო კომლის ქონება კომლის წევრებს თანასაკუთრების უფლებით ეკუთვნოდათ, ამასთან კომლის ყველა წევრს, მათ შორის არასრულწლოვანსა და შრომისუუნაროსაც თანაბარი წილი ეკუთვნოდათ. ამავე კოდექსის 123-ე მუხლიდან გამომდინარე, კომლის წევრს წარმოადგენდა პირი, რომელიც ფლობდა, სარგებლობდა და განკარგავდა საკოლმეურნეო ქონებას კომლის ყველა წევრის თანხმობით.

სასამართლომ მიუთითა 2012 წლის 2 აგვისტოს №...... საარქივო ცნობაზე, რომლის თანახმადაც, ოზურგეთის არქივში დაცული 1986-1996 წლების მდგომარეობით ოზურგეთის რაიონის სოფელ ….. საკრებულოს საკომლო წიგნის ჩანაწერების მიხედვით, ბ.დ.ს კომლის წევრები იყვნენ ბ.დ., მ.პ., მ. პ. და მ. დ., ამავე ცნობაში შენიშვნის სახით აღნიშნული იყო, რომ 1986-1988 წლის ჩათვლით კომლის კატეგორიად მითითებული იყო „კოლმეურნე“, შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ ბ.დ.ს კომლი წარმოადგენდა საკოლმეურნეო კომლს.

„საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ“ მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის №…. დადგენილებისა და სახელმწიფო საბჭოს 1993 წლის 21 ოქტომბრის №… დეკრეტის საფუძველზე 1993 წლიდან დადგინდა სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების რეორგანიზაცია და ახალ ორგანიზაციულ სამართლებრივ ფორმაზე გადასვლა, შესაბამისად, კოლმეურნეობამ, როგორც სამართლის სუბიექტმა, შეწყვიტა არსებობა, შესაბამისად, შეწყვიტა არსებობა საკოლმეურნეო კომლმაც, მისი ქონება კი, სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) 122-ე, 125-ე 128-ე და 129-ე მუხლების თანახმად, თანაბარწილად, საკუთრების უფლებით მიიღეს კომლის წევრებმა, მათ შორის არასრულწლოვანმაც და შრომისუუნარომაც. კოლმეურნეობების გაუქმებით საკოლმეურნეო კომლის არსებობას სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა და მან არსებობა შეწყვიტა. შესაბამისად, ქონება, რომელიც კომლის ქონებას და ამავე დროს კომლის წევრთა საერთო საკუთრებას წარმოადგენდა, აღარ წარმოადგენს კომლის ქონებას და იყო იმ პირთა საერთო საკუთრება თანაბარ წილში, რომლებიც კანონის მიღების დროისათვის ე.ი 1993 წლის 1 იანვრისათვის, კომლის წევრებს წარმოადგენენ.

სასამართლომ მიუთითა 2012 წლის 2 აგვისტოს საარქივო ცნობაზე, რომელშიც 1986-1996 წლებისათვის ბ.დ.ს კომლის წევრები იყვნენ მითითებული, ხოლო კომლის კატეგორიად - „კოლმეურნე“, ანუ 1993 წლის დასაწყისისათვის (ანუ კოლმეურნეობათა რეორგანიზაციის დროისათვის), ბ.დ.ს კომლში 4 სული იყო ჩაწერილი, რაც მ.პ.ს ბ.დ.ს კომლის ¼ თანამესაკუთრედ მიჩნევის წინაპირობას წარმოადგენდა, ხოლო 1997-2006 წლების საკომლო წიგნში არსებული ჩანაწერი, სასამართლოს შეფასებით, უკანონოს წარმოადგენდა. სადავო უძრავი ქონება არა ერთი პირის - ბ.დ.ს ინდივიდუალურ საკუთრებას, არამედ საზიარო საგანს წარმოადგენდა, რომლის განკარგვის წესი სამოქალაქო კოდექსის 959-ე მუხლითაა განმტკიცებული. პალატამ მიუთითა ამავე კოდექსის 59-ე მუხლზე და გაიზიარა მოსარჩელის წარმომადგენლის მოსაზრება, რომ რამდენადაც სადავო ნასყიდობის საგანი თანასაკუთრებას წარმოადგენდა, ბ.დ.ს სადავო უძრავი ქონების განკარგვისას წინასწარი თანხმობა სჭირდებოდა მ.პ.გან, თანახმად საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილისა. პალატამ ასევე მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, 62-ე მუხლზე და მ.პ.ის მიერ სარჩელის აღძვრის ფაქტი ბ.დ.ს მიერ დადებული გარიგების უფლებამოსილი პირის მიერ არმოწონებად მიიჩნია.

იმ ფაქტობრივი გარემოების გათვალისწინებით, რომ უკანონოდ იქნა მიჩნეული და გაუქმდა ¼ ნაწილში ბ.დ.ს საკუთრებად ოზურგეთის რაიონის სოფელ … მდებარე N... და N.... სარეგისტრაციო ჩანაწერი, ასევე უკანონოს წარმოადგენდა სადავო ქონების ¼ ნაწილის თაობაზე ბ.დ.ს მიერ გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებები. საჯარო რეესტრის ჩანაწერების გაუქმების შესახებ მოთხოვნა სასამართლომ ნაწილობრივ საფუძვლიანად მიიჩნია „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის 26.1 მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, შესაბამისად, მიიჩნია, რომ სადავო ქონების ¼ ნაწილი უნდა აღრიცხულიყო მ.პ.ს საკუთრებად.

მ.პ.ს სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხის მოსაზრება და განმარტა, რომ საკუთრებით ურთიერთობებზე, ანუ მესაკუთრის მოთხოვნაზე ხანდაზმულობის ვადები არ ვრცელდება.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს კ. და ც.დ.მა, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი დასაბუთებით:

წინამდებარე საქმეზე საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2012 წლის 13 ივლისს და 2012 წლის 2 აგვისტოს ბ.დ.სა და ც.დ.ს შორის დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულებები, რომლებიც რეგისტრირებულ იქნა საჯარო რეესტრში.

ბ.დ.ს 1995 წლის №... აქტით გამოეყო მიწის ნაკვეთი, რომელიც საჯარო რეესტრში მის სახელზე აღრიცხა 2012 წლის 9 ივლისს, ხოლო რეგისტრაციის შემდგომ აღნიშნული მიწის ნაკვეთები გაასხვისა ც. და კ.დ.ზე.

2012 წლის 2 აგვისტოს საარქივო ცნობით ბ.დ.ს ოჯახი შედგებოდა 4 წევრისაგან: ბ.დ.ს, მ.პ.ს, მ. დ.სა და მ. დ.გან. ცნობა მოიცავდა 1986 წლიდან 1996 წლამდე პერიოდს და გაკეთებული აქვს შენიშვნა, რომ ბ.დ.ს ოჯახი 1986 წლიდან 1988 წლამდე წარმოადგენდა „კოლმეურნე“ კომლს.

2012 წლის 2 აგვისტოს საარქივო ცნობის თანახმად, 1997 წლიდან 2006 წლამდე კომლის უფროსად და ერთადერთ წევრად ირიცხებოდა ბ.დ..

2000 წლის 4 იანვრის ხელწერილით ბ.დ.მ სახლ-კარი 6500 კვ.მ ფართით საკუთრებაში გადასცა მ. ს.ს (კასატორების ბებიას).

1993 წლიდან მ.პ. წასული იყო საქართველოდან და გაწყვეტილი ქონდა ყოველგვარი კონტაქტი ოჯახთან.

რაიონულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო ხელშეკრულებების დადებისას რაიმე იძულებას ადგილი არ ჰქონია და რომც არსებულიყო მსგავსი იძულება, კანონი ასეთი მოთხოვნების მიმართ განსაზღვრავდა ხანდაზმულობის ერთწლიან ვადას იძულების განხორციელების მომენტიდან, რაც, მოცემულ შემთხვევაში, დარღვეული იყო (გასული იყო 12 წელი). მოსარჩელემ ვერ შეძლო, დაედასტურებინა იძულების ფაქტი ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების პროცესში.

სასამართლომ ასევე უარი უთხრა მოსარჩელეს კომლიდან წილის გამოყოფის მოთხოვნაზე, ვინაიდან მიიჩნია, რომ 2012 წლის 2 აგვისტოს გაცემული საარქივო ცნობით, მართალია, დგინდებოდა მ.პ.ს კომლის წევრობა, მაგრამ სასარჩელო განცხადებით ირკვეოდა, რომ მ.პ. და ბ.დ. 1989 წლიდან იმყოფებოდნენ არარეგისტრირებულ ქორწინებაში, ხოლო ბ.დ.ს კომლი „კოლმეურნე კომლად“ დარეგისტრირებული იყო 1986-1988 წლებში, შესაბამისად, მასზე ვერ გავრცელდებოდა „საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო კოლმეურნეობებისა და სხვა სასოფლო სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ“ მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის №.. დადგენილება და სახელმწიფო საბჭოს 1993 წლის 21 ოქტომბრის №…დეკრეტი.

განსახილველი დავის საგანი იყო ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, საჯარო რეესტრის ჩანაწერების ბათილად ცნობა და კომლიდან წილის გამოყოფა. ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძვლებად მხარე მიუთითებდა მყიდველების მხრიდან მომდინარე იძულებაზე, პირობადადებულ გარიგებასა და ნასყიდობის ხელწერილზე, ასევე, ბ.დ.ს ხელმოწერის გაყალბებაზე, რაც არა ერთი ინსტანციით საქმის განხილვისას ირიბი მტკიცებულებითაც კი არ დადასტურებულა. მოწინააღმდეგე მხარის პოზიციაც, შესაბამისად, აგებული იყო მხოლოდ და მხოლოდ ამ გარემოებათა გასაქარწყლებლად.

სააპელაციო პალატამ აპელანტის მოთხოვნის დაკმაყოფილებისას ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 59-ე მუხლით, მიაკუთვნა რა წილი მ.პ.ს ბ.დ.ს კომლიდან, მიიჩნია, რომ მ.პ.ს თანხმობა აუცილებელი იყო ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისათვის. აპელანტი კი, სააპელაციო საჩივარში და სასამართლო განხილვის დროსაც მიუთითებდა სამოქალაქო კოდექსის 59-ე მუხლზე - ფორმის დაუცველად დადებულ გარიგებაზე და ბ.დ.ს ხელმოწერის გაყალბებაზე, ასევე სამოქალაქო კოდექსის 58-ე და 55-ე მუხლებზე და გამოთქვამდა პრეტენზიას, რომ რაიონულმა სასამართლომ არასწორად არ გაიზიარა ფაქტობრივი გარემოება, რომ ც. და კ. დ.მა ზეწოლა მოახდინეს ბ.დ.ზე ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების დროს.

შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპების უხეში დარღვევით სააპელაციო სასამართლომ დაუკმაყოფილა აპელანტს მოთხოვნა იმ პირობებში როდესაც მსგავსი მოთხოვნა მას არც ერთი ინსტანციით, მით უმეტეს პირველი ინსტანციით საქმის განხილვისას არ დაუყენებია. ასეთ ვითარებაში მოწინააღმდეგე მხარე მოკლებული იყო შესაძლებლობას, წარედგინა სასამართლოსთვის დასაბუთებული პოზიცია.

სააპელაციო სასამართლომ, სამართალწარმოების ფუნდამენტური პრინციპების დარღვევით მიაკუთვნა აპელანტს ის, რასაც არ ითხოვდა, ან ითხოვდა, მაგრამ სხვა საფუძვლებით.

საქმის განხილვისას უდავოდ დასტურდებოდა, რომ არ არსებობდა არც კომლიდან წილის გამოყოფის და არც ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის წინაპირობები მოთხოვნის უსაფუძვლობისა და ხანდაზმულობის გამო.

სააპელაციო პალატამ შესთავაზა აპელანტს მოთხოვნის კორექტირება, შეთავაზება გამოიხატა აპელანტისათვის საჯარო რეესტრის ჩანაწერების ბათილად ცნობასთან დაკავშირებით მოთხოვნის შეცვლაში. სასამართლომ დააზუსტებინა აპელანტს მოთხოვნა საჯარო რეესტრის ჩანაწერების ბათილად ცნობასთან დაკავშირებით, ასევე მიანიშნა ნასყიდობის ხელშეკრულებების არა მთლიანად, არამედ ნაწილობრივ ბათილად ცნობის მოთხოვნაზე.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე არასწორად გადაწყვიტა მ.პ.თვის კომლიდან წილის მიკუთვნების საკითხი, რადგანაც საქმის განხილვისას უდავოდ დადგინდა, ბ.დ.ს კომლი საკოლმეურნეო კომლს წარმოადგენდა 1986-1988 წლებში. 1989 წლიდან მ.პ. ბ.დ.თან იმყოფებოდა არარეგისტრირებულ ქორწინებაში. პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიიჩნია, რომ, ვინაიდან მ.პ. კომლის წევრი გახდა იმ დროისათვის, როდესაც ბ.დ.ს კომლი აღარ წარმოადგენდა საკოლმეურნეო კომლს, მ.პ.ს მიმართ არ უნდა გავრცელებულიყო კოლმეურნეობათა რეორგანიზაციის შესახებ 1992 წლის 22 სექტემბრის №… დადგენილება და სახელმწიფო საბჭოს №.. დეკრეტი.

უდავო გარემოებას წარმოადგენდა, რომ მოსარჩელე 1993 წლიდან წასულია საქართველოდან და გაწყვეტილი ჰქონდა კონტაქტი ოჯახთან, ანუ აღარ მონაწილეობდა საკომლო მურნეობაში, რის გამოც მისი მოთხოვნა კომლიდან წილის გამოყოფის თაობაზე იყო ხანდაზმული, მაგრამ სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა რომ საკუთრების უფლებასა და მესაკუთრის მოთხოვნაზე ხანდაზმულობის ვადა არ ვრცელდება, თუმცა არ მიუთითა ამ გარემოების დამადასტურებელი სამართლის ნორმა, მოსარჩელეს კი, დავის უფლება წარმოეშვა 1993 წლიდან, მას შემდგომ რაც მან კომლი დატოვა.

სასამართლომ საერთოდ არ მიაქცია ყურადღება და გამოკვლევის გარეშე დატოვა მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების 1995 წლის №189 აქტი, რომელიც გაცემული იყო ბ.დ.ს სახელზე, არ გამოარკვია აღნიშნული მიწის ნაკვეთი გადაეცა ფიზიკურ პირ ბ.დ.ს თუ ბ.დ.ს კომლს, აღნიშნული საფუძვლით საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ 2007 წლის 21 მაისის გადაწყვეტილებით დააკმაყოფილა კასატორის მოთხოვნა და საქმე ხელახალი განხილვისთვის დაუბრუნა სააპელაციო სასამართლოს.

მიწის ნაკვეთის გადაცემა მოხდა იმ დროისათვის, როდესაც მ. პ. ფაქტობრივად აღარ წარმოადგენდა კომლის წევრს. სწორედ 1995 წლის №189 მიღება-ჩაბარების აქტი გახდა ბ.დ.ს სახელზე უძრავი ქონების პირველადი რეგისტრაციის საფუძველი.

1993 წლამდე საქართველოში არსებობდა საკოლმეურნეო კომლი. საკოლმეურნეო კომლის ერთ-ერთი ძირითადი დამახასიათებელი ნიშანი იყო კომლის ყველა შრომისუნარიანი და სრულწლოვანი წევრის კოლმეურნეობის წევრობა. პირადი შრომით საკოლმეურნეო წარმოებაში და კომლის დამხმარე მეურნეობაში მონაწილეობის სავალდებულო ხასიათი, რასაც მოსარჩელე მ. პ. 1993 წლიდან აღარ ახორციელებდა, საკოლმეურნეო კომლის წევრები დამხმარე მეურნეობის კომლისათვის განკუთვნილ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთზე საერთო ძალებით აწარმოებდნენ და ამ კომლის ქონების თანამესაკუთრეებად გვევლინებოდნენ. თუ ოჯახში კოლმეურნეობის არც ერთი წევრი არ რჩებოდა, საკოლმეურნეო კომლი ისპობოდა და მუშა-მოსამსახურის ოჯახი იქმნებოდა. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წ.) 122-ე მუხლის თანახმად, საკოლმეურნეო კომლის ქონება კომლის წევრებს თანამესაკუთრეობის უფლებით ეკუთვნოდათ. 125-ე მუხლის თანახმად კი, კომლის ყველა წევრს, მათ შორის, არასრულწლოვანსა და შრომისუუნაროსაც, თანაბარი წილი ეკუთვნოდა, საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობებისა და სხვა სასასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ მთავრობის N… დადგენილებისა და სახელმწიფო საბჭოს N.. დეკრეტის საფუძველზე, 1993 წლიდან დადგინდა სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების რეორგანიზაცია და ახალ ორგანიზაციულ სამართლებრივ ფორმაზე გადასვლა. კოლმეურნეობების გაუქმებით საკოლმეურნეო კომლის არსებობას სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა და მან არსებობა შეწყვიტა. სააპელაციო სასამართლომ არ გაარკვია ბ.დ.სა და მ.პ.ს კომლი 1993 წლამდე რეგისტრირებული იყო თუ არა ისეთ სასოფლო-სამეურნეო კომლად, რომლის არსებობაც კოლმეურნეობებთან იყო დაკავშირებული, კომლის წევრები წარმოადგენდნენ თუ არა კოლმეურნეობის წევრებს. მით უმეტეს იმ პირობებში, როდესაც ირკვეოდა, რომ ბ.დ.ს კომლი კოლმეურნე წევრს წარმოადგენდა 1986-88 წლებში.

სწორედ მოსარჩელის 1993 წლიდან კომლიდან გასვლა გახდა საფუძველი იმისა, რომ ის ამოწერილ იქნა კომლის წევრობიდან და აღარ გვხვდება საკომლო ჩანაწერებში 1997 წლიდან 2006 წლამდე, სასამართლომ კი, აბსოლუტურად დაუსაბუთებლად მიიჩნია აღნიშნული ჩანაწერი უკანონოდ იმ პირობებში როდესაც ამას მოსარჩელე არც ერთი ინსტანციით საქმის განხილვისას არ ითხოვდა, სასამართლომ ამ კუთხითაც დაარღვია დისპოზიციურობისა და შეჯიბრობითობის პრინციპი.

აპელანტს ასევე გაშვებული ჰქონდა საჯარო რეესტრის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისათვის დადგენილი ხანდაზმულობის ვადა რაც გადაწყვეტილების ელექტრონულად გამოქვეყნებიდან ერთი თვეა. სააპელაციო სასამართლომ საერთოდ არ იმსჯელა „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-4, მე-7, 29-ე, 26-ე და მე-3 მუხლებზე და ამ კუთხით მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე.

სასამართლომ დაუშვა შეცდომა სახელმწიფო ბაჟის გამოანგარიშებისას და დააკისრა კ., ც. და შ. დ.ს სახელმწიფო ბაჟის - 320 ლარის გადახდა მოსარჩელის სასარგებლოდ. აპელანტმა დავის საგანი შეაფასა 8 000 ლარად და, შესაბამისად, გადახდილი ჰქონდა 320 ლარი. ვინაიდან ნაწილობრივ - ¼ ნაწილში დაკმაყოფილდა სარჩელი, სასამართლოს სახელმწიფო ბაჟიც ¼ ნაწილში პროპორციულად უნდა დაეკისრებინა მოსარჩელეთათვის, რაც შეადგენს 2 000 ლარს 4%-ს - 80 ლარს.

კასატორთა მოსაზრებით, სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ, არასწორად მიიჩნია დადგენილად, რომ მ.პ. საკოლმეურნეო კომლის წევრი იყო; შეფასების გარეშე დატოვა 1995 წელს №… მიღება-ჩაბარების აქტის არსებობა, რომლის თანახმადაც, მიწის ნაკვეთი გადაეცა ერთპიროვნულად ბ.დ.ს; სასამართლომ არ იმსჯელა იმ ფაქტზე, რომ 2000 წლიდან ც. და კ. დ.ის ოჯახი უწყვეტად ფლობდნენ სადავო ქონებას და 2012 წლამდე ფლობა სადავო არ გამხდარა, ანუ ნივთის დაუფლებიდან 12 წლის განმავლობაში და ნასყიდობის ხელშეკრულება დადებული იყო კანონის სრული მოთხოვნათა დაცვით; სასამართლომ არასრულად შეაფასა 1993 წლიდან მ.პ.ს საზღვარგარეთ წასვლისა და სარჩელის 2012 წელს აღძვრის ფაქტი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 25 ოქტომბრის განჩინებით კ. და ც.დ.ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა კ. და ც.დ.ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას კ. და ც.დ.ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორებს: კ. და ც.დ.ს უნდა დაუბრუნდეთ სახელმწიფო ბაჟის სახით 2013 წლის 27 აგვისტოს N1 საგადახდო დავალებით გ. დ.ს მიერ გადახდილი 300 ლარისა და მის მიერვე 2013 წლის 15 ოქტომბრის N1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 100 ლარის, სულ 400 ლარის 70% – 280 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. კ. და ც.დ.ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორებს: კ.დ.სა (პ/№.......) და ც.დ.ს (პ/ნN......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეთ სახელმწიფო ბაჟის სახით 2013 წლის 27 აგვისტოს N1 საგადახდო დავალებით გ. დ.ს მიერ გადახდილი 300 ლარისა და მის მიერვე 2013 წლის 15 ოქტომბრის N1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 100 ლარის, სულ 400 ლარის 70% – 280 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

პ. ქათამაძე