საქმე №ას-990-951-2014 24 მარტი, 2015 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ლ. მ-ი (მოპასუხე, მოსარჩელე შეგებებულ სარჩელში)
მოწინააღმდეგე მხარე – რ. მ-ი (მოსარჩელე, მოპასუხე შეგებებულ სარჩელში)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 14 ივლისის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – საზიარო უფლების გაუქმება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
რ. მ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხეების ლ. მ-ის, ვ. მ-სა და ა. ო-ის მიმართ, რომლითაც მოითხოვა უძრავ ნივთზე, მდებარე, ქ. თბილისში, მ-ის ქ. მე-5 შესახ. №16-ში (ს/კ: ........) ლ. მ-ს, ვ. მ-ს, ა. ო-სა და რ. მ-ს შორის არსებული საზიარო უფლების გაუქმება უძრავი ნივთის რეალიზაციითა და რეალიზაციის შედეგად მიღებული თანხის თანამესაკუთრეთა შორის განაწილების გზით. მოსარჩელემ წარმოადგინა სსიპ ლ.სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 11 დეკემბრის დასკვნა, რომლის მიხედვით საზიარო საგანზე თანამესკუთრეთა შორის არსებული საზიარო უფლების გაუქმების ერთადერთ საშუალებას წარმოადგენს საზიარო საგნის რელიზაცია და რელიზაციიდან მიღებული თანხის თანამესაკუთრეთა შორის განაწილება მათი წილების პროპორციულად.
ა. ო-მა, რ. მ-მა და ვ. მ-მა სარჩელზე წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი ცნეს, ხოლო ლ. მ-მა კი, - სარჩელი არ ცნო და უსაფუძვლოდ მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა საზიარო საგნის რეალიზაციის გზით საზიარო უფლების გაუქმების თაობაზე ექსპერტიზის დასკვნის არასარწმუნოობის მოტივით.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 09 დეკემბრის გადაწყვეტილებით რ. მ-ის სარჩელი ლ. მ-ის, ა. ო-ის, ვ. მ-სა და რ. მ-ის მიმართ, საზიარო უფლების გაუქმების თაობაზე, დაკმაყოფილდა. გაუქმდა ლ. მ-ს, ა. ო-ს, რ. მ-ს, ვ. მ-ს და რ. მ-ს შორის არსებული საზიარო უფლება უძრავ ქონებაზე მდებარე ქ. თბილისში, მ-ის ქ. მე-5 შესახ. №16-ში (ს/კ: ........) აუქციონის წესით რეალიზაციის გზით. დადგინდა საზიარო საგნის მდებარე ქ. თბილისში, მ-ის ქ. მე-5 შესახ. №16-ში (ს/კ: ........) აუქციონის წესით რეალიზაციის გზით ამონაგები თანხის განაწილება თანამესაკუთეებს შორის მათი წილების პროპორციულად, საიდანაც ვ. მ-ს უნდა გადასცემოდა 1/6 წილი, რ. მ-ს - 2/6 წილი, რ. მ-ს - 1/6 წილი, ლ. მ-ს - 1/6 წილი, ა. ო-ს კი, - 1/6 წილი.
გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა ლ. მ-ის მიერ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 14 ივლისის განჩინებით ლ. მ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 09 დეკემბრის გადაწყვეტილება.
მოცემულ საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
ქ. თბილისში, მ-ის ქ. მე-5 შესახ. №16-ში მდებარე საცხოვრებელ სახლზე (ს/კ: №........), რეგისტრირებულია ვ. მ-ის, რ. მ-ის, რ. მ-ის, ლ. მ-ისა და ა. ო-ის საერთო საკუთრების უფლება, საიდანაც ვ. მ-ს ეკუთვნის 1/6 წილი, რ. მ-ს - 2/6 წილი, რ. მ-ს - 1/6 წილი, ლ. მ-ს - 1/6 წილი, ხოლო ა. ო-ს კი, - 1/6 წილი. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლით გათვალისწინებულ საკუთრების უფლების პრეზუმფციაზე და განმარტა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სადავო ფართზე მხარეთა საერთო საკუთრების უფლება და მესაკუთრეთა წილობრივი მონაწილეობის შესახებ ფაქტობრივი გარემოება დგინდებოდა რეესტრის ჩანაწერებიდან, რომლის უზუსტობა მოპასუხეს სადავოდ არ გაუხდია და არც საჩივარი წარუდგენია მის საწინააღმდეგოდ.
სააპელაციო სასამართლომ შეაფასა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები და აღნიშნა, რომ სსიპ ლ.სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 11 დეკემბრის დასკვნის მიხედვით საჯარო რეესტრის ამონაწერის საფუძველზე ქ. თბილისში, მ-ის მე-5 შესახ. N16-ში განთავსებული მიწის ნაკვეთის დაზუსტებული ფართია 952 კვ.მ., ხოლო მასზე განთავსებულია შენობა-ნაგებობები: N1-ის საერთო ფართია - 271.57მ2; N2-ის საერთო ფართია- 159.03მ2; N3-ის ფართია - 39.84მ2; N4 სარდაფის ფართია - 65.85მ2; N5; N6. წარდგენილი საჯარო რეესტრის ამონაწერის, საკადასტრო გეგმისა და მიწის ნაკვეთის გამიჯვნის ნახაზის შესწავლის შედეგად ექსპერტიზამ დაასკვნა, რომ ქ. თბილისში, მ-ის მე-5 შესახ. N16-ში მდებარე მიწის ნაკვეთისა და მასზე განთავსებული შენობა ნაგებობის გამიჯვნა მესაკუთრეთა წილების შესაბამისად, მოქმედი ტექნიკური ნორმების მოთხოვნათა დაცვით, მიწის ნაკვეთის კონფიგურაციისა და მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობების ადგილმდებარეობის გათვალისწინებით შეუძლებელი იქნებოდა.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 150-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის მიხედვით, ნივთის შემადგენელი ნაწილი, რომლის გამოცალკევებაც შეუძლებელია მთლიანი ნივთის ან ამ ნაწილის განადგურების ანდა მათი დანიშნულების მოსპობის გარეშე (ნივთის არსებითი შემადგენელი ნაწილი), ცალკე უფლების ობიექტად შეიძლება იყოს მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში. ვინაიდან, მოცემულ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებით მიწის ნაკვეთის და სახლთმფლობელობის გამიჯვნა ერთგვაროვანი, შესაბამისი წილების პროპორციული, მოქმედი ტექნიკური ნორმების მოთხოვნათა დაცვით, ასევე მიწის ნაკვეთის კონფიგურაციისა და მასზე განთავსებული ნაგებობების გათვალისწინებით შეუძლებელი იყო, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ქ. თბილისში, მ-ის მე-5 შესახ. N16-ში მდებარე მიწის ნაკვეთისა (ს/კ: N........) და მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობის გამიჯვნა მესაკუთრეთა წილების შესაბამისად ვერ მოხერხდებოდა.
დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების იურიდიული კვალიფიკაციის მიზნებისათვის სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 173-ე მუხლის პირველი ნაწილით, რომლის თანახმად, საერთო (თანაზიარი და წილადი) საკუთრება წარმოიშობა კანონის ძალით ან გარიგების საფუძველზე და აღნიშნა, რომ ვინაიდან მოდავე მხარეები წარმოადგენდნენ ქ. თბილისში, მ-ის მე-5 შესა. N16-ში მდებარე უძრავი ქონების თანამესაკუთრეებს და უძრავი ქონება წარმოადგენდა საზიარო უფლების ობიექტს, ამიტომ მხარეები ერთმანეთთან იმყოფებოდნენ კანონისმიერ ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობაში. ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი ნორმებით, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 961-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულ მოწილეს შეუძლია ნებისმიერ დროს მოითხოვოს საზიარო უფლების გაუქმება. აღნიშნული დებულება ნიშნავს, იმას, რომ საზიარო უფლების გაუქმებისათვის საკმარისია ერთ-ერთი მოწილის მოთხოვნაც. 963-ე მუხლის მიხედვით, საზიარო უფლება უქმდება ნატურით გაყოფისას, თუ საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე. ხოლო 964-ე მუხლის პირველი ნაწილით, თუ ნატურით გაყოფა გამორიცხულია, მაშინ საზიარო უფლება გაუქმდება საზიარო საგნის, დაგირავებული ნივთის ან მიწის ნაკვეთის გაყიდვითა და ამონაგების განაწილებით. მიწის ნაკვეთის შემთხვევაში გამოიყენება აუქციონზე უძრავი ქონების იძულებით გაყიდვის წესები. თუ დაუშვებელია საზიარო საგნის გასხვისება მესამე პირზე, მაშინ საგანი აუქციონზე უნდა გაიყიდოს მოწილეებს შორის. სამოქალაქო საქმეთა პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სადავო უძრავ ქონებას ჰყავდა ხუთი თანამესაკუთრე, რომლებსაც ეკუთვნოდათ უძრავი ქონებიდან 1/6 (ვ. მ-ი, რ. მ-ი, ლ. მ-ი, ა. ო-ი) – 2/6 (რ. მ-ი) წილი. საქმის მასალებით დგინდებოდა, რომ მხარეთა შორის საზიარო უფლების სადავო საგანი გაყოფადი არ იყო შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა საზიარო უფლების საზიარო საგნის გაყიდვით გაუქმების თაობაზე საფუძვლიანი იყო.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ლ. მ-მა გაასაჩივრა საკასაციო წესით და მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა. კასატორმა სადავოდ გახადა სსიპ ლ.სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 11 დეკემბრის დასკვნა იმ მოტივით, რომ ექსპერტი დასკვნის მომზადებისას ადგილზე არ მისულა და არ დაუთვალიერებია საზიარო უფლების ობიექტი. კასატორმა აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის საზიარო უფლების რეგისტრაციის საფუძველს წარმოადგენდა სასამართლოს მიერ დამტკიცებული მორიგების აქტი, რომლის შინაარსიც ზღუდავდა და უხეშად არღვევდა დანარჩენ თანამესაკუთრეთა უფლებებს. კასატორის მოსაზრებით, ლ. მ-ის მხრიდან ადგილი ჰქონდა სამოქალაქო კოდექსის 961-ე მუხლის პირველი ნაწილით მინიჭებული უფლების - საზიარო უფლების გაუქმება, ბოროტად გამოყენებას. გარდა ამისა, კასატორს მიაჩნია, რომ საქმის განმხილველმა სასამართლომ უალტერნატივოდ გაიზიარა რა წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნა არც კი შეუმოწმებია შესაძლებელი იყო თუ არა საზიარო საგნის ნატურით გაყოფა.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 29 სექტემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით ლ. მ-ი სადავოდ ხდის ქ. თბილისში, მ-ის ქ. მე-5 შესახ. №16-ში (ს/კ: ........) მდებარე უძრავ ქონებაზე საზიარო უფლების გაუქმებას აუქციონის წესით რეალიზაციის გზით. კასატორის აღნიშნულ პრეტენზიას საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს და განმარტავს, რომ მოდავე მხარეთა შორის წარმოშობილია სამოქალაქო კოდექსის 953-968-ე მუხლებით რეგულირებული კანონისმიერი ვალდებულებითი ურთიერთობები, კერძოდ, დადგენილია, რომ ქ. თბილისში, მ-ის ქ. მე-5 შესახ. №16-ში მდებარე საცხოვრებელ სახლზე (ს/კ: №........), რეგისტრირებულია ვ. მ-ის, რ. მ-ის, რ. მ-ის, ლ. მ-ისა და ა. ო-ის საერთო საკუთრების უფლება იდეალური წილის სახით.
სსიპ ლ.სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 11 დეკემბრის დასკვნის მიხედვით ქ. თბილისში, მ-ის მე-5 შესახ. N16-ში მდებარე მიწის ნაკვეთისა (ს/კ: N........) და მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობის გამიჯვნა მესაკუთრეთა წილების შესაბამისად შეუძლებელია. აღნიშნული კი, გამორიცხავს სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლით დადგენილი წესის შესაბამისად საზიარო საგნის ნატურით გამოყოფას. თუმცა საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მესაკუთრის უფლების - ნებისმიერ დროს მოითხოვოს საზიარო უფლება გაუქმება, რეალიზების საშუალება მოცემულია სამოქალაქო კოდექსის 964-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციაში, რომლის თანახმად, თუ ნატურით გაყოფა გამორიცხულია, მაშინ საზიარო უფლება გაუქმდება საზიარო საგნის გაყიდვითა და ამონაგების განაწილებით. საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველი ნაწილით საკუთრება და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და ხელშეუვალია. დაუშვებელია საკუთრების, მისი შეძენის, გასხვისების ან მემკვიდრეობით მიღების საყოველთაო უფლების გაუქმება. ამდენად, საკუთრების უფლება კონსტიტუციით დაცულია და მოქმედი კანონმდებლობითაც საკუთრების ობიექტის განკარგვა როგორც წესი, მესაკუთრის ნებით ხდება. თუმცა, საზიარო უფლების რეგულირების სფეროში აღნიშნული საკითხი სხვაგვარად წყდება. კერძოდ, საზიარო საგნის განკარგვა შესაძლოა ერთ-ერთი მესაკუთრის ნების საწინააღმდეგოდაც დადგინდეს. საკუთრების უფლების ობიექტის ბედის ამგვარი გადაწვეტა, ზოგადიდან საგამონაკლისო წესს წარმოადგენს და მას მხოლოდ მაშინ შეიძლება ჰქონდეს ადგილი, როდესაც კატეგორიულად გამოირიცხება საზიარო საგნის ნატურით გაყოფის შედეგად თანამესაკუთრეთა ინტერესების დაცვის შესაძლებლობა.
ამდენად, საქართველოს უზენაესი სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივ შეფასებას და მიაჩნია, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც, ვინაიდან ამ კატეგორიის საქმეებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა (იხ., სუს 30.05.2014წ.-ის Nას-379-356-2014 განჩინება), რომელიც შეეხება უძრავი ნივთის რეალიზაციის გზით საზიარო უფლების გაუქმების სამართლებრივ ასპექტებს.
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საკასაციო საჩივარი და მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70%, რაც შეადგენს 210 ლარს.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1 ლ. მ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. კასატორს - ლ. მ-ს (პ/ნ: ........) დაუბრუნდეს მის მიერ 2014 წლის 08 აგვისტოს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარის) 70% – 210 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.
2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი
მოსამართლეები: პ. ქათამაძე
ბ. ალავიძე
