საქმე №ას-193-180-2015 30 აპრილი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ა.ხ. (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – თ.კ. (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 18 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

ა.ხ.მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში თ.კ.ის მიმართ 2012 წლის 4 დეკემბერს დადებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნით.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 2 მაისის გადაწყვეტილებით ა.ხ.ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 18 დეკემბრის განჩინებით ა.ხ.ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მითითება, რომ იგი იუსტიციის სახლში იყო 2013 წლის მარტის თვეში, რა დროსაც მოაწერა ხელი სადავო დოკუმენტს, ისე რომ დარწმუნებული იყო ქონების 1/2 ნაწილის უსასყიდლოდ გადაცემაში, რადგანაც საქმეში წარმოდგენილი უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულებით დგინდებოდა, რომ ა.ხ.მ და თ.კ.მა უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება გააფორმეს 2012 წლის 4 დეკემბერს, რომლის საფუძველზეც ა.ხ.მ 20 000 აშშ დოლარად გადასცა თ.კ.ს საკუთრების უფლება 76.00 კვ.მ არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე, რომელიც მდებარეობდა ქ.თბილისში.

სამოქალაქო კოდექსის 81-ე მუხლის თანახმად, პალატამ აღნიშნა, რომ გარიგების ბათილად ცნობა მაშინ ხდება, როდესაც აშკარაა, რომ მოტყუების გარეშე გარიგება ვერ დაიდებოდა, ე.ი. გარიგების დადების დროს ყველა ან ერთ-ერთი პირობა ცდომილებაში განზრახ შეყვანითაა მიღწეული. მოტყუების დროს არსებობს გამოვლენილი ნების ნაკლი, კერძოდ მოტყუების ფაქტის გარეშე გარიგება არ დაიდებოდა. ასეთ შემთხვევაში, ივარაუდება, რომ მხარემ გარიგების დადების ნება გამოხატა და შესაბამისად, მან იცის თუ რა გარიგებას დებს, მაგრამ ნების გამოვლენის ნაკლი იმაში მდგომარეობს, რომ მის გამოვლენას მოტყუება უძღვის წინ. შეცილების შემდეგ სასამართლოში დავისას მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს მოტყუების ფაქტის არსებობა ისეთი მტკიცებულებების წარდგენით და ისეთ გარემოებებზე მითითებით, რომლებიც დაადასტურებენ მოტყუების ფაქტს. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე თავის მოთხოვნას ამყარებდა იმ გარემოებაზე, რომ 2012 წლის 4 დეკემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება თ.კ.თან გაფორმდა მოტყუებით. მას არ სურდა აღნიშნული შინაარსის გარიგების დადება, იგი არ შეესაბამება მის მიერ გამოვლენილ ნებას და არც ხელშეკრულებაში მითითებული თანხა არ მიუღია. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, მოსარჩელეს ეკისრებოდა იმ ფაქტების დადასტურების ტვირთი, რომლებზეც იგი ამყარებდა თავის მოთხოვნას. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის საფუძველზე, პალატამ განმარტა, რომ მოსარჩელის მიერ 2012 წლის 4 დეკემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძვლად მითითებული ფაქტი (მოტყუება) წარმოადგენდა საქმისათვის მნიშვნელოვან გარემოებას, რომლის არსებობის დასადასტურებლად სარჩელში მითითებული გარემოებები (მოსარჩელემ არ იცოდა რა დოკუმენტს აწერდა ხელს და სურდა ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმება და უსასყიდლოდ მოპასუხისათვის უძრავი ნივთის გადაცემა; მყიდველისაგან ანაზღაურება არ მიუღია) სააპელაციო პალატის აზრით არ ადასტურებს ხელშეკრულების დადებამდე არსებული ნების ნაკლს, არამედ წარმოადგენს გარიგების დადების შემდგომ განვითარებულ მოვლენებს, რამაც შემდგომში ჩამოაყალიბა მოსარჩელის პოზიცია სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებასთან მიმართებით. ეს გარემოებები კი, გარიგების ბათილად ცნობის საფუძველი ვერ გახდებოდა.

პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის (მოსარჩელის) მითითება, რომ იუსტიციის სახლში მას ხელშეკრულების ნიმუში გააცნეს, რომელშიც ასახული იყო მისი ნება, ხოლო ხელშეკრულებაზე ხელმოწერისას მისი პირველი გვერდი დაფარული იყო და მოსარჩელე აღარ გაცნობია მის შინაარსს. სააპელაციო პალატის განმარტებით, 2010 წლის 4 დეკემბერს გაფორმებულ ხელშეკრულებაზე მოსარჩელის ხელმოწერა ნიშნავდა იმას, რომ მას უნდა სცოდნოდა გარიგების შინაარსი. ის ფაქტი, რომ მოსარჩელემ წაუკითხავად მოაწერა ხელი ხელშეკრულებას, არ ნიშნავდა, რომ იგი მოატყუეს და ასეთ შემთხვევაში ხელშეკრულება ვერ იქნება ბათილად ცნობილი, ვინაიდან, ხელშეკრულებაზე ნებაყოფლობით ხელის მოწერით მხარე გამოთქვამდა რა თანხმობას სახელშეკრულებო პირობებზე, ივარაუდებოდა, რომ ხელშეკრულების პირობები მისთვის ცნობილი იყო. სასამართლოს განმარტებით, კანონი არ ითვალისწინებს ხელშეკრულების ბათილობას მხარის დაუდევრობის _ ხელშეკრულების გაცნობის გარეშე ხელმოწერის გამო.

ასევე არ იქნა გაზიარებული მოსარჩელის მტკიცება, რომ მას წინასწარ გასაცნობად და შემდგომში ხელმოსაწერად წარუდგინეს განსხვავებული შინაარსის ხელშეკრულებები, რადგან ეს ფაქტი საქმის მასალებით დადასტურებული არ იყო.

სააპელაციო საჩივარში მყიდველის მიერ ნასყიდობის თანხის _ 20 000 აშშ დოლარის გადაუხდელობის ფაქტთან დაკავშირებით, პალატამ განმარტა, რომ განსახილველ შემთხვევაში ნასყიდობის თანხის გადაცემა-არგადაცემის ფაქტობრივი გარემოება არ წარმოადგენდა აღძრული სარჩელის გადასაწყვეტად მნიშვნელობის მქონე გარემოებას. განსახილველი სარჩელით მოთხოვნილი იყო ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად აღიარება მოტყუებით დადებული გარიგების ბათილობის სამართლებრივი საფუძვლით, ამდენად ნასყიდობის ხელშეკრულებით განსაზღვრული ვალდებულების მყიდველის მიერ შეუსრულებლობა (თანხის გადაუხდელობა) ასეთის დადგენის შემთხვევაშიც აღძრული სარჩელის ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძვლიდან გამომდინარე, ხელშეკრულების ბათილად აღიარების საფუძველი ვერ გახდებოდა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ა.ხ.მ მოითხოვა მისი გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

მოცემულ შემთხვევაში, არსებობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, ვინაიდან იგი იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული, ამასთან, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის შესაბამისად, სასამართლომ ყოველმხრივ და ობიექტურად არ შეაფასა მოპოვებული მტკიცებულებები, კერძოდ წარდგენილი წერილობითი მტკიცებულებები, მოწმეთა ჩვენებები და მხარეთა ახსნა-განმარტებები, ასევე არასწორი შეფასება მისცა მათ.

საქალაქო სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებები, მიუთითა რა, რომ რადგან ხელშეკრულების მეორე გვერდზე მითითებული იყო სიტყვები „მყიდველი“ და „გამყიდველი“, ეს გამორიცხავდა ა.ხ.ის ახსნა-განმარტების სისწორეს, რომ იგი იქნა მოტყუებული, რადგან, მისივე განმარტებით, სურდა სადავო ქონების ½-ის ჩუქება და არა მიყიდვა კ.ზე. სასამართლოს ეს მსჯელობა არ გამომდინარეობს ა.ხ.ის ახსნა-განმარტებიდან და წარდგენილი მტკიცებულებების სწორი შეფასებიდან, ვინაიდან ა.ხ.ს სურდა გადაეფორმებინა სადაო ქონების ½ თ.კ.ზე.

კასატორის განცხადებით, საქალაქო სასამართლომ არასწორი შეფასება მისცა იმ ფაქტს, რომ ა.ხ.მ უარყო მისი ყოფნა იუსტიციის სახლში და სადავო ხელშეკრულებაზე მისი ხელმოწერა. ა.ხ.მ აღნიშნა, რომ იგი 2012 წლის 4 დეკემბერს არ ყოფილა იუსტიციის სახლში და იყო 2013 წლის მარტში რა დროსაც ხელი მოაწერა სადავო დოკუმენტს ისე, რომ დარწმუნებული იყო ქონების 1/2-ის უსასყიდლოდ გადაცემაში. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ეს გარემოებაც არასწორად იქნა შეფასებული სააპელაციო სასამართლოს მიერ.

არც საქალაქო და არც სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიკვლიეს მოხდა თუ არა ა.ხ.ის და თ.კ.ს შორის, ასეთის არსებობის შემთხვევაში, ნასყიდობის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულება და გადასცა თუ არა კ.მა ხ.ს ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა _ 20 000 აშშ დოლარი. მოპასუხემ სასამართლოს ვერ წარუდგინა აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულება და შემოიფარგლა მხოლოდ ბუნდოვანი განმარტებით.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 20 თებერვლის განჩინებით ა.ხ.ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ა.ხ.ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

კასატორის პრეტენზია ძირითადად მიმართულია სასამართლოს მხრიდან ფაქტების არასწორად გამოკვლევის გამო სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის არასწორად თქმისკენ.

ამ კუთხით პალატა განმარტავს, რომ მოქმედი საპროცესო კანონმდებლობის თანახმად, სარჩელის საფუძვლიანობის შემოწმება ხორციელდება რამდენიმე მიმართულებით, ესაა ე.წ მოსარჩელის სტადია, რა დროსაც ხდება სარჩელის დასაბუთებულობის, მისი გამართულობის, შემოწმება, შემდეგი ეტაპია მოპასუხის სტადია, ხოლო გადაწყვეტილების გამოტანამდე ე.წ მტკიცების სტადიაზე ხდება მტკიცებულებათა გამოკვლევა, საყურადღებოა, რომ საქმის განხილვის ყოველ შემდგომ ეტაპზე გადასვლა და ამა თუ იმ მხარის მიერ საპროცესო კანონმდებლობით დაკისრებული ტვირთის დაძლევა ფასდება მას შემდეგ, რაც სრულად ამოიწურება წინა ეტაპით განსაზღვრული საპროცესო მოქმედებიები.

სადავოს არ წარმოადგენს, რომ სარჩელის მტკიცება მიმართული იყო გარიგების მოტყუებით დადებისკენ და სწორად ამ საფუძვლით ითხოვდა იგი ხელშეკრულების ბათილად ცნობას. ასეთ შემთხვევასთან მიმართებით სარჩელზე დართული უნდა იყოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც არა ვარაუდის, არამედ სადავო საკითხზე ერთმნიშვნელოვანი დასკვნის გაკეთების საფუძველს მოგვცემდა, ამგვარი მტკიცებულებები მოსარჩელეს არ წარუდგენია, თავის მხრივ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მე-3 ნაწილების თანახმად, მოტყუების ფაქტის მტკიცების ტვირთი ეკისრებოდა მოსარჩელეს რაც, როგორც აღინიშნა, მან განკუთვნადი და სარწმუნო მტკიცებულებების წარდგენით ვერ უზრუნველყო.

ამასთანავე, საკასაციო პალატა იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების დასკვნას ნასყიდობის თანხის გადახდის ფაქტთან მიმართებით და განმარტავს, რომ მოტყუებით დადებული გარიგების ბათილად ცნობის მოთხოვნისას, მტკიცების საგანში შემავალ ფაქტს განეკუთვნება გარიგების დადების მიზნით პირის მოტყუება და სამოქალაქო კოდექსის 81-ე მუხლის შემადგენლობის არსებობა და არა გარიგების თანმდევი შედეგის _ თანხის გადაუხდელობის ფაქტი. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატამ მართებულად მიიჩნია, რომ სადავოდ გამხდარ გარიგებას საფუძლად არ უდევს მოტყუების ფაქტი.

საკასაციო პალატა მოიხმობს მსგავსი კატეგორიის საქმეზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ პრაქტიკას. ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ განმარტა შემდეგი: „სამოქალაქო კოდექსის 81-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ პირი გარიგების დადების მიზნით მოატყუეს, იგი უფლებამოსილია, მოითხოვოს ამ გარიგების ბათილობა. ეს ხდება მაშინ, როცა აშკარაა, რომ მოტყუების გარეშე გარიგება არ დაიდებოდა.

აღნიშნული ნორმით არასწორად ინფორმირებული მხარისათვის რეალურად არსებული გარემოება ცნობილი უნდა გახდეს გარიგების დადების შემდეგ, რაც მოცემულ შემთხვევაში არ დასტურდება. ყოველგვარ დასაბუთებასაა მოკლებული, რომ მხარემ არ იცოდა, თუ რა ხელშეკრულებას აწერდა ხელს. ლ.პ-ი ვერ ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ მას ხელშეკრულება არ წაუკითხავს, თუმცა ასეთ შემთხვევაშიც ხელშეკრულება ვერ იქნება ბათილად ცნობილი, ვინაიდან ხელშეკრულებაზე ნებაყოფლობით ხელის მოწერით მხარე გამოთქვამს რა თანხმობას სახელშეკრულებო პირობებზე, ივარაუდება, რომ ხელშეკრულების პირობები მისთვის ცნობილია. კანონი არ ითვალისწინებს ხელშეკრულების ბათილობას მხარის დაუდევრობის _ ხელშეკრულების გაცნობის გარეშე ხელმოწერის გამო.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორის არგუმენტის საწინააღმდეგოდ, ხელშეკრულების კანონიერად მიჩნევისათვის არ არის სავალდებულო, განემარტათ თუ არა ხელშემკვრელ მხარეებს სახელშეკრულებო პირობები“ (იხ. სუსგ №ას-198-189-2010, 13 ივლისი, 2010 წელი).

ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ა.ხ.ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

„სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 5.1 მუხლის „მ¹“ ქვეპუნქტის თანახმად, კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ა.ხ.ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური