საქმე №ას-653-621-2013 27 აპრილი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს „ა.“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ა.-ი“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 25 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ვალდებულების შესრულება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

შპს „ა.-მა“ სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ა.ს“ მიმართ მოპასუხისათვის 3600 ლარის დაკისრების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

2009 წლის 7 აპრილს მხარეებს შორის დაიდო ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც, მოსარჩელე მოპასუხის კუთვნილ ფართზე ეწეოდა სამეწარმეო საქმიანობას, სანაცვლოდ, მოსარჩელე ვალდებული იყო, მოპასუხისათვის გადაეცა მოგების 50%.

მოსარჩელეს არ უსარგებლია ქონებით, ვინაიდან მიმდინარეობდა გაშვება-გამართვის სამუშაოები. 2009 წლის 21 ივნისს შპს „ა.ს“ დირექტორის თხოვნით მოპასუხეს სალარო ჩეკით წინსწრებით გადაეცა 400 ლარი, ხოლო 2009 წლის 13 აგვისტოს შეცდომით ჩაერიცხა 3200 ლარი. მოპასუხემ არ შეასრულა სახელშეკრულებო ვალდებულება, გაწყვიტა ხელშეკრულება, ხოლო ზედმეტად გადახდილი თანხა აღარ დაუბრუნებია.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით მოითხოვა:

ხელშეკრულებით მხარეები შეთანხმდნენ სამეწარმეო საქმიანობის პროცესში წარმოებისათვის საჭირო ხარჯები გაეყოთ თანაბრად. მოსარჩელემ დაარღვია ხელშეკრულების პირობები, მძიმე მდგომარეობაში ჩააყენა შპს „ა.“, ვინაიდან არ აანაზღაურა გამოყენებული გაზის, ელექტროენერგიისა და დაცვის ხარჯები, ასევე მოაცდინა ფართი, რომლის გამოყენების შემთხვევაშიც მოპასუხე მიიღებდა საიჯარო თანხას, შესაბამისად, მოსარჩელეს 3600 ლარზე მეტი უნდა გადაეხადა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 22 იანვრის გადაწყვეტილებით შპს „ა.-ის“ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, შპს „ა.ს“ შპს „ა.-ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 3200 ლარის გადახდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 25 აპრილის განჩინებით შპს „ა.ს“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შემდეგი საფუძვლებით:

პალატამ დადგენილად ცნო, რომ შპს „ა.სა“ და შპს „ა.-ს“ შორის 2009 წლის 7 აპრილს გაფორმებული ხელშეკრულება, მხარეთა შეთანხმებით, აღარ მოქმედებდა 2009 წლის 1 აგვისტოდან;

შპს „ა.-მა“ შპს „ა.ს“ გადაუხადა 3600 (3200+400) ლარი;

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, არ იქნა გაზიარებული აპელანტის მიერ მითითებული გარემოება, რომ 2009 წლის 13 აგვისტოს შპს „ა.-მა“ შპს „ა.ს“ 3200 ლარის გადაურიცხა იმ საფუძვლით, რომ შპს „ა.-ს“ გააჩნდა ელ. ენერგიის, გაზის და ტერიტორიის დაცვის გადასახადის გადაუხდელობით გამოწვეული დავალიანება, ასევე, არსებობდა განაცდური სარგებელი საიჯარო ფართის მოცდენის გამო. თანხის წინასწარი გადახდით კი, შპს „ა.-მა“ აღიარა ვალი.

სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, არა მარტო მოსარჩელეა ვალდებული, ამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებს, არამედ, მოპასუხეცაა ვალდებული შესაბამისი მტკიცებულებებით დაადასტუროს შესაგებელში მითითებული გარემოებები.

სასამართლოს შეფასებით, აპელანტმა სწორედ 102-ე მუხლით დაკისრებული მტკიცების ტვირთი ვერ განახორციელა, კერძოდ, სასამართლოს ვერ წარმოუდგინა იმის დამადასტურებელი მტკიცებულებები, რომ შპს „ა.-ს“ გააჩნდა რაიმე დავალიანება და მის მიერ შპს „ა.თვის“ გადახდილი 3200 ლარი წარმოადგენდა ვალის აღიარებას. პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვის დროს შპს „ა.ს“ დირექტორის მიერ მიცემული ახსნა-განმარტებით, მოსარჩელის მიერ გადარიცხული თანხა იყო პერლიტის ღირებულების - 6436.39 ლარის ნახევარი, რომლის გადახდის ვალდებულება, მხარეთა შორის 2009 წლის 7 აპრილს გაფორმებული ხელშეკრულების თანახმად, მოსარჩელეს ეკისრებოდა.

საქმეში მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი საბაჟო დეკლარაციით დგინდებოდა, რომ პერლიტი განბაჟდა 2008 წლის 29 მაისს. მხარეთა შორის გარიგება კი, 2009 წლის 7 აპრილს დაიდო, რის გამოც მხარის მტკიცება, რომ სადავო თანხა ტვირთის ღირებულების ნახევარი იყო, სასამართლომ არ გაიზიარა, რადგანაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, მან ასევე ვერ წარადგინა მტკიცებულება, რომ მოპასუხემ მოსარჩელეს სწორედ ზემოაღნიშნული ტვირთი მიჰყიდა და გადარიცხული თანხა ტვირთის ღირებულების ნახევარს შეადგენდა.

2009 წლის 7 აპრილის N 07–04/09 ხელშეკრულების 1.1 პუნქტის თანახმად, შპს „ა.-ი“ ამ ხელშეკრულების ფარგლებში მიღებული მოგების 50%-ს გადასცემდა შპს „ა.ს“, შპს „ა.-ის“ დირექტორის ახსნა–განმარტებით, საწარმოო პროცესი დაიწყო 2009 წლის 1 ივლისს, შესაბამისად, პროდუქციის რეალიზაციის შემდეგ ამავე წლის სექტემბერში განაწილდა მოგება უკვე ახალი, 2009 წლის 1 აგვისტოს გაფორმებული ხელშეკრულების ფარგლებში, რადგან დაქირავებული ფართი ახალი ხელშეკრულების პირობებშიც იმავე ფართს წარმოადგენდა, რაც იყო 2009 წლის 7 აპრილის ხელშეკრულებით, შესაბამისად, მოსარჩელის ახსნა–განმარტებით, შპს „ა.-მა“ გადაიხადა, როგორც დაქირავებული ფართის ღირებულება, ასევე სხვა გადასახადები, საწინააღმდეგოს დამადასტურებელი მტკიცებულებები კი მოპასუხეს არ წარუდგენია. მოსარჩელისავე განმარტებით, მისმა ბუღალტერმა ივლისის თანხა შეცდომით გადარიცხა აგვისტოში, ანუ 3200 ლარი გადაურიცხა გაუქმებული ხელშეკრულების საფუძველზე, მაშინ, როცა იგივე თანხა სხვა კომპანიის (რომელიც მოპასუხის კომპანიას წარმოადგენდა) სახელზე 2009 წლის 1 აგვისტოს ხელშეკრულების საფუძველზე ხელმეორედ გადარიცხა.

აღნიშნული თანხის (3200 ლარის) გადარიცხვის დროისათვის მხარეებს შორის 2009 წლის 7 აპრილს გაფორმებული ხელშეკრულება აღარ მოქმედებდა, ვინაიდან, დადებული იყო ახალი ხელშეკრულება. ამავდროულად, ვერც მოპასუხის მხრიდან იქნა დადა.ურებული გადარიცხული თანხის საფუძვლიანობა. ამდენად, სასამართლომ დაადგინა, რომ 2009 წლის 13 აგვისტოს შპს „ა.-მა“ შპს „ა.ს“ 3200 ლარის უსაფუძვლოდ გადაურიცხა.

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 317-ე მუხლის პირველი ნაწილით და სადავო ურთიერთობის წარმოშობის საფუძვლად უსაფუძვლო გამდიდრება მიიჩნია.

მოსარჩელის მიერ 3200 ლარის გადარიცხვის დროისათვის რადგანაც მხარეებს შორის ხელშეკრულება არ მოქმედებდა და აღარ არსებობდა თანხის გადარიცხვის სამართლებრივი საფუძველი, ამასთან, მოპასუხემ ვერ დაასაბუთა თუ რომელი ვალდებულების შესასრულებლად იქნა გადარიცხული 3200 ლარი, პალატამ ჩათვალა, რომ არსებობდა ამ თანხის დაბრუნების სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული საფუძველი.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს „ა.მა“, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის არასწორი განმარტებით მცდარად დაადგინა, რომ მხარეთა შორის წარმოშობილი ურთიერთობა უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარეობდა, სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილის, ასევე სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე და 105-ე მუხლების სწორად განმარტების შემთხვევაში, სასამართლო დაადგენდა, რომ არსებობდა მხარეთა შორის 7 აპრილს დადებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე თანხის გადახდის აუცილებლობა. მოცემულ შემთხვევაში, სახეზეა სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლით გათვალისწინებული ვალის არსებობის აღიარება, რაც შეეხება ხელშეკრულების შეწყვეტის ფაქტს, ეს არ გამორიცხავს ვალის არსებობას. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა მხარის ახსნა-განმარტება, რაც აპელანტის მოთხოვნით გამოიკვლიეს სასამართლო სხდომაზე, თუმცა გადაწყვეტილებაში ამ საკითხის თაობაზე არაფერია მითითებული. სასამართლომ ხელშეკრულების შეწყვეტა არასწორად გააიგივა ვალდებულების შეწყვეტასთან. ამდენად, სასამართლომ არასწორად იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილით, რადგანაც ამავე კოდექსის 361-ე მუხლის თანახმად, შესრულება გულისხმობს ვალდებულების არსებობას. მოცემულ შემთხვევაში, არსებული დავალიანების ნაწილში მოსარჩელემ სადავო თანხის გადახდით ამ ოდენობით შეწყვიტა ვალდებულება მისი შესრულების გზით (სკ 427-ე მუხლის).

კასატორის განმარტებით, სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ მოპასუხემ დაარღვია 2011 წლის 7 აპრილს გაფორმებული ხელშეკრულება, რადგანაც, რეალურად, მოსარჩელეს ამ ვალდებულებიდან გამომდინარე, თანხა თავად ჰქონდა გადასახდელი, ამასთანავე, ანგარიშ-ფაქტურის გაუცემლობა სწორედ მოსარჩელის ქმედებითაა გამოწვეული.

საქალაქო სასამართლომ უდავო გარემოებად მიიჩნია მხარეთა შორის ხელშეკრულების შეწყვეტა და ის, რომ თანხის გადახდა მოხდა შეცდომით, რაც არასწორია, რადგანაც მოსარჩელე თანხის გადახდას ხან ავანსს უწოდებს, ხან მოგების წინსწრებით გადახდას, ხან ახალი ხელშეკრულების დადების მიუხედავად ძველი კონტრაქტის საფუძველზე განხორციელებულ გადახდს, სასამართლომ ყურადღება არ გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ შპს „ა.-მა“ სასამართლო სხდომაზე აღიარა, რომ 3200 ლარი გაუქმებული კონტრაქტის შესაბამისად, გასული თვის მოგება იყო, რაც მოგვიანებით უარყო.

ამდენად, სასამართლომ თანხის გადახდის ფაქტი არასწორად შეაფასა, ამასთან, მოპასუხის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების კვლევა არ აუსახავს გადაწყვეტილებაში. სასამართლომ არასწორად არ გაიზიარა ის გარემოება, რომ ამ თანხებიდან მოსარჩელემ გადაიხადა მოპასუხის კუთვნილი და გახარჯული პერტილის ღირებულება, რომლის გამოყენების ფაქტიც სასამართლო სხდომაზე აღიარა შპს „ა.-მა“, ხოლო პერლიტს ოდენობა, რაც ეკუთვნოდა კასატორს, დადა.ურებულია დეკლარაციით. სასამართლომ 3200 ლარის უსაფუძვლოდ გადახდის ფაქტი დაამყარა გადახდის დროისათვის ხელშეკრულების შეწყვეტაზე და ამ დროისათვის ახალი ხელშეკრულების არსებობაზე, ამასთან, არასწორად მიიჩნია, რომ მოპასუხემაც ვერ დაადა.ურა თანხის გადახდის საფუძველი, რაც არასწორია. განხორციელებული გადახდით შპს „ა.-მა“ დაფარა ძველი დავალიანება, რომელიც 2009 წლის 7 აპრილის ხელშეკრულებიდან გამომდინარეობდა, რადგანაც ხელშეკრულების შეწყვეტა არ გამორიცხავდა შეწყვეტამდე წარმოშობილი ვალდებულების შესრულებას.

კასატორმა სასამართლოს წინაშე იშუამდგომლა 2012 წლის 11 დეკემბრის სხდომის ოქმის გამოკვლევის თაობაზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთებულობა, საკასაციო საჩივრის პრეტენზიების საფუძვლიანობა და მიიჩნევს, რომ შპს „ა.ს“ მოთხოვნა ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:

განსახილველი დავის საგანს წარმოადგენს მოსარჩელის მიერ უსაფუძვლოდ გადახდილი თანხის მოპასუხისათვის დაკისრება, ამ თვალსაზრისით სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2009 წლის 1 აგვისტოდან მხარეთა შეთანხმებით შეწყდა 2009 წლის 7 აპრილს შპს „ა.სა“ და შპს „ა.-ს“ შორის არსებული სახელშეკრულებო ურთიერთობა;

შპს „ა.-მა“ შპს „ა.ს“ გადაურიცხა 3 600 (3 200+400) ლარი;

გადარიცხული თანხიდან 3 200 ლარის ნაწილში მოსარჩელეს არ გააჩნდა ვალდებულება, შესაბამისად, მოპასუხემ თანხა მიიღო უსაფუძვლოდ და არსებობდა მისი დაბრუნების სამართლებრივი საფუძველი.

კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას იმ საფუძვლით, რომ სასამართლომ არასწორად შეაფასა მტკიცებულებები, ასევე არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლი, კერძოდ, სასამართლომ ხელშეკრულების შეწყვეტა გაათანაბრა ვალდებულების შეწყვეტასთან. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ 3 200 ლარის გადახდით ამ ოდენობით შეწყვიტა მოპასუხის მიმართ არსებული N07-04/09 ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულება, ამასთანავე, არ ეთანხმება სასამართლოს მსჯელობას, რომ თანხის გადახდის დროისათვის მოქმედებდა ახალი ხელშეკრულება, რაც გამორიცხავს ძველი ვალდებულების ფარგლებში თანხის გადახდას.

კასატორის პრეტენზიების საფუძვლიანობის შემოწმებამდე, საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს შემდეგზე: სამართალწარმოების მიზნის მისაღწევად სავალდებულოა, სასამართლომ საქმის განხილვის მარეგულირებელი პროცესუალური წესების დაცვით მხარეების მიერ მითითებული ფაქტებისა და გარემოებების სწორი სამართლებრივი ანალიზის გზით დაადგინოს მოსარჩელის მოთხოვნის მართებულობა. საფუძვლიანია თუ არა სარჩელი, დამოკიდებულია რამდენიმე პირობის არსებობაზე, მათ შორის: უპირველესად უნდა მოიძებნოს სამართლის ნორმა, რომელიც მიესადაგება განსახილველ შემთხვევას; მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის დადგენის შემდეგ უნდა მოხდეს იმის შემოწმება, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები პასუხობს თუ არა გამოსაყენებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებს (შემადგენლობას). თუკი არ არსებობს მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი ან სარჩელში მითითებული ფაქტები იურიდიულად არ ამართლებენ სასარჩელო მოთხოვნას, სარჩელი თავშივე უსაფუძვლოა.

განსახილველ შემთხვევაში, სადავოს არ წარმოადგენს ის გარემოება, რომ მოსარჩელე კონდიქციური ვალდებულების საფუძველზე მოითხოვს თანხის დაბრუნებას.

უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების გამოყენება ხდება მოთხოვნის სხვა საფუძვლებთან სუბსიდიალურად, რაც იმას ნიშნავს, რომ თუ არსებობს სასარჩელო მოთხოვნის შესაძლო დაკმაყოფილების სახელშეკრულებო ან სხვა კანონისმიერი საფუძველი (მოთხოვნათა კონკურენცია), უსაფუძვლო გამდიდრების სამართლის ნორმების, როგორც მოთხოვნის საფუძვლის გამოყენება ბოლოს უნდა განხორციელდეს, ანუ მას შემდეგ რაც გამოირიცხება მოთხოვნის დაკმაყოფილება სახელშეკრულებო ან სხვა კანონისმიერი საფუძვლებიდან. ამასთან, უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების საფუძველზე მოთხოვნის დაკმაყოფილებისათვის სახეზე უნდა იყოს რამდენიმე პირობა კუმულატიურად, კერძოდ: მოპასუხის გამდიდრება; მოპასუხის გამდიდრების შესატყვისად მოსარჩელის ქონებრივი დანაკლისი; მატერიალურ სიკეთეთა ამგვარი გადანაცვლების უსაფუძვლობა (იხ. სუსგ №ას-1249-1269-2011, 4 აპრილი, 2012 წელი).

სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში.

მითითებული ნორმით რეგულირებულია ე.წ „შესრულების კონდიქცია“ და ამგვარი სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე, მოთხოვნის დაკმაყოფილებისათვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: მოსარჩელემ უნდა მიუთითოს სამართლებრივი სიკეთის გადაცემის ფაქტზე, ასევე მხარეთა შორის ვალდებულების არარსებობაზე.

თავის მხრივ, მოქმედი საპროცესო კანონმდებლობა ზუსტად და ამომწურავად ადგენს საქმის განხილვის თითოეულ სტადიაზე (საქმის მოსამზადებელი ეტაპი, მთავარი სხდომა და სხვა), როგორც მხარეთა უფლებამოსილებებს ფაქტებისა და მტკიცებულებების წარდგენის კუთხით, ისე სასამართლოს ვალდებულებას, უხელმძღვანელოს მათ შეჯიბრებითობას, სწორად განსაზღვროს მტკიცების საგანი, მასში შემავალი ფაქტები და საპროცესო წესების დაცვით მიღებული მტკიცებულებების ანალიზით დაადგინოს მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძვლიანობა.

საქმეში წარმოდგენილი შპს „ა.-ის“ სარჩელის შესწავლით და.ურდება, რომ მოპასუხისათვის თანხის დაკისრებას მოსარჩელე ამყარებდა შემდეგზე: 2009 წლის 7 აპრილს შპს „ა.-სა“ და შპს „ა.ს“ შორის დაიდო ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც მოსარჩელე მოპასუხის ქონების გამოყენებით ეწეოდა სამეწარმეო საქმიანობას, სანაცვლოდ მოპასუხე მიიღებდა მოგების 50%-ს. მოპასუხის ქონებით მოსარჩელეს არ უსარგებლია. „ა.ს“ დირექტორის თხოვნით 2009 წლის 21 ივნისს სალაროს ჩეკით მოპასუხეს წინსწრებით გადაეცა 400 ლარი, ხოლო 2009 წლის 13 აგვისტოს - 3 200 ლარი, აღნიშნულის მიუხედავად შპს „ა.მა“ არ შეასრულა ვალდებულება - არ წარმოადგინა საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა, შეწყვიტა ხელშეკრულება და გადახდილი თანხა არ დაუბრუნა მოსარჩელეს.

საყურადღებოა, რომ მოსარჩელეს მოთხოვნის საფუძვლები მოგვიანებითაც არ დაუზუსტებია.

რაც შეეხება მოპასუხის პოზიციას, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად შპს „ა.მა“ მიუთითა, რომ გადახდილი თანხა წარმოადგენდა დაცვისა და კომუნალური მომსახურების საფასურს, რომლის გადახდაც მოსარჩელეს მეტი ოდენობით ეკისრებოდა, მოპასუხის მტკიცებით, თანხის შეტანით შპს „ა.-მა“ ვალდებულების არსებობა აღიარა.

მოცემულ შემთხვევაში, სარჩელის საფუძვლიანობის შესახებ სასამართლოს დასკვნა გამყარებულია შპს „ა.-ის“ დირექტორის ახსნა-განმარტებით, რომ საწარმოო პროცესი დაიწყო 2009 წლის 1 ივლისს, შესაბამისად პროდუქციის რეალიზაციის შემდეგ ამავე წლის სექტემბერში განაწილდა მოგება უკვე ახალი, 2009 წლის 1 აგვისტოს გაფორმებული ხელშეკრულების ფარგლებში. ახალი ხელშეკრულების პირობებში დაქირავებული ფართი იმავე ფართს წარმოადგენდა, რაც იყო 2009 წლის 7 აპრილის ხელშეკრულების საგანი. ახალი ხელშეკრულების ფარგლებში შპს „ა.-მა“ გადაიხადა, როგორც დაქირავებული ფართის ღირებულება, ასევე სხვა გადასახადები. მოსარჩელის განმარტებით, მისმა ბუღალტერმა ივლისის თანხა შეცდომით გადარიცხა აგვისტოში გაუქმებული ხელშეკრულების საფუძველზე, მაშინ როცა იგივე თანხა სხვა კომპანიის (რომელიც მოპასუხის კომპანიას წარმოადგენდა) სახელზე 2009 წლის 1 აგვისტოს ხელშეკრულების საფუძველზე ხელმეორედ გადარიცხა.

კასატორი არ ეთანხმება სასამართლოს დასკვნას, რომლის თანახმადაც 3 200 ლარის გადარიცხვა სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე განხორციელდა, რადგანაც სასამართლოს ეს დასკვნა არ ემყარება საქმის მასალების სრულყოფილ კვლევას, კერძოდ, საქმის პირველი ინსტანციის წესით განხილვისას მოსარჩელემ თავადვე აღიარა თანხის გადახდის საფუძვლიანობა და აღიარება, მოგვიანებით რამდენჯერმე შეცვალა. მიუხედავად სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში მოსარჩელის მიერ მიცემული განმარტების (სხდომის ოქმის) გამოკვლევისა, სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული, როგორც მტკიცებულება, გადაწყვეტილებაში არ შეუფასებია.

საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის ამ პოზიციას და მიიჩნევს, მხარემ სწორედ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული დასაშვები და დასაბუთებული შედავება წარმოადგინა. დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის არსებობა კი, თავის მხრივ, სადავო ნაწილში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტების საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლით განსაზღვრულ კვლევის სტანდარტთან შესაბამისობის გამორკვევის საფუძველია.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო სამართლის მიზნებისათვის კანონმდებლობა ადგენს დასაშვები მტკიცებულებების მყარ ნუსხას, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სადავო გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. საყურადღებოა, რომ ჩამოთვლილთაგან სასამართლოსათვის წინასწარ დადგენილი ძალა არც ერთს არ გააჩნია. ერთადერთი საგამონაკლისო ნორმა, რომელიც მტკიცებულებათა შეფასების ამ სტანდარტისგან განსხვავდება, 106-ე მუხლით გათვალისწინებული საყოველთაოდ ცნობილი და პრეიუდიციუილი ფაქტებია, თუმცა, მოცემულ შემთხვევაში, არც ერთი მათგანი სახეზე არ გვაქვს.

სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ (სსსკ 105-ე მუხლი).

პალატა ყურადღებას გაამახვილებს სარჩელში მითითებულ გარემოებაზე, რომ მხარეთა შეთანხმების თანახმად, მოსარჩელეს მოპასუხის კუთვნილი ფართის გამოყენებით უნდა ეწარმოებინა სამეწარმეო საქმიანობა, ხოლო მოპასუხეს უნდა მიეღო მოგების 50%. 2009 წლის 21 ივნისსა და 2009 წლის 13 აგვისტოს მოსარჩელემ სადავო თანხები წინასწარ გადაურიცხა მოპასუხეს და თანხის უსაფუძვლოდ მიღებას შპს „ა.-ი“ უკავშირებს შპს „ა.ს“ მიერ ანგარიშ-ფაქტურის გაუცემლობას და ამ კუთხით ვალდებულების დარღვევას. საქალაქო სასამართლოში გამართულ მთავარ სხდომაზე მოსარჩელემ განმარტა, რომ საწარმო ამუშავდა და ეს თანხა იყო მოპასუხის კუთვნლი მოგება, რომლის უსაფუძვლოდ მიღება განაპირობა სწორედ ანგარიშ-ფაქტურის გამოუწერლობამ (იხ. 11.12.2012წ. საქალაქო სასამართლოს სხდომის ოქმი).

საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, განმარტოს საპროცესო ურთიერთობის მიზნებისათვის აღიარების სამართლებრივი მნიშვნელობა, კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-ე და 132-ე მუხლების თანახმად, ერთი მხარის მიერ ისეთი გარემოების არსებობის ან არარსებობის დადასტურება (აღიარება), რომელზედაც მეორე მხარე ამყარებს თავის მოთხოვნებსა თუ შესაგებელს, სასამართლომ შეიძლება საკმარის მტკიცებულებად ჩათვალოს და საფუძვლად დაუდოს სასამართლო გადაწყვეტილებას. საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოების არსებობის ან არარსებობის აღიარება მხარეს შეუძლია როგორც ზეპირი, ისე წერილობითი ფორმით, საქმის წინასწარი სასამართლო განხილვისათვის მომზადების ან ამ საქმის სასამართლო სხდომაზე განხილვის დროს. თუ აღიარება წარმოდგენილია წერილობითი ფორმით, იგი დაერთვის საქმეს. ზეპირად გაკეთებული აღიარება შეიტანება სასამართლო სხდომის ოქმში.

საპროცესო სამართლის თეორიაში აღიარების განსაკუთრებული მნიშვნელობა განმარტებულია იმგვარად, რომ ფაქტს, რომელსაც უნდა ადა.ურებდეს დავის სუბიექტი, ადა.ურებს მისი მოწინააღმდეგე მხარე. ფაქტის აღიარების დროს მხარე ცნობს დავის კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებას, რაც სასამართლომ შეიძლება საკმარის საფუძვლად მიიჩნიოს გადაწყვეტილების გამოტანისას და დაეყრდნოს ამ აღიარებას.

საყურადღებოა, რომ 133-ე მუხლით ამომწურავადაა დადგენილი აღიარების გაქარწყლების წესი და მისი უარყოფა სარწმუნოა მაშინ, როდესაც აღიარების ავტორი გადაწყვეტილების გამოტანამდე დაამტკიცებს, რომ ეს აღიარება იყო: ა) შეცდომის შედეგი და განპირობებული იყო ისეთი გარემოებით, რომელიც ცნობილი გახდა მისთვის აღიარების შემდეგ; ბ) მის მიმართ ადგილი ჰქონდა ფსიქიკურ ან ფიზიკურ ზემოქმედებას, რომელიც გამორიცხავდა მხარის თავისუფალ ნებას. თავის მხრივ, აღიარების უარყოფა სასამართლომ უნდა დაასაბუთოს გადაწყვეტილებაში.

მართალია, 3200 ლარის ვალდებულების ფარგლებში გადახდის საპირისპიროდ, მოსარჩელემ ასევე მიუთითა, რომ მას ამ თანხების გადახდის ვალდებულება არ გააჩნდა, თუმცა არც საქალაქო სასამართლოს უმსჯელია ფაქტის აღიარებასა თუ ამ აღიარების გაქარწყლებაზე და არც სააპელაციო პალატას გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების დასაბუთებისას, მით უფრო, რომ აპელანტი ამ გარემოებაზე მიუთითებდა სააპელაციო საჩივარში. შესაბამისად, პალატა მიიჩნევს, რომ გადაწყვეტილება იურიდიული თვალსაზრისით არ არის საკმარისად დასაბუთებული, ხოლო სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად მითითებულია ისეთი ფაქტობრივი გარემოებები, რომელთა თაობაზე მოსარჩელემ მხოლოდ სასამართლოს მთავარ სხდომაზე აღნიშნა (შპს „ა.სა“ და შპს „ა.-ს“ შორის 2009 წლის 7 აპრილს გაფორმებული ხელშეკრულება, მხარეთა შეთანხმებით, აღარ მოქმედებდა 2009 წლის 1 აგვისტოდან ... ).

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის პირველი და მე-3 ნაწილების თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის პრეტენზიას გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობის ნაწილში და განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მე-3 ნაწილის იმპერატიული მოთხოვნაა, რომ სასამართლო გადაწყვეტილების აღწერილობით ნაწილში მოკლედ უნდა მიეთითოს მოსარჩელის მოთხოვნა, მოპასუხის პოზიცია მოსარჩელის მოთხოვნასთან დაკავშირებით, სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებანი, მტკიცებულებანი, რომლებსაც ემყარება სასამართლოს დასკვნები, მოსაზრებანი, რომლებითაც სასამართლო უარყოფს ამა თუ იმ მტკიცებულებას, ანალოგიური მოთხოვნებია დადგენილი სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების მიმართ საპროცესო კოდექსის 389-ე მუხლით. კანონის ეს დათქმა ორიენტირებულია მართლმსაჯულების მიზნის მიღწევაზე - ერთი მხრივ, გადაწყვეტილება იყოს ზუსტი და ამომწურავი პასუხი მოსარჩელის მოთხოვნაზე და, მეორე მხრივ, ის უნდა შეიცავდეს იმ გონივრული განსჯის პროცესის ზუსტ ასახვას, რაც საფუძვლად უდევს უფლების დამდგენ მართლმსაჯულების აქტს - გადაწყვეტილებას, რადგან მისი ერთ-ერთი დანიშნულებაა, დაარწმუნოს მხარე მოთხოვნის საფუძვლიანობასა თუ უსაფუძვლობაში.

აღნიშნული მსჯელობის გათვალისწინებით, პალატა მიიჩნევს, რომ საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა.

საყურადღებოა, რომ საქალაქო სასამართლომ 400 ლარის უსაფუძვლოდ გადახდასთან დაკავშირებით არ გაიზიარა მოსარჩელის არგუმენტი ანგარიშ-ფაქტურის გამოუწერლობის თაობაზე. სასამართლოს მითითებულ დასკვნას საფუძვლად დაედო ის ფაქტი, რომ სალარო შემოსავლის ორდერის თანახმად, თანხა გადახდილი იყო 2009 წლის 7 აპრილის ხელშეკრულების საფუძველზე, რაც შეეხება 3200 ლარს, მხარეთა ახსნა-განმარტების საფუძველზე სასამართლომ დადგენილად მიჩნია, რომ ამ თანხის გადახდის დროისათვის მხარეთა შორის 2009 წლის 7 აპრილს დადებული ხელშეკრულება აღარ მოქმედებდა, ვინაიდან გაფორმებული იყო ახალი ხელშეკრულება, თუმცა, სასამართლოს მხედველობიდან გამორჩა ის გარემოება, რომ, მოსარჩელის განმარტებით, 13 აგვიტოს გადარიცხული 3200 ლარი გადახდილი იყო ივლისის თვის ანგარიშში.

პალატა ყურადღებას გაამახვილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 219-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციაზე, რომლის თანახმადაც, მხარეები შეზღუდული არიან, ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო განცხადებული.

დასახელებული ნორმიდან გამომდინარეობს ერთმნიშვნელოვანი დასკვნა, რომ მხარეები ფაქტებისა თუ მტკიცებულებების წარდგენისას შეზღუდული არიან საქმის მოსამზადებელი პერიოდით, ე.წ წერილობითი შეჯიბრებითობის ეტაპით, საქმის სასამართლოს მთავარ სხდომაზე განსახილველად დაშვება მიანიშნებს იმაზე, რომ ამ დროისათვის დასრულებულია მხარეთა პოზიციებისა თუ მტკიცებულებების წარდგენა და სასამართლო უკვე შეგროვებული მასალების არსებითად გამოკვლევის გზით გადაწყვეტს საქმეს, თავის მხრივ, მოსამზადებელი ეტაპის დასრულების შემდეგ ახალი გარემოებების მითითება და გაზიარება დასაშვებია მხოლოდ საპატიო მიზეზით მათი მოსამზადებელი ეტაპის დასრულებამდე წარდგენის შეუძლბელობისას. მოცემულ შემთხვევაში, როგორც უკვე აღინიშნა, შპს „ა.-ს“ სარჩელში არ მიუთითებია სამეწარმეო ობიექტზე ახალი ხელშეკრულების დადებისა და ამ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების არსებობის ფაქტზე, მან ეს გარემოება მხოლოდ სასამართლოს მთავარ სხდომაზე გააჟღერა, იმგვარად, რომ არ განუმარტავს ამ გარემოების საქმის მოსამზადებელ ეტაპზე საპატიო მიზეზით მიუთითებლობის თაობაზე, რაც გამორიცხავდა სასამართლოს შესაძლებლობას, ახალი ფაქტების გამოკვლევისა და ამ გზით დადგენილი გარემოებების გადაწყვეტილებაში ასახვის კუთხით.

ამდენად, საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, სარჩელში მითითებული ფაქტების ლოგიკური შეფასებიდან არ გამომდინარეობს სასამართლოს დასკვნა თანხის უსაფუძვლოდ გადახდის თაობაზე, ამასთანავე, საყურადღებოა, რომ საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურის გამოწერა, რომელსაც სარჩელითა და სასამართლო სხდომაზე მიცემული განმარტების ფარგლებში აღნიშნავს შპს „ა.-ი“, განეკუთვნება საჯარო სამართლის (საგადასახადო კანონმდებლობა) რეგულირების სფეროს, შესაბამისად, საგადასახადო ვალდებულების დარღვევამ ანგარიშ-ფაქტურის გამოუწერლობის თვალსაზრისით, არ შეიძლება გავლენა იქონიოს სამოქალაქო ურთიერთობებში ვალდებულების არსებობაზე. თავის მხრივ, გასაზიარებელია კასატორის მსჯელობა, რომ ხელშეკრულების შეწყვეტა არ იწვევს ვალდებულების შეწყვეტის სამართლებრივ შედეგს, ვალდებულების შეწყვეტის რეგულაციას იცნობს სამოქალაქო კოდექსის მე-6 კარი და 427-454-ე მუხლების არც ერთი დანაწესით ხელშეკრულების შეწყვეტა ვალდებულების შეწყვეტასთან არ არის გაიგივებული.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე¹“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ:

ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა;

ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას მტკიცებულებათა ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური განხილვის შედეგად უნდა დაადგინოს დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები და ამ გარემოებების შესაბამისად გადაწყვიტოს სარჩელის საფუძვლიანობა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე, 53-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „ა.ს“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 25 აპრილის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია.

4. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

პ. ქათამაძე