საქმე №ას-430-407-2014 20 აპრილი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, ზურაბ ძლიერიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - შპს „ა.პ.“ (შეგებებული სარჩელის ავტორი)

მოწინააღმდეგე მხარე - შპს „ბ.“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 12 მარტის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით შპს „ბ.ს“ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, ხოლო შპს „ა.პ.ს“ შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - ძირითად სარჩელში - ხელშეკრულების მოშლა, თანხის დაკისრება, შეგებებულ სარჩელში - ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება, ნასყიდობის საფასურის გადახდა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ით ი ნ ა წ ი ლ ი:

შპს „ბ.მა“ სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ა.პ.ს“ მიმართ ნასყიდობის ხელშეკრულების მოშლისა და ავანსად გადარიცხული თანხის _ 183 656 ლარის დაბრუნების მოთხოვნით, შემდეგ გარემოებათა გამო:

მხარეებს შორის 2010 წლის 1 აგვისტოს გაფორმდა ხელშეკრულება სრული კომპლექტაციით 4-განზომილებიანი კინოთეატრის შეძენის თაობაზე. ამ ხელშეკრულების საფუძველზე შპს „ბ.მა“ მოპასუხეს გადაურიცხა 183 656 ლარი. შპს „ბ.ს“ არ გააჩნია სათანადო ფინანსები, რომ ნასყიდობის საგნის ღირებულების დარჩენილი ნაწილი გადაიხადოს და საკუთრებაში მიიღოს ნასყიდობის საგანი. მოსარჩელემ წერილობით არაერთხელ მოსთხოვა მოპასუხეს ხელშეკრულების მოშლა და ავანსად გადახდილი თანხის -183 656 ლარის უკან დაბრუნება, თუმცა უშედეგოდ.

შპს „ა.პ.მა“ სარჩელი არ ცნო და შეგებებული სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ბ.ს“ მიმართ ნასყიდობის საგნის საფასურის დარჩენილი ნაწილის _ 200 000 აშშ დოლარის გადახდის მოთხოვნით, შემდეგ გარემოებათა გამო:

შეგებებული სარჩელის ავტორმა მიუთითა 2010 წლის 1 აგვისტოს ხელშეკრულებაზე, რომლითაც ნასყიდობის საფასურად განისაზღვრა 300 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში. მოპასუხეს თავდაპირველად უნდა გადაეხადა 150 000 აშშ დოლარი, ხოლო ნასყიდობის საფასურის დარჩენილი ნაწილის გადახდა უნდა მომხდარიყო მოგვიანებით. შპს „ბ.მა“ ნაწილობრივ შეასრულა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება და ჯამში გადარიცხა 183 656 ლარი, რაც შეადგენს 100 000 აშშ დოლარს. მიუხედავად მოსარჩელის არა ერთი გაფრთხილებისა, მოპასუხე არ იხდის ნასყიდობის საფასურს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 3 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით შპს „ბ.ს“ სარჩელი დაკმაყოფილდა, შპს „ბ.სა“ და შპს „ა. პ.ს“ შორის 2010 წლის 1 აგვისტოს დადებული ხელშეკრულება შეწყვეტილად ჩაითვალა და შპს „ა.პ.ს“ შპს „ბ.ს“ სასარგებლოდ დაეკისრა 183 656 ლარის გადახდა, ამავე გადაწყვეტილებით შპს „ა.პ.ს“ შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს „ა.პ.მა“.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 12 მარტის გადაწყვეტილებით შპს „ა.პ.ს“ სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 3 ოქტომბრის გადაწყვეტილება, ხელშეკრულების მოშლის თაობაზე, შპს „ბ.ს“ სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში გაუქმდა და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც შპს „ბ.ს“ სარჩელი შპს „ა.პ.თან“ გაფორმებული ხელშეკრულების მოშლის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა, დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა შემდეგი დასაბუთებით:

პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს „ბ.ს“ და შპს „ა.პ.ს“ შორის 2010 წლის 1 აგვისტოს გაფორმდა ხელშეკრულება, რომლის 1.1 პუნქტის თანახმად, „გამყიდველი ვალდებულებას კისრულობს საკუთრებაში გადასცეს მყიდველს 4-განზომილებიანი კინოთეატრი სრული კომპლექტაციით. მყიდველი ვალდებულებას კისრულობს იყიდოს კინოთეატრი და გადაიხადოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მომსახურების ღირებულება“. ხელშეკრულების 1.2 პუნქტის მიხედვით, „წინამდებარე ხელშეკრულებით განსაზღვრული მომსახურება შესრულებული უნდა იქნეს მოქმედი ნორმატიული დოკუმენტების მოთხოვნების მკაცრი დაცვით“.

ხელშეკრულების ამ პუნქტების ანალიზის საფუძველზე პალატამ მიიჩნია, რომ ხელშეკრულების საგანს („ნასყიდობის საგანი“) წარმოადგენდა არა მხოლოდ „4-განზომილებიანი კინოთეატრი, სრული კომპლექტაციით“, არამედ „ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მომსახურებაც“, რაც უნდა განხორციელებულიყო „მოქმედი ნორმატიული დოკუმენტების მოთხოვნების მკაცრი დაცვით“.

სადავო ხელშეკრულება არ იძლეოდა პასუხს კითხვაზე, კონკრეტულად რა მომსახურება უნდა ყოფილიყო შესყიდული შპს „ბ.ს“ მიერ შპს „ა.პ.სგან“.

ხელშეკრულების 2.1 პუნქტის შესაბამისად, „ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მთლიანი ღირებულება შეადგენს 300 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტს ლარში დღგ-ს ჩათვლით. 2.3 პუნქტის თანახმად კი, „პირველადი გადასახადი ავანსის სახით შეადგენს 150 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარს. დარჩენილი თანხის გადახდა მოხდება მხარეთა შორის დამატებითი შეთანხმების საფუძველზე“. 3.1.2 პუნქტის მიხედვით, მყიდველი ვალდებულია, „მიიღოს და მოახდინოს ანგარიშსწორება ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ვადებში“. ამ ხელშეკრულებით არა თუ ნასყიდობის მთლიანი ღირებულების, არამედ ავანსად გათვალისწინებული თანხის გადახდის წესი და ვადებიც კი არ იყო განსაზღვრული. ამ ვადებზე შეთანხმება მხარეებმა დაუკავშირეს დამატებითი ხელშეკრულების დადებას.

ხელშეკრულების 3.3.1, 3.3.2 და 3.3.4 პუნქტების თანახმად, გამყიდველი ვალდებულია – „დროულად გადასცეს მყიდველს აუცილებელი ინფორმაცია; „კინოთეატრის კომპლექტის მონტაჟის დროს დეფექტების ან ნაკლოვანების აღმოჩენის შემთხვევაში გამყიდველი თავისი ხარჯებით აღმოფხვრის მას“; „დროულად და დადგენილ ვადებში მიაწოდოს მყიდველს შესყიდვის საგანი“. მხარეები ამ ხელშეკრულებით არ შეთანხმებულან ნასყიდობის საგნის მიწოდების პირობებსა და ვადებზე.

ხელშეკრულების 4.4 პუნქტის შესაბამისად, „პირგასამტეხლოსა და მიყენებული ზიანის ანაზღაურება არ ათავისუფლებს მხარეებს წინამდებარე ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებისაგან“. მიუხედავად ამ დათქმისა, სადავო ხელშეკრულება არ შეიცავდა მხარეთა შეთანხმებას პირგასამტეხლოზე. ხელშეკრულების 5.2 პუნქტის მიხედვით, „ხელშეკრულების შეცვლა დაიშვება მხოლოდ მხარეების წერილობითი თანხმობით“.

პალატის მოსაზრებით, დავის სწორად გადაწყვეტისთვის მნიშვნელოვანია მითითებული ხელშეკრულების სამართლებრივი ბუნების დადგენა, რის თაობაზეც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მოსაზრებები წინააღმდეგობრივი იყო.

სადავო ხელშეკრულების მითითებული პუნქტების ანალიზით, პალატა მივიდა დასკვნამდე, რომ, სახეზე არ იყო ნასყიდობის ძირითადი ხელშეკრულება, რადგან მხარეები არ შეთანხმებულან ყველა იმ პირობაზე, რაზეც, ამ ხელშეკრულებაში მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნების მიხედვით, მიღწეული უნდა ყოფილიყო შეთანხმება. ეს პირობები, როგორც აღინიშნა, შეეხებოდა ნასყიდობის საგანში შემავალი „მომსახურების“, ასევე, მხარეთა უფლება-მოვალეობების განსაზღვრულობას, სახელშეკრულებო ვალდებულებების შესრულების ვადებს, მოთხოვნის უზრუნველყოფის დამატებით საშუალებებს (პირგასამტეხლო) და ა.შ.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ სადავო ხელშეკრულება სწორედ მითითებული ნორმის მე-3 ნაწილით განსაზღვრული ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულება იყო, ხელშეკრულებაში მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნების, სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლის შესაბამისად განმარტების შედეგად.

სასამართლოს განმარტებით, ხელშეკრულება ორი ან რამდენიმე პირის შეთანხმებაა, რომელითაც ისინი კონკრეტული სამართლებრივი შედეგის მიღწევას ისახავენ მიზნად. სახელშეკრულებო უფლებები და მოვალეობები წარმოიშობა მხოლოდ ხელშეკრულების დადების შემდეგ, ამიტომ, მნიშვნელოვანია იმის განსაზღვრა, მოხდა თუ არა ძირითადი ხელშეკრულების დადება, რაც, მოცემულ შემთხვევაში, არ დასტურდებოდა, ხელშეკრულების შინაარსიდან გამომდინარე, არ დგინდებოდა, რომ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით, რაც მათ წარმოუშობდა გარკვეულ უფლებებსა და მოვალეობებს. სასამართლოს შეფასებით, წინარე ხელშეკრულება ვალდებულებით-სამართლებრივი ხელშეკრულებაა, რომლითაც მხარეები კისრულობენ სხვა (ძირითადი) ხელშეკრულების დადების ვალდებულებას. წინარე ხელშეკრულების შინაარსი, როგორც წესი, გამომდინარეობს ძირითადი ხელშეკრულების საგნიდან, მაგრამ ყველა შემთხვევაში უნდა შეიცავდეს ძირითადი ხელშეკრულების დადების ვალდებულებას. ამავე დროს, წინარე ხელშეკრულება უნდა განსაზღვრავდეს იმ წინაპირობებს, რომლებიც აუცილებელია ძირითადი ხელშეკრულების დასადებად.

პალატამ დადგენილად ცნო, რომ წინარე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ნასყიდობის ძირითადი ხელშეკრულება არ დადებულა. არც ერთ მხარეს ასეთი ხელშეკრულების დადება, კანონით გათვალისწინებული ფორმით არ მოუთხოვია, შესაბამისად, არ არსებობდა ის ძირითადი ხელშეკრულება, რაც მხარეებსა და, მათ შორის, შეგებებული სარჩელის ავტორს რაიმე უფლებებს მიანიჭებდა, სწორედ ეს ფაქტობრივი გარემოება, სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და ამავე კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, წარმოადგენდა საკმარის წინაპირობას შპს „ა.პ.ს“ შეგებებული სარჩელის მოთხოვნაზე უარის სათქმელად.

ის ფაქტი, რომ მხარეებს შორის ნასყიდობის ძირითადი ხელშეკრულება არ გაფორმებულა და ასეთის მოთხოვნას არც ერთი მხარისგან ადგილი არ ჰქონია, პალატამ მიიჩნია, რომ დასტურდებოდა შემდეგი მტკიცებულებებითაც:

წინარე ხელშეკრულების საფუძველზე შპს „ბ.მა“ შპს „ა.პ.ს“ ანგარიშზე გადარიცხა ავანსი, სულ 109 980+73 676 = 183 656 ლარი 2010 წლის 31 აგვისტოს და იმავე წლის 6 სექტემბერს;

შპს „ა.პ.მა“ 2010 წლის 13 დეკემბრის წერილით შპს „ბ.ს“ მოსთხოვა შეთანხმების საფუძველზე კინოთეატრის ნასყიდობის დარჩენილი საფასურის, 200 000 აშშ დოლარის 2010 წლის ბოლომდე გადახდა და კინოთეატრის წაღება;

შპს „ა.პ.ს“ 2010 წლის 13 დეკემბრის წერილის პასუხად, შპს „ბ.მა“ 2010 წლის 20 დეკემბრის წერილით შპს „ა.პ.ს“ აცნობა, რომ ხელშეკრულების საფუძველზე შპს „ა.პ.ს“ ანგარიშზე ავანსის სახით გადარიცხული იყო 100 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი, ფინანსური პრობლემების გამო, ვერ მოხერხდა დარჩენილი საავანსო თანხის _ 50 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის შევსება, რასაც გეგმავდნენ 2010 წლის ბოლომდე. სახელშეკრულებო თანხის დარჩენილი ნაწილის, 150 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა მათ მიერ, დადებული ხელშეკრულების თანახმად, მოხდებოდა დამატებითი შეთანხმების საფუძველზე და შპს „ბ.ს“ მხრიდან დამოკიდებული იყო ქ.ბათუმში 4D კინოთეატრის შენობის ექსპლუატაციაში შეყვანის თარიღთან.

აღნიშნული მიმოწერიდან თითქმის ორი წლის შემდეგ, 2012 წლის 5 ნოემბერს შპს „ბ.მა“ წერილით მიმართა „ა.პ.ს“ და მოითხოვა კინოთეატრის ნასყიდობის თაობაზე 2010 წლის 1 აგვისტოს გაფორებული ხელშეკრულების მოშლა და ავანსის სახით გადახდილი 183 656 ლარის უკან დაბრუნება. აღნიშნულის მიზეზად მიუთითა იმ ფაქტზე, რომ შპს „ბ.“ ვერ ახერხებდა კინოთეატრის ღირებულების დარჩენილი ნაწილის გადახდას;

შპს „ა.პ-მა“ ამ წერილზე შპს „ბ.ს“ უპასუხა 2012 წლის 12 ნოემბრის წერილით და აცნობა, რომ შპს „ა.პ.ს“ მხრიდან არ არსებობდა შპს „ბ.ს“ მიერ გადახდილი თანხის დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან 2010 წლის 1 აგვისტოს ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად, 4-განზომილებიანი კინოთეატრის სანაცვლოდ შპს „ბ.“ ვალდებული იყო, გადაეხადა ნასყიდობის საფასური _ 300 000 აშშ დოლარი, მათ შორის ავანსის სახით _ 150 000 აშშ დოლარი, რაც არ იქნა შესრულებული ჯეროვნად. აღნიშნულის შესახებ, შპს „ა.პ.ს“ მიერ 2010 წლის 13 დეკემბერს გაგზავნილი იქნა გაფრთხილება ვალდებულების შესრულების შესახებ, რაზედაც, შპს „ბ.ს“ 2010 წლის 20 დეკემბრის წერილით ეცნობათ, რომ წლის ბოლომდე გადაიხდიდნენ 50 000 აშშ დოლარს, ხოლო ნასყიდობის დარჩენილ საფასურს გადაიხდიდნენ გრაფიკით, რაც არ მომხდარა. ამავე წერილით, შპს „ა.პ.მა“ უარი უთხრა შპს „ბ.ს“ ხელშეკრულების მოშლაზე და საფუძვლად მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის ნორმებზე (სკ-ის 316-ე, 317-ე, 361-ე, 352-ე, 369-ე, 405-ე, 500-ე მუხლები), ამასთან, მოითხოვა ნასყიდობის დარჩენილი საფასურის სრულად გადახდა;

ამ წერილის პასუხად, შპს „ბ-მა“ 2012 წლის 26 ნოემბერს „ა.პ.ს“ ასევე წერილობით აცნობა, რომ, მძიმე ფინანსური კრიზისის გამო, კვლავ ითხოვდა 2010 წლის 1 აგვისტოს ხელშეკრულების მოშლას და ავანსის სახით გადახდილი 183 656 ლარის უკან დაბრუნებას. ამავე წერილში შპს „ბ.მ“ მიუთითა, რომ თუკი შპს „ა.პ.ს“ ხელშეკრულების მოშლით მიადგებოდა ზიანი, შპს „ბ.“ მზად იყო აენაზღაურებინა მიყენებული ზიანი _ მხარეთა შეთანხმებიდან გამომდინარე, ზიანის თანხები უნდა გაქვითულიყო ავანსად გადახდილი თანხიდან და დარჩენილი სხვაობა უკან უნდა დაბრუნებოდა შპს „ბ.ს“;

იმავე მოთხოვნით შპს „ბ-მა“ 2012 წლის 25 დეკემბერს კიდევ ერთხელ მიმართა „ა.პ.ს“ და მიუთითა, რომ, თუ 2013 წლის 7 იანვრამდე სრულად არ იქნებოდა დაბრუნებული ავანსის თანხა, ისინი სარჩელით მიმართავდნენ სასამართლოს;

საქმის მასალებით დგინდებოდა, რომ შპს „ბ.მა“ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სარჩელით მიმართა 2013 წლის 4 თებერვალს და მოითხოვა მხარეთა შორის 2010 წლის 1 აგვისტოს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების მოშლა, ავანსად გადარიცხული თანხის - 183 656 ლარის დაბრუნება;

შეგებებული სარჩელით შპს „ა.პ.“ ითხოვდა ნასყიდობის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულებას და ნასყიდობის საფასურის სრულად გადახდას.

რადგან შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება, სრულად გამორიცხავს თავდაპირველი სარჩელის დაკმაყოფილების საპროცესო შესაძლებლობას, პალატამ საჭიროდ მიიჩნია მის საფუძვლიანობაზე მსჯელობა.

მოცემულ შემთხვევაში, უდავოდ იყო დადგენილი, რომ მხარეთა შორის ძირითადი ნასყიდობის ხელშეკრულება არ დადებულა.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 317-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში შეგებებული სარჩელის ავტორი თავის მოთხოვნას აფუძნებდა ნასყიდობის ძირითად ხელშეკრულებაზე, რომელიც, როგორც აღინიშნა, არ დადებულა სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლით დადგენილი წესით. აქედან გამომდინარე, საუბარი ამ ხელშეკრულებიდან წარმოშობილ ფულად ვალდებულებაზე, მოკლებული იყო ყოველგვარ საფუძველს.

რაც შეეხება შპს „ბ.ს“ სასარჩელო მოთხოვნის (ავანსად გადარიცხული თანხის დაბრუნება) დაკმაყოფილების სამართლებრივ საფუძველს, ზემოთ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ იგი უნდა დადგენილიყო უსაფუძვლო გამდიდრების წესებით.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტზე და აღნიშნა, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, სწორედ ამ ნორმით დარეგულირებულ სამართალურთიერთობასთან გვქონდა საქმე, რადგან, ძირითადი ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუფორმებლობის გამო, არ წარმოშობილა შპს „ა.პ.თვის“ შპს „ბ.ს“ მხრიდან ნასყიდობის ღირებულების გადახდის ვალდებულება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ვითომ-კრედიტორი (შპს „ა.პ.“) ვალდებული იყო, დაებრუნებინა შპს „ბ.თვის“ ვალდებულების გარეშე გადახდილი ავანსის თანხა – 183 656 ლარი.

რაც შეეხებოდა შპს „ბ.ს“ სარჩელის აღიარებით მოთხოვნას – მხარეთა შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების მოშლილად გამოცხადების შესახებ, პალატამ მიუთითა, რომ ასეთი ძირითადი ხელშეკრულება მხარეთა შორის არ გაფორმებულა და მსგავსი მოთხოვნა არც მოცემული დავის ფარგლებში დაუყენებია მოპასუხეს, კანონით დადგენილი საპროცესო ფორმით (შეგებებული სარჩელი), ამასთან, მითითებული აღიარებითი მოთხოვნა ორგანულად იყო დაკავშირებული მოსარჩელის მეორე, მიკუთვნებით მოთხოვნასთან – თანხის დაკისრების შესახებ და სარჩელის მიხედვით, წარმოადგენდა ამ მოთხოვნის დაკმაყოფილების პროცესუალურ საშუალებას. იმ პირობებში, როდესაც აღნიშნულის გარეშეც სახეზეა მიკუთვნებითი მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი, სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, აღარ რჩებოდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლით განსაზღვრული, ნამდვილი იურიდიული ინტერესი ამ აღიარებითი მოთხოვნის მიმართ.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს „ა.პ.მა“, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით შპს „ბ.ს“ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, ხოლო შპს „ა.პ.ს“ შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

სასამართლომ შპს „ა.პ.ს“ უსაფუძვლო გამდიდრების წესებზე დაყრდნობით, ძალაში მყოფი ხელშეკრულების საფუძველზე გადახდილი თანხების დაბრუნება დააკისრა. სასამართლოს მიერ წინარედ მიჩნეული ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც დიდი ოდენობის თანახებია გადარიცხული, ძალაშია და არც სასამართლოს შეუწყვეტია. ამ შემთხვევაში არ არსებობს უსაფუძვლო გამდიდრების გამოყენების პირობები, ვინაიდან უსაფუძვლო გამდიდრების წესები მოქმედებს, როდესაც ხელშეკრულება არ არსებობს, არ წარმოშობილა და შემდგომში შეწყდა.

01.08.2010 წლის ხელშეკრულება წინარე ხელშეკრულებად რომც ჩაითვალოს, სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, გადახდილი თანხების დაბრუნებაზე სამართლებრივად მაინც დაუსაბუთებელია, ვინაიდან წინარე ხელშეკრულება წარმოშობს კონტრაჰენტის იძულებას, ხელშეკრულების დადების ვალდებულებას. სასამართლოს დასაბუთებით, ნებისმიერ წინარე ხელშეკრულების საფუძველზე განხორციელებული ნებისმიერი მოქმედება საფუძველს მოკლებული გამოდის და არავითარ უფლება-მოვალეობებს არ წარმოშობს. ასეთი მიდგომა ძირს უთხრის წინარე ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოშობილ ნებისმიერ სამართალურთიერთობას.

უსაფუძვლოა სასამართლოს მითითება, რომ, ვინაიდან ძირითადი ხელშეკრულების დადება არც ერთ მხარეს არ მოუთხოვია, ამიტომ იგი არ წარმოშობილა. მოთხოვნის დაუყენებლობა არ ნიშნავს ძირითადი ხელშეკრულების დადების ვალდებულების გაუქმებას, ან ძირითადი ხელშეკრულების არარსებობას. გარდა ამისა, შპს „ა.პ.მა“ შეგებებული სარჩელი დააყენა რა, შპს „ბ.ს“ მიერ ნასყიდობის საფასურის სრულად გადახდის მოთხოვნით, ეს მოთხოვნა უთანაბრდება და ნიშნავს ძირითადი ხელშეკრულების დადების მოთხოვნას.

შპს „ბ.მა“ ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე შპს „ა.პ.ს“ გადაურიცხა ნასყიდობის ხელშეკრულების საფასურის ნაწილი ორ ტრანშად, 2010 წლის 31 აგვისტოს და იმავე წლის 6 სექტემბერს. ორივე ტრანშის გადარიცხვისას, შპს „ბ.მა“ გადახდის დანიშნულებაში პირდაპირ მიუთითა - „კონოთეატრის ხელშეკრულების ავანსი, ხელშეკრულება 1.08.2010“, ამდენად, უსაფუძვლოა სასამართლოს მტკიცება, რომ ხსენებული ხელშეკრულებით მხარეებს არ წარმოშობიათ რაიმე უფლება-მოვალეობანი. ვალდებულება წარმოშობილი თუ არ იყო და ნასყიდობის ხელშეკრულების ძირითადი პირობები შეთანხმებული არ ყოფილა, გაუგებარია, რატომ დაიწყებდა შპს „ბ.“ ასეთი დიდი ოდენობის თანხის იმ პირობებში გადახდას, როდესაც ძირითადი ხელშეკრულება ჯერ კიდევ დასადები ჰქონდა.

სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლი განსაზღვრავს ნასყიდობის ხელშეკრულების არსებით პირობებს. მათ შორისაა შეთანხმება ნასყიდობის საგანსა და ფასზე. 1.08.2010 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულების პირველი მუხლით მხარეები შეთანხმდნენ ნასყიდობის საგანზე, ხოლო ამავე ხელშეკრულების 2.1 პუნქტით ნასყიდობის საფასურზე. ამგვარად, კანონით გათვალისწინებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ყველა არსებით პირობაზე მხარეთა შორის მიღწეული იყო შეთანხმება. ერთადერთი საკითხი, რომელიც ნასყიდობის ხელშეკრულებით მხარეებს დამატებითი შეთანხმებით უნდა განესაზღვრათ, ნასყიდობის საფასურის ნაწილის, ბოლო ტრანშის, 150 000 დოლარის გადახდის ვადაზე შეთანხმება იყო. ნასყიდობის ხელშეკრულებაში ამგვარ დამატებით შეთანხმებაზე მითითება საფუძველს არ ქმნის, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება დაუდებლად ან წინარე ხელშეკრულებად ჩაითვალოს.

სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლის მე-3 ნაწილი ნასყიდობის ხელშეკრულებას დადებულად იმ შემთხვევაშიც მიიჩნევს, როდესაც არათუ ნასყიდობის საფასურის გადახდის პირობები და ვადა არ არის განსაზღვრული, არამედ ნასყიდობის საფასური პირდაპირ მითითებული არ არის. სამოქალაქო კოდექსი იმის შესაძლებლობასაც უშვებს, რომ ხელშეკრულების გარკვეული პირობები მომავალში განისაზღვროს, თუნდაც ერთი-ერთი მხარის მიერ. ამის მაგალითია სამოქალაქო კოდექსის 325-ე მუხლი.

01.08.2010 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულებაში დამატებით შეთანხმებაზეა საუბარი, თუმცა მისი შინაარსიდან გამომდინარე აშკარაა, რომ საფასურის ბოლო ნაწილის გადახდის ვადა შპს „ბ.ს“ უნდა განესაზღვრა, და, თუ შპს „ა.პ.თვის“ ეს ვადა მისაღები იქნებოდა, დაეწყო შესრულება. აღნიშნული ჩანაწერი შპს „ბ.ს“ ინტერესებს იმ თვალსაზრისით ემსახურება, რომ მყიდველი ნასყიდობის საფასურის ბოლო ნაწილის გადახდის ვადით შებოჭილი არ ყოფილიყო და ხელშეკრულების დადებისა და ავანსის თანხის სრულად გადახდის შემდგომ შპს „ა.პ.თვის“ დარჩენილი ნაწილის გადახდის ვადა შეეთავაზებინა, რომელიც შპს „ა.პ.თვისაც“ მისაღები იქნებოდა. შპს „ბ.ს“ არა თუ საფასურის ბოლო ტრანშის გადახდის ვადა არ შეუთავაზებია შპს „ა.პ.თვის“, არამედ ხელშეკრულებით ნაკისრი პირველადი გადასახადის (ავანსის) თანხაც სრულად არ გადაურიცხავს, შესაბამისად, შპს „ბ.მა“ არაკეთილსინდისიერად და შეგნებულად აარიდა თავი, როგორც მის მიერვე განსაზღვრულ ვადაში ავანსის დარჩენილი ნაწილის გადახდას, ასევე საფასურის ბოლო ნაწილის გადახდის ვადის განსაზღვრასაც. ვინაიდან შპს „ა.პ.-თან“ შეთანხმებით შპს „ბ.ს“ უნდა განესაზღვრა შეთანხმებული საფასურის ბოლო ტრანშის გადახდის ვადა, ხოლო შპს „ბ.ს“ მიერ ჭიანურდებოდა ხსენებული ვადის განსაზღვრა, უფლება აქვთ ნასყიდობის საფასურის დარჩენილი ნაწილის გადახდა ნებისმიერ დროს მოითხოვონ, თანახმად სამოქალაქო კოდექსის 365-ე მუხლისა. ამგვარად, 01.08.2010 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულებაში დამატებით შეთანხმებაზე მითითება, საფუძველს არ იძლევა ხელშეკრულების არასრულყოფილად ან წინარე ხელშეკრულების მისაჩნევად.

შეუძლებელია წინარე ხელშეკრულებაზე იყოს საუბარი, როდესაც წინარე ხელშეკრულებისა და ძირითადი ხელშეკრულების საგანი და პირობები ერთი და იგივეა. 01.08.2010 წლის ხელშეკრულებაში განსაზღვრულია ძირითადი ხელშეკრულების საგანი და პირობები.

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად და უსაფუძვლოდ დაადგინა ის ფაქტი, რომ 01.08.2010 წლის ხელშეკრულების საგანი არა მხოლოდ 4-განზომილებიანი კინოთეატრის ნასყიდობა, არამედ „ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მომსახურებაც“ იყო, რაც „მოქმედი ნორმატიული დოკუმენტების მოთხოვნების მკაცრი დაცვით“ უნდა განხორციელებულიყო.

სასამართლომ არასწორად დაადგინა ის ფაქტი, რომ 2010 წლის 1 აგვისტოს, მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულება არ არის ისეთი გარიგება, რაც მხარეებს რაიმე სახის უფლებამოსილებას მიანიჭებდა, რადგან ამ ხელშეკრულების შინაარსიდან გამომდინარე, საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით, მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმების ფაქტი არ დგინდება, რაც მხარეებს გარკვეული სახის უფლებებსა და მოვალეობებს წარმოუშობდა.

სააპელაციო სასამართლომ საერთო არ იმსჯელა ისეთ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომელიც შპს „ა.პ.ს“ სააპელაციო საჩივარში მითითებული ჰქონდა, როგორც პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების ერთ-ერთი საფუძველი. შპს „ა.პ.მა“ პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარადგინა თემატური აუდიტორული დასკვნა, რაშიც მოყვანილი ფაქტები სააპელაციო სასამართლოს მიერ შეფასების გარეშეა დატოვებული და საერთოდ არ შეხებია მას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 29 აპრილის განჩინებით შპს „ა.პ.ს“ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა შპს „ა.პ.ს“ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

განსახილველ შემთხვევაში, შპს „ა.პ.“ მისი მოთხოვნის საფუძვლიანობის დადასტურების მიზნით მიუთითებს ფაქტობრივ გარემოებებზე, რითაც ცდილობს დაადასტუროს მხარეთა შორის ნასყიდობის სახელშეკრულებო ურთიერთობის არსებობა.

თავის მხრივ, სააპელაციო პალატამ დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება, რომ სადავო ხელშეკრულებით მხარეები შეთანხმებული არ ყოფილან არსებით პირობებზე (გადახდის ვადა, მომსახურების მიწოდების სახე, პირობები და სხვა), ამასთანავე, ხელშეკრულება მოცავდა, როგორც ნასყიდობას, ისე მომსახურების ელემენტებს.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს დადგენილი გარემოებების საწინააღმდეგოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული შედავება არ წარმოუდგენია.

საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლზე, რომლის პირველი და მე-2 ნაწილებით განსაზღვრულია ის იურიდიული შემადგენლობა, რომელთა ერთობლიობაც ნასყიდობის, როგორც ორმხრივი და კონსესუალური ხელშეკრულების დადებულად მიჩნევის საფუძველს ქმნის, კერძოდ, ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი. მყიდველი მოვალეა გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება.

რაც შეეხება მომსახურების გაწევას, იგი რეგულირებულია ნარდობის სამართლებრივ ფარგლებში და ამ ხელშეკრულების დადებულად მიჩნევისათვის საჭიროა სახეზე გვქონდეს სამოქალაქო კოდექსის 629-ე მუხლის ელემენტები. შეიძლება ითქვას, რომ დადების შემთხვევაში საქმე გვექნებოდა სამოქალაქო კოდექსის 340-ე მუხლით გათვალისწინებულ შერეული ტიპის ხელშეკრულებასთან, რომელთაგან არც ერთი სავალდებულო წესით არ ითვალისწინებს წერილობით ფორმაზე შეთანხმებას.

მიუხედავად აღნიშნულისა, პალატა ვერ გაიზიარებს მხარის მტკიცებას ფაქტობრივი სახელშეკრულებო ურთიერთობის თაობაზე და მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, ძირითადი ხელშეკრულებების დადების ფაქტი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, სათანადო მტკიცებულებით არ დადასტურებულა, ანუ სახეზე არ გვაქვს სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლით განსაზღვრული მხარეთა შეთანხმება ხელშეკრულების ყველა არსებით პირობაზე. უფრო მეტიც, სააპელაციო პალატამ მართებულად დაადგინა, რომ ხელშეკრულების დადებულად აღიარებისა თუ დადების დავალდებულების კუთხით შპს „ა.პ.ს“ შეგებებული სარჩელით არ მიუმართავს სასამართლოსათვის, ხოლო კასატორის მტკიცება, რომ მან შპს „ბ.თვის“ თანხის დაკისრება მოითხოვა, არ შეიძლება ხელშეკრულების დადებულად მიჩნევის წინაპირობად ჩაითვალოს.

ზემოაღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ სავსებით მართებულად იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილით და 317-ე მუხლის პირველი ნაწილით და მართებულად დაადგინა ვალდებულების არარსებობს ფაქტი.

რაც შეეხება კონდიქციის გზით თანხის დაბრუნების დავალდებულებას, საკასაცო პალატა განმარტავს, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების გამოყენება ხდება მოთხოვნის სხვა საფუძვლებთან სუბსიდიალურად, რაც იმას ნიშნავს, რომ თუ არსებობს სასარჩელო მოთხოვნის შესაძლო დაკმაყოფილების სახელშეკრულებო ან სხვა კანონისმიერი საფუძველი (მოთხოვნათა კონკურენცია), უსაფუძვლო გამდიდრების სამართლის ნორმების, როგორც მოთხოვნის საფუძვლის გამოყენება ბოლოს უნდა განხორციელდეს, ანუ მას შემდეგ რაც გამოირიცხება მოთხოვნის დაკმაყოფილება სახელშეკრულებო ან სხვა კანონისმიერი საფუძვლებიდან. ამასთან, უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების საფუძველზე მოთხოვნის დაკმაყოფილებისათვის სახეზე უნდა იყოს რამდენიმე პირობა კუმულატიურად, კერძოდ: მოპასუხის გამდიდრება; მოპასუხის გამდიდრების შესატყვისად მოსარჩელის ქონებრივი დანაკლისი; მატერიალურ სიკეთეთა ამგვარი გადანაცვლების უსაფუძვლობა (იხ. სუსგ №ას-1249-1269-2011, 4 აპრილი, 2012 წელი).

ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არ აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას შპს „ა.პ.ს“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით 2014 წლის 24 აპრილს N240 საგადახდო დავალებითა გადახდილი 8000 ლარის 70% – 5600 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „ა.პ.ს“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ შპს „ა.პ.ს“ (ს/N......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს მის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით 2014 წლის 24 აპრილს N240 საგადახდო დავალებითა გადახდილი 8000 ლარის 70% – 5600 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ზ. ძლიერიშვილი