№ას-130-122-2015 30 აპრილი, 2015 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ბ. გ-ა

მოწინააღმდეგე მხარე – ა. თ-ია

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქ.სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 2 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – სამკვიდრო ქონებიდან სავალდებულო წილის გამოყოფა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

ზუგდიდის რაიონულ სასამართლოს სარჩელით მიმართა ა. თ-იამ მოპასუხე ბ. გ-ას მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა:

1. მამის, შ. თ-იას დანაშთი სამკვიდრო ქონებიდან ქ.ზუგდიდში, ქ. ქ.№72-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის პირველ სართულზე 9.71კვ.მ ფართისა და აღნიშნული საცხოვრებელი სახლის მე-2 სართულზე სავალდებულო წილის სახით 18.31კვ.მ ფართის მისთვის საკუთრების უფლებით მიკუთვნება;

2. შ. თ-იას პირველი რიგის მემკვიდრესთან, ბ. გ-ასთან ერთად, საერთო საკუთრებაში რეგისტრირებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 596კვ.მ ფართის თანამესაკუთრედ ცნობა;

3. ეზოში შესასვლელი წინა და გვერდითი ჭიშკრების, ეზოში დადგმული ნალიის, ჭის, საპირფარეშოსა და საცხოვრებელი სახლის მე-2 სართულზე ასასვლელი კიბის მოსარჩელისათვის საერთო სარგებლობის უფლებით მიკუთვნება.

ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2014 წლის 25 აპრილის გადაწყვეტილებით ა. თ-იას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

ქ. სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 2 დეკემბრის გადაწყვეტილებით:

1. ა. თ-იას სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;

2. ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება;

3. ა. თ-იას სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;

4. მოსარჩელე ცნობილ იქნა ბ. გ-ას საკუთრებად რეგისტრირებული, ქ.ზუგდიდში, ქ. ქ.№72-ში მდებარე უძრავი ნივთის ¼ წილის (საკადასტრო კოდი №---) მესაკუთრედ.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

სადავო უძრავ ნივთზე – ქ.ზუგდიდში, ქ. ქუჩის №72-ში მდებარე უძრავ ნივთზე (საკადასტრო კოდი №---), 20--- წლის --- ივლისიდან რეგისტრირებულია ბ. გ-ასა და ა. თ-იას საკუთრების უფლება, წილის განსაზღვრის გარეშე.

ზემოაღნიშნული ქონება მთლიანად ეკუთვნოდა შ. თ-იას, ამ უკანასკნელმა 19--- წლის --- ივლისის ჩუქების ხელშეკრულებით საცხოვრებელი სახლის ნაწილი აჩუქა ა. თ-იას, რაზეც არსებობს შესაბამისი ჩანაწერი ინდივიდუალური საბინაო ფონდის საცხოვრებელი სახლის ტექნიკურ პასპორტში.

ბ. გ-ას სარჩელი მოპასუხე ა. თ-იას მიმართ ნივთის ნატურით გაყოფის გზით საზიარო უფლების გაუქმების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

უდავოა, რომ ა. თ-ია არის მამკვიდრებლის – შ. თ-იას (გარდაიცვალა 19--- წლის --- ივლისს) შვილი, ბ. გ-ა კი, იყო შ. თ-იას მეუღლე.

შ. თ-იას გარდაცვალების შემდეგ, მისი სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით მიიღო ბ. გ-ამ, რომელიც ამავდროულად წარმოადგენდა ანდერძისმიერ მემკვიდრეს. ანდერძი შედგენილია შ. თ-იას მიერ 19--- წლის --- ივლისს, მისი საგანია მთლიანი საცხოვრებელი სახლი, მდებარე ქ.ზუგდიდში, ქ. ქ.№72-ში.

საჯარო რეესტრის მონაცემები სადავო უძრავ ნივთზე ეფუძნება ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 20--- წლის --- აპრილის გადაწყვეტილებასაც, რომლითაც დადასტურებულად იქნა ცნობილი იურიდიული ფაქტი იმის თაობაზე, რომ ბ. გ-ამ, როგორც შ. თ-იას პირველი რიგის მემკვიდრემ, მიიღო ქ.ზუგდიდში, ქ. ქ.№72-ში მდებარე მთელი სახლთმფლობელობა და საკუთრების უფლებით ფლობს მას. მიუხედავად ამისა, უძრავი ნივთი მაინც რეგისტრირებულია თანაბარწილად მოდავე მხარეების საკუთრებად.

სააპელაციო სასამართლომ, საქმის განხილვისას იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 155-ე მუხლის პირველი ნაწილით, რომლის თანახმად, მფლობელობა წარმოიშობა ნივთზე ფაქტობრივი ბატონობის ნებითი მოპოვებით, ამავე კოდექსის 156-ე მუხლით, მფლობელობა ითვლება შეწყვეტილად, თუ მფლობელი სამუდამოდ თმობს ნივთს ან სხვა გზით კარგავს ნივთზე ფაქტობრივ ბატონობას, 170-ე მუხლის პირველი ნაწილით, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას.

გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ მხედველობაში მიიღო სამოქალაქო კოდექსის 1319-ე-1320-ე მუხლების დანაწესები, რომელთა შესაბამისად, სამკვიდრო იხსნება პირის გარდაცვალების შედეგად; სამკვიდროს გახსნის დროდ ითვლება მამკვიდრებლის გარდაცვალების დღე და ამავე კოდექსის 1328-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვით, სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ქონდა სიკვდილის მომენტისათვის. სამოქალაქო კოდექსის 1336-ე მუხლის თანახმად, პირველი რიგის კანონით მემკვიდრეებს წარმოადგენენ გარდაცვლილის შვილები, მეუღლე და მშობლები; 1344-ე მუხლის მიხედვით, ფიზიკურ პირს შეუძლია სიკვდილის შემთხვევისათვის თავისი ქონება ან მისი ნაწილი ანდერძით დაუტოვოს ერთ ან რამდენიმე პირს, როგორც მემკვიდრეთა წრიდან, ისე გარეშე პირებსაც; 1371-ე მუხლის შესაბამისად, მამკვიდრებლის შვილებს, მშობლებსა და მეუღლეს, ანდერძის შინაარსის მიუხედავად, ეკუთვნით სავალდებულო წილი, რომელიც უნდა იყოს იმ წილის ნახევარი, რაც თითოეულ მათგანს კანონით მემკვიდრეობის დროს ერგებოდა; 1372-ე მუხლის თანახმად, სავალდებულო წილის მოთხოვნის უფლება წარმოიშობა სამკვიდროს გახსნის მომენტიდან. ასეთი მოთხოვნის უფლება გადადის მემკვიდრეობით; 1373-ე მუხლის თანახმად,სავალდებულო წილის მთლიანი მოცულობა განისაზღვრება მთელი სამკვიდროდან იმ ქონების ჩათვლით, რომელიც გათვალისწინებულია საანდერძო დანაკისრის ან საერთო-სასარგებლო მიზნით რაიმე მოქმედების შესასრულებლად.

კანონის ზემოთ მოყვანილი ნორმების და დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებების ანალიზის შედეგად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ შ. თ-იას სამკვიდრო (იგულისხმება ქ.ზუგდიდში, ქ. ქ. №72-ში მდებარე სახლთმფლობელობა) გაიხსნა შ. თ-იას გარდაცვალების დღეს – 19--- წლის --- ივლისს. გარდაცვალების მომენტში, არსებობდა შ. თ-იას პირველი რიგის ორი მემკვიდრე: მეუღლე ბ. გ-ა და შვილი ა. თ-ია. ამასთან, არსებობდა ანდერძი, რომლითაც შ. თ-იამ საკუთარი ქონება უანდერძა ბ. გ-ას.

ამდენად, ანდერძი რომ არ ყოფილიყო, შ. თ-იას სამკვიდრო თანაბარწილად მიეკუთვნებოდათ ა. თ-იას და ბ. გ-ას. ანდერძის არსებობის გამო, ა. თ-იას, სამკვიდროს გახსნის მომენტიდან, წარმოეშვა სავალდებულო წილის მოთხოვნის უფლება შ. თ-იას დანაშთი სამკვიდროს ¼ ნაწილზე.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, უდავო იყო, რომ ა. თ-იას, ჯერ კიდევ შ. თ-იას გარდავალებამდეც, ეკუთვნოდა სადავო სახლის ნაწილი, იდეალური წილის სახით.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საკუთრების უფლება თავის თავში მოიცავს ნივთის ფლობის უფლებასაც: შესაძლებელია, მესაკუთრე ნივთით ფიზიკურად არც სარგებლობდეს, თუმცა – ეს არ ნიშნავს, რომ იგი წყვეტს, კარგავს ფლობის უფლებას, რადგან მფლობელობა მხოლოდ მაშინ ითვლება შეწყვეტილად, თუ მფლობელი სამუდამოდ თმობს ნივთს ან სხვა გზით კარგავს ნივთზე ფაქტობრივ ბატონობას.

მოცემულ შემთხვევაში, ა. თ-ია, ჯერ კიდევ შ. თ-იას სიცოცხლეშიც და მისი გარდაცვალების შემდეგაც, ინარჩუნებდა სადავო სახლის იდეალურ (რეალურად გაუმიჯნავ) წილზე საკუთრების უფლებას. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მას სადავო სახლზე მფლობელობის უფლება არ შეწყვეტია, მიუხედავად იმისა, ცხოვრობდა თუ არა სადავო სახლში.

საქმეზე დადგინდა, რომ ბ. გ-ამ სადავო უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლება მოიპოვა, როგორც შ. თ-იას მემკვიდრემ და საკუთრების უფლების შეძენის სხვა საფუძველი მას არ გააჩნდა. სწორედ ამაზე მიუთითებდა ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 8 აპრილის გადაწყვეტილებაც. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ამჟამად ბ. გ-ას საკუთრებაში გააჩნდა იგივე ქონება, რაც შ. თ-იას იდეალური წილის სახით ეკუთვნოდა.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, ვინაიდან ა. თ-ია, როგორც მესაკუთრე, ფლობდა სადავო სახლში იდეალურ წილს, რომლის ზუსტი იდენტიფიცირება კონკრეტული ოთახებითა და სხვა ფართებით, ამ ეტაპზე, შეუძლებელი იყო, იგი, შ. თ-იას გარდაცვალებისთანავე, ავტომატურად ითვლებოდა შ. თ-იას დანაშთი სამკვიდროს მფლობელადაც. ამდენად, სამოქალაქო კოდექსის 1433-ე მუხლის საფუძველზე, ა. თ-იამ მოიპოვა საკუთრების უფლება შ. თ-იას სამკვიდროს იმ ნაწილზე, რომელიც მას ერგებოდა, როგორც სავალდებულო წილი, მთლიანი სამკვიდროს ¼ წილის სახით. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ აღნიშნული ¼ წილის იმგვარი სახით იდენტიფიცირება (განსაზღვრა), როგორც ამას ა. თ-ია მოითხოვდა, შეუძლებელი იყო, რადგან, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, აპელანტს სათანადო მტკიცებულებები არ წარუდგენია, რომლითაც შესაძლებელი გახდებოდა ამ იდეალური წილის შესატყვისი კონკრეტული ფართების ადგილმდებარეობის დადგენა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ბ. გ-ამ.

საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

საქმეში არსებობს ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 8 აპრილის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომლის საფუძველზეც სადავო დანაშთი ქონება სრულად წარმოადგენს ბ. გ-ას საკუთრებას. ამ გადაწყვეტილებას სავალდებულო ძალა აქვს სააპელაციო სასამართლოსათვის, მაგრამ სასამართლომ იგი არ გაიზიარა.

ბ. გ-ას სადავო ქონება ორი საფუძვლით, კერძოდ ანდერძითა და სასამართლო გადაწყვეტილებით აქვს მიღებული. შესაბამისად, უპირატესობა სასამართლო გადაწყვეტილებას ენიჭება, რომელიც მოწინააღმდეგე მხარეს სადავოდ არ გაუხდია. სავალდებულო წილის მოთხოვნა ისეთი პირობებში, როდესაც არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, უსაფუძვლოა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ბ. გ-ას საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს უპირატესობა უნდა მიენიჭებინა ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 8 აპრილის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებისათვის, რომლითაც დადგინდა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტი კასატორის (მოპასუხის) მიერ მეუღლის სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების თაობაზე. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლის თანახმად, გადაწყვეტილების კანონიერი ძალა ვრცელდება მოსარჩელეზე, მოპასუხეზე და მესამე პირებზე დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით, ასევე მათ უფლებამონაცვლეებზე. განსახილველ შემთხვევაში, ზემოხსენებული გადაწყვეტილების კანონიერი ძალა ვერ გავრცელდება მოსარჩელე ა. თ-იას მიმართ, ვინაიდან იგი არ წარმოადგენს ამ გადაწყვეტილების მხარეს. გარდა ამისა, ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 8 აპრილის კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებას არც პრეიუდიციული ძალა გააჩნია, ვინაიდან მოცემული სამოქალაქო საქმის განხილვაში სხვა მხარეები მონაწილეობენ.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ბ. გ-ას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ლ. გ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ბ. გ-ას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ ბ. გ-ას დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ლ. გ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი, საგადახდო დავალება N 1, გადახდის თარიღი – 20--- წლის --- თებერვალი) 70% – 210 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება;

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე