საქმე №ას-992-953-2014 4 მარტი, 2015 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები:
ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ა.კ. (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ა.და მ.ს. (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 21 ივლისის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება
დავის საგანი – გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ხ.და მ.ს.მა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში ა.კ.ის მიმართ ქ.თბილისში, მდებარე 282,73 კვ.მ მშენებარე ბინაზე 2011 წლის 5 დეკემბერსა და 2012 წლის 18 ივლისს დადებული ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:
ხ.ს.ს მეუღლე გ.ს. წლების მანძილზე დაკავებული იყო იპოთეკური სესხების გაცემით, რა მიზნითაც მისმა მეგობარმა დ.ბ.მ მას გადასცა 170 000 აშშ დოლარი. აღნიშნულ თანხაზე პასუხისმგებლობა აიღო გ.ს.მ და შეთანხმდნენ, რომ თუკი მსესხებელი თანხას ვერ დააბრუნებდა გ.ს. გარანტის სახით მეუღლისა და შვილის საკუთრებაში რიცხულ ბინას დ.ბ.ის სახელზე გადააფორმებდა, რომელიც მას უკან უნდა დაებრუნებინა თანხის დაბრუნებისთანავე.
ვინაიდან მსესხებელმა სესხის თანხა ვერ დააბრუნა, დ.ბ.მ მოსთხოვა გ.ს.ს ბინის მის სახელზე გადაფორმება. მხარეებს შორის არსებული განსაკუთრებული ნდობის გათვალისწინებით, გ.ს. დასთანხმდა წინადადებას და გადაწყვიტა დ.ბ.ის საკუთრებაში აღერიცხა მისი მეუღლისა და შვილის სახელზე რიცხული ქონება.
დ.ბ.ის განმარტებით, მან ვერ შეძლო საჯარო რეესტრში გამოცხადება და ითხოვა მის ნაცვლად ქონების გადაფორმება კრედიტორის ნათესავ ა.კ.ის სახელზე.
მოსარჩელის მითითებით, გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულება მოჩვენებითი გარიგებაა, იგი გაფორმდა იმ განზრახვის გარეშე, რომ შედეგი მოჰყოლოდა.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით მოითხოვა:
მხარეთა შორის ნასყიდობის ხელშეკრულება დაიდო ორჯერ და იგი გაფორმებულია კანონის მოთხოვნათა დაცვით, ხელშეკრულება წარმოადგენს ნების გამოვლენის შედეგს და მოცემულ შემთხვევაში, როგორც აღინიშნა, ეს ნება მხარეებმა ორჯერ გამოავლინეს. საყურადღებოა, რომ მოსარჩელეებმა სარჩელი პირველად იმ საფუძვლით წარადგინეს სასამართლოში, რომ სადავო გარიგება წარმოადგენდა შეცდომით გამოვლენილი ნების შედეგს, თუმცა მოპასუხის მიერ სამოქალაქო კოდექსის 72-ე და 73-ე მუხლებით გათვალისწინებულ ხანდაზმულობის ვადაზე მითითების შემდეგ მათ შეცვალეს მოთხოვნა და მოითხოვეს, სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის შესაბამისად, ბათილად ცნობა, რაც არასწორია, რადგანაც ხელშეკრულებას მოჰყვა შესაბამისი შედეგი, საკუთრების უფლება აღირიცხა საჯარო რეესტრში.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 24 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოსარჩელეებმა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 21 ივლისის განჩინებით ხ.და მ.ს.ის სააპელაციო საჩვარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს შემდეგი დასაბუთებით:
სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ხ.და მ.ს.მა სასამართლოს მიმართეს 2011 წლის 5 დეკემბრის ხელშეკრულებისა და 2012 წლის 18 ივლისის გამოსყიდვის უფლების გაუქმების შესახებ შეთანხმების ბათილად აღიარების მოთხოვნით. სარჩელის სამართლებრივ საფუძვლად მითითებულია სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილი და მოსარჩელეები მიიჩნევდნენ, რომ გარიგება იყო მოჩვენებითი, ის მიზნად არ ისახავდა შესაბამისი შედეგის დადგომას.
სარჩელის ფაქტობრივ საფუძვლად მოსარჩელეები მიუთითებდნენ იმ გარემოებას, რომ მათი ოჯახის წევრი - გ.ს. გასცემდა იპოთეკურ სესხებს, რომელსაც თავისმა მეგობარმა დ.ბ.მ გადასცა 170 000 აშშ დოლარი. ვალის ნაწილი გ.ს.მ დ.ბ.ს გაუსტუმრა უძრავი ქონების გადაცემით, ხოლო ნაწილი გასასტუმრებელი დარჩა, სადავო გარიგება დ.ბ.ის მითითებით დაიდო მის ნათესავთან დარჩენილი ვალის გადახდის უზრუნველსაყოფად, შესაბამისად, გარიგების ბათილად ცნობის მოთხოვნას მოსარჩელე უკავშირებდა იმას, რომ მხარეთა ნამდვილ ნებას წარმოადგენდა გ.ს.ს ვალის გადახდის გარანტიის შექმნა - მოთხოვნის უზრუნველყოფა და არა ნასყიდობის გზით ქონებაზე საკუთრების უფლების გადაცემა.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლზე და განმარტა, რომ უცილოდ ბათილ გარიგებათა რიცხვს მიეკუთვნება გარიგება, რომელსაც მხოლოდ სხვისთვის მოჩვენებითი დატვირთვა აქვს, ხოლო გარიგების მხარეთა ნამდვილ ნებას ამ გარიგების იურიდიული შედეგის დადგომა არ წარმოადგენს. თვალთმაქცურად კი მიიჩნევა გარიგება, რომლის დროსაც მხარეთა ნება სხვა გარიგების დაფარვისკენაა მიმართული, ანუ, როდესაც მხარეები გარიგებას არა იმ შედეგის მისაღწევად დებენ, რომელიც გარიგებაში გამოხატეს, არამედ სხვისი. განსხვავებით მოჩვენებითი გარიგებისაგან, რომლის ბათილად ცნობის შემთხვევაშიც ხდება მხარეთა ორმხრივი რესტიტუცია, თვალთმაქცური გარიგების ბათილობისას არა პირვანდელი მდგომაროების აღდგენა, არამედ დაფარული გარიგებით დადგენილი დადგენილი სამართალურთიერთობის დამყარება ხდება.
კონკრეტულ შემთხვევაში კი, სარჩელის საფუძველს წარმოადგენდა ის, რომ სადავო გარიგება მოსარჩელეებმა დადეს ა.კ.თან ნასყიდობის სახით, თუმცა ამ გარიგებით დაიფარა გარიგება, რომლითაც დ.ბ.ის მიმართ გ.ს.ს ვალდებულება იქნებოდა უზრუნველყოფილი.
სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, სარჩელში მითითებული გარემოების დადასტურების შემთხვევაში, გადაწყვეტილება პირდაპირ გავლენას იქონიებდა დ.ბ.სა და გ.ს.ს შორის არსებულ ურთიერთობაზე, ხოლო საპირისპირო ვითარებაში, დ.ბ.ს დარჩებოდა არაუზრუნველყოფილი მოთხოვნა გ.ს.ს მიმართ.
პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 373-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე და განმარტა შემდეგი: როდესაც მოსარჩელე ცდილობს, დაადასტუროს მესამე პირის წინაშე ვალდებულების შესრულების ფაქტი, ეს გარემოება კრედიტორის პოზიციის გაუზიარებლად, ეწინააღმდეგება შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპებს, შესაბამისად, სასამართლომ წინამდებარე საქმეზე მოპასუხედ მხოლოდ ა.კ.ის დასახელება, იმგვარად, რომ თანამოპასუხედ დ.ბ. არ არის ჩართული გაუმართლებლად მიიჩნია, ამ უკანასკნელს უნდა მიეცეს საშუალება, ისარგებლოს საქმის სამი ინსტანციით განხილვის უფლებით. სააპელაციო პალატის განმარტებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 86-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით კანონი იცავს საერთო საკუთრების ობიექტებს ხელყოფისაგან, რაც იმას გულისხმობს, რომ თუკი უფლება შეიძლება მესამე პირებს ეკუთვნოდეთ, ისინი საქმის განხილვაში მოპასუხეებად უნდა ჩაებნენ, რათა სასამართლო გადაწყვეტილებით მათი უფლებები არ დაირღვეს.
სააპელაციო პალატის შეფასებით, მოცემულ შემთხვევაში, სახეზე იყო სავალდებულო თანამონაწილეობა და ასეთ დროს, ერთი ან რამდენიმე თანამონაწილის მიმართ აღძრული სარჩელი საერთოდ არ უნდა მიღებულიყო წარმოებაში, ან განსახილველად დაშვების შემთხვევაში, ყველა სავალდებულო თანამონაწილის საქმის განხილვაზე დაშვება უნდა ყოფილიყო უზრუნველყოფილი.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ა.კ.მ და მოითხოვა მისი გაუქმება შემდეგი საფუძვლებით:
სააპელაციო სასამართლოს განჩინების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე1“ ქვეპუნქტის თანახმად, მისი გაუქმების საფუძველია.
სააპელაციო პალატამ დადგენილად ცნო, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებით დაიფარა გარიგება, რომლითაც უზრუნველყოფილი იქნებოდა დ.ბ.ის მიმართ გ.ს.ს ვალდებულება. მართალია, გაურკვეველია, თუ საიდან დაადგინა სასამართლომ ეს გარემოება, თუმცა ფაქტია, რომ სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია თვალთმაქცური გარიგების არსებობა, როდესაც მოსარჩელე ამტკიცებდა მოჩვენებითი გარიგების დადების ფაქტს.
სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ, თუ დადგინდებოდა სარჩელში მითითებული გარემოებები, გარიგება დ.ბ.ის მოთხოვნის უზრუნველყოფის გარანტიად მიიჩნეოდა, აღნიშნულით სასამართლო ეჭვქვეშ აყენებს მის მიერვე დადგენილ გარემოებას, ამასთანავე, სასამართლომ არასწორად გაანაწილა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი, ხოლო მისი მოსაზრებები არ გამომდინარეობს საქმის მასალებიდან.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 29 ოქტომბრის განჩინებით ა.კ.ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ა.კ.ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ა.კ.ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ ა.კ.ს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2014 წლის 28 ოქტომბერს N10 საგადახდო დავალებით გადახდილი 6 000 ლარის 70% – 4 200 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ა.კ.ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორ ა.კ.-ს (პ/№......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2014 წლის 28 ოქტომბერს N10 საგადახდო დავალებით გადახდილი 6 000 ლარის 70% – 4 200 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
პ. ქათამაძე
