საქმე №ას-406-383-2014 17 აპრილი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი, (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „ჯ-ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ა-ი“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 27 თებერვლის წინასწარი (შუალედური) გადაწყვეტილება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული წინასწარი (შუალედური) გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – მიუღებელი შემოსავლების დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

შპს „ა-მა“ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხე შპს „ჯ-ის“ მიმართ, რომლითაც მოითხოვა მოპასუხისათვის მიუღებელი შემოსავლის - 1 058 819,34 ლარის გადახდის დაკისრება.

სარჩელის ფაქტობრივ საფუძვლად მითითებულია, რომ 2002 წლის 02 აპრილს მხარეებს შორის გაფორმდა ხელშეკრულება კომპანია ჯ-ში კვების ბლოკის შექმნაზე. ხელშეკრულების მიხედვით, დამკვეთი (მოპასუხე/შპს „ჯ-ი“) უკვეთავდა და შემსრულებელი (მოსარჩელე/შპს „ა-ი“) იღებდა პასუხისმგებლობას ჩამოეყალიბებინა კაფეტერია დამკვეთის მომსახურე 100 პირისათვის, დამკვეთის კუთვნილ და მის მიერ შერჩეულ ტერიტორიაზე. ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2005 წლის 31 დეკემბრამდე. მოსარჩელემ კვების ბლოკის შექმნის მიზნით შეიძინა ინვენტრი და მოწყობილობა, რომელიც განათავსა მოპასუხე კომპანიაში. ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ მოპასუხემ არ დააბრუნა ინვენტარი და მოწყობილობები. მხარეთა შორის დავა მოძრავი ნივთების დაბრუნების შესახებ გადაწყდა საერთო სასარჩელო წესით და თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 26 თებერვლის გადაწყვეტილებით შპს „ა-ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდა. შპს „ჯ-ს“ დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ კვების ბლოკის დანადგარების, ინვენტარისა და მოწყობილობების დაბრუნება ან შესაბამისი საფასურის გადახდა. გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით, 2011 წლის 21 თებერვალს შპს „ჯ-მა” შპს „ა-ს” ჩაურიცხა ქონების ღირებულება. თუმცა 2006 წლის 01 იანვრიდან 2011 წლის 21 თებერვლამდე ანუ, იმ პერიოდში ვიდრე შპს „ა-ის“ ინვენტარი და მოწყობილობები იმყოფებოდა მოპასუხის მფლობელობაში შპს „ა-ს” მიადგა ზიანი მიუღებელი შემოსავლის სახით, რომლის ოდენობაა 1 058 816,34 ლარი.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა 8000 ლარის ღირებულების მოწყობილობებისა და ინვენტარის გამოყენებით შპს „ა-ის” მიერ 1 058 816,34 ლარის შემოსავლის მიღების შესაძლებლობა. საქმეში წარმოდგენილი ფინანსური ექსპერტიზის დასკვნა კი, მოპასუხის მოსაზრებით, ამ გარემოების დამადასტურებელ მტკიცებულებად ვერ შეფასდება, გამომდინარე იქიდან, რომ მასში მითითებული არ არის თუ რის საფუძველზე მივიდა ექსპერტი იმ დასკვნამდე, რომ შპს „ა-ი” ნამდვილად მიიღებდა 1 058 816,34 ლარის ოდენობით შემოსავალს. აგრეთვე, მოპასუხემ სადავო გახადა მხარეებს შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის ქირა-იჯარის ურთიერთობად შეფასება და განმარტა, რომ 2002 წლის 02 აპრილს მხარეებს შორის გაფორმებული ხელშეკრულება კომპანია ჯ-ში კვების ბლოკის შექმნაზე წარმოადგენდა ნარდობას.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 19 აპრილის გადაწყვეტილებით შპს „ა-ის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს „ა-მა“, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 27 თებერვლის წინასწარი (შუალედური) გადაწყვეტილებით შპს „ა-ის“ სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 19 აპრილის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა წინასწარი (შუალედური) გადაწყვეტილება. დადგენილ იქნა შპს „ჯ-ზე“, შპს „ა-ის“ სასარგებლოდ, თანხის დაკისრების ფაქტობრივი საფუძვლების არსებობა. ამავე გადაწყვეტილებით დადგენიდა, რომ შპს „ჯ-ზე“ შპს „ა-ის“ სასარგებლოდ დაკისრებული თანხის ოდენობა განისაზღვრებოდა წინასწარი გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ.

მოცემულ საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლომ დადგენლად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, რომ 2002 წლის 02 აპრილს შპს „ჯ-სა“ და შპს „ა-ს“ შორის გაფორმდა ნარდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, შპს „ა-მა“ აიღო ვალდებულება, ჩამოეყალიბებინა და ემუშავებინა შპს „ჯ-ში“ დასაქმებული 100 პირისათვის კაფეტერია. კაფეტერიის მოწყობა უნდა განხორციელებულიყო შპს „ჯ-ის“ ტერიტორიაზე შპს „ა-ის“ ინვენტარითა და ხარჯებით. ხელშეკრულების თანახმად, შპს „ა-ის“ ვალდებულებას წარმოადგენდა დამკვეთის შენობის გარეთ, საკუთარ ტერიტორიაზე ცხელი საკვების მომზადება და კაფეტერიისათვის მიწოდება. შპს „ჯ-ს“ მომსახურების საფასურის გადახდა უნდა ეწარმოებინა საბანკო გადარიცხვით ყოველი თვის 15 რიცხვში თითო პირზე 8 ლარის ოდენობით, დღგ-ს ჩათვლით. ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2005 წლის 31 დეკემბრამდე. ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ, შპს „ა-ს“ უნდა გადასცემოდა მის მიერ შპს „ჯ-ში“ განთავსებული ინვენტარი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 26 თებერვლის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადასტურდა, რომ შპს „ა-ის“ მიერ 2002 წლის 02 აპრილის ხელშეკრულების საფუძველზე, შპს „ჯ-ის“ ტერიტორიაზე კაფეტერიის მოსაწყობად შეტანილი ინვენტარი ხელშეკრულების ვადის ამოწურვის შემდეგ შპს „ა-ს“ არ დაბრუნებია და შპს „ჯ-ი“ მათზე ახორციელებდა უკანონო მფლობელობას. აღნიშნულის გათვალისწინებით, სასამართლო გადაწყვეტილებით შპს „ჯ-ს“, შპს „ა-ის“ სასარგებლოდ, დაეკისრა კვების ბლოკის დანადგარების, ინვენტარისა და მოწყობილობების დაბრუნება ან შესაბამისი საფასურის გადახდა. აღნიშნული სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე, 2011 წლის 21 თებერვალს შპს „ჯ-მა“ შპს „ა-ს“ ჩაურიცხა სადავო ქონების ღირებულება.

სააპელაციო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ შპს „ჯ-ი“ 2006 წლის 01 იანვრიდან 2011 წლის 21 თებერვლამდე პერიოდში უკანონოდ ფლობდა შპს „ა-ის“ კუთვნილ ინვენტარს.

დადგენილ იქნა სადავო ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, რომ მხარეთა შორის არსებობდა არა ქირა-იჯარის ურთიერთობა, როგორც ამაზე უთითებდა შპს „ა-ი“, არამედ წერილობითი ხელშეკრულება მომსახურების შესახებ, რომლითაც განსაზღვრული იყო გაწეული მომსახურების ანაზღაურების სახე და ფორმა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 26 თებერვლის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საფუძველზე იმ ფაქტობრივ გარემოებას, შპს „ა-ის“ კუთვნილი ინვენტარი 2006 წლის 01 იანვრიდან იმყოფებოდა შპს „ჯ-ის“ უკანონო მფლობელობაში მიენიჭა პრეიუდიციული მნიშვნელობა. ასევე დადგენილ იქნა, რომ შპს „ა-ი“ წარმოადგენდა კომერციული მიზნით შექმნილ იურიდიულ პირს, რომლის საქმიანობის საგანი იყო სხვადასხვა დაწესებულებებში კვების ობიექტების მოწყობა და დაწესებულების თანამშრომელთათვის საკვების მიწოდება, რისთვისაც იყენებდა თავის საკუთრებაში არსებულ სპეციალურ ინვენტარს. სამოქალაქო საქმეთა პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს „ჯ-ის“ მხრიდან 2006 წლის 01 იანვრიდან 2011 წლის 21 თებერვლამდე პერიოდში შპს „ა-ისათვის“ კუთვნილი ინვენტარით სარგებლობის უფლების წართმევით, ამ უკანასკნელმა დაკარგა გარკვეული შემოსავალი, რომელსაც ის მიიღებდა შპს „ჯ-ის“ მხრიდან ხელშეკრულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. ზიანის დასადასტურებლად შპს „ა-მა“ სასამართლოში წარადგინა სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 08 აგვისტოს ექსპერტიზის დაკვნა.

იმის გათვალისწინებით, რომ სასამართლოს მიყენებული ზიანის ოდენობის დაანგარიშებისათვის უნდა გამოეყენებინა ხსენებული დასკვნა, შეეფასებინა მასში მოყვანილი რიცხობრივი და ფაქტობრივი მაჩვენებლები, დაედგინა ხანდაზმული და არახანდაზმული მოთხოვნების მოცულობა, სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 246-ე მუხლზე დაყრდნობით, მიზანშეწონილად მიიჩნია, რომ მიღებულიყო წინასწარი (შუალედური) გადაწყვეტილება და დადგენილიყო, რომ არსებობდა თუ არა შპს „ჯ-ის“ მიერ შპს „ა-ისათვის“ ზიანის მიყენების შედეგად შპს „ჯ-ზე“ შპს „ა-ის“ სასარგებლოდ ზიანის დაკისრების ფაქტობრივი საფუძვლები. რაც შეეხებოდა ზიანის ოდენობას, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, აღნიშნული უნდა განაზღვრულიყო წინასწარი (შუალედური) გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2014 წლის 27 თებერვლის წინასწარი (შუალედური) გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს „ჯ-მა“, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

საკასაციო საჩივრის დასაბუთება აგებულია იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ საქმის განმხილველი სასამართლოს მსჯელობა ზიანის მიყენების ფაქტის არსებობის (დადგენის) თაობაზე ეწინააღმდეგება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველო უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ პრაქტიკასა და საკანონმდებლო ნორმების სწორ ინტერპრეტაციას, სახელდობრ, სამოქალაქო კოდექსის 394-ე, 411-ე მუხლების სამართლებრივ მიზნებს, რომლის თანახმად, ფაქტი ზიანის მიყენების შესახებ უნდა დგინდებოდეს არა სუბიექტური დამოკიდებულებით, არამედ ობიექტური მოცემულობით, რაც სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ ზიანის დაკისრებისათვის სახეზე უნდა იყოს რეალური ზიანი. მოცემულ შემთხვევაში კი, საქმის განხილველი სასამართლო ზიანის არსებობის (მიყენების) ფაქტის დადგენისას დაეყრდნო საქმეში წარმოდგენილ ექსპერტიზის დასკვნას, რომელშიც მითითებულია სავარაუდო შემოსავალი, რომელსაც შპს „ა-ი“ მიიღებდა მისი კუთვნილი ინვენტარისა და მოწყობილობების გაქირავებისა თუ იჯარით გაცემის შემთხვევაში. საუბარი იმაზე, რომ ეს არის „სავარაუდო შემოსვალი“, არ გულისხმობს, რომ სახეზეა ნამდვილი, რეალურად მიუღებელი შემოსავლის სახით დამდგარი ზიანი. ამდენად, კასატორის მოსაზრებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული და გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

ამასთან, კასატორი სადავოდ ხდის სარჩელის ხანდაზმულობას და აღნიშნავს, რომ მოსარჩელე ზიანის ანაზღაურებას ითხოვს 2002 წლის 02 აპრილის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების დარღვევის გამო და უფლების დარღვევის საწყის პერიოდად თავად ასახელებს 2006 წლის იანვარს. სარჩელი კი, წარადგინილია 2012 წლის შემოდგომაზე.

კასატორი სადავოდ ხდის ასევე იმ გარემოებას, რომ სასამართლომ მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის დასაანგარიშებლად უნდა გამოიყენოს ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 8 აგვისტოს ექსპერტის დასკვნა. კასატორის პრეტენზია იმ საფუძვლითაა გამყარებული, რომ წარმოდგენილი დასკვნის მიხედვით, არსებობს მხოლოდ მოსაზრება, რომ „იმ შემთხვევაში, თუ 2006 წლის 01 იანვრიდან 2011 წლის 21 თებერვლამდე შპს „ა-ის“ მფლობელობაში იქნებოდა დანადგარები, ინვენტარი და მოწყობილობები, საზოგადოება მათი ქირა-იჯარის სახით ყოველთვიურად თუ მიიღებდა დღგ-ს ჩათვლით 17 172,54 ლარს, საორიენტაციოდ სულ მიიღებდა 1 058 816,34 ლარის შემოსავალს“. კასატორის აზრით, აღნიშნული დასკვნა მთლიანად ეფუძნება ვარაუდს და არ არის გამყარებული რაიმე მტკიცებულებით.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 20 თებერვლის განჩინებით შპს „ჯ-ის“ საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნას დასაშვებად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთება, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

მოცემული დავის საგანია შპს „ა-ის“ შემდეგი დასახელების ნივთების: ჭურჭლის სარეცხი მანქანა (ერთი ცალი); ნაგვის კონტეინერი (ერთი ცალი), ჭურჭლის მისაწოდებელი ელევატორი (ერთი ცალი); საკვების მისაწოდებელი ელევატორი (ერთი ცალი); ბარის ბოთლების სადგომი (ორი ცალი); უჟანგო ჭურჭელი (სამასორი ცალი); ფოდნოსი (ორი ცალი); სამზარეულოს ჭურჭელი (ორას თექვსმეტი ცალი); საკმი (ას ოცი ცალი); მაგიდა (ოცდაათი ცალი); თერმობლოკი (ორი ცალი); მაგიდა (სამი ცალი), დაუბრუნებლობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. მოსარჩელე ზიანს ითხოვს არა ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისათვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისათვის.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ განსახილველი დავის საგნის, სასარჩელო მოთხოვნისა და მის საფუძვლად მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების ანალიზი, გვაძლევს იმ დასკვნის გაკეთების შესაძლებლობას, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის მატერიალურ-სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე, ასევე, 394-ე მუხლები.

სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ვალდებულების დარღვევა ზოგადი ფორმულირებაა და იგი შეიძლება სხვადასხვა ფორმით გამოიხატოს, მათ შორის არაჯეროვან შესრულებაში. მტკიცების ტვირთის ობიექტურად და სამართლიანად განაწილების პირობებში, როგორც ზიანის მიყენების ფაქტის, ასევე განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი მოსარჩელის (კრედიტორის) მხარეზეა. ამასთან, ზიანი ობიექტური მოცემულობით უნდა შეფასდეს და არა სუბიექტური დამოკიდებულებით.

სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის მიხედვით, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. ამავე მუხლითაა განმარტებული მიუღებელი შემოსავალი, კერძოდ, მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო დავის სწორად გადაწყვეტას მნიშვნელოვნად განაპირობებს მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის ზუსტად განსაზღვრა, რაც განეკუთვნება სასამართლოს ულებამოსილების სფეროს, თუმცა, ასევე არანაკლებ მნიშვნელოვანია სასამართლომ მართებულად დაადგინოს დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტების (მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების) ამომწურავი ჩამონათვალი, იმისათვის, რომ სასამართლოს არ მოუწიოს იმ გარემოებათა დადგენა, რომლებსაც საქმისათვის არანაირი მნიშვნელობა არ აქვთ, და პირიქით, მთელი სამართალწარმოება საძიებელ ფაქტებზე უნდა იქნეს აგებული.

მოცემულ საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლომ დადგინა დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2002 წლის 02 აპრილს შპს „ჯ-სა“ და შპს „ა-ს“ შორის გაფორმდა ნარდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, შპს „ა-მა“ აიღო ვალდებულება, ჩამოეყალიბებინა და ემუშავებინა შპს „ჯ-ში“ დასაქმებული 100 პირისათვის კაფეტერია. კაფეტერიის მოწყობა უნდა განხორციელებულიყო შპს „ჯ-ის“ ტერიტორიაზე შპს „ა-ის“ ინვენტარითა და ხარჯებით. ხელშეკრულების თანახმად, შპს „ა-ის“ ვალდებულებას წარმოადგენდა დამკვეთის შენობის გარეთ, საკუთარ ტერიტორიაზე ცხელი საკვების მომზადება და კაფეტერიისათვის მიწოდება. ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2005 წლის 31 დეკემბრამდე. ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ, შპს „ა-ს“ უნდა გადასცემოდა მის მიერ შპს „ჯ-ში“ განთავსებული ინვენტარი.

ამდენად, დადგენილ იქნა, რომ მხარეთა შორის არსებობდა არა ქირა-იჯარის ურთიერთობა, როგორც ამაზე უთითებდა შპს „ა-ი“, არამედ წერილობითი ხელშეკრულება მომსახურების შესახებ, რომლითაც განსაზღვრული იყო გაწეული მომსახურების ანაზღაურების სახე და ფორმა.

პრეიუდიციული მნიშვნელობა მიენიჭა იმ გარემოებას, რომ შპს „ა-ის“ მიერ 2002 წლის 02 აპრილის ხელშეკრულების საფუძველზე, შპს „ჯ-ის“ ტერიტორიაზე კაფეტერიის მოსაწყობად შეტანილი ინვენტარი ხელშეკრულების ვადის ამოწურვის შემდეგ შპს „ა-ს“ არ დაბრუნებია. სასამართლო გადაწყვეტილებით შპს „ჯ-ს“, შპს „ა-ის“ სასარგებლოდ, დაეკისრა კვების ბლოკის დანადგარების, ინვენტარისა და მოწყობილობების დაბრუნება ან შესაბამისი საფასურის გადახდა. შესაბამისად, დადგენილ იქნა ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, რომ შპს „ჯ-ი“ 2006 წლის 01 იანვრიდან 2011 წლის 21 თებერვლამდე პერიოდში უკანონოდ ფლობდა შპს „ა-ის“ კუთვნილ ინვენტარს.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ზემოაღნიშნულ გარემოებებს კასატორი სადავოდ არ ხდის და წინამდებარე საქმის გადაწყვეტისას ისინი საკასაციო სასამართლოსათვის სავალდებულო ძალის მქონეა.

სამოქალაქო საქმეთა პალატამ ასევე დაადგინა, რომ შპს „ჯ-ის“ მხრიდან 2006 წლის 01 იანვრიდან 2011 წლის 21 თებერვლამდე პერიოდში შპს „ა-ისათვის“ კუთვნილი ინვენტარით სარგებლობის უფლების წართმევით, ამ უკანასკნელმა დაკარგა გარკვეული შემოსავალი, რომელსაც ის მიიღებდა შპს „ჯ-ის“ მხრიდან ხელშეკრულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. ზიანის დასადასტურებლად შპს „ა-მა“ სასამართლოში წარადგინა სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 08 აგვისტოს ექსპერტიზის დაკვნა.

მიყენებული ზიანის ოდენობის დაანგარიშების მიზნით ქსპერტიზის დასკვნის შეფასებისათვის, კერძოდ, მასში მოყვანილი რიცხობრივი და ფაქტობრივი მაჩვენებლების განსაზღვრის, ხანდაზმული და არახანდაზმული მოთხოვნების მოცულობის დადგენის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ მიზანშეწონილად მიიჩნია, რომ მიღებულიყო წინასწარი (შუალედური) გადაწყვეტილება და დადგენილიყო ფაქტობრივი გარემოება ზიანის მიყენების შესახებ. რაც შეეხება ზიანის ოდენობას, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, აღნიშნული უნდა განაზღვრულიყო წინასწარი (შუალედური) გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ.

კასატორის მთავარი პრეტენზია სასამართლოს მხრიდან ზიანის არსებობის არასწორად დადგენას ეხება. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს განმარტება მიუღებელ შემოსავალთან დაკავშირებით განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვან სასამართლო პრაქტიკაში დამკვიდრებული განმარტებისაგან, ამასთან, სასამართლომ არასწორად შეაფასა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 08 აგვისტოს ექსპერტიზის დასკვნა, რომელშიც მხოლოდ ვარაუდია გამოთქმული იმის თაობაზე, რომ იმ შემთხვევაში თუ, 2006 წილის იანვრიდან 2011 წლის 21 თებერვლამდე შპს „ა-ის“ მფლობელობაში იქნებოდა დანადგარები, ინვენტარი და მოწყობილობები, საზოგადოება მათი ქირა-იჯარის სახით მიიღებდა ყოველთვიურად, 17 172,54 ლარს, საორიენტაციოდ სულ მიიღებდა 1 058 816,34 ლარის შემოსავალს“. საკასაციო საჩივრის საფუძვლების (კასაციის მიზეზები) საფუძვლიანობის შემოწმების მიზნით, საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს შემდეგ საკითხებზე:

სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. ამდენად, კანონმდებელი დაზარალებულს (კრედიტორს) უფლებას აძლევს ზიანის ანაზღაურება მოითხოვოს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისათვის, არამედ იმ ანაცდენი სარგებლისათვის, რომელსაც დაზარალებული მიიღებდა სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალური განვითარების შედეგად. მთავარი წინაპირობა მოცემული მუხლის გამოყენებისათვის არის სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფა, რასაც შედეგად მოჰყვა ზიანის დადგომა.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ზოგადი პრინციპის თანახმად, განსახილველი კატეგორიის დავაში, მოსარჩელეს ეკისრება როგორც ფაქტების მითითების (მტკიცების საგანი), ასევე მათი დამტკიცების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი). შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე იყო ვალდებული მიეთითებინა და სარწმუნოდ დაემტკიცებინა, რომ მოპასუხის ქმედება იყო არამართლზომიერი, ამ ქმედებამ გამოიწვია ზიანი, მოპასუხის ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის არსებობს მიზეზობრივი კავშირი, ასევე ის თუ რას შეადგენს ზიანის ოდენობა. ამასთან, ვინაიდან კონკრეტულ შემთხვევაში, მოსარჩელე ითხოვს ზიანის ანაზღაურებას მიუღებელი შემოსავლის სახით, მოსარჩელეს იმგვარი მტკიცებულებები უნდა წარედგინა, რომელიც შექმნიდა ობიექტურ, რეალურ სურათს ასეთი შემოსავლების მიღებასთან დაკავშირებით და არა ვარაუდს, ალბათობას შემოსავლის მიღების თაობაზე, გამომდინარე იქიდან, რომ სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლი მხოლოდ იმ შემოსავლის ანაზღაურების ვალდებულებას აკისრებს ხელშემკვრელ მხარეს, რომელიც ობიექტური მოცემულობითაა ნაკარნახევი და არა კრედიტორის სუბიექტური შეფასებით. ამ თვალსაზრისით, საკასაციო პალატა განსაკუთრებულ ყურადღებას მიაქცევს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის მეორე წინადადებას, რომლის თანახმად, „მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო“. საგულისხმოა უშუალოდ ტერმინი „მიუღებელი შემოსავალი“, სახელდობრ შინაარსი, რომელიც მის მიღმა დგას.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მიუღებელი შემოსავალი ეს არის ანაცდენი სარგებელი (მოგება), რომელიც არ გულისხმობს ერთობლივ შემოსავალს, ყოველგვარი ხარჯების გამოქვითვების გარეშე და რომელსაც დაზარალებული ობიექტურად მიიღებდა სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალური განვითარების შედეგად“ (იხ. სუსგ, საქმე №ას-218-210-2013, 10 მარტი, 2014წ.).

მოცემულ შემთხვევაში, მიუღებელ შემოსავლად არ შეიძლება განხილულ იქნეს კაფეტერიის ინვენტარისა და მოწყობილობების, როგორიცაა ამ კონკრეტულ შემთხვევაში, სკამების, მაგიდის, უჟანგავი ჭურჭლის, ნაგვის კონტეინერისა და სხვა ნივთების იჯარა-გაქირავებით სავარაუდოდ მისაღები შემოსავალი იმ თვალსაზრისით, რომ მიუღებელი შემოსავალი, როგორც ზემოთ აღინიშნა, წარმოადგენს სავარაუდო შემოსავალს, რომელიც შეიძლება დამდგარიყო სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალური განვითარების შემთხვევაში. აქვე გასათვალისწინებელია ბუნებრივი ცვეთა, რაც კაფეტერიის ინვენტარისა და მოწყობილობების ინდივიდუალური მახასითებლებიდან გამომდინარე იყო მოსალოდნელი, მით უფრო, იმ პირობებში, როდესაც საუბარია ყოველდღიური მოხმარების საგნებზე, როგორიცაა ჭურჭლის სარეცხი მანქანა, ფოდნოსი, უჟანგავი ჭურჭელი, ნაგვის კონტეინერი და სხვ. ასევე მხედველობაშია მისაღები ამგვარი დანიშნულების ნივთების ვარგისიანობა მათი ხანგრძლივი გამოყენებისათვის და რაც მთავარია, გასათვალისწინებელია მათი სამოქალაქო ბრუნვაში გაშვების რეალური შესაძლებლობა.

მოცემულ შემთხვევაში, ისეა დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება ზიანის ფაქტის არსებობის თაობაზე, რომ გადაწყვეტილება არ შეიცავს მითითებებს იმ გარემობებთან დაკავშირებით, თუ რა მდგომარეობაში იყო ხელშეკრულების მოქმედების ვადის დასრულების დროისათვის - 2006 წლის იანვრისათვის ანუ, ზუსტად ოთხი წლის (2002 წლის 02 აპრილიდან 2006 წლის 31 დეკემბრამდე პერიოდი) ინტენსიური სარგებლობის შედეგად კაფეტერიის სადავო მოწყობილობა, როგორიცაა ჭურჭლის სარეცხი მანქანა, ფოდნოსი, უჟანგავი ჭურჭელი, ნაგვის კონტეინერი და სხვ. მათი ინტენსიური მოხმარების შედეგად. არ არის დადგენილი სადავო ინვენტარის ინდივიდუალური მახასიათებლებისა და მათი რეალური მდგომარეობის შესაბამისობა მათი ექსპლოატაციის კომერციულ მიზანთან, მათ ვარგისიანობასთან. აგრეთვე, არ არის დადგენილი თუ, რა ღირებულება ექნებოდა მათ ქსპლოატაციას მომდევნო ექვსი წლის (2006 წლის 01 იანვრიდან 2011 წლის 21 თებერვლამდე პერიოდი) განმავლობაში.

კასატორის ძირითადი პრეტენზიაც იმას ემყარება, რომ „საქმეში წარმოდგენილი სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 08 აგვისტოს ექსპერტიზის დასკვნაში, რომელსაც დაეყრდნო სააპელაციო სასამართლო ზიანის არსებობის ფაქტის დასადასტურებლად, საუბარია სავარაუდო შემოსავალზე და არა ობიექტურ, რეალურ შემოსავალზე, ამასთან, დასკვნა გაცემულია ინვენტარის იჯარა ქირაზე, რომელსაც მოცემულ შემთხვევაში, ადგილი არ ჰქონია, რაც გამორიცხავს მიუღებელი შემოსავლის არსებობის ფაქტის დადასტურებას“. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის ზემოაღნიშნულ არგუმენტს და მიაჩნია, რომ ამ ნაწილში, წარმოდგენილია დასაბუთებული შედავება (საკასაციო პრეტენზია).

საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს კასატორის პრეტენზიას იმასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელის მიერ სასამართლოში წარდგენილი სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 08 აგვისტოს ექსპერტიზის დასკვნით შეუძლებელია მიუღებელი შემოსავლის განსაზღვრა. კასატორის ამ მოსაზრებას ასაბუთებს როგორც ექსპერტის წინაშე დასმული კითხვა, ისე მასში მოცემული დასკვნის შინაარსი, კერძოდ, დასკვნაში არ არის მოყვანილი რომელიმე კონკრეტული ბენეფიციარი ან რომელიმე ხელშეკრულება, რომლის დადების შესაძლებლობა ამ პერიოდის მანძილზე წაერთვა შპს „ა-ს“, როგორც მეწარმეს.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მტკიცებულებათა სახეები, რომელიც შეიძლება გამოიყენოს სასამართლომ საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების დასადგენად, ამომწურავადაა განსაზღვრული სსკ-ის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილით. არც ერთ მტკიცებულებას არ გააჩნია რაიმე უპირატესობა სხვა მტკიცებულებასთან შედარებით. აგრეთვე, არც ერთ მტკიცებულებას არა აქვს, წინასწარ დადგენილი ძალა სასამართლოსათვის, რაც იმას ნიშნავს, რომ ამა თუ იმ მტკიცებულების მნიშვნელობა წინასწარ არ არის განსაზღვრული და მისი ძალა და მნიშვნელობა სასამართლოს შეფასებაზეა დამოკიდებული. მტკიცებულებათა შეფასების დროს მხარეებს უფლება აქვთ, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მტკიცებულებების სარწმუნოობა. მათი უტყუარობის თუ სიყალბის შესახებ მოსაზრებები შეიძლება გამოთქვან არამარტო მხარეებმა, არამედ მესამე პირებმა, აგრეთვე, სპეციალისტებმა და ექსპერტებმა, თუ ისინი მონაწილეობენ პროცესში. საბოლოოდ კი წარმოდგენილ მტკიცებულებებს აფასებს სასამართლო. ექსპერტიზის დასკვნის შეფასებისას, (იმდენად რამდენადაც იგი სპეციალური ცოდნით აღჭურვილი პირის კომპეტენციას ეფუძნება) ყურადღება უნდა მიექცეს რამდენიმე გარემოებას, მათ შორის: გამოსაკვლევად მიწოდებულ მასალას, მის კვლევით ნაწილს, რადგან სწორედ კვლევითი ნაწილია ასახული საბოლოო დასკვნაში. შესაბამისად, ამ თვალსაზრისით უნდა შეეფასებინა სააპელაციო სასამართლოს წარმოდეგნილი დასკვნა. ვინაიდან მტკიცებულების გამოკვლევა უპირველესად გულისხმობს მისი შინაარსის სრულყოფილ შესწავლა-ანალიზსს, ხოლო შემდეგ მისი იურიდიული ძალის (დამაჯერებლობის, სარწმუნოობის) შემოწმებას. აღნიშნული მეთოდების გამოყენების შედეგად კი, პალატა მოცემულ დასკვნებს არ მიიჩნევდა საკმარის მტკიცებულებად მოსარჩელის მხრიდან ზიანის მიყენების ფაქტის დადგენისათვის. განსახილველ შემთხვევაში, ირკვევა, რომ კვლევა ჩატარდა შპს „ა-სა“ და შპს „ჯ-ს“ შორის 2002 წლის 02 აპრილის გაფორმებული ხელშეკრულების მიხედვით, რომელზე დაყრდნობითაც ზიანის არსებობის ფაქტის მტკიცება უმართებულოა. შესაბამისად, ექსპერტიზის დასკვნა დაუსაბუთებელია, იგი არ ქმნის ზიანის დადგენისათვის ურყევ რწმენას, მისი მეშვეობით არ დგინდებოდა მიუღებელი შემოსავლის არსებობის ფაქტი, მით უფრო, მისი ოდენობა.

ყოველივე ზემოაღნიშნული ერთმნიშვნელოვნად მეტყველებს იმაზე, რომ საქმის მასალებით არ არის სათანადოდ დასაბუთებული და სარწმუნოდ დადასტურებული ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ 2006 წლის 01 იანვრიდან 2011 წლის 21 თებერვლამდე პერიოდში შპს „ა-ი“ ნამდვილად მიიღებდა შემოსავალს კაფეტერიის სადავო ინვენტარითა და მოწყობილობებით სარგებლობის ხელშეშლის არარსებობის პირობებში. შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორმა ზიანის ფაქტთან დაკავშირებით წარმოადგინა დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის ე¹ ქვეპუნქტის მიხედვით, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმება შეუძლებელია, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს არ დაუდგენია დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე (მტკიცების საგანში) შემავალი ფაქტი მიუღებელი შემოსავლის სახით, ამასთან, სახეზეა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილის დარღვევა, რაც გამოიხატა მტკიცების ტვირთის არასწორად განაწილებასა და მტკიცებულებათა არასწორ შეფასებაში.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ: ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა; ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას სწორად უნდა გაანაწილოს მხარეებს შორის მტკიცების ტვირთი და მტკიცებულებათა ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური განხილვის შედეგად დაადგინოს დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებები.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის მოქმედი მატერიალური ნორმები კრედიტორის სასარგებლოდ ვალდებულების შესრულების მოთხოვნის უფლებას ზღუდავს გარკვეული ვადით. ამ ვადის გასვლის შემდეგ მართალია კრედიტორი უფლებამოსლია კვლავაც მოითხოვოს მოვალისაგან შესრულება, თუმცა კრედიტორის მოთხოვნის შესრულება დამოკიდებულია მოვალის ნებაზე, რომელიც ხელშემკვრელ მხარეებს შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის შინაარსის გათვალისწინებით ანიჭებს მოვალეს შესრულებაზე უარის თქმის უფლებას. დრო, რომლის განმავლობაში კრედიტორი უფლებამოსილია მოსთხოვოს მოვალეს მისი სასარგელო მოქმედების შესრულება წარმოადგენს ხანდაზმულობის ვადას, რომელიც მჭიდროდაა დაკავშირებული უფლებასთან. ამ ვადის გასვლა სპობს უფლების იძულებით განხორციელების მატერიალურ და საპროცესო სამართლებრივ შესაძლებლობას (სკ-ის 128-ე მუხ.).

მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ სარჩელი ზიანის ანაზღაურების შესახებ აღიძრა 2012 წლის 12 ნოემბერს, ხოლო ხელშეკრულების თანახმად სადავო ინვენტარი უნდა დაბრუნებულიყო 2005 წლის 31 დეკემბერს ანუ, მიუღებელი შემოსავალი, რომელზედაც პრეტენზიას აცხადებს მოსარჩელე 2006 წლის 01 იანვრიდანაა მოთხოვნილი. შესაბამისად, მხარეთა შორის არსებული ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის შინაარსის გათვალისწინებით, საქმის ხელახლა განმხილველმა სასამართლოს ზიანის მიყენების ფაქტთან ერთობლიობაში უნდა განიხილოს და გადაწყვიტოს ხანდაზმულობის საკითხიც, რამეთუ მას მოცემული დავის საბოლოო გადაწყვეტისათვის, კერძოდ, მოსარჩელის იურიდიული ინტერესის გათვალისწინებით, რომელსაც მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურება წარმოადგენს, აქვს განმსაზღვრელი მნიშვნელობა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ გადაწყვეტილებას საკასაციო სასამართლომ საფუძვლად უნდა დაუდოს სამართლებრივი შეფასება, რომელიც სავალდებულოა სააპელაციო სასამართლოსათვის. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა მიიჩნევს, რომ უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ პუნქტის თანახმად, სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან თავისუფლდებიან მხარეები - წინასწარი (შუალედური) გადაწყვტილების სააპელაციო და საკასაციო წესით გასაჩივრებისას. შესაბამისად, საკასაციო საჩივრის განხილვის ამ ეტაპზე მხარეები სახელმწიფო ბაჟს არ გადაიხდიან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „ჯ-ის“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 27 თებერვლის წინასწარი (შუალედური) გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: პ. ქათამაძე

ბ. ალავიძე