საქმე №ას-713-682-2014 19 მარტი, 2015 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ბესარიონ ალავიძე, ნინო ბაქაქური
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – მ. კ-ე, ლ. მ-ი (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ბ. კ-ე, თ. ც-ე (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 29 აპრილის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – გარიგების ბათილად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
მ. კ-ემ და ლ. მ-მა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში ბ. კ-სა და თ. ც-ის მიმართ მოპასუხეთა შორის დადებული 2006 წლის 18 აგვისტოს ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ.
მოსარჩელემ განმარტა, რომ ოზურგეთის რაიონის სოფელ ო-ში მდებარე მიწის ნაკვეთი მიწის რეფორმის შედეგად გადაეცა ბ. კ-ის კომლს, რომლითაც სარგებლობდა მთელი ოჯახი. აღნიშნულის მიუხედავად, ბ. კ-ემ, ოჯახის წევრებისათვის შეუტყობინებლად სადავო ნაკვეთი მიჰყიდა თ. ც-ეს. ამდენად, შეილახა მოსარჩელეთა, როგორც უძრავი ნივთის თანამესაკუთრეთა უფლებები.
მოპასუხე თ. ც-ემ სარჩელი არ ცნო, ხოლო ბ. კ-ე სასარჩელო მოთხოვნას დაეთანხმა.
ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 23 დეკემბრის გადაწყვეტილებით მ. კ-სა და ლ. მ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელეებმა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 29 აპრილის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 1999 წლის 30 დეკემბერს საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა ოზურგეთის რაიონის სოფელ ო-ში მდებარე 3672.46 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, რომელსაც თავდაპირველად მიენიჭა №........ საკადასტრო კოდი, ხოლო შემდეგ – №......... მესაკუთრის გრაფაში მიეთითა „კ-ე ბ-ს ოჯახი“.
2006 წლის 18 აგვისტოს სანოტარო წესით დამოწმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებით ბ. კ-ემ აღნიშნული მიწის ნაკვეთი საკუთრებაში გადასცა თ. ც-ეს.
ოზურგეთის საკრებულოს 1996-2006 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერების თანახმად, ბ. კ-ის კომლი შედგება შემდეგი წევრებისაგან: ბ. კ-ე, ლ. კ-ე, გ. კ-ე (გარდაიცვალა), მ. კ-ე.
2013 წლის 9 სექტემბერს მ. კ-ემ და ლ. მ-მა აღძრეს მოცემული სარჩელი ოზურგეთის რაიონულ სასამართლოში, სადაც მითითებულია, რომ მათ კომლს (ბ. კ-ე, ლ. მ-ი, მ. კ-ე) მიწის რეფორმის შედეგად გადაეცა სადავო მიწის ნაკვეთი, რომელიც საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა 1999 წლის 30 დეკემბერს არა მხოლოდ ბ. კ-ის, არამედ – მისი ოჯახის საკუთრებად. ამ ნაკვეთით მოსარჩელენი სარგებლობენ ამჟამადაც. 2013 წელს თ. ც-ემ სარჩელი აღძრა ბ. კ-ის მიმართ, სადავო მიწის ნაკვეთზე ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნით, რომლითაც მ. კ-ემ და ლ. მ-მა გაიგეს, რომ ბ. კ-ეს, მათთვის დაუკითხავად გაუსხვისებია მიწის ნაკვეთი 2006 წლის 18 აგვისტოს.
სააპელაციო პალატამ ასევე დაადგინა, რომ სარჩელზე თანდართული საბუთები სასამართლომ გაუგზავნა მოპასუხეებს და დაუნიშნა 10-დღიანი ვადა შესაგებლის წარსადგენად. გზავნილი ჩაბარდათ მოპასუხეებს – ბ. კ-ეს 2013 წლის 16 სექტემბერს, თ. ც-ეს – 2013 წლის 17 სექტემბერს. უდავოა, რომ მოპასუხეებს შესაგებელი არ წარუდგენიათ, თუმცა პირველი ინსტანციის სასამართლოს ამის გამო დაუსწრებელი გადაწყვეტილება არ გამოუტანია.
სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, რომ დავის საგანს წარმოადგენს სანოტარო წესით დამოწმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა. სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლის (2006 წლის 18 აგვისტოსთვის მოქმედი რედაქციით) თანახმად, ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი; მყიდველი მოვალეა გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება. ამდენად, ნასყიდობის ხელშეკრულება, იმავე კოდექსის 50-ე მუხლის განმარტების გათვალისწინებით, გარიგების ერთ-ერთი სახეა და მისი ნამდვილობაც უნდა შემოწმდეს გარიგების ნამდვილობის განმსაზღვრელ მოთხოვნებთან შესაბამისობის თვალსაზრისით.
სააპელაციო პალატამ მიუთითა სახელშეკრულებო სამართლის ზოგად პრინციპზე – ხელშეკრულებით განხორციელდეს მხოლოდ იმ უფლების განკარგვა, რაც ნამდვილად ეკუთვნის უფლების განმკარგველს (გამსხვისებელს). სხვა სიტყვებით, გარიგება ნამდვილად ითვლება მაშინ, თუ გამსხვისებელმა განკარგა კუთვნილი და არა სხვისი უფლება.
მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელეებმა ყურადღება გაამახვილეს მხოლოდ იმ გარემოებაზე, რომ ბ. კ-ე არ იყო უფლებამოსილი, ერთპიროვნულად განეკარგა ქონება, რადგან ამ ქონებაზე არსებობდა მათი საკუთრების უფლება.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 2321 მუხლით გათვალისწინებული დანაწესის შესაბამისად, მოპასუხის მიერ შესაგებლის წარუდგენლობისას სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ავტომატურად ითვლება დამტკიცებულად და სასამართლო ვალდებულია, განახორციელოს მათი სწორი სამართლებრივი შეფასება.
ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ გადამწყვეტი მნიშვნელობის იყო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოება: სადავო გარიგების დადების დროს გააჩნდათ თუ არა საკუთრების უფლება მოსარჩელეებს სადავო უძრავ ნივთზე. ასევე, აუცილებელია განიმარტოს, შესაძლებელია თუ არა სადავო უძრავ ნივთზე მოსარჩელეთა საკუთრების უფლების არსებობის დადასტურება მარტოოდენ მათი ახსნა-განმარტების საფუძველზე, თუნდაც მოპასუხეთაგან შესაგებლის წარუდგენლობის პირობებში.
სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლით, 311-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 312-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებით და მიიჩნია, რომ კანონით დაწესებულია უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების არსებობის დადასტურებისათვის სპეციალური სახის მტკიცებულება, – პირი უძრავი ნივთის მესაკუთრედ მიიჩნევა მხოლოდ მაშინ, თუ არსებობს წერილობითი დოკუმენტი (საბუთი), რომელშიც აღნიშნულია უძრავი ნივთის შეძენის საფუძველი და ეს პირი მესაკუთრედ რეგისტრირებულია საჯარო რეესტრში. შესაბამისად, სარჩელში ასახული მხოლოდ ამ პირის ახსნა-განმარტება, თუნდაც მოპასუხის შესაგებლის არარსებობისას, არ არის საკმარისი უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების არსებობის დადასტურებისათვის.
სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში საქმეში წარმოდგენილი არ არის წერილობითი საბუთი, რომელშიც აღნიშნული იქნებოდა, რომ სადავო უძრავ ნივთზე მოსარჩელეებს 2006 წლის 18 აგვისტოსათვის გააჩნდათ საკუთრების უფლება, მისი შეძენის საფუძვლის მითითებით და ისინი არც საჯარო რეესტრში იყვნენ მესაკუთრეებად რეგისტრირებულნი.
სააპელაციო პალატამ დამატებით აღნიშნა, რომ სარჩელში არ არის მითითებული შემძენის – თ. ც-ის არაკეთილსინდისიერებაზე, რომ მან იცოდა საჯარო რეესტრის ჩანაწერის უზუსტობის თაობაზე. უდავოა ისიც, რომ 2006 წლის 18 აგვისტოსათვის საჯარო რეესტრის ჩანაწერზე არც საჩივარი იყო შეტანილი. გარდა იმისა, რომ საჯარო რეესტრის მონაცემებით უძრავი ნივთის მესაკუთრედ, ბ. კ-ის გარდა, სხვა პირი არ იყო რეგისტრირებული, გარიგება დამოწმდა სანოტარო წესითაც, რამაც დამატებით შეუქმნა შემძენს იმის განცდა, რომ არ არსებობდა გარიგების დადების დამაბრკოლებელი გარემოება. ასეთ პირობებში, სამოქალაქო კოდექსის 185-ე და 312-ე მუხლების ნორმები იცავს კეთილსინდისიერი შემძენის ინტერესებს და სადავო გარიგებით მოპოვებულ უფლებას საბოლოოდ აკუთვნებს მას.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება მ. კ-ემ და ლ. მ-მა გაასაჩივრეს საკასაციო წესით, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:
კასატორი არ დაეთანხმა სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ საქმეში წარმოდგენილი არ არის წერილობითი საბუთი, რომელშიც აღნიშნული იქნებოდა, რომ სადავო უძრავ ნივთზე მოსარჩელეებს 2006 წლის 18 აგვისტოსათვის გააჩნდათ საკუთრების უფლება, ვინაიდან კასატორთა თანასაკუთრების უფლება დასტურდება სარჩელზე დართული მტკიცებულებებით, კერძოდ, საარქივო ცნობით კომლის შემადგენლობის შესახებ, მიწის სარეგისტრაციო მოწმობითა და 1999 წლის 30 დეკემბრის ამონაწერით საჯარო რეესტიდან. აღნიშნული დოკუმენტებით ნათლად ირკვევა, რომ სადავო უძრავი ნივთი საკუთრების უფლებით ეკუთვნის ბ. კ-ის ოჯახის. ოჯახის შემადგელობა კი დასტურდება საარქივო ცნობიდან. სააპელაციო სასამართლოსათვის მითითებული საკმარისი არ აღმოჩნდა იმის მიუხედავად, რომ მოპასუხეებს პირველი ინსტანციის სასამართლოში შესაგებელი არ წარუდგენიათ და სარჩელში დასახელებული გარემოებანი სადავოდ არ გაუხდიათ.
კასატორმა დადასტურებულად მიიჩნია ის ფაქტი, რომ სადავო ქონება რეგისტრირებული იყო საჯარო რეესტრში და გაცემული იყო საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 16 მაისის №327 ბრძანებულებით დადგენილი ფორმის დაცვით.
მხარემ დაუსაბუთებლად მიიჩნია ის ფაქტი, რატომ არ იქნა გამოტანილი დაუსწრებელი გადაწყვეტილება შესაგებლის წარუდგენლობის გამო.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 10 ივლისის განჩინებით მ. კ-სა და ლ. მ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა მ. კ-სა და ლ. მ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 1999 წლის 30 დეკემბერს საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა ოზურგეთის რაიონის სოფელ ო-ში მდებარე 3672.46 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, რომელსაც თავდაპირველად მიენიჭა №........ საკადასტრო კოდი, ხოლო შემდეგ – №......... მესაკუთრის გრაფაში მიეთითა „კ-ე ბ-ს ოჯახი“.
2006 წლის 18 აგვისტოს სანოტარო წესით დამოწმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებით ბ. კ-ემ აღნიშნული მიწის ნაკვეთი საკუთრებაში გადასცა თ. ც-ეს.
ოზურგეთის საკრებულოს 1996-2006 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერების თანახმად, ბ. კ-ის კომლი შედგება შემდეგი წევრებისაგან: ბ. კ-ე, ლ. კ-ე, გ. კ-ე (გარდაიცვალა), მ. კ-ე.
2013 წლის 9 სექტემბერს მ. კ-ემ და ლ. მ-მა აღძრეს მოცემული სარჩელი ოზურგეთის რაიონულ სასამართლოში, სადაც მითითებულია, რომ მათ კომლს (ბ. კ-ე, ლ. მ-ი, მ. კ-ე) მიწის რეფორმის შედეგად გადაეცა სადავო მიწის ნაკვეთი, რომელიც საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა 1999 წლის 30 დეკემბერს არა მხოლოდ ბ. კ-ის, არამედ – მისი ოჯახის საკუთრებად. ამ ნაკვეთით მოსარჩელენი სარგებლობენ ამჟამადაც. 2013 წელს თ. ც-ემ სარჩელი აღძრა ბ. კ-ის მიმართ, სადავო მიწის ნაკვეთზე ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნით, რომლითაც მ. კ-ემ და ლ. მ-მა გაიგეს, რომ ბ. კ-ეს, მათთვის დაუკითხავად გაუსხვისებია მიწის ნაკვეთი 2006 წლის 18 აგვისტოს.
სააპელაციო პალატამ ასევე დაადგინა, რომ სარჩელზე თანდართული საბუთები სასამართლომ გაუგზავნა მოპასუხეებს და დაუნიშნა 10-დღიანი ვადა შესაგებლის წარსადგენად. გზავნილი ჩაბარდათ მოპასუხეებს – ბ. კ-ეს 2013 წლის 16 სექტემბერს, თ. ც-ეს – 2013 წლის 17 სექტემბერს. უდავოა, რომ მოპასუხეებს შესაგებელი არ წარუდგენიათ, თუმცა პირველი ინსტანციის სასამართლოს ამის გამო დაუსწრებელი გადაწყვეტილება არ გამოუტანია.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით, ვინაიდან მოცემული ტიპის დავებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკა (სუს 2013 წლის 26 ივლისის №ას-524-498-2013 გადაწყვეტილება).
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ მ. კ-ესა და ლ. მ-ს უნდა დაუბრუნდეთ სახელმწიფო ბაჟის სახით ლ. მ-ის მიერ 2014 წლის 18 ივნისს №616222146-1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. მ. კ-სა და ლ. მ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორ მ. კ-ესა და ლ. მ-ს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეთ სახელმწიფო ბაჟის სახით ლ. მ-ის მიერ 2014 წლის 18 ივნისს №616222146-1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი
მოსამართლეები: ბ. ალავიძე
ნ. ბაქაქური
