საქმე №ას-1179-1124-2013 30 აპრილი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ტ.ც. (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ა.ბ. (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 3 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილება

დავის საგანი – პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შელახვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ტ.ც.მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ა.ბ.ის მიმართ მოპასუხის მიერ 2013 წლის 21 იანვარს გავრცელებული ცნობებით თავისი პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შელახვის ფაქტის აღიარებისა და ა.ბ.თვის შესაბამისი სასამართლო გადაწყვეტილების გამოქვეყნების დავალების, ასევე მორალური ზიანის ანაზღაურების მიზნით მოპასუხისათვის 3333 ლარის დაკისრების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

2013 წლის იანვარში ტ.ც.მ გაზეთ „გ.შ.ში“ გამოაქვეყნა სტატია სათაურით „დანიშვნები აჭარის მთავრობაში მ.დ.ის ნათესავების თამადობით“. დასახელებულ სტატიაში ასახული ინფორმაცია 2013 წლის 21 იანვრის პრესკონფერენციაზე აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარემ - ა.ბ.მ ოთხჯერ მოიხსენია ტყუილად, ამავე პრესკონფერენციაზევე მოპასუხისათვის ცნობილი გახდა, რომ ფაქტები, რომელთაც მან ტყუილი უწოდა, წარმოადგენდა სინამდვილეს. მიუხედავად ამისა, არ განუცხადებია, რომ ტ.ც. არ არის მატყუარა. გავრცელებული განცხადებებით შეილახა ტ.ც.ის პატივი, ღირსება და საქმიანი რეპუტაცია.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა იმ საფუძვლებით მოითხოვა, რომ 2013 წლის 21 იანვრის პრესკონფერენციაზე ტ.ც.ის მიმართ მისი პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შემლახავი განცხადებები არ გავრცელებულა, არამედ ა.ბ.მ გამოხატა მხოლოდ საკუთარი შეხედულება, აზრი კონკრეტულ საკითხზე, რისი უფლებაც შეუზღუდავია.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 19 ივნისის გადაწყვეტილებით ტ.ც.ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შელახვის ფაქტის აღიარებისა და სასამართლო გადაწყვეტილების გამოქვეყნების მოპასუხისათვის დავალების მოთხოვნის ნაწილში.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატაში 2013 წლის 3 ოქტომბერს გამართულ სხდომაზე არ გამოცხადდა აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარე, რის გამოც აპელანტმა მოითხოვა დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილება. სააპელაციო სასამართლოს 2013 წლის 3 ოქტომბრის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა შუამდგომლობა დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის თაობაზე, ასევე არ დაკმაყოფილდა სააპელაციო საჩივარი, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 287-ე და 230-ე მუხლების შესაბამისად მიიჩნია, რომ აპელანტის მოთხოვნას იურიდიულად არ ამართლებდა მის მიერ მითითებული გარემოება, რომ ორშაბათის ტრადიციულ ბრიფინგზე ჟურნალისტებთან შეხვედრისას დაბა ჩაქვში, აჭარის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარემ მოსარჩელის მიერ გაზეთ „გ.ნ.ში“ გამოქვეყნებული სტატია სათაურით „დანიშვნები აჭარის მთავრობაში მ.დ.ის ნათესავების თამადობით“ რამდენიმეჯერ მოიხსენია ტყუილად და არაერთგზის აღნიშნა, რომ ჟურნალისტი წერდა ტყუილს.

სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 და 24-ე მუხლებით, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლით, სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლით, „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტით, მე-4, მე-6, მე-7 და მე-13 მუხლებით და განმარტა, რომ მოპასუხე ა.ბ.ის მიერ გაკეთებული სადავო განცხადება იყო არა ცილისწამება და პატივისა და ღირსების შემლახავი ცნობების გავრცელება, არამედ მის მიერ უფლებამოსილების განხორცილების დროს გამოთქმული აზრი, შეფასება კონკრეტულ საკითხთან მიმართებაში და იგი არ იყო ტ.ც.ის რეპუტაციის დაცვის კანონიერი მიზნის პროპორციული, არამედ აზრი დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ტ.ც.მ, მოითხოვა დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის თაობაზე მისი შუმდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის, ასევე სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში დაგაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყევტილებით პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შელახვის ფაქტის აღიარება, სასამართლო გადაწყვეტილების გამოქვეყნების მოპასუხისათვის დავალება შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 230-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, რადგანაც სასამართლოს მთავარ სხდომაზე აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარის არასაპატიოდ გამოუცხადებლობის გამო, აპელანტის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოება გაზეთ „გ.ნ.ში“ გამოქვეყნებული სტატიის ტყუილად მოხსენიებისა და ჟურნალისტის მიერ ტყუილის დაწერის ფაქტი დადასტურებულად მიიჩნეოდა, თუმცა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 387-ე მუხლისა და 230-ე მუხლის მე-2 ნაწილის არასწორი განმარტების გამო, სასამართლომ არასწორად არ დაადგინა, რომ ა.ბ.ის მიერ განცხადების გავრცელებით შეილახა მოსარჩელის ღირსება, პატივი და საქმიანი რეპუტაცია, ვინაიდან გავრცელებული ინფორმაცია წარმოადგენს ფაქტს.

გარდა აღნიშნულისა, განჩინება მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისითაც დაუსაბუთებელია, კერძოდ, საქართველოს კონსტიტუციის მე-17, მე-19 და 24-ე მუხლების, ასევე ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლის შესაბამისად, დასაშვებია ინდივიდის გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვა, როცა იგი არის გამყარებული ლეგიტიმური მიზნით, შეზღუდვასა და მიზანს შორის არსებობს გონივრული ბალანსი და გამოყენებულია ადეკვატური საშუალება. მოცემულ შემთხვევაში სასამართლოს არ შეუფასებია არც შეზღუდვის დასაშვებობა და არც მისი პროპორციულობა, ისევე როგორც ადეკვატური საკანონმდებლო მექანიზმის გამოყენების შესაძლებლობა.

ა.ბ.ის მიერ 2012 წლის 21 იანვრის პრესკონფერენციაზე ტ.ც.ის მიმართ გამოთქმული განცხადებები იყო ფაქტების შემცველი ინფორმაცია. სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის 1.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი და გაემიჯნა აზრი და ცილისწამების შემცველი ცნობები, შესაბამისად, სასამართლოს უნდა ემსჯელა, მოპასუხის განცხადება შეიცავდა თუ არა მცდარ ფაქტებს. კასატორის მოსაზრებით, ცილისწამებაც აზრის გამოხატვის თავისუფლებაში ჯდება, მაგრამ არ არის აბსოლუტური დაცვის ღირსი. მოცემულ შემთხვევაში იგი უფრო მაღალ ღირებულებას - პირის პატივსა და ღირსებას უპირისპირდება. სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლითა და „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-6 მუხლით. დასახელებული ნორმები გამომდინარეობენ საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლიდან, უზრუნველყოფენ პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის უფლების რეალიზაციას და ქმნიან აზრისა და გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვის საკანონმდებლო საფუძველს.

2013 წლის 21 იანვრის პრესკონფერენციაზე ა.ბ.ის მიერ გაკეთებული განცხადებებით შეილახა ტ.ც.ის პატივი, ღირსება და საქმიანი რეპუტაცია. პრესკონფერენციაზე დამსწრე საზოგადოების წევრებს ტ.ც.ის მიმართ უპატივცემულობა არასდროს გამოუვლენიათ, შესაბამისად, ტ.ც.ს საზოგადოება დადებითად აფასებს. ა.ბ.ის განცხადებების შემდეგ ეჭვქვეშ დადგება ტ.ც.ის მიერ გამოყენებული სტატიების შესაბამისობა რეალობასთან, მათი სანდოობა.

პრესკონფერენციაზე ა.ბ.ის მიერ გაკეთებული განცხადებები „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის მე-5 მუხლით გათვალისწინებულ პოლიტიკურ ან სასამართლო სიტყვის თავისუფლების ფარგლებში არ გავრცელებულა. სასამართლოს ამავე კანონის პირველი მუხლის „ი“ ქვეპუნქტისა და „საჯარო სამსახურში ინტერესთა შეუთავსებლობისა და კორუფციის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის შესაბამისად, უნდა შეეფასებინა ა.ბ.ის სტატუსი, ასევე ის გარემოება, მის სამსახურებრივ მოვალეობაში შედიოდა თუ არა ყოველკვირეული ბრიფინგი და, შესაბამისად, ემსჯელა, სადავო განცხადება ჯდებოდა თუ არა პოლიტიკური სიტყვის თავისუფლების ფარგლებში;

სასამართლომ არასწორად გამოიყენა და განმარტა „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-15 მუხლის „დ“ ქვეპუნქტი. სასამართლოს უნდა შეეფასებინა მოპასუხის მიერ გამოთქმული განცხადებები არის თუ არა ადეკვატური პასუხი მოსარჩელის განცხადებაზე, ან ტ.ც.ის სტატიის ადრესატი იყო თუ არა ა.ბ..

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შეიცავს ურთიერთსაწინააღმდეგო დასკვნებს, კერძოდ, ა.ბ.ის სადავო განცხადება ერთ შემთხვევაში შეფასებულია, როგორც აზრი, მეორე შემთხვევაში, როგორც უფლებამოსილების განხორციელებისას გამოთქმული აზრი და მესამე შემთხვევაში - როგორც განცხადებაზე თანაზომიერი პასუხი. ამდენად, სასამართლო ვერ მიჯნავს ერთმანეთისგან „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის მე-4, მე-5 და მე-15 მუხლებით დაცულ სამართლებრივ სიკეთეებს და მათი დაცვის სამართლებრივი რეჟიმის თავისებურებებს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საკასაციო საჩივარი, საქმის მასალები, გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთებულობა და მიიჩნევს, რომ ტ.ც.ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ, აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარის სასამართლო სხდომაზე გამოუცხადებლობის გამო დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანაზე უარი იმ საფუძვლით განაცხადა, რომ სარჩელში (სააპელაციო საჩივარში) მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები იურიდიული თვალსაზრისით არ ამართლებდა სასარჩელო მოთხოვნას, ამასთან, მოწინააღმდეგე მხარის გამოუცხადებლობის გამო დადგენილად მიიჩნია სააპელაციო საჩივარში მითითებული შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ორშაბათის ტრადიციულ ბრიფინგზე ჟურნალისტებთან შეხვედრისას დაბა ჩაქვში, აჭარის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარემ მოსარჩელის მიერ გაზეთ „გ.ნ.ში“ გამოქვეყნებული სტატია - „დანიშვნები აჭარის მთავრობაში მ.დ.ის ნათესავების თამადობით“ რამდენიმეჯერ მოიხსენია ტყუილად და არაერთგზის აღნიშნა, რომ ჟურნალისტი წერდა ტყუილს;

თავის მხრივ, საქალაქო სასამართლომ გადაწყვეტილებით დადგენილად ცნო და აპელანტს სადავო არ გაუხდია ის გარემოება, რომ მოპასუხე ა.ბ. არის აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარე;

2013 წლის 21 იანვარს აჭარის უმაღლესი საბჭოს ადმინისტრაციულ შენობაში გამართულ ბრიფინგს ესწრებოდა რეგიონში მოღვაწე თითქმის ყველა ჟურნალისტი, მათ შორის მოსარჩელე ტ.ც., რომელიც იმ დროისათვის იყო „გ.ნ.ის“ ჟურნალისტი.

სააპელაცო სასამართლოს შეფასებით, გავრცელებული ინფორმაცია არ წარმოადგენდა ცილისწამებას, შესაბამისად, არ არსებობდა სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვის წინაპირობები.

კასატორი არ ეთანხმება სასამართლოს მსჯელობას და სარჩელის დაკმაყოფილებას, ძირითადად, ორი საფუძვლით მოითხოვს: ა) სასამართლომ არასწორად განმარტა დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის მარეგულირებელი ნორმები და არასწორად არ დააკმაყოფილა სააპელაციო საჩივარი; ბ) სასამართლომ არასწორი შეფასება მისცა გავრცელებულ ინფორმაციას, მოპასუხის გამონათქვამი არასწორად არ მიიჩნია მოსარჩელის რეპუტაციის შემლახველ ინფორმაციად - ცილისწამებად, ამასთან, არასრულყოფილად გამოიკვლია საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და არ დაადგინა მოდავე სუბიექტი იყო კერძო თუ საჯარო პირი, შესაბამისად, არასწორად ეთქვა უარი მოსარჩელეს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე.

კასატორის პრეტენზიების დასაბუთებულობის შემოწმების მიზნით საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, უპირველესად, იმსჯელოს გავრცელებული ინფორმაციის მატერიალურ-სამართლებრივ კვალიფიკაციაზე, კერძოდ, იგი წარმოადგენს შეფასებით მსჯელობას თუ ფაქტებს, რაც თავისთავად გავლენას იქონიებს კასატორის მიერ საპროცესო დარღვევების კუთხით წარმოდგენილ პრეტენზიაზეც.

სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით დაიცვას საკუთარი პატივი, ღირსება, პირადი ცხოვრების საიდუმლოება, პირადი ხელშეუხებლობა ან საქმიანი რეპუტაცია შელახვისაგან. ამავე მუხლის მე-6 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლით გათვალისწინებული სიკეთის დაცვა ხორციელდება, მიუხედავად ხელმყოფის ბრალისა. ბრალეული ხელყოფის შემთხვევაში უფლებამოსილ პირს უფლება აქვს მოითხოვოს არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურებაც. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მითითებული ნორმის ჩანაწერი _ „კანონით დადგენილი წესით“ გულისხმობს, როგორც საკუთრივ სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლს, ასევე „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ სპეციალურ კანონს, რომელიც საქართველოში ძალაშია 2004 წლის 16 ივლისიდან. აღნიშნულ კანონთან მიმართებაში სარჩელის საფუძვლიანობის შემოწმება მნიშვნელოვანია იმდენად, რამდენადაც, მასში მოცემულია, როგორც პასუხისმგებლობის დამდგენი, ასევე პასუხისმგებლობის გამომრიცხავი ნორმები (მაგ. 4.1. მუხლის მიხედვით აზრი დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით).

როგორც აღინიშნა, კასატორი სადავოდ ხდის იმ გარემოებას, რომ სააპელაციო სასამართლოს არ დაუდგენია მოპასუხე კერძო პირია თუ საჯარო პირი, რაც გავლენას ახდენს პასუხისმგებლობის ზომაზე. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის ამ არგუმენტს და განმარტავს, რომ „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-13 და მე-14 მუხლები ერთმანეთისაგან მიჯნავს კერძო პირისა და საჯარო პირის ცილისწამების ცნებას და პასუხისმგებლობის განსაზღვრისათვის მნიშვნელობას ანიჭებს არა იმას, თუ ვინაა განცხადების ავტორი, არამედ განცხადების ადრესატს, უფრო კონკრეტულად, ცილისწამების გამო პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის გადამწყვეტია არა ის, საჯარო პირმა გაავრცელა განცხადება თუ კერძო პირმა, არამედ ის, ამ სუბიექტთაგან თუ რომელია გავრცელებული განცხადების ადრესატი.

გავრცელებული განცხადების სამართლებრივი შეფასებისას სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-13 მუხლით, რომლითაც რეგულირებულია კერძო პირის ცილისწამების საკითხი, ანუ მოსარჩელე მიიჩნია კერძო პირად. ამ შეფასების თაობაზე კასატორს დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია, ამდენად, წინამდებარე გადაწყვეტილებისათვის ეს ფაქტი სავალდებულო ძალის მატარებელია.

„სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-13 მუხლით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა)გავრცელებული ინფორმაცია უნდა ეხებოდეს მოსარჩელეს; ბ)გავრცელებული ინფორმაცია უნდა იყოს არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი; გ)გავრცელებული ინფორმაცია ზიანს უნდა აყენებდეს პირის პატივს, ღირსებასა და საქმიან რეპუტაციას.

ზემოთ ვახსენეთ, რომ აზრი დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით, რაც ნიშნავს კანონით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობისაგან პირის სრულ და უპირობო განთავისუფლებას.

საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, მხარის მოთხოვნის საფუძვლიანობის შემოწმებისათვის უპირველესად უნდა შემოწმდეს ბრიფინგზე, ჟურნალისტებთან შეხვედრისას, დაბა ჩაქვში, აჭარის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარის მიერ გაზეთ „გ.ნ.ში“ მოსარჩელის გამოქვეყნებული სტატიის ტყუილად რამდენიმეჯერ მოხსენიება და იმის არაერთგზის აღნიშვნა, რომ ჟურნალისტი წერდა ტყუილს, წარმოადგენს აზრს თუ ფაქტს.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკის მიხედვით, სიტყვა „აზრი“ ფართოდ განმარტებისას გულისხმობს განსჯას, დამოკიდებულებასა თუ შეფასებას, რომლის სისწორე თუ მცდარობა დამოკიდებულია მთლიანად ინდივიდზე, მის სუბიექტურ დამოკიდებულებაზე. ფაქტები კი, ჩვეულებრივ, მოკლებულია სუბიექტურ დამოკიდებულებას, იგი ობიექტური გარემოებებიდან გამომდინარეობს, ანუ ჩვენ გვაქვს იმის შესაძლებლობა, რომ ფაქტი შევამოწმოთ და ვნახოთ, ის რეალურად არსებობდა თუ არა. სწორედ ამიტომ, ფაქტების გადამოწმება და მისი ნამდვილობასთან შესაბამისობის დადგენა შესაძლებელია. ხშირ შემთხვევაში, აზრები და ფაქტები ერთმანეთს მჭიდროდ უკავშირდებიან და მათი გამიჯვნა რთულია. ეს განპირობებულია იმით, რომ გამოთქმის ორივე ფორმა იშვიათად გვხვდება სუფთა სახით. უმთავრესად, სჭარბობს სწორედ ისეთი გამონათქვამები, რომლებშიც თავს იყრის როგორც შეფასებითი, ასევე ფაქტობრივი ელემენტები. აზრი ხშირად ეყრდნობა და ეხება ფაქტებს, ფაქტები კი, თავის მხრივ, აზრის საფუძველია, რომელიც ადასტურებს ან უარყოფს მათ, ამიტომაც ხშირად საკამათო გამონათქვამის, როგორც შეხედულების ან როგორც ფაქტის გადმოცემის, კვალიფიცირების დროს შესაძლებელია გამოთქმის კონტექსტის მიხედვით მისი ცალკეული ნაწილების იზოლირება, მაგრამ ეს მეთოდი გამართლებულია მხოლოდ მაშინ, როდესაც ამით არ იკარგება ან არ ყალბდება გამონათქვამის შინაარსი და ნამდვილი აზრი. თუკი ასეთი იზოლირება შეუძლებელია გამონათქვამის შინაარსის გაყალბების გარეშე, მაშინ ეს გამონათქვამი უნდა ჩაითვალოს მთლიანად აზრის გამოთქმად, ანუ შეხედულებად, შეფასებით მსჯელობად და, შესაბამისად, მთლიანად უნდა იქნეს შეყვანილი ძირითადი უფლებით დაცულ სფეროში (იხ. სუსგ, №ას-1278-1298-2011, 20 თებერვალი, 2012 წელი). აზრისა და ფაქტის ერთმანეთთან მჭიდრო კავშირის გამო, მათი გამიჯვნა საკმაოდ რთულია, ამიტომ სადავო გამონათქვამის სწორი კვალიფიკაციისათვის უნდა შემოწმდეს მისი შინაარსი, გამოთქმის ფორმა და გამოთქმის კონტექსტი, რა ფაქტობრივი ელემენტებისაგან შედგება გამონათქვამი (სუსგ, №ას-1477-1489-2011, 3 აპრილი, 2012 წელი). ცილისწამების მაკვალიფიცირებელი ერთ-ერთი მთავარი ნიშანია განმცხადებლის მიერ იმ ფაქტების მითითება, რომლებიც რეალობასთან არც ისე შორსაა, უფრო კონკრეტულია და არა ზოგადი ხასიათის, უფრო მეტად ობიექტური შინაარსისაა, ვიდრე სუბიექტური, და, რაც მთავარია, მისი დადასტურება (დამტკიცება) შესაძლებელია (იხ. სუსგ, №ას-179-172-2012, 1 ოქტომბერი, 2014 წელი).

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცენდენტული გადაწყვეტილებების მიხედვით, მოსაზრების (შეფასებითი მსჯელობის) ფაქტებით დამტკიცება შეუძლებელია, ამიტომ არც ის შეიძლება, რომ ვინმეს ამ მოსაზრების სისწორის დამტკიცება დაევალოს. შეფასებითი მსჯელობის სიმართლის დამტკიცება გადაუჭრელი ამოცანაა. ფაქტის არსი შეიძლება დემონსტრირებულ იქნეს, მაგრამ შეფასებითი მსჯელობის სიმართლე არ შეიძლება მტკიცების საგანი იყოს. შეფასებითი მსჯელობის სიმართლის დამტკიცების მოთხოვნა წარმოადგენს იერიშის მიტანას აზრის თავისუფლებაზე (ლინგენსი ავსტრიის წინააღმდეგ). იმ დროს, როდესაც შესაძლებელია ფაქტების არსებობის დემონსტრირება, სუბიექტური შეფასების ჭეშმარიტების დამტკიცება შეუძლებელია. სუბიექტური შეფასების ჭეშმარიტების დამტკიცების მოთხოვნა შეუსრულებელია და ეს მოთხოვნა არღვევს თვით აზრის თავისუფლებას. როდესაც გამონათქვამი სუბიექტურ შეფასებას უთანაბრდება, შეზღუდვის პროპორციულობა შეიძლება დამოკიდებული იყოს იმაზე, არსებობს თუ არა საკმარისი ფაქტობრივი საფუძველი განსახილველი გამონათქვამისათვის (დიჩანდი და სხვები ავსტრიის წინააღმდეგ).

საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების დასკვნას, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხეს მოსარჩელის მიმართ არ გაუვრცელებია ფაქტების შემცველი განცხადებები, კერძოდ, სარჩელის საფუძვლად მითითებული გამონათქვამები: „აი ეს არის ტყუილი, იმიტომ, რომ ჯ.კ. მ.ის მამის დის შვილი არ არის“; „ეს არის ტყუილი და მეოთხე, ნ.კ. არ არის ა.ბ.ის ქვისლი“; „ის ქალბატონი არის ღ., ჩემი მეუღლე არის ბ. სასაცილოა უბრალოდ, ეს არის ტყუილი“; „არც ერთი ჟურნალისტი მე იქ არ დამინახავს. თქვენ იყავით? მე მითხარით? ტყუილი, მომატყუა“; „არ გრცხვენია იმის რომ ტყუილებს წერთ?“ არ ქმნის „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის „ე“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ ცილისწამების შემადგენლობას, არამედ წარმოადგენს მოპასუხის შეფასებით მსჯელობას, მის შეხედულებას, დამოკიდებულებას პიროვნებისა და მოვლენის მიმართ, რაც სავსებით თავსდება ამავე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტში გადმოცემულ „აზრის“ კატეგორიაში, თავის მხრივ, „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის 4.1 მუხლის თანახმად, აზრი დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით, რაც კანონით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობისაგან პირის სრულად გათავისუფლების საფუძველია (ამავე კანონის პირველი მუხლის „ფ“ ქვეპუნქტი).

ერთ-ერთ საქმეზე უზენაესმა სასამართლომ განმარტა შემდეგი: რადგან დემოკრატიული საზოგადოება არ არსებობს პლურალიზმის, შემწყნარებლობისა და ფართო თვალსაწიერის მოთხოვნების გარეშე, ამიტომ, სახელმწიფომ, ისე როგორც ხალხმაც უნდა აიტანოს მათთვის შეურაცხმყოფელი, გამაოგნებელი თუ შემაშფოთებელი იდეებისა და ინფორმაციის მოსმენა და დემოკრატიულ საზოგადოებაში მათი შეზღუდვა ლოგიკურად მხოლოდ იშვიათად შეიძლება აღმოჩნდეს აუცილებელი (№ას-1278-1298-2011, 20 თებერვალი, 2012 წელი).

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ იმ საკითხის დადებითად გადაწყვეტა, საფუძვლიანია თუ არა სარჩელი, დამოკიდებულია რამდენიმე პირობის არსებობაზე, მათ შორის: უნდა მოიძებნოს სამართლის ნორმა, რომელიც მიესადაგება განსახილველ შემთხვევას; მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის დადგენის შემდეგ უნდა მოხდეს იმის შემოწმება, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები პასუხობს თუ არა გამოსაყენებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებს (შემადგენლობას). თუკი არ არსებობს მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი ან სარჩელში მითითებული ფაქტები იურიდიულად არ ამართლებენ სასარჩელო მოთხოვნას, სარჩელი თავშივე უსაფუძვლოა.

იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ სარჩელში მითითებული მოპასუხის სადავო განცხადებები არ წარმოადგენს საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლით დაცულ ადამიანის პატივისა და ღირსების სფეროში ჩარევას, არამედ მასში ასახულია მოპასუხის შეფასებები მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებში გავრცელებულ ინფორმაციასთან დაკავშირებით, არ არსებობს კონსტიტუციის მე-19 მუხლი მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვის წინაპირობები.

მიუხედავად აღნიშნულისა, დემოკრატიულ საზოგადოებაში სიტყვის თავისუფლების როლისა და განსაკუთრებული მნიშვნელობის, ასევე საკასაციო სამართალწარმოების პრეცედენტული ბუნების გათვალისწინებით, პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს იმსჯელოს ასევე გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვის სტანდარტზე, რომელიც დადგენილია საერთაშორისო და შიდა კანონმდებლობით.

ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლი იცავს გამოხატვის თავისუფლებას. ეს უფლება მოიცავს პირის თავისუფლებას, ჰქონდეს შეხედულებები, მიიღოს ან გაავრცელოს ინფორმაცია თუ მოსაზრებები საჯარო ხელისუფლების ჩაურევლად და სახელმწიფო საზღვრების მიუხედავად. ამავე მუხლის მე-2 პუნქტი ითვალისწინებს სახელმწიფოს მხრიდან ამ უფლებებში ჩარევის შესაძლებლობებს, კერძოდ იმგვარ ჩარევას, რომელიც გათვალისწინებულია კანონით და აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში ეროვნული უშიშროების, ტერიტორიული მთლიანობის ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ინტერესებისათვის, უწესრიგობისა თუ დანაშაულის აღსაკვეთად, ჯანმრთელობის ან მორალის დაცვის მიზნით, სხვათა რეპუტაციის ან უფლებების დასაცავად, საიდუმლოდ მიღებული ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან ასაცილებლად ან სასამართლო ხელისუფლების ავტორიტეტისა და მიუკერძოებლობის უზრუნველსაყოფად.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ გამოხატვის შეზღუდვის აუცილებლობის ხასიათი განისაზღვრება დემოკრატიულ საზოგადოებაში მიღებული სტანდარტით. სხვაგვარად, რომ ვთქვათ, შეზღუდვა უნდა წარმოადგენდეს მწვავე საზოგადოებრივ საჭიროებას. გამოხატვის შეზღუდვის საკითხის გადაწყვეტისას წარმოიშობა კერძო და საჯარო ინტერესების დაბალანსების პრობლემა. გამოხატვის თავისუფლებისა და სხვა პირთა უფლებებისა და რეპუტაციას შორის ბალანსი უნდა გადაწყდეს კონკრეტული დავის თავისებურებების გათვალისწინებით, თუმცა, მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული დასაშვები კრიტიკის ფარგლები; პრესის თავისუფლების ინსტიტუტი; საზოგადოებრივი ინტერესი და სხვა. მოცემულ შემთხვევაში რადგანაც არ დადასტურდა მოპასუხის მიერ ცილისმწამებლური განცხადების გავრცელების ფაქტი, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვის თაობაზე მინიმალურადაც ვერ აკმაყოფილებს შეზღუდვის სტანდარტს.

საკასაციო პალატა ასევე ყურაღებას გაამახვილებს ტ.ც.ის იმ პრეტენზიაზე, რომლის თანახმადაც სააპელაციო სასამართლომ, აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარის გამოუცხადებლობის გამო, არასწორად არ გამოიტანა დაუსწრებელი გადაწყვეტილება.

პალატა ამ საკითხზე იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობას და განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 387-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილებით განსაზღვრულია აპელანტის ან მოწინააღმდეგე მხარის გამოუცხადებლობის სამართლებრივი შედეგები, ხოლო მე-3 ნაწილით დადგენილია დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის მარეგულირებელი ყველა იმ წესის გამოყენების აუცილებლობა, რაც სპეციალურ მოწესრიგებას (სსსკ 387-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილები) არ ეწინააღმდეგება.

იმისათვის, რათა სააპელაციო სასამართლოში აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარის გამოუცხადებლობისას გამოტანილ იქნას დაუსწრებელი გადაწყვეტილება, უნდა შემოწმდეს არსებობს თუ არა 387-ე მუხლის მე-2 ნაწილით დადგენილი წინაპირობები: ა) საქმის ზეპირ განხილვაზე არ უნდა გამოცხადდეს აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარე; ბ) გამოცხადებული აპელანტი უნდა შუამდგომლობდეს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის გზით სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების თაობაზე. ამ გარემოებათა კუმულატიურად არსებობა, წარმოადგენს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის ფორმალურ წინაპირობას. 387-ე მუხლის მე-2 ნაწილის არსებობის დადგენის შემდეგ ამავე ნორმის მე-3 ნაწილის დათქმიდან გამომდინარე, სასამართლო ვალდებულია, შეამოწმოს ხომ არ არსებობს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის დამაბრკოლებელი გარემოებები (233-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული შემთხვევა), ამასთანავე, ამავე კოდექსის 230-ე მუხლის თანახმად, რადგანაც სარჩელში (სააპელაციო საჩივარში) მითითებული გარემოებები კანონის ძალით მიიჩნევა დადგენილად, სასამართლომ უნდა შეაფასოს ის, დადგენილი გარემოებები ქმნის თუ არა მოთხოვნის საფუძვლიანობის მარეგულირებელ მატერიალური ნორმის შემადგენლობას. უარყოფით შემთხვევაში, დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით სარჩელის (სააპელაციო საჩივრის) დაკმაყოფილება გამორიცხულია.

სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლებიდან გამომდინარე დავისას იმის შეფასება, გავრცელებული განცხადება წარმოადგენს ფაქტს თუ აზრს, ან შეილახა თუ არა მოპასუხის პატივი, ღირსება ან საქმიანი რეპუტაცია, სამართლის საკითხს წარმოადგენს და მხარის გამოუცხადებლობის შემთხვევაში კანონის ძალით დადასტურებულად მიიჩნევა თავად განცხადების გავრცელების ფაქტი მისი შინაარსის გათვალისწინებით, რომლის სამართლებრივი შეფასებაც სასამართლოს გადასაწყვეტია, ხოლო სასამართლო ამ შემთხვევაში არ არის შეზღუდული მხარის მითითებებით. როგორც უკვე აღინიშნა, გავრცელებული განცხადება არ წარმოადგენდა რა ცილისწამებას, სააპელაციო პალატამ მართებულად უთხრა უარი აპელანტს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის გზით სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ტ.ც.ს არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაბუთებული პრეტენზია, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე 394-ე მუხლების შესაბამისად, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძველი გახდებოდა. აქედან გამომდინარე, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების, რის გამოც უცვლელად უნდა დარჩეს გასაჩივრებული განჩინება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ტ.ც.ის საკასაციო საჩივარი ar დაკმაყოფილდეს.

2. უცვლელად დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 3 ოქტომბრის განჩინება.

3. საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია.

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური