საქმე №ას-1334-1372-2014 13 მარტი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნინო ბაქაქური, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს „ჩ-ი“ (მოპასუხე, მოსარჩელე შეგებებულ სარჩელში)

მოწინააღმდეგე მხარე – ლ. კ-ე (მოსარჩელე, მოპასუხე შეგებებულ სარჩელში)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 21 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივი გაუქმება და გაუქმებულ ნაწილში, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, ლ. კ-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და შპს „ჩ-ის“ შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ხელშეკრულებიდან გასვლა, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა, ზიანის ანაზღაურება (ძირითადი სარჩელით), ფულადი ვალდებულების შესრულება, ზიანის ანაზღაურება (შეგებებული სარჩელით)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ლ. კ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხე შპს „ჩ-ის“ მიმართ, რომლითაც მოითხოვა: 1. 2008 წლის 08 მაისისა და 2008 წლის 07 აგვისტოს ხელშეკრულებებიდან ცალმხრივად გასვლა და გადახდილი თანხის - 99,916 ევროს ეკვივალენტი ლარის გადახდის დაკისრება 2. პირგასამტეხლოს სახით, 4 256 ევროს ეკვივალენტი ლარის გადახდის დაკისრება; 3. 16 თვის ვადაგადაცილებისათვის მიღებელი შემოსავლის სახით, დამდგარი ზიანის 15,986 ევროს წლიური 12%-ის გადახდის დაკისრება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და ძირითად სარჩელთან ერთად განსახილველად ლ. კ-ის მიმართ შეგებებული სარჩელი წარადგინა, რომლითაც მოითხოვა: 1. 2008 წლის 08 მაისისა და 2008 წლის 07 აგვისტოს ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე 18,313 ევროს გადახდის დაკისრება; 2. პირგასამტეხლოს სახით, 18,624 ევროს გადახდის დაკისრება; 3. მიუღებელი შემოსავლის სახით დამდგარი ზიანის - 3810.04 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრება; 4. უზრუნველყოფის ღონისძიების პერიოდში პირდაპირი ხარჯის - 12 125.47 ლარის ანაზღაურების დაკისრება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 11 ნოემბრის გადაწყვეტილებით მოსარჩელე (შეგებებული სარჩელით მოპასუხე) ლ. კ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. მოპასუხე (შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე) შპს „ჩ-ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. ლ. კ-ეს შპს „ჩ-ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 1591.2 აშშ დოლარის და 9 312 ევროს გადახდა.

მოცემული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილების და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის მოთხოვნით სააპელაციო საჩივარი წარადგინა ლ. კ-ემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 21 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით: 1. ლ. კ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; 2. გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 11 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და საქმეზე მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება; 3. ლ. კ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; 4. შპს „ჩ-ს“ ლ. კ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 99 616 ევროს გადახდა; 5. ლ. კ-ეს უარი ეთქვა შპს „ჩ-ისათვის“, პირგასამტეხლოს სახით, 4 256 ევროს დაკისრების თაობაზე; 6. ლ. კ-ეს უარი ეთქვა შპს „ჩ-ისათვის“, მიუღებელი შემოსავლის სახით, 15 986 ევროს დაკისრებაზე; 7. შპს „ჩ-ის“ შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლომ მხარეთა შორის გაფორმებული 2008 წლის 08 მაისისა და 2008 წლის 07 აგვისტოს გარიგებებიდან წარმოშობილი ურთიერთობის სამართლებრივი კვალიფიკაციის მიზნებისათვის იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 52-ე და 340-ე მუხლებით, რომელთა დანაწესით, ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად, და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან (52-ე მუხ). შერეული ხელშეკრულებების განმარტებისას მხედველობაში მიიღება ნორმები იმ ხელშეკრულებათა შესახებ, რომლებიც შესრულების არსთან ყველაზე ახლოს დგანან და მას შეესაბამებიან (340-ე მუხ.) და მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სახეზე იყო წინარე ხელშეკრულებად სახელდებული გარიგება მიწის ნაკვეთისა და მასზე განთავსებული საცხოვრებელი სახლის ნასყიდობის შესახებ (ტ. 1, ს.ფ. 14-21). 2008 წლის 08 მაისის ხელშეკრულების 1.2 პუნქტით გამყიდველი გამოყოფდა მიწის ნაკვეთს და მასზე შექმნიდა (ააშენებდა) ქონებას იმ მიზნით, რომ მყიდველისათვის მისი გადაცემის მომენტისათვის იგი შეესაბამისობაში ყოფილიყო ხელშეკრულებით განსაზღვრულ პირობებთან. სამოქალაქო საქმეთა პალატის მოსაზრებით, კონკრეტულ შემთხვევაში, მიწასთან დაკავშირებით სახეზე იყო ნასყიდობის ხელშეკრულება, ხოლო ამავე მიწაზე ასაშენებელ საცხოვრებელ სახლთან მიმართებით კი, - ნარდობის ხელშეკრულება. ვინაიდან ერთი ხელშეკრულება შეიცავდა ორი განსხვავებული სამართალურთიერთობის მომწესრიგებელ დებულებებს, ამიტომ მითითებული ხელშეკრულება წარმოადგენდა შერეული ტიპის ხელშეკრულებას (სკ-ის 340-ე მუხ.), რომლის სამართლებრივი ურთიერთობის რეგულირებისათვის გამოსაყენებელი იყო ის ნორმები, რომლებიც შესრულების არსთან უფრო ახლო იდგა.

მოცემულ შემთხვევაში, ხელშემკვრელ მხარეებს შორის სადავო იყო საცხოვრებელი სახლის მშენებლობის პროცესთან დაკავშირებული უფლებები და მოვალეობები, რომელთა მიმართ, ზემოაღინიშნული მსჯელობის გათვალისწინებით, თბილისის სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა ნარდობის ხელშეკრულების მომწესრიგებელი ნორმები.

საცხოვრებელი სახლის მშენებლობის ნაწილში შპს „ჩ-ის“ მიერ ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულების განპირობებელ გარემოებად სასამართლომ არ მიიჩნია ლ. კ-ის მიერ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული დარჩენილი ფულადი თანხის გადაუხდელობა და ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სახეზე იყო, ერთი მხრივ, ხელშეკრულებიდან გასვლის, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისა და ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა ლ. კ-ის სარჩელში, ხოლო, მეორე მხრივ, ვალდებულების შესრულებისა და ვალდებულების დროულად შეუსრულებლობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა შპს „ჩ-ის“ შეგებებულ სარჩელში.

სამოქალაქო საქმეთა პალატის განმარტებით ხელშეკრულების გასვლის შედეგად პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა და ზიანის ანაზღაურება პირდაპირპროპორციულ კავშირშია ხელშეკრულებიდან გასვლის სამართლებრივ შედეგთან. უფრო მეტიც, ლ. კ-ის სარჩელის დაკმაყოფილება გამორიცხავს შპს „ჩ-ის“ შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებას და პირიქით, თუ დადგინდა შპს „ჩ-ის“ მხრიდან ვალდებულების ჯეროვანი შესრულება, ლ. კ-ეს წაერთმევა ხელშეკრულებიდან გასვლის, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისა და ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება.

სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 352-ე მუხლის პირველი ნაწილზე, რომელის მიხედვით, თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე 405-ე მუხლით გათვალისწინებული პირობების არსებობისას უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე, მაშინ მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებს უბრუნდებათ (ნატურით დაბრუნება).

სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, თუ ხელშეკრულების ერთი მხარე არღვევს ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებას, მაშინ ხელშეკრულების მეორე მხარეს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე ვალდებულების შესრულებისათვის მის მიერ დამატებით განსაზღვრული ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდეგ. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად კი, ხელშეკრულებაზე უარი დაუშვებელია, თუ: ა. ვალდებულების დარღვევა უმნიშვნელოა; ბ. დარღვეულია 316-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მოთხოვნები და, ამის მიუხედავად, კრედიტორს შეიძლება მოეთხოვოს ხელშეკრულების ძალაში დატოვება; გ. ვალდებულების დარღვევისათვის კრედიტორი მთლიანად ან უმთავრესად თვითონ არის პასუხისმგებელი.

მოცემულ საქმეზე უდავო ფაქტობრივ გარემოებადაა მიჩნეული ლ. კ-ესა და შპს „ჩ-ს“ შორის 2008 წლის 07 აგვისტოს გაფორმებული გარიგების შედეგად 2008 წლის 08 მაისის ხელშეკრულებაში ცვლილებების შეტანის ფაქტი, რომლის მიხედვით შეიცვალა სახლის პროექტი და მისი ფართი გაიზარდა 43.7მ²-ით, ამასთან, 21 803 ევროს ოდენობით გაიზარდა გადასახდელი თანხის ოდენობაც. ამდენად, ასაშენებელი ნაგებობის მთლიანი ფართი 222.14მ², ხოლო ღირებულება 118 229 ევროთი განისაზღვრა (ტ. 1, ს.ფ. 25).

2008 წლის 08 მაისს და 2008 წლის 7 აგვისტოს მხარეებს შორის დადებული გარიგებებიდან გამომდინარე, ვალდებულების შესრულების მიზნით, ლ. კ-ემ 2008 წლის 08 მაისიდან 2008 წლის 08 ოქტომბრის ჩათვლით შპს „ჩ-ის“ სასარგებლოდ გადაიხადა 99 616 ევრო (ტ. 1, ს.ფ. 25). ლ. კ-ეს გადასახდელი დარჩა 18 313 ევრო. შპს „ჩ-ის“ მიერ ხელშეკრულებაში მითითებული სამუშაოები არ დასრულებულა.

ვინაიდან პასუხს კითხვაზე: განაპირობა თუ არა შპს „ჩ-ის“ მიერ სამუშაოთა ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ვადაში შეუსრულებლობა (დაუსრულებლობა) ლ. კ-ის მიერ დარჩენილი 18,313 ევროს გადაუხდელობამ, არ იძლეოდა მხარეთა შეთანხმების ამსახველი დოკუმენტი - ხელშეკრულება, ამიტომ ეს საკითხი დარეგულირდა ნარდობის სამართალურთიერთობის მომწესრიგებელი ნორმებით. კერძოდ, 2008 წლის 07 აგვისტოს შეთანხმება დამატებითი ფართისათვის დამატებითი ღირებულების გადახდის თაობაზე არ შეიცავდა მითითებას, რომლის შესაბამისად, შეიძლებოდა გარკვეულიყო თუ რა გრაფიკით უნდა შესრულებულიყო დამკვეთის მხრიდან ფულადი ვალდებულებები. ამავე შეთანხმებიდან არც ის დგინდებოდა მითითებული თანხა დამკვეთს წინასწარ უნდა გადაეხადა, თუ სამუშაოთა დასრულების შემდეგ (ტ.1, ს.ფ. 22-26). შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ვინაიდან საქმის მასალებით არ დადასტურდა მხარეთა შეთანხმება ლ. კ-ის მიერ 2008 წლის 07 აგვისტოს შეთანხმებით გათვალისწინებული თანხის წინასწარი გადახდის შესახებ, ხოლო სამოქალაქო კოდექსის 648-ე მუხლის შესაბამისად, შემკვეთი მოვალე იყო მენარდისათვის გადაეხდა საზღაური სამუშაოს შესრულების შემდეგ, თუ ხელშეკრულება არ ითვალისწინებდა ნაწილ-ნაწილ გადახდას, სახეზე არ იყო ლ. კ-ის მხრიდან ვალდებულების დარღვევის შესახებ ფაქტობრივი გარემოება. შესაბამისად, სამოქალაქო საქმეთა პალატა მივიდა დასკვნამდე, რომ ვინაიდან დარჩენილი 18,313 ევრო ლ. კ-ეს შპს „ჩ-ისათვის“ უნდა გადაეხდა სამუშაოთა სრულად დასრულების შემდეგ, ერთიანი თანხის სახით და შესაბამისად, ლ. კ-ეს არ ეკისრებოდა „წინმსწრები“ ვალდებულება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 369-ე მუხლის კონტექსტში, ხოლო თავის მხრივ, შპს „ჩ-ს“ არ წარმოეშობოდა შესრულების დაკავების უფლება ამავე მუხლის საფუძველზე, შესაბამისად, შპს „ჩ-ის“ მიერ ვალდებულების ვადაში შეუსრულებლობა, ლ. კ-ეს ბრალად ვერ შეერაცხებოდა იმ არგუმენტზე დაყრდნობით, თითქოს შპს „ჩ-ის“ მიერ ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილება ლ. კ-ის მიერ წინმსწრებად შესასრულებელი ვალდებულების დარღვევამ განაპირობა, ანუ სხვაგვარად თუ ვიტყვით, შპს „ჩ-ის“ მხიდან ე.წ. „სუსპენზიური შესაგებლის“ უფლების გამოყენებას ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი გამოაცალა ლ. კ-ის მხრიდან ფულადი ვალდებულების წინმსწრებ რეჟიმში შესრულების მოვალეობისა და ამდენად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 369-ე მუხლით გათვალისწინებული შემადგენლობის არარსებობამ.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, თბილისის სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილით და მიიჩნია შპს „ჩ-მა“ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება ხელშეკრულებითვე გათვალისწინებულ ვადაში ვერ შეასრულა და აღნიშნული დარღვევა დამკვეთის, ლ. კ-ის ბრალით განპირობებული არ იყო.

ამასთან, ხელშეკრულების დათქმულ დროში შეუსრულებლობის დადგენის მიზნით, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მენარდეს ვალდებულება 2008 წლის 08 მაისის ხელშეკრულების მიხედვით 2010 წლის 14 მარტამდე უნდა შეესრულებინა (იხ. 2008 წლის 8 მაისის ხელშეკრულების 4.2 და 4.3 პუნქტები). ხელშეკრულების 2.1 პუნქტში კი, აღნიშნული იყო, რომ არსებობდა მითითებული ფართის მეტობისაკენ კორექციის შესაძლებლობა. არც 2008 წლის 08 მაისის ხელშეკრულებით და არც 2008 წლის 07 აგვისტოს შეთანხმებით გათვალისწინებული არ იყო სამუშაოს შესრულების ვადის გაზრდა ფართობის მეტობისაკენ კორექციის პირობებში. აღნიშნული გარემოება კი, სასამართლომ საკმარის საფუძვლად მიიჩნია დასკვნისათვის, რომ მხარეები შენობის ფართობის მომატების გამო შესრულების ვადების კორექტირებას (გადაწევას) არ ისახავდნენ მიზნად. ამდენად დადაგენილ იქნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოება, რომ 2008 წლის 07 აგვისტოს შეთანხმებით გათვალისწინებული სამუშაოები შპს „ჩ-ს“ 2008 წლის 08 მაისის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვადებში უნდა დაესრულებინა, რაც მისი მხრიდან არ შესრულდა, აღნიშნულმა კი, განაპირობა სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლით გათვალისწინებული ვალდებულების „დათქმულ დროში“ შესრულების მოვალეობის დარღვევა.

დადგენილია ასევე, რომ შესრულების ვადის დარღვევის მიუხედავად შპს „ჩ-მა“ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებები შეასრულა, თუმცა ლ. კ-ის მოთხოვნა ხელშეკრულებიდან გასვლისა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის თაობაზე სააპელაციო სასამართლომ დასაბუთებულად მიიჩნია და მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, ვალდებულების ძალით კრედიტორი უფლებამოსილია მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება. შესრულება შეიძლება გამოიხატოს მოქმედებისაგან თავის შეკავებაშიც. 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან.

სამოქალაქო კოდექსის 639-ე მუხლის მიხედვით, თუ მომსახურება მოიცავს რაიმე ნაკეთობის დამზადებას, მაშინ მენარდემ შემკვეთს უნდა წარუდგინოს ნივთობრივად და უფლებრივად უნაკლო ნაკეთობა. 641-ე მუხლის შესაბამისად, ნაკეთობა ნივთობრივად უნაკლოა, თუ იგი შეესაბამება შეთანხმებულ პირობებს; ხოლო, თუ ეს პირობები შეთანხმებული არ არის, მაშინ ნაკეთობა ნივთობრივად უნაკლოდ მიიჩნევა, თუკი იგი ვარგისია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ან ჩვეულებრივი გამოყენებისათვის.

სსიპ ლ.სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2011 წლის 18 ნოემბრის N........ დასკვნის საფუძველზე სამოქალაქო საქმეთა პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს „ჩ-ის“ მიერ ნაკლის მქონე სამუშაოს შესრულების შესახებ ფაქტობრივი გარემოება. საექსპერტო შემოწმებით დადგინდა, რომ „აშენებული შენობის თეთრი კარკასის არქიტექტურულ-გეგმარებითი გადაწყვეტა შეესაბამებოდა საპროექტოს. მშენებლობის პროცესში სამშენებლო ნორმებისა და სტანდარტების მოთხოვნების დარღვევით შესრულებულ რ/ბ კარკასის 5 სვეტსა და 3 რიგელს I და II სართულებზე ჩატარებული იყო გამაგრებითი სამუშაოები. გაძლიერებულიყო იყო აგრეთვე ფასადის მხარეს გამავალი შუა სვეტის საძირკველი. მანსარდის სართულზე კარკასის შევსების კედელში გაჩენილი 5მმ-დე სისქის ბზარი დღემდე არ იყო გამონოლითებული“. ამავე დასკვნის მიხედვით, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული 14 დასახელების სამუშაოდან დღეისათვის შესრულებული იყო 3 დასახელების სამუშაო (ტ. 1, ს.ფ. 237-241). ამავე საქმეზე წარმოდგენილი ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს N........ დასკვნით დასტურდებოდა, რომ „კარკასის შევსების კედელში არსებული 5მმ-მდე ბზარი ამოვსებული იყო და ცემენტ ქვიშის ხსნარით გალესილი. ჩატარებული ღონისძიებით დაზიანებული კედელი ერთიანი გახდა, მასზე ბზარი აღარ არსებობდა“ (ტ. 2, ს.ფ. 202-205).

სამოქალაქო კოდექსის 352-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე 405-ე მუხლით გათვალისწინებული პირობების არსებობისას უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე, მაშინ მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებს უბრუნდებათ (ნატურით დაბრუნება).

სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, თუ ხელშეკრულების ერთი მხარე არღვევს ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებას, მაშინ ხელშეკრულების მეორე მხარეს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე ვალდებულების შესრულებისათვის მის მიერ დამატებით განსაზღვრული ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდეგ. თუ ვალდებულების დარღვევის ხასიათიდან გამომდინარე, არ გამოიყენება დამატებითი ვადა, მაშინ დამატებითი ვადის განსაზღვრას უთანაბრდება გაფრთხილება. თუკი ვალდებულება მხოლოდ ნაწილობრივ დაირღვა, მაშინ კრედიტორს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ვალდებულების დარჩენილი ნაწილის შესრულებამ მისთვის დაკარგა ინტერესი.

პალატამ განმარტა, რომ მართალია, მოცემულ შემთხვევაში, შპს „ჩ-ის“ მხრიდან დარღვეულია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულების ვადები და აღნიშნული დარღვევა ლ. კ-ის ბრალით არ არის გამოწვეული, თუმცა, მხოლოდ აღნიშნულ არგუმენტზე დაყრდნობით (ვადადარღვევა), ლ. კ-ის პრეტენზია სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გასვლის თაობაზე, დამატებითი ვადის დაწესების გარეშე, მაინც არ იქნებოდა გამართლებული, ვინაიდან მიუხედავად ვადადარღვევისა, თუ არ დასტურდება მოვალისათვის დამატებითი ვადის მიცემის ფაქტი, ხელშეკრულებიდან გასვლა სამოქალაქო კოდექსის 352-ე და 405-ე მუხლებით გათვალისწინებულ მოთხოვნებს არ შეესაბამებოდა, ვინაიდან დამატებითი ვადის დაწესება კანონით გათვალისწინებული იმპერატიული მოთხოვნაა ხელშეკრულებიდან გასვლის მართლზომიერად მიჩნევის მიზნებისათვის. თუმცა, მიუხედავად ამისა, პალატამ მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, ლ. კ-ის მიერ ხელშეკრულებაზე უარი, ყოველგვარი ვადის დაწესების გარეშეც მართლზომიერი იყო ვინაიდან აშკარა იყო, რომ ვადის დაწესებას შედეგი არ მოჰყვებოდა, უფრო მეტიც, სახეზე იყო დამკვეთის მხრიდან შესრულების მიმართ ინტერესის დაკარგვა. ამ მიმართებით, პალატამ ყურადღება გაამახვილა ხელშეკრულების შინაარსზე, შესრულების მიმართ დამკვეთის ინტერესზე, შესასრულებელი სამუშაოს სპეციფიკაზე, მის დანიშნულებასა და, რაც მთავარია, შესრულებული სამუშაოს ხარისხზე. აღნიშნულ გარემოებათა გათვალისწინებით, პალატამ აღნიშნა, რომ ვინაიდან ნარდობის ობიექტი იყო საცხოვრებელი სახლის მშენებლობა, შესაბამისად, შემკვეთს ჰქონდა იმგვარი შესრულების მიღების უფლება, რომელიც საცხოვრებლად ვარგისი და უსაფრთხო იქნებოდა. მოცემულ შემთხვევაში კი, ისეთ ნაკლთან გვქონდა საქმე (კარკასის სვეტებსა და რიგელებზე გამაგრებითი სამუშაოები იყო ჩატარებული), რომელიც შემკვეთს წარმოუშობდა დასაბუთებულ ეჭვს, უხარისხო სამშენებლო სამუშაოების ჩატარებასთან დაკავშირებით და არც, თუ უსაფუძვლო შიშს მის შემდეგომ ექსპლოატაციასთან დაკავშირებულ რისკებთან მიმართებით. შესაბამისად, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ შემკვეთი არ იძენდა ძველ, ამორტიზებულ, შეკეთებულ, გადაკეთებულ, განახლებულ საცხოვრებელ სახლს, მისი ინტერესი იყო ახალი, მყარი, უნაკლო, შეუკეთებელი შესრულების მიღება, მით უფრო, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ საქმე საცხოვრებელ სახლს ეხებოდა, და, ასეთ ვითარებაში, წინდახედულობის სტანდარტი შესრულებული სამუშაოს ხარისხთან მიმართებით უფრო მაღალი იყო. აღნიშნულ არგუმენტაციას აძლიერებდა ის ფაქტიც, რომ საქმეში არ იყო წარმოდგენილი მტკიცებულება მასზედ, რომ ჩატარებული გამაგრებითი სამუშაოები შეესაბამებოდა სამშენებლო სტანდარტებს, და რომ ჩატარებული გამაგრებითი სამუშაოს შედეგად შესრულება ისეთივე უნაკლო იყო, როგორც ეს იქნებოდა, სამუშაო იმთავითვე ხარისხიანად რომ ჩატარებულიყო. საქმეში წარმოდგენილი დასკვნის შესაბამისადაც 5მმ - იანი ბზარი ამოვსებული იყო, თუმცა, დასკვნიდან არ ირკვეოდა საცხოვრებელ სახლზე ბზარის გამომწვევი მიზეზები და, შესაბამისად, არ დასტურდება აღნიშნული მიზეზების აღმოფხვრის ფაქტი. მხოლოდ ბზარის ამოვსება კი, ნაკლიანი შესრულების გამოსწორებას არ გულისხმობდა. ნაკლიანი შესრულების დამადასტურებელი მტკიცებულებების ლ. კ-ის მიერ წარმოდგენის პირობებში, შესრულების უნაკლოობის დამადასტურებელი მტკიცებულების წარმოდგენის ვალდებულება შპს „ჩ-ს“ ეკისრებოდა. სწორედ მას უნდა ემტკიცებინა შესრულების ჯეროვანება და, შესაბამისად, ხელშეკრულებიდან შემკვეთის გასვლის უსაფუძვლობა. ამ მიზნით, საკმარისი არ იყო მხოლოდ დარჩენილ სამუშაოთა შესრულების (დასრულების) დადასტურება, ვინაიდან ლ. კ-ის მხრიდან შესრულების მიმართ ინტერესის დაკარგვა უკავშირდებოდა სწორედ შესრულების ხარისხთან დაკავშირებულ ნაკლს, კერძოდ, სვეტების, რიგელების გამაგრებითი სამუშაოების ჩატარების აუცილებლობას, კედელზე ბზარის გაჩენის გამომწვევ მიზეზს და ა. შ. (იხ. ლ. კ-ის სარჩელი, ტ.1, ს.ფ.4)

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, დგინდებოდა შპს „ჩ-ის“ მხრიდან ვალდებულების იმგვარი შესრულების ფაქტი, რომლის მიღების ვალდებულება, შესრულების საგნის ხარისხის (ნაკლიანი) და დანიშნულების (საცხოვრებელი სახლი) გათვალისწინებით, ლ. კ-ეს ვერ დაეკისრებოდა. ხელშეკრულებიდან მართლზომიერად გასვლის სამართლებრივ შედეგს პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა წარმოადენდა, რაც იმას ნიშნავდა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, შპს „ჩ-ს“ ლ. კ-ისათვის უნდა დაებრუნებინა მის მიერ შპს „ჩ-ისათვის“ გადახდილი თანხა - 99,616 ევროს ოდენობით, რაც შეეხებოდა შპს „ჩ-ის“ მიერ ლ. კ-ისათვის გადაცემულის უკან დაბრუნებას, მხარეთა ახსნა-განმარტებით დადგინდა, რომ შპს „ჩ-ის“ მხრიდან განხორციელებული შესრულება ლ. კ-ეს არ მიუღია, მის სახელზე უძრავი ქონება საკუთრების უფლებით არ აღრიცხულა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლომ ლ. კ-ის მოთხოვნა შპს „ჩ-ისათვის“, პირგასამტეხლოს სახით, 4256 ევროს დაკისრების თაობაზე, უსაფუძვლოდ მიიჩნია და მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 417-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, პირგასამტეხლო - მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული ფულადი თანხა - მოვალემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულებისათვის და აღნიშნა, რომ პირგასამტეხლოს მოთხოვნის უფლება არსებობს იქამდე, სანამ არსებობს ძირითადი ვალდებულების შესრულების მოვალეობა. შესაბამისად, ხელშეკრულებიდან გასვლის შემთხვევაში, პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულებაც აღარ არსებობს[1], თუ რა თქმა უნდა, მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული, მაგალითისათვის, ხელშეკრულებით შეიძლება დაწესებული იყოს ხელშეკრულებიდან გასვლის პირგასამტეხლო. განსახილველ შემთხვევაში, ვინაიდან ლ. კ-ე ხელშეკრულებიდან გასვლასა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას ითხოვს, ამიტომ, მისი მოთხოვნა, ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების თაობაზე, უსაფუძვლოა. ამ მხრივ კი, ნიშანდობლივია, რომ ხელშეკრულებიდან გასვლისათვის პირგასამტეხლოს გადახდას მხარეთა შორის დადებული 08.05.2008 და 07.08.2008 ხელშეკრულებები არ ითვალისწინებს.

ასევე, უსაფუძვლოდ იქნა მიჩნეული ლ. კ-ის მოთხოვნა შპს „ჩ-ისათვის“ 16 თვიანი ვადაგადაცილებისათვის მიუღებელი შემოსავლის სახით, წლიური 12%-იანი სარგებლის, სულ 15 986 ევროს, დაკისრების თაობაზე იმ გარემოებებზე მითითებით, რომ 16 თვიანი ვადადარღვევის პერიოდში კრედიტორის მოლოდინი არსებობდა შესრულების, კერძოდ, საცხოვრებელი სახლის მიღების მიმართ და ამდენად, თანხის საანაბრე პროცენტის გადახდით საცხოვრებელი სახლის მშენებლობის ვადაგადაცილებული 16 თვიანი პერიოდისათვის, არ აღდგებოდა ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. აღნიშნული კი, გამორიცხავდა სამოქალაქო კოდექსის 411-ე და 412 მუხლებით გათვალისწინებულ ზიანის ანაზღაურების საფუძველს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია შპს „ჩ-ის“ მოთხოვნა ლ. კ-ისათვის განსახილველ საქმეში გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების სახით, 1591,2 აშშ დოლარის დაკისრების თაობაზე და მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 199-ე მუხლის მე-3 ნაწილზე, რომლის შესაბამისად, თუ სარჩელის უზრუნველსაყოფად გამოყენებული ღონისძიება გაუმართლებელი გამოდგა იმის გამო, რომ მოსარჩელეს უარი ეთქვა სარჩელზე და გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში, ანდა იმის გამო, რომ სასამართლომ ამ კოდექსის 192-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად გააუქმა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, მაშინ ის მხარე, რომლის სასარგებლოდაც მოხდა უზრუნველყოფა, ვალდებულია აუნაზღაუროს მეორე მხარეს ზარალი, რომელიც მას მიადგა სარჩელის უზრუნველსაყოფად გამოყენებული ღონისძიების შედეგად.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით უსაფუძვლო სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისათვის აუცილებელია, რომ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შევიდეს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, არ იარსებებს მითითებული მუხლის საფუძველზე უსაფუძვლოდ გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების კანონით გათვალისწინებული შემადგენლობა. ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 11 ნოემბრის გადაწყვეტილება ლ. კ-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში კანონიერ ძალაში არ არის შესული, აღნიშნული სარჩელის უზრუნველსაყოფად გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, თუნდაც, შემდგომ ნაწილობრივ გაუქმებული, მოწინააღმდეგე მხარისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების საფუძველი ვერ გახდება, ვინაიდან წარმოდგენილი მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი საპროცესო ნორმაა, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 199-ე მუხლი. აღნიშნული მუხლის შესაბამისად კი, მოსარჩელისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრება შესაძლებელია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ სარჩელი უსაფუძვლო აღმოჩნდა და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის განჩინება კანონიერ ძალაში შევიდა. მოცემულ შემთხვევაში კი, აღნიშნული მუხლის წინაპირობები სახეზე არ არის. რაც შეეხება გამოსაყენებელი უზრუნველყოფის მოცულობასა და ფარგლებს, აღნიშნული საკითხი მხარეთა მონაწილეობით, სასამართლოს მიერ ფასდება, რა დროსაც მხარე საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 196-ე მუხლის შესაბამისად, უფლებამოსილია, მოითხოვოს გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიების ერთი სახის შეცვლა მეორით, რაც მოცემულ შემთხვევაში, მოწინააღმდეგე მხარეს არ გამოუყენებია. იგი ასევე უფლებამოსილია, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 198-ე მუხლის მიხედვით, მოითხოვოს მოსალოდენლი ზარალის ანაზღაურების უზრუნველყოფა, რაც მოცემულ შემთხვევაში, განხორციელდა კიდეც, თუმცა, საბოლოო ჯამში, უზრუნველყოფის ღონისძიება სრულად მაინც არ გაუქმდა და იგი იმგვარი ფორმით შენარჩუნდა, რომ მინიმუმადე იქნა დაყვანილი მოპასუხისათვის ზიანის მიყენები რისკი. ამდენად, სასარჩელო მოთხოვნასთან შედარებით აშკარად შეუსაბამო უზრუნველყოფა საჩივრის ფარგლებში მთლიანად ან ნაწილობრივ უქმდება, რაც, რაღა თქმა უნდა, განპირობებული არ არის სარჩელის უსაფუძვლობით. შესაბამისად, თუ გამოყენებული უზრუნველყოფა, საჩივრის ფარგლებში, ნაწილობრივ გაუქმდა, აღნიშნული გარემოება, შედეგობრივი თვალსაზრისით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 199-ე მუხლის მე-3 ნაწილის კონტექსტში, სარჩელის უსაფუძვლობის გამო უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუქმებას, ვერ გაუთანაბრდება, ვინაიდან აღნიშნული სამართალურთიერთობის მარეგულირებელი ნორმა მსგავს დათქმას არ შეიცავს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლომ ასევე უსაფუძვლოდ მიიჩნია შპს „ჩ-ის“ მოთხოვნა ლ. კ-ისათვის პირგასამტეხლოს სახით, 9312 ევროს დაკისრების თაობაზე. სამოქალაქო საქმეთა პალატის განმარტებით, პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულების წარმოშობის წინაპირობაა ვალდებულების დარღვევა. ვინაიდან განსახილველ შემთხვევაში, დგინდებოდა ლ. კ-ის მიერ მასზე დაკისრებული ვალდებულების ჯეროვანი შესრულება ამიტომ ლ. კ-ისათვის ვალდებულების დარღვევით განპირობებული პირგასამტეხლოს დარიცხვის ფაქტობრივ-სამართლებრივ წინაპირობები გამოირიცხა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება შპს „ჩ-მა“ გაასაჩივრა საკასაციო წესით და მოითხოვა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-3, მე-4, მე-7, მე-8 და მე-9 პუნქტების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით შპს „ჩ-ისათვის“ 99,616 ევროს ეკვივალენტი ლარის დაკისრების თაობაზე ლ. კ-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა; შპს „ჩ-ის“ შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება ლ. კ-ისათვის პირგასამტეხლოს სახით, 9,312 ევროსა და მიუღებელი შემოსავლის სახით მიყენებული ზიანის 1,591,2 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის დაკისრება.

წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით კასატორი არ ეთანხმება გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას ლ. კ-ის მიერ 2008 წლის 08 მაისისა და ამავე წლის 07 აგვისტოს ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული ვალდებულების დათქმულ ვადაში შესრულების შესახებ და მიაჩნია, რომ ლ. კ-ის მხრიდან დაირღვა შესრულებული სამუშაოს ანაზღაურების ვალდებულება, რამდენადაც მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულება მის ანაზღაურებას ითვალისწინებდა არა სამუშაოს დასრულების შემდეგ, არამედ მის დასრულებამდე.

კასატორის მოსაზრებით, დაუსაბუთებელია საქმის განმხილველი სასამართლოს მსჯელობა ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტის მართლზომიერებასთან მიმართებაშიც, იმ თვალსაზრისით, რომ შპს „ჩ-ის“ მხიდან ნაკლიანი ნივთის (საცხოვრებელი სახლის) გადაცემის ფაქტი საქმის მასალებით არ დასტურდება. პირიქით, საქმეში წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით შესრულებული სამუშაოს ყველა ხარვეზი აღმოფხვრილი და გასწორებულია, ხოლო სახლის მანსარდის სართულზე კარკასის შევსების კედელში არსებული 5მმ-მდე ბზარი ამოვსებული და გალესილია, რის შედეგადაც დაზიანებული კედელი ერთიანი გახდა. გარდა ამისა, დასტურდება, რომ შენობას ჩაუტარდა გამაგრებითი სამუშაოები. კასატორი აღნიშნავს, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს შეფასება ნივთის გამაგრებითი სამუშაოების ჩატარების საჭიროების გამო ხელშეკრულების შესრულებისადმი შემკვეთის ინტერესის დაკარგვასთან მიმართებაში სამართლებრივ დასაბუთებასაა მოკლებული, ვინაიდან, ხელშეკრულების შესრულებისადმი ინტერესის დაკარგვა ობიექტური გარემოებებით უნდა იყოს ნაკარნახევი და არა ხელშემკვრელი მხარის სუბიექტური დამოკიდებულებით.

კასატორის მოსაზრებით, არ არსებობდა შემკვეთისათვის თანხის უკან დაბრუნების სამართლებრივი წინაპირობაც, რამდენადაც სამოქალაქო კოდექსის 636-ე მუხლი შემკვეთს უფლებას ანიჭებს სამუშაოს დასრულებამდე ნებისმიერ დროს თქვას უარი ხელშეკრულებაზე, მაგრამ მან უნდა აუნაზღაუროს მენარდეს შესრულებული სამუშაოს ღირებულება.

ამასთან, კასატორის მოსაზრებით, თბილისის სააპელაციო სასამართლო გასცდა ლ. კ-ის სააპელაციო საჩივრის ფაქტობრივ გარემოებებს და თავისი ინიციატივით მიუთითა ნაკლიანი ნივთის გადაცემასა და სამუშაოს შესრულებისადმი ინტერესის დაკარგვაზე. გარდა ამისა, სამუშაოს უხარვეზოდ შესრულების მტკიცების ტვირთი არამართლზომიერად გადაიტანა მოპასუხეზე, რითაც დაარღვია მხარეთა შორის მტკიცების ტვითის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 05 თებერვლის განჩინებით შპს „ჩ-ის“ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს „ჩ-ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოცემულ საქმეზე დადგენილია ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, რომ 2008 წლის 08 მაისს ლ. კ-ესა და შპს „ჩ-ს“ შორის გაფორმებული ხელშეკრულებებით წარმოიშვა ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა, რომელიც ხელშემკვრელ მხარეებს აკისრებდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ უფლებებსა და მისგან გამომდინარე ვალდებულებებს, კერძოდ, ძირითადი ხელშეკრულების 1.2 პუნქტით გამყიდველი გამოყოფდა მიწის ნაკვეთს და მასზე შექმნიდა (ააშენებდა) ქონებას იმ მიზნით, რომ მყიდველისათვის მისი გადაცემის მომენტისათვის იგი შეესაბამისობაში ყოფილიყო ხელშეკრულებით განსაზღვრულ პირობებთან. ამდენად, მიწასთან დაკავშირებით სახეზე იყო ნასყიდობის ხელშეკრულება, ხოლო ამავე მიწაზე ასაშენებელ საცხოვრებელ სახლთან მიმართებით კი, - ნარდობის ხელშეკრულება. ვინაიდან მხარეებმა სადავოდ გახადეს მიწაზე ასაშენებელ საცხოვრებელ სახლთან მიმართებით წარმოშობილი ვალდებულებების დარღვევა, უპრიანია პალატამ ყურადღება გაამახვილოს იმ გარემოებებზე, რომლებიც შეეხება სამუშაოს შესრულების ვადას, შესრულებული სამუშაოს ხარისხს, მის ღირებულებასა და ანაზღაურებას, ასევე, შემხვედრი ვალდებულების არსებობას და მათგან გამომდინარე სამართლებრივ შედეგებს.

მოცემულ საქმეზე უდავო ფაქტობრივ გარემოებადაა მიჩნეული ლ. კ-ესა და შპს „ჩ-ს“ შორის 2008 წლის 07 აგვისტოს გაფორმებული გარიგების შედეგად 2008 წლის 08 მაისის ხელშეკრულებაში ცვლილებების შეტანის ფაქტი, რომლის მიხედვით შეიცვალა სახლის პროექტი და მისი ფართი გაიზარდა 43.7მ²-ით, ამასთან, 21,803 ევროს ოდენობით გაიზარდა გადასახდელი თანხის ოდენობაც. ამდენად, ასაშენებელი ნაგებობის მთლიანი ფართი 222.14მ², ხოლო ღირებულება 118,229 ევროთი განისაზღვრა.

უდავო გარემოებაა ისიც, რომ 2008 წლის 08 მაისსა და 07 აგვისტოს მხარეებს შორის დადებული გარიგებებიდან გამომდინარე, ვალდებულების შესრულების მიზნით, ლ. კ-ემ 2008 წლის 08 მაისიდან 2008 წლის 08 ოქტომბრის ჩათვლით შპს „ჩ-ის“ სასარგებლოდ გადაიხადა 99, 616 ევრო. ლ. კ-ეს გადასახდელი დარჩა 18,313 ევრო.

შპს „ჩ-ის“ მიერ ხელშეკრულებაში მითითებული სამუშაოები ხელშეკრულებით დადგენილ ვადაში არ დასრულდა.

საქმის მასალებით არ დადასტურდა მხარეთა შეთანხმება ლ. კ-ის მიერ 2008 წლის 07 აგვისტოს შეთანხმებით გათვალისწინებული თანხის წინასწარი გადახდის შესახებ, ხოლო სამოქალაქო კოდექსის 648-ე მუხლის შესაბამისად, შემკვეთი მოვალე იყო მენარდისათვის გადაეხდა საზღაური სამუშაოს შესრულების შემდეგ, თუ ხელშეკრულება არ ითვალისწინებდა ნაწილ-ნაწილ გადახდას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, დადგენილ იქნა ფაქტობრივი გარემოება მასზედ, რომ შპს „ჩ-ის“ მიერ სამუშაოთა ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ვადაში შეუსრულებლობა (დაუსრულებლობა) არ იყო მიზეზშედეგობრივ კავშირში ლ. კ-ის მიერ დარჩენილი 18,313 ევროს გადაუხდელობასთან.

ასევე, დადგენილია რომ სამუშაოს შესრულების ვადის დარღვევის მიუხედავად შპს „ჩ-მა“ სამუშაო შეასრულა, თუმცა ლ. კ-ის მოთხოვნა ხელშეკრულებიდან გასვლისა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის თაობაზე სააპელაციო სასამართლომ დასაბუთებულად მიიჩნია. სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 639-ე მუხლზე, რომლითაც დაწესებულია უნაკლო ნივთის წარდგენის ვალდებულება, რომლის შინაარსაც აზუსტებს ამავე კოდექის 641-ე მუხლი და ნივთობრივად უნაკლო ნაკეთობად მიიჩნევს მის შესაბამისობას შეთანხმებულ პირობებთან, ხოლო ამგვარი შეთანხმების არარსებობისას კი, მის ვარგისიანობას ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ან ჩვეულებრივი გამოყენებისათვის. სსიპ ლ.სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2011 წლის 18 ნოემბრის N........ დასკვნის საფუძველზე სამოქალაქო საქმეთა პალატამ დადგენილად მიიჩნია შპს „ჩ-ის“ მიერ ნაკლის მქონე სამუშაოს შესრულების შესახებ ფაქტობრივი გარემოება.

მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივ შეფასებას და მიაჩნია, რომ ხელშეკრულებიდან ცალმხრივად გასვლის ნაწილში, ძირითადი სარჩელის დაკმაყოფილების მიზნებისათვის სააპელაციო სასამართლომ სწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 352-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომელიც ბლანკეტური შინაარსისაა და შეიცავს დათქმას ამავე კოდექსის 405-ე მუხლით გათვალისწინებულ პირობებზე და აწესებს ქცევის იმგვარ წესს, რომლის თანახმად, თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე, მაშინ მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებს უბრუნდებათ (ნატურით დაბრუნება). შპს „ჩ-ისათვის“, პირგასამტეხლოს სახით, 4256 ევროს დაკისრების თაობაზე, ლ. კ-ის მოთხოვნის უსაფუძვლობის დასაბუთებისას სააპელაციო სასამართლოს მიერ მოხმობილ უცხო ქვეყნის კანონმდებლობასა და სასამართლო პრაქტიკასთან მიმართებაში საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ პირგასამტეხლოს დაკისრების სამართლებრივ საფუძვლებთან დაკავშირებით არსებობს მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკა, ხოლო იმის გათვალისწინებით, რომ მხარეთა შორის წარმოშობილი დავა რეგულირებულია საქართველოს კანონმდებლობით და იგი უცხო ქვეყნის კომპონენტს არ შეიცავს უცხო ქვეყნის სასამართლო პრაქტიკასა და საკანონმდებლო გამოცდილებას მოცემულ საქმეზე გავლენა ვერ ექნება, თუმცა გადაწყვეტილება ლ. კ-ის მიერ არ გასაჩივრებულა და ამ ნაწილში, პირგასამტეხლოს დაკისრების წინაპირობებზე მსჯელობა წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრიდან არ გამომდინარეობს.

რაც შეეხება შპს „ჩ-ის“ მოთხოვნას ლ. კ-ის მიერ ვალდებულების დარღვევისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრებისა და მიუღებელი შემოსავლის სახით დამდგარი ზიანის ანაზღაურების თაობაზე (იხ., დაზუსტებული საკასაციო საჩივარი, ტ.3.), ვინაიდან მოცემულ საქმეზე არ დადასტურდა ლ. კ-ის მხრიდან ვალდებულების დარღვევის ფაქტი, შესაბამისად, არ არსებობდა მისგან გამომდინარე მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველიც.

ამდენად, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც, ვინაიდან არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა (სუს 01.10.2013წ.-ის Nას-184-177-2013 განჩინება; სუს 04.11.2011წ.-ის Nას-1327-1347-2011 განჩინება), რომელიც შეეხება ორმხრივი ხელშეკრულების დროს ვალდებულების დარღვევის სამართლებრივ შედეგებს ხელშეკრულებიდან ცალმხრივად გასვლის უფლებასთან კავშირში (სკ-ის 352-ე, 405-ე მუხლები); ასევე, ნარდობის სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე, ნაკლიანი ნივთის მიწოდების გამო ხელშეკრულებიდან გასვლის სამართლებრივ ასპექტებს (სკ-ის 636-ე-641-ე მუხლები).

ამასთან, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ყოველგვარ სამართლებრივ დასაბუთებასაა მოკლებული კასატორის პრეტენზია შემკვეთის მიერ ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლების არამართლზომიერი გამოყენებისა და გადახდილი თანხის უკან დაბრუნების თაობაზე. პალატა განმარტავს, რომ ზოგადი წესის თანახმად, ხელშეკრულების დადების მომენტიდან მხარეები ვალდებულნი არიან შეუდგნენ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებას. მათ არ შეუძლიათ ცალმხრივად თქვან უარი ნაკისრი ვალდებულების შესრულებაზე. მაგრამ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში ხელშეკრულების მხარეს უფლება აქვს გავიდეს ხელშეკრულებიდან და უარი თქვას ნაკისრი ვალდებულების შესრულებაზე. ხელშეკრულების ერთ-ერთი მონაწილის შესაძლებლობას კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში უარი თქვას ხელშეკრულების გაგრძელებაზე, ხელშეკრულებიდან გასვლა ეწოდება. მოცემულ კონკრეტულ შემთხვევაში, სწორედ ეს საგამონაკლისო უფლება გამოიყენა შემკვეთმა, რაც საკასაციო პალატის მოსაზრებით, საქმის ფაქტობრივ გარემოებათა გათვალისწინებით მართლზომიერად განხორციელდა და ასევე, მართებულად წარმოშვა მონაწილეთა შორის ახალი ვალდებულება: მიღებული შესრულებისა და სარგებლის ერთმანეთისათვის დაბრუნების შესახებ ე.წ. რესტიტუციის მოთხოვნის უფლება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას შპს „ჩ-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (8000 ლარი) 70%, რაც შეადგენს 5600 ლარს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „ჩ-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორს - შპს „ჩ-ს“ (საიდენტიფიკაციო ნომერი: ........) დაუბრუნდეს მის მიერ 2015 წლის 22 იანვარს №7401 საგადასახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (8000 ლარის) 70% – 5600 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ნ. ბაქაქური

ბ. ალავიძე

[1] (BGHZ 109, 230, 232 = NJW 1990; BAG NJW 1992; OLG Naumburg VIZ 2004; nach Janoschek, Beck’scher Online-Kommentar, BGB Stand, 2014, Edition 31).