საქმე №ას-182-169-2015 27 აპრილი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნინო ბაქაქური, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ე. მ-ა (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ. კ-ი (მოსარჩელე)

მესამე პირი (დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე) - საქართველოს ნოტარიუსთა პალატა

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 09 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ. კ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხეების: ე. მ-ასა და ც. გ-ის მიმართ, მესამე პირი - საქართველოს ნოტარიუსთა პალატა, რომლითაც მოითხოვა, მოპასუხე ც. გ-სა და ნოტარიუს ე. მ-ას ზიანის სახით, სოლიდარულად დაკისრებოდათ 7000 აშშ დოლარის გადახდა; ასევე, ც. გ-ეს მის სასარგებლოდ დაკისრებოდა 1500 აშშ დოლარის გადახდა.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 11 აპრილის გადაწყვეტილებით მ. კ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა. მოპასუხეებს ც. გ-სა და ე. მ-ას მ. კ-ის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 7000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა. ც. გ-ეს მ. კ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 1500 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა.

გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა ე. მ-ას მიერ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 09 დეკემბრის განჩინებით ე. მ-ას სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 11 აპრილის გადაწყვეტილება.

მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, რომ 2009 წლის 16 აპრილს ნოტარიუს ე. მ-ას მიერ დამოწმდა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლითაც ჯ. ა-ამ 7000 აშშ დოლარი სამი თვის ვადით ასესხა მ. კ-ს, თვეში 5 პროცენტი სარგებლის დარიცხვით. სესხის უზრუნველყოფის მიზნით იპოთეკით დაიტვირთა ქ.თბილისში, მ-ის -- მიკრო/რაიონში, კორპუსი N6-ში, ბინა N2-ში მდებარე მ. კ-ის კუთვნილი საცხოვრებელი სახლი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 03 ოქტომბრის განაჩენით ც. გ-ე ცნობილი იქნა დამნაშავედ სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში. აღნიშნული განაჩენით დგინდება, რომ ც. გ-ემ მოიპოვა მ. კ-ის პირადობის მოწმობა და 2009 წელის აპრილში ქ. თბილისში, მეტროსადგურ „ახმეტელის თეატრის” მიმდებარედ განთავსებული უძრავი ქონების სააგენტოს დახმარებით დაუკავშირდა ჯ. ა-ას, რომელსაც გაეცნო, როგორც მ. კ-ი და მხარეები შეთანხმდნენ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების გაფორმებაზე. ც. გ-ემ ჯ. ა-ას დაათვალიერებინა მ. კ-ის კუთვნილი საცხოვრებელი სახლი, რომელიც იმ პერიოდში ნაქირავები ჰქონდათ მის ნაცნობებს და აღნიშნულის შემდეგ მან ჯ. ა-ასთან ერთად მიმართა ნოტარიუს ე. მ-ას და 2009 წლის 16 აპრილს გააფორმეს სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება. განაჩენის მიხედვით, სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების გასაფორმებლად ნოტარიუსთან მივიდა ც. გ-ე, რომელმაც განაცხადა, რომ იყო მ. კ-ი და წარადგინა მისივე პირადობის მოწმობა.

დადგენილია, რომ მოსარჩელე მ. კ-მა ჯ. ა-ას 2009 წლის 28 ოქტომბერს გადაუხადა 7000 აშშ დოლარი, რის შემდეგაც გაუქმდა მოსარჩელის უძრავ ქონებაზე რეგისტრირებული იპოთეკა.

2009 წლის 3 ნოემბერს მოპასუხე ც. გ-სა და მოსარჩელე მ. კ-ს შორის შედგა ვალის აღიარების ხელშეკრულება, რომელიც დამოწმდა სანოტარო წესით და მოპასუხემ მოსარჩელის წინაშე აღიარა ვალი 8500 აშშ დოლარის ოდენობით და იკისრა მისი გადახდის ვალდებულება იმავე წლის 15 ნოემბრამდე.

უდავო გარემოებაა, რომ ც. გ-ეს ვალის აღიარების ხელშეკრულებაში მითითებული 8500 აშშ დოლარი არ გადაუხდია.

საქმეში წარმოდგენილი პირადობის მოწმობებით დადგენილია, რომ მოსარჩელე მ. კ-ი დაბადებულია 1944 წლის 15 ოქტომბერს, ხოლო ც. გ-ე -1962 წლის 04 სექტემბერს

ნოტარიუს ე. მ-ასათვის (მოპასუხე ც. გ-ესთან ერთად სოლიდარულად) 7000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის დაკისრების თაობაზე სარჩელის საფუძვლიანობისათვის სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა ნოტარიატის შესახებ კანონის 48-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, სანოტარო მოქმედების შესრულების დროს ნოტარიუსი და სხვა თანამდებობის პირი, რომლებიც სანოტარო მოქმედებას ასრულებენ, პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტების მიხედვით ადგენენ იმ პირების ან მათი წარმომადგენლების ვინაობას, რომლებიც ითხოვენ სანოტარო მოქმედების შესრულებას. თავის მხრივ, მოქალაქის პირადობის დამადასტურებელი მოწმობა შედგება რამდენიმე რეკვიზიტისაგან (სახელი, გვარი, სქესი, დაბადების თარიღი, პირადი ნომერი და სხვ.), რომლის შემოწმება წარმოდგენილი პიროვნების იდენტიფიცირების მიზნით წარმოადგენს წარმოდგენილი პირის მიერ მოთხოვნილი სანოტარო მოქმედების შესრულების წინაპირობას და მიზანმიმართულია სანოტარო მოქმედების მონაწილის იდენტიფიცირებისაკენ.

აპელანტის პოზიცია იმის თაობაზე, რომ პირადობის მოწმობა, რომელიც წარდგენილ იქნა ნოტარიუსთან გაცემული იყო 1999 წელს ე.ი 10 წლით ადრე, შესაბამისად, მასზე პირი გაცილებით ახალგაზრდულად გამოიყურებოდა და იგი ზუსტად ვერ ასახავდა პირადობის მოწმობის წარმომდგენის გარეგნობას, სააპელაციო სასამართლომ არ მიიჩნია ნოტარიუსის პასუხისმგებლობის გამომრიცხველ გარემოებად და მიუთითა საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2005 წლის 22 დეკემბერის №2359 ბრძანებაზე, რომლითაც დამტკიცდა სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ ინსტრუქცია. აღნიშნული წესის მე-15 მუხლით დადგენილია სანოტარო მოქმედების მონაწილის პირადობის დადგენის წესი, რომლის თანახმად, ნოტარიუსი ადგენს სანოტარო მოქმედების მონაწილის პირადობას მის მიერ წარდგენილი პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტის მეშვეობით. საქართველოს მოქალაქის პირადობის დამადასტურებელ ძირითად დოკუმენტად მიიჩნევა საქართველოს მოქალაქის პასპორტი ან პირადობის მოწმობა. „საქართველოს მოქალაქეთა და საქართველოში მცხოვრებ უცხოელთა რეგისტრაციის, პირადობის (ბინადრობის) მოწმობისა და საქართველოს მოქალაქის პასპორტის გაცემის წესის“ შესახებ საქართველოს კანონის მე-14 მუხლის თანახმად, დაბადების თარიღი პირადობის მოწმობის რეკვიზიტს წარმოადგენს. ნოტარიატის შესახებ კანონის 48-ე მუხლისა და იუსტიციის მინისტრის 2005 წლის 22 დეკემბრის N2359 ბრძანებით დამტკიცებული ინსტრუქციის მე-15 მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, თუ ნოტარიუსს ეჭვი ეპარება წარდგენილი დოკუმენტის წარმდგენისადმი კუთვნილებაში, ან პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტის ნამდვილობა ეჭვს იწვევს, ნოტარიუსი ვალდებულია უარი თქვას სანოტარო მოქმედების შესრულებაზე. შესაბამისად, ნოტარიუსი პირადობის დადგენისას არა მხოლოდ პირადობის მოწმობაში არსებულ ფოტოსთან წარმოდგენილი პირის ვიზუალურ შესაბამისობას ადგენს, არამედ გულდასმით ამოწმებს სხვა მონაცემებთან, მათ შორის, დაბადების თარიღთან პირის შესაბამისობას. სანოტარო მოქმედებათა მეშვეობით ნოტარიუსი ახორციელებს სახელმწიფოებრივ უფლებამოსილებას („ნოტარიატის შესახებ“ საქართველოს კანონი 1996წ., მე-3 მუხლის პირველი ნაწ.). მოქალაქის კანონისმიერი მოლოდინი არსებობს, რომ გარიგების სანოტარო წესით გაფორმების შედეგად სამართლებრივი ურთიერთობა წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისას. გამოირიცხება რაიმე სახის ცდომილება. კონკრეტულ შემთხვევაში, ნოტარიუსის მხრიდან მეტი გულისხმიერებით თავისი ვალდებულების შესრულების შემთხვევაში, კერძოდ, წარმოდგენილი მოქალაქის პირადობის დამადასტურებელი მოწმობის დაკვირვებით გაცნობის შემთხვევაში, შესამჩნევი გახდებოდა, რომ ნოტარიუსის წინაშე უნდა მდგარიყო 65 წლის ქალბატონი, (ნაცვლად 47 წლის ც. გ-სა), ვინაიდან მოქალაქის პირადობის დამადასტურებელ მოწმობაში მ. კ-ის დაბადების თარიღად მითითებულია 15.10.1944წ. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ გონიერი და ობიექტური დამკვირვებლისათვის ადამიანებს შორის 18 წლიანი სხვაობა, როგორც წესი, შესამჩნევია. შესაგებელში ნოტარიუსმა მხოლოდ მიუთითა, რომ ასაკობრივი სხვაობა არ იწვევდა ეჭვს, თუმცა მის პროცესუალურ ვალდებულებას წარმოადგენდა აღნიშნული გონივრული ვარაუდის გაქარწყლება, რითაც 18 წლიანი ასაკობრივი სხვაობის შეუმჩნევლობის შესაძლებლობა დადასტურდებოდა (მაგალითად, გრიმი, პარიკი, კოსმეტოლოგიური ჩარევა, რაიმე სხვა განსაკუთრებული გამონაკლისი). სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოპასუხის მიერ არცერთ ეტაპზე არ ყოფილა წარმოდგენილი დამაჯერებელი არგუმენტაცია თუ რა ფაქტობრივმა გარემოებამ განაპირობა აღნიშნული სხვაობის შეუმჩნევლობა. პალატა მიიჩნევს, რომ ნოტარიუსის გაუფრთხილებელმა მოქმედებამ გამოიწვია სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების გაფორმება და სანოტარო წესით დადასტურება არა იმ პირის მიერ ვინც გარიგების მხარე უნდა ყოფილიყო. სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების დადასტურებით კი, მატერიალური ზიანი მიადგა მოსარჩელე მ. კ-ის კანონით დაცულ ინტერესებს.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლზე, რომლის შესაბამისად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. აღნიშნული დანაწესის შესაბამისად, სასამართლომ მიუთითა, რომ არასახელშეკრულებოდ მიიჩნევა ზიანი, რომელიც მიყენებული იყო ისეთი დარღვევის შედეგად, როდესაც მხარეები არ იმყოფებოდნენ ვალდებულებით ურთიერთობაში და ქმედება ატარებდა მართლსაწინააღმდეგო ხასიათს, რაც გულიხმობდა და მოიაზრებდა დადგენილი წესებისა თუ წინდახედულობის ნორმების უგულვებელყოფის შედეგად მხარისათვის მიყენებულ ქონებრივ დანაკლისს.

ნოტარიატის შესახებ კანონის 22-ე მუხლით განსაზღვრულია ნოტარიუსის ქონებრივი პასუხისმგებლობა, რომლის თანახმად, ნოტარიუსს ეკისრება ქონებრივი პასუხისმგებლობა ზიანისათვის, რომელიც გამოიწვია მისმა განზრახმა ან გაუფრთხილებელმა ქმედებამ.

სამოქალაქო კოდექსის 998-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამოდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები.

მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სახეზე იყო ორივე მოპახუხის (ც.გ-სა და ნოტარიუს ე.მ-ას) პასუხისმგებლობის საფუძველი. შესაბამისად, მ. კ-ისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებულ პირად ც.გ-თან ერთად სწორად განისაზღვრა ნოტარიუსი ე. მ-ა.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ ვინაიდან მოსარჩელემ საკუთარი ინიციატივით გადაუხადა იპოთეკარს 7000 აშშ დოლარი, მან ფაქტობრივად დაადასტურა თავისი ვალდებულება სადავო იპოთეკის ხელშეკრულების ფარგლებში, ნაცვლად იმისა, რომ მოეთხოვა იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა უფლების დაცვის საერთო სასარჩელო წესით. სამოქალაქო საქმეთა პალატამ განმარტა, რომ მოსარჩელე ირჩევს დაკმაყოფილების სამართლებრივ გზას, მას შეუძლია იდავოს ხელშეკრულების ბათილობაზე, თუმცა წინამდებარე სარჩელით მოსარჩელემ მოითხოვა ზიანის ანაზღაურება და მასზე უარის თქმის საფუძველი არ არსებობდა. რადგან სახეზე იყო ზიანის შემადგენლობის კომპონენტების ერთობლიობა. სამოქალაქო საქმეთა პალატამ განმარტა, რომ ზიანის წარმოშობაში დაზარალებულის ბრალის არსებობისას, სახეზე უნდა ყოფილიყო დაზარალებულის ქმედებაში ბრალის რომელიმე ფორმის არსებობა. კონკრეტულ შემთხვევაში, დაზარალებულმა არჩია მოთხოვნის დაკმაყოფილება წარმოდგენილი სარჩელით და არა გარიგების ბათილად ცნობის გზით. ამასთან, თუკი მ.კ-ი არ გადაუხდიდა ჯ.ა-ს მის მიერ სესხად გაცემულ თანხას, ეს არ გამორიცხავდა ბრალეული პირების (ნოტარიუსი ე.მ-ა და ც.გ-ე) პასუხისმგებლობას ჯ. ა-ას მიმართ. შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ საკუთარი უფლების დაცვის მეთოდის არჩევისას, რაიმე არამართლზომიერ ან ბრალეულ ქმედებას ადგილი არ ჰქონია.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა აპელანტის მითითება მასზედ, რომ ნოტარიუსის მიმართ დისციპლინური პასუხისმგებლობის ღონისძიების გამოუყენებლობის გამო, სამოქალაქო სასამართლო მოკლებული იყო შესაძლებლობას დაედგინა ნოტარიუსის ბრალეული მოქმედება, რადგან ამის უფლებამოსილება მხოლოდ ნოტარიუსთა პალატას ან ადმინისტრაციულ სასამართლოს გააჩნდა. საააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ნოტარიუსი პასუხს აგებდა სანოტარო მოქმედებით მიყენებული ზიანის გამო პირადად. სახელმწიფო არ იყო ვალდებული აენაზღაურებინა ნოტარიუსის მიერ მიყენებული ზიანი. მოსარჩელემ მიმართა ნოტარიუსთა პალატას, თუმცა მათგან მიიღო პასუხი, რომ ნოტარიუსის მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტების თანახმად, მას წარმოდგენილ დოკუმენტში ეჭვის შეტანის საფუძველი არ ჰქონია.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მოქმედი კანონმდებლობით განსხვავებულად იყო მოწესრიგებული ნოტარიუსის ადმინისტრაციული (დისციპლინური) პასუხისმგებლობა და მისი მატერიალური პასუხისმგებლობა. პირველი მათგანის დაკისრების უფლებამოსილება ნატარიუსთა პალატას გააჩნდა, ხოლო მეორეზე - გადაწყვეტილებას იღებდა სამოქალაქო სასამართლო. მოსარჩელე არ იყო უფლებამოსილი მიემართა ადმინისტრაციული სასამართლოსათვის, ნოტარიუსთა პალატისაგან ზემოაღნიშნული პასუხის მიღების გამო, მის მიმართ დისციპლინური ღონისძიებების გატარების მოთხოვნით. ამგვარი სარჩელით მიმართვის შემთხვევაში, მოსარჩელეს უნდა ჰქონოდა კანონიერი ინტერესი (ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-24-ე მუხლები) კონკრეტულ შემთხვევაში, მხარემ დავა წამოიწყო ნოტარიუსის მიმართ მატერიალური პასუხისმგებლობის დაკისრების მოთხოვნით, რომლის ფარგლებში დასადგენ გარემოებას მოეკუთვნებოდა ნოტარიუსის ქმედების მართლზომიერებისა და ბრალეულობის შემოწმება, რათა საბოლოოდ, დადგენილიყო ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილების აუცილებელი კომპონენტები.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ე. მ-ამ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის დასაბუთება ემყარება იმ გარემოებას, რომ საქმის განმხილველმა სასამართლომ უსაფუძვლოდ დააკვალიფიცირა ნოტარიუსის ქმედება მართლსაწინააღმდეგო ქმედებად, რამაც საბოლოოდ, განაპირობა ნოტარიუსის სოლიდარული პასუხისმგებლობა. კასატორის მოსაზრებით, ნოტარიუსის მხრიდან მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ჩადენის ფაქტი არ შეიძლება დადასტურებულიყო სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით.

კასატორი აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის საფუძველზე ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძველია მართლსაწინააღმდეგო (ბრალეული) ქმედება, ხოლო თავის მხრივ, ქმედების მართლწინააღმდეგობა (ბრალეულობა) შესაძლებელია დადგინდეს სისხლის, ადმინისტრაციული ან სამოქალაქო კანონმდებლობის საფუძველზე. ასე მაგალითაც, თუ, ზიანი გამოწვეულია დანაშაულის შედეგად ქმედების მართლსაწინააღმდეგო ხასიათი დადგენილ უნდა იქნეს სისხლის სამართალწარმოების წესით, როგორც ეს მოხდა ც. გ-ის შემთხვევაში. დადგენილი წესით ბრალეულობის დადასტურების შემდეგ კი, სასამართლო უფლებამოსილია იმსჯელოს სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით, ამ ქმედების შედეგზე ანუ, დელიქტური პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის საჭირო კომპონენტების არსებობაზე (ზიანის ფაქტი, მისი ოდენობა, მიზეზშედეგობრივი კავშირი). კასატორის მოსაზრებით, დაუშვებელია სამოქალაქო წესით განმხილველმა სასამართლომ დაადგინოს ადმინისტრაციული ან სისხლის სამართალწარმოების წესით განსახილველი საკითხი. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან ნოტარიუსის მიერ დარღვეულია „ნოტარიატის შესახებ“ საქართველოს კანონი და ამ კანონის შესაბამისად მიღებული ინსტრუქცია, ორივე აქტი განეკუთვნება ადმინისტრაციულ კანონმდებლობას და შესაბამისად ეს საქმე უნდა განხილულიყო ადმინისტრაციული სამართალწარმოების გზით, სხვა შემთხვევაში, შეუძლებელი იყო ნოტარიუსის ქმედებაში ადმინისტრაციული კანონმდებლობის დარღვევის ფაქტის დადგენა.

კასატორი აღნიშნავს, რომ იმ შემთხვევაშიც თუ მივიჩნევთ რომ სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას ჰქონდა უფლება არსებითად ესმჯელა ნოტარიუსის მიერ ნოტარიატის შესახებ კანონისა და შესაბამისი ინსტრუქციის მოთხოვნათა დარღვევის თაობაზე, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მაინც არასწორია რადგან ნოტარიუსს არ დაურღვევია თავისი მოვალეობა, ვინაიდან სასამართლო გადაწყვეტილებაში აღნიშნულია, რომ ნოტარიუსთან წარდგენილ იქნა 65 წლის ქალის პირადობის მოწმობა, ხოლო ფიზიკურად ნოტარიუსთან გამოცხადდა ც. გ-ე, ნოტარიუსმა კი, ეს ასაკობრივი სხვაობა ვერ შეამჩნია. ამასთანავე, უდავოა, რომ ნოტარიუსთან წარდგენილი იყო მ. კ-ის 1999 წელს გაცემული პირადობა, სადაც ვიზუალურად მ. კ-ი გაცილებით ახალგაზრდულად გამოიყურება და გარეგნობით ჰგავდა ც. გ-ეს. საგულისხმოა, რომ ამ ვიზუალური მსგავსების შესახებ აღნიშნა ასევე პირველი ინსტანციის სასამართლომაც. მნიშვნელოვანია ასევე ის გარემოებაც, რომ სადავო პირადობის მოწმობაში ეჭვია არ შეუტანია ასევე კრედიტორ ჯ. ა-ას და შუამავლებს: ც. კ-სა და მ. გ-ს. რაც შეეხება თვრამეტ წლიან სხვაობას ასაკში, მართალია ეს ასაკობრივი სხვაობა ძალიან აშკარაა და შეცდომის დაშვება აქ ფაქტობრივად შეუძლებელია. თუმცა, საშუალო წლოვანების პერიოდში, როგორიცაა 50-დან 65 წლამდე პერიოდი, ასაკში სხვაობა ყოველთვის არ არის მკვეთრად შესამჩნევი, მით უფრო, როდესაც პირადობის მოწმობაში პირის ახალგაზრდობის ფოტოა დატანილი და ვიზუალური მსგავსებაც სახეზეა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლოს დასკვნები იურიდიულად დაუსაბუთებელია, რაც ასეთი გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.

კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას ნოტარიუსის მიერ მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენების შესახებ და მიაჩნია რომ ზიანი გამოიწვია თავად მოსარჩელის ქმედებამ. ამ უკანასკნელმა ც. გ-ეს თავად გადასცა პირადობის მოწმობა და თავისი გაუფრთხილებელი ქმედებით ხელი შეუწყო მისი პირადობით სხვა პირის მიერ უკანონო გამოყენებას. ამასთანავე, მოსარჩელემ საკუთარი ინიციატივით გადაუხადა ჯონი არჩიას 7 000 აშშ დოლარი იპოთეკის ხელშეკრულების გაუქმებისთვის, რითაც ფაქტობრივად დაადასტურა თავისი ვალდებულება სადავო იპოთეკის ხელშეკრულების ფარგლებში. მოსარჩელეს შეეძლო სარჩელით მოეთხოვა ხელშეკრუელბის ბათილად ცნობა და საერთოდ არ გადაეხადა თანხა იპოთეკარისათვის, რის შემდეგაც ც. გ-ის მიმართ მოთხოვნა ექნებოდა იპოთეკარს და მოსარჩელეს არ მიადგებოდა ზიანი.

კასატორმა აღნიშნა ასევე, რომ ნოტარიუსის მიმართ სარჩელი არის ხანდაზმული, რაც სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა. საქმის მასალებით კი დასტურდება, რომ მოსარჩელეს უფლება წარმოეშვა 2009 წლის აპრილში, ხოლო სარჩელი სასამართლოში წარდგენილი იქნა 2013 წლის 18 მაისს ანუ, 4 წლის შემდეგ, რის გამოც, მოსარჩელემ გაუშვა საქართველოს სამოქალქო კოდექსის 1008-ე მუხლით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის 3 წლიანი ვადა. სასამართლოს კი ამ საკითხზე საერთოდ არ უმსჯელია, მიუხედავად იმისა, რომ ამის თაობაზე აღნიშნული იყო სააპელაციო საჩივარში. შესაბამისად, სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი რომელიც უნდა გამოეყენებინა, რაც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლიოს მიხედვით გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 20 მარტის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის ძირითადი პრეტენზია (კასაციის საფუძვლები) მატერიალური ზიანის ანაზღაურებაში ნოტარიუსის სოლიდარული ვალდებულების დადგენას შეეხება. კასაციის საფუძვლების (კასაციის მიზეზების) კანონიერებისათვის პირველ რიგში, უნდა შემოწმდეს სანოტარო მოქმედების შესრულებისას ნოტარიუსის ქმედების მართლზომიერება და ბრალეულობა.

მოცემულ საქმეზე დადგენილია, რომ 2009 წლის 16 აპრილს ნოტარიუს ე. მ-ას მიერ დამოწმდა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლითაც ჯ. ა-ამ 7000 აშშ დოლარი სამი თვის ვადით ასესხა მ. კ-ს, თვეში 5 პროცენტი სარგებლის დარიცხვით. სესხის უზრუნველყოფის მიზნით იპოთეკით დაიტვირთა ქ.თბილისში, მ-ის -- მიკრო/რაიონში, კორპუსი N6-ში, ბინა N2-ში მდებარე მ. კ-ის კუთვნილი საცხოვრებელი სახლი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 03 ოქტომბრის განაჩენით ც. გ-ე ცნობილი იქნა დამნაშავედ სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში. აღნიშნული განაჩენით დგინდება, რომ ც. გ-ემ მოიპოვა მ. კ-ის პირადობის მოწმობა და 2009 წელის აპრილში ქ. თბილისში, მეტროსადგურ „ახმეტელის თეატრის” მიმდებარედ განთავსებული უძრავი ქონების სააგნეტოს დახმარებით დაუკავშირდა ჯ. ა-ას, რომელსაც გაეცნო, როგორც მ. კ-ი და მხარეები შეთანხმდნენ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების გაფორმებაზე. ც. გ-ემ ჯ. ა-ას დაათვალიერებინა მ. კ-ის კუთვნილი საცხოვრებელი სახლი, რომელიც იმ პერიოდში ნაქირავები ჰქონდათ მის ნაცნობებს და აღნიშნულის შემდეგ მან ჯ. ა-ასთან ერთად მიმართა ნოტარიუს ე. მ-ას და 2009 წლის 16 აპრილს გააფორმეს სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება. განაჩენის მიხედვით, სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების გასაფორმებლად ნოტარიუსთან მივიდა ც. გ-ე, რომელმაც განაცხადა, რომ იყო მ. კ-ი და წარადგინა მისივე პირადობის მოწმობა.

დადგენილია, რომ მოსარჩელე მ. კ-მა ჯ. ა-ას 2009 წლის 28 ოქტომბერს გადაუხადა 7000 აშშ დოლარი, რის შემდეგაც გაუქმდა მოსარჩელის უძრავ ქონებაზე რეგისტრირებული იპოთეკა.

2009 წლის 3 ნოემბერს მოპასუხე ც. გ-სა და მოსარჩელე მ. კ-ს შორის შედგა ვალის აღიარების ხელშეკრულება, რომელიც დამოწმდა სანოტარო წესით და მოპასუხემ მოსარჩელის წინაშე აღიარა ვალი 8500 აშშ დოლარის ოდენობით და იკისრა მისი გადახდის ვალდებულება იმავე წლის 15 ნოემბრამდე.

უდავო გარემოებაა, რომ ც. გ-ეს ვალის აღიარების ხელშეკრულებაში მითითებული 8500 აშშ დოლარი არ გადაუხდია.

საქმეში წარმოდგენილი პირადობის მოწმობებით დადგენილია, რომ მოსარჩელე მ. კ-ი დაბადებულია 1944 წლის 15 ოქტომბერს, ხოლო ც. გ-ე -1962 წლის 04 სექტემბერს.

საკასაციო პალატა მიუთითებს „სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ“ ინსტრუქციის დამტკიცების თაობაზე საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2010 წლის 31 მარტის №71 ბრძანების მე-8 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტზე, რომლის შესაბამისად, სანოტარო მოქმედების შესრულებისას ნოტარიუსი ვალდებულია დაადგინოს სანოტარო მოქმედების მონაწილე ფიზიკური და იურიდიული პირის ან მათი წარმომადგენლის ვინაობა, უფლებამოსილება და ქმედუნარიანობა, ნების თავისუფალი გამოვლენის ნამდვილობა, სანოტარო მოქმედების მონაწილეს განუმარტოს მისი უფლებები და ვალდებულებები, გააფრთხილოს სანოტარო მოქმედების იურიდიული შედეგების შესახებ. ამავე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, სანოტარო მოქმედების შესრულებისას ნოტარიუსი ვალდებულია, არ შეასრულოს სანოტარო მოქმედება, თუ იგი ეწინააღმდეგება საქართველოს კანონმდებლობას, მორალს ანდა საჯარო წესრიგს.

საჯარო წესრიგში იგულისხმება სამოქალაქო ბრუნვის ფუნდამენტური პრინციპები, რომლებშიც მოიაზრება ასევე საკუთრების ხელშეუხებლობა. საჯარო წესრიგის დარღვევით ილახება არა მხოლოდ ურთიერთობის კონკრეტული მონაწილის უფლებები, არამედ იგი ვნებას აყენებს, პირველ რიგში, სახელმწიფოსა და საზოგადოების ინტერესებს. გარიგება, რითაც უარყოფილი იქნება საკუთრების ხელშეუხებლობის სოციალური ფუნქცია, უნდა ჩაითვალოს საჯარო წესრიგის დამრღვევ გარიგებად. ამ შემთხვევაში მხედველობაშია სოციალური და ეკონომიკური საჯარო წესრიგი.

მოხმობილი ბრძანების მე-19 მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტების შესაბამისად, ნოტარიუსი ადგენს სანოტარო მოქმედების მონაწილე ფიზიკური პირის პირადობას მის მიერ წარდგენილი პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტის მეშვეობით. საქართველოს მოქალაქის პირადობის დამადასტურებელ ძირითად დოკუმენტად მიიჩნევა საქართველოს მოქალაქის პასპორტი, პირადობის მოწმობა ან სამშობლოში დაბრუნების დროებითი მოწმობა. დასაშვებია სანოტარო მოქმედების მონაწილის პირადობის დადგენა სატრანსპორტო საშუალების მართვის მოწმობის ერთიანი ნიმუშის ეროვნული ან საერთაშორისო მოწმობის საფუძველზე, რომელიც გაცემულია საქართველოს შესაბამისი უფლებამოსილი სამსახურების მიერ. დასაშვებია საქართველოს მოქალაქის ან საქართველოში მცხოვრები უცხოელის იდენტიფიცირება და პირადობის დადასტურება საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს მმართველობის სფეროში მოქმედი საჯარო სამართლის იურიდიული პირის – სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს ელექტრონულ მონაცემთა ბაზიდან შესაბამისი პირის პირადობის (ბინადრობის) მოწმობის მონაცემების გამოყენებით. ამავე ბრძანების 19-ე მუხლის მე-3 პუნქტის შესაბამისად, თუ ნოტარიუსს ეჭვი ეპარება წარდგენილი დოკუმენტის წარმდგენისადმი კუთვნილებაში, ან პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტის ნამდვილობა ეჭვს იწვევს, ნოტარიუსი ვალდებულია უარი თქვას სანოტარო მოქმედების შესრულებაზე (იხ., სუს 14.07.2014წ.-ის განჩინება საქმე N375-352-2014).

აქედან გამომდინარე, გარკვეულწილად ნოტარიუსის ქმედებამ, რომელმაც სათანადოდ ვერ უზრუნველყო სანოტარო მოქმედების შესრულება კანონის შესაბამისად (ვერ მოახდინა სანოტარო მოქმედებაში მონაწილე პირის იდენტიფიცირება), გამოიწვია ის შედეგი, რამაც დაარღვია უძრავი ნივთის მესაკუთრის – მოსარჩელე მ. კ-ის უფლებები, რის გამოც ნოტარიუსს ეკისრებოდა სამოქალაქო პასუხისმგებლობა მოსარჩელის დარღვეული უფლებისათვის, კერძოდ, დადგენილია, რომ ნოტარიუსის გაუფრთხილებელმა მოქმედებამ გამოიწვია სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების გაფორმება და სანოტარო წესით დადასტურება არა იმ პირის მიერ ვინც გარიგების მხარე უნდა ყოფილიყო. სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების დადასტურებით კი, მატერიალური ზიანი მიადგა მოსარჩელე მ. კ-ის კანონით დაცულ ინტერესებს.

კასატორი მოსაზრებით, ნოტარიუსის მიერ სანოტარო მოქმედების შესრულებისას ნოტარიატის შესახებ კანონისა და შესაბამისი ინსტრუქციის მოთხოვნათა დარღვევის ფაქტზე მსჯელობა არ მიეკუთვნებოდა სამოქალაქო წესით განმხილველი სასამართლოს კომპეტენციას, რასაც საკასაციო პალატა არ იზიარებს და განმარტავს, რომ ნოტარიუსის გაუფრთხილებელი მოქმედების შედეგად მიყენებული ზიანის დაკისრების მატერიალურ საფუძველს ქმნის სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლი (დელიქტური პასუხისმგებლობის დაკისრების მარეგულირებელი ნორმა). ხოლო რაც შეეხება პასუხისმგებლობის დაკისრების წინაპირობებს, აღნიშნული გათვალისწინებულია ამავე მუხლის დისპოზიციით, რომელიც შემდეგი კომპონენტების ერთობლიობას გულისხმობს: ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, მიზეზშედეგობრივი კავშირი და ბრალი. იმისათვის, რომ პირს დაეკისროს ზიანის ანაზღაურება, საჭიროა ერთდროულად არსებობდეს რამდენიმე პირობა, კერძოდ, ქმედება უნდა იყოს მართლსაწინააღმდეგო, მართლწინააღმდეგობა გამოწვეული უნდა იყოს განზრახი ან გაუფრთხილებელი ქმედებით, ქმედებას უნდა მოჰყვეს ზიანი, ქმედებასა და მიღებულ შედეგს შორის უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი. ამ პირობათა ერთობლიობა სავალდებულოა ზიანის იურიდიული შემადგენლობისათვის, ანუ დელიქტური ვალდებულების წარმოშობისათვის. მოცემულ საქმეზე დადგენილი კონკრეტული გარემოებების გათვალისწინებით, საქმის განმხილველი სასამართლო მივიდა დასკვნამდე, რომ ნოტარიუსის ქმედება სანოტარო მოქმედების შესრულებისას ატარებდა მართლსაწინააღმდეგო ხასიათს, რაც გულისხმობდა და მოიაზრებდა დადგენილი წესებისა თუ, წინდახედულობის ნორმების უგულვებელყოფის შედეგად მხარისათვის მიყენებულ ქონებრივ დანაკლისს.

დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასების მიზნით, სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ნოტარიატის შესახებ კანონის 22-ე მუხლით, რომლითაც განსაზღვრულია ნოტარიუსის ქონებრივი პასუხისმგებლობა, რომლის თანახმად, ნოტარიუსს ეკისრება ქონებრივი პასუხისმგებლობა ზიანისათვის, რომელიც გამოიწვია მისმა განზრახმა ან გაუფრთხილებელმა ქმედებამ.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 998-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამოდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სახეზე იყო ორივე მოპახუხის (ც.გ-სა და ნოტარიუს ე.მ-ას) პასუხისმგებლობის საფუძველი. შესაბამისად, მ. კ-ისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებულ პირად ც.გ-თან ერთად სწორად განისაზღვრა ნოტარიუსი ე. მ-ა.

რაც შეეხება სარჩელის ხანდაზმულობაზე კასატორის მითითებას, რომელი გარემოებაც მას მითითებული ჰქონდა სააპელაციო საჩივარში, რომელზედაც სააპელაციო სასამართლოს არ უმსჯელია, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამართალწარმოებაში შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპების მოქმედების შედეგად ფაქტებზე მითითების (მტკიცების საგანი) და მათი დამტკიცების (მტკიცების ტვირთი) ვალდებულება მოდავე მხარეთა საპროცესო ვალდებულებას განეკუთვნება. სასამართლო, თავისი ინიციატივით, მხარეთა მითითების გარეშე, არ იკვლევს საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. ამასთან, ნიშანდობლივია, მხარეთა მიერ ამ საპროცესო ვალდებულების შესრულების ხანდაზმულობაც, რამდენადაც, სამართალწარმოებაში მონაწილე მხარეები შეზღუდულნი არიან საქმის მომზადების დასრულების შემდეგ გახადონ სადავოდ ესა თუ ის ფაქტობრივი გარემოებები, ან წარმოადგინონ მტკიცებულებები. მოცემულ შემთხვევაში, ირკვევა, რომ მოპასუხე ე. მ-ას სარჩელის ხანდაზმულობის საკითხზე პირველი ინსტანციის სასამართლოში არც სარჩელზე წარდგენილ შესაგებელში მიუთითებია (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 201-ე მუხლი) და ხანდაზმულობის საკითხი არც მოსამზადებელ სხდომაზე დაუყენებია. შესაბამისად, ხანდაზმულობის საკითხის კვლევა სასამართლოს პროცესუალურ ვალდებულებას არ წარმოადგენდა.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საქართველოს უზენაესი სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივ შეფასებას და მიაჩნია, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (767,87 ლარის) 70% – 537.50 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ე. მ-ას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორს - ე. მ-ას (პირადი ნომერი: ……..) დაუბრუნდეს ლ. დ-ის მიერ 2015 წლის 18 მარტს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (767,87 ლარის) 70% – 537.50 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300 773 150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ნ. ბაქაქური

ბ. ალავიძე