საქმე №ას-675-642-2014 8 აპრილი, 2015 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ბესარიონ ალავიძე, ნინო ბაქაქური
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ქ.თბილისის მერია
მოწინააღმდეგე მხარე – ზ. ჩ-ე, ვ. დ-ა, გ. ქ-ე, ქ. მ-ე, თ. რ-ი, ლ. ტ-ი
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 10 აპრილის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით ქ.თბილისის მერიის სარჩელის დაკმაყოფილება, ხოლო ქ.მ-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაცია; გარიგების ბათილად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ქ. მ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ქ.თბილისის მერიის მიმართ და მოითხოვა, დავალიანების დაფარვის მიზნით, ქ.თბილისში, ფ. მ-ის ქუჩის მიმდებარედ, №…….. საკადასტრო კოდის მქონე ქ.თბილისის მერიის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების სარეალიზაციოდ მიქცევა.
მოსარჩელის განმარტებით, 2008 წლის 29 მაისს ვ. დ-მ ზ. ჩ-ს სამი თვის ვადით ასესხა 27 000 აშშ დოლარი, გ. ქ-მ – 6000 აშშ დოლარი, ქ. მ-მ – 15 000 აშშ დოლარი, თ. რ-მა – 18000 აშშ დოლარი, ლ. ტ-მა კი – 17 500 აშშ დოლარი. სესხისათვის სარგებელი განისაზღვრა მთლიანი თანხის 4%-ით, ხოლო პირგასამტეხლო – ყოველი ვადაგადაცილებული დღისათვის ძირითადი თანხის 0.3%-ით. სესხის უზრუნველსაყოფად გამსესხებლების სასარგებლოდ იპოთეკით დაიტვირთა ზ. ჩ-ს უძრავი ქონება. მოპასუხეს ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება არ შეუსრულებია.
თავის მხრივ, ქ.თბილისის მერიამ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ზ. ჩ-ს, ვ. დ-ს, გ. ქ-ს, ქ. მ-ს, თ. რ-სა და ლ. ტ-ს მიმართ 2008 წლის 29 მაისის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების იპოთეკის ნაწილში ბათილად ცნობის შესახებ.
მოსარჩელის განმარტებით, 2008 წლის 29 მაისს, ერთი მხრივ, ზ. ჩ-სა და, მეორე მხრივ, ვ. დ-ს, გ. ქ-ს, ქ. მ-ს, თ. რ-სა და ლ. ტ-ს შორის გაფორმდა სესხისა და იპოთეკის ერთიანი ხელშეკრულება, რის საფუძველზეც იპოთეკით დაიტვირთა იმ დროისათვის ზ. ჩ-ის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება – მიწის ნაკვეთი (საკადასტრო კოდი: ……..). თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 12 ნოემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვტილებით (საქმე№…..) არარა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტად იქნა აღიარებული ზ. ჩ-ს მიერ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურში წარდგენილი 2008 წლის 4 აპრილის №… საკუთრების უფლების მოწმობა, რაც იყო მიწის ნაკვეთზე ზ. ჩ-ს საკუთრების უფლების დამდგენი დოკუმენტი (საკადასტრო კოდი: ……) და ძალადაკარგულად გამოცხადდა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 2008 წლის 23 მაისის №…… გადაწყვეტილება. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 2011 წლის 2 ივნისის №…… გადაწყვეტილებით გაუქმდა ზ. ჩ-ს საკუთრების უფლების რეგისტრაცია მიწის ნაკვეთზე (საკადასტრო კოდი ……) და საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 2011 წლის 2 ივნისის №…… გადაწყვეტილებით ქ.თბილისში, ფ. მ-ს ქუჩის მიმდებარე მიწის ნაკვეთზე დარეგისტრირდა ქ.თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრების უფლება და რეგისტრირებული იპოთეკა დარჩა ძალაში.
მოპასუხეებმა სარჩელები არ ცნეს.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 17 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ქ. მ-ს სარჩელი დაკმაყოფილდა, დავალიანების (15 000 აშშ დოლარის) დაფარვის მიზნით, სარეალიზაციოდ მიექცა თბილისის თვითმმართველი ერთეულის (ქ.თბილისის მერია) საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება ფ. მ-ს ქუჩის მიმდებარედ, №…… საკადასტრო კოდით, ხოლო ქ.თბილისის მერიის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება ქ.თბილისის მერიამ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 10 აპრილის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2008 წლის 29 მაისს ზ. ჩ-სა და ვ. დ-ს, გ. ქ-ს, ქ. მ-ს, თ. რ-სა და ლ. ტ-ს შორის დაიდო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება სამი თვის ვადით ყოველთვიური სარგებლის მთლიანი თანხის 4% დარიცხვით, პირგასამტეხლო ყოველი ვადაგადაცილებული დღისათვის განისაზღვრა 0.3%-ით. გაცემული სესხის უზრუნველსაყოფად გამსესხებლების სასარგებლოდ იპოთეკით დაიტვირთა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში ზ. ჩ-ის სახელზე საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული ქ.თბილისში, ფ. მ-ის ქუჩის მიმდებარე უძრავი ქონება №…… საკადასტრო კოდით, რაც დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 12 ნოემბრის გადაწყვეტილებით არარა აქტად იქნა აღიარებული ზ. ჩ-ს მიერ საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურისათვის ქ. თბილისში, ფ. მ-ის ქუჩის მიმდებარედ არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების სარეგისტრაციოდ წარდგენილი 2008 წლის 4 აპრილით დათარიღებული №… საკუთრების უფლების მოწმობა და ძალადაკარგულად გამოცხადდა 2008 წლის 23 მაისის №…… გადაწყვეტილება ზ. ჩ-ის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესახებ.
საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 2011 წლის 2 ივნისის №…….. გადაწყვეტილებით გაუქმდა ზ. ჩ-ის საკუთრების უფლების რეგისტრაცია ქ.თბილისში, ფ. მ-ის ქუჩის მიმდებარე მიწის ნაკვეთზე (საკადასტრო კოდი №……..). აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე დარეგისტრირდა ქ.თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრების უფლება.
უძრავ ქონებაზე ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შემდეგ რეგისტრირებული იპოთეკა დარჩა ძალაში.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 11 მაისის გადაწყვეტილებით ზ. ჩ-ს ქ. მ-ს სასარგებლოდ დაეკისრა 15000 აშშ დოლარის გადახდა. აღნიშნულ ნაწილში გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში.
სააპელაციო სასამართლომ საქმის მასალების შესწავლის საფუძველზე დადასტურებულად არ ჩათვალა, რომ 2008 წლის 29 მაისის ხელშეკრულების მხარეებმა – ვ. დ-მ, გ. ქ-მ, ქ. მ-მ, თ. რ-მა და ლ. ტ-მ იცოდნენ ან უნდა სცოდნოდათ საკუთრების უფლების რეგისტრაციის ნაკლის თაობაზე. აღნიშნული გარემოების საპირისპირო გარემოებაზე მითითებას არც ქ.თბილისის მერიის სააპელაციო საჩივარი შეიცავს.
სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლისა და 312-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ საჯარო რეესტრის დანიშნულებაა სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობის უზრუნველყოფა. ის წარმოადგენს კეთილსინდისიერი პარტნიორის უფლების დაცვის გარანტს. ზუსტად ამ პრინციპიდან გამომდინარე, როდესაც რეესტრის მონაცემთა უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია განიხილება კეთილსინდისიერი შემძენის ინსტიტუტის ფარგლებში, ტერმინ „გამსხვისებელში” ყოველთვის იგულისხმება პირი, რომელიც არ არის უფლებამოსილი, გაასხვისოს საჯარო რეესტრში მის სახელზე რეგისტრირებული უფლება და, ამდენად, ის არ არის უფლებამოსილი, დადოს ეს გარიგება. ზუსტად იმ შემთხვევებში, როდესაც უძრავი ნივთს ასხვისებს საამისოდ არაუფლებამოსილი პირი, მაგრამ ის რეგისტრირებულია საჯარო რეესტრში, როგორც ამ უფლების მესაკუთრე, საკმაოდ დიდი მნიშვნელობა ენიჭება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლით დაცულ შემძენის უფლებას. განსახილველი ნორმის მიზანს წარმოადგენს სამოქალაქო ბრუნვის დაცვა და, შესაბამისად, საჯარო რეესტრში უფლების რეგისტრაციის ფაქტისადმი მაღალი ნდობის უზრუნველყოფა. არ შეიძლება შემძენს მოეთხოვოს შესაძენი უფლების შესახებ იმაზე მეტის ცოდნა, რაც კანონით არის დადგენილი. უპირველეს ყოვლისა, მნიშვნელოვანია ის, რომ საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული ფაქტისადმი ნდობა გულისხმობს, რომ უფლება, რომელიც რეგისტრირებულია საჯარო რეესტრში, ნამდვილად ეკუთვნის გამსხვისებელს, ანუ იმ პირს, რომელიც გამოხატავს ნებას, გაასხვისოს მის სახელზე რეგისტრირებული უფლება. ამდენად, სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობა ნიშნავს სამოქალაქო ურთიერთობების მონაწილეთა მიმართ ნდობასა და კეთილსინდისიერებას, რაც უზრუნველყოფილია საჯარო რეესტრის ჩანაწერების სისწორისა და სისრულის პრეზუმფციით.
სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლის თანახმად, კეთილსინდისიერი შემძენის უფლება საკუთრებაზე წარმოიშობა არა იმიტომ, რომ არაუფლებამოსილი გამსხვისებელი რეგისტრაციის ფაქტით გახდა საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული უძრავი ქონების მესაკუთრე, არამედ იმიტომ, რომ სამოქალაქო ბრუნვის ინტერესების დაცვის მიზნით, კანონი განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებს გარეგნულად აღქმად ფაქტებს, რომლის მიმართ არსებობს დასაბუთებული ნდობა. კონკრეტულ შემთხვევაში ამ ფაქტებს განეკუთვნება საჯარო რეესტრში უფლების რეგისტრაცია.
სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლით გათვალისწინებული რეესტრის მონაცემთა უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია თავისი ბუნებით წარმოადგენს იურიდიულ ფიქციას, რომლის თანახმად ივარაუდება, რომ რეესტრში უფლების რეგისტრაციის ფაქტი სრულად და სწორად არის განხორციელებული. აღნიშნული ფიქცია ნიშნავს იმას, რომ ობიექტურად არსებული ნებისმიერი ფაქტი, რომელიც მიუთითებს რეგისტრაციის ხარვეზზე, ვერ გამორიცხავს განსახილველი ნორმით დაცულ ვარაუდს რეესტრში რეგისტრირებული უფლების მართებულობასთან დაკავშირებით.
ამდენად, სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, აპელანტის მიერ მითითებული ფაქტი იმის შესახებ, რომ საჯარო რეესტრში ზ. ჩ-ს მესაკუთრედ რეგისტრაცია განხორციელდა მოგვიანებით არარად აღიარებული 2008 წლის 4 აპრილით დათარიღებული №… საკუთრების უფლების მოწმობის საფუძველზე, მიუთითებს მხოლოდ და მხოლოდ უფლების რეგისტრაციის ხარვეზზე, ე.ი ობიექტურად არსებულ ფაქტზე, რომელიც არ და ვერ გამორიცხავს იურიდიულ ფიქციას, როგორც კეთილსინდისიერი პარტნიორის მნიშვნელოვან გარანტს. ამაში გამოიხატება კანონისმიერი პრეზუმფციის მიზანი. არა აქვს მნიშვნელობა ობიექტურად არსებული ნაკლის ფორმასა თუ სახეობას, მნიშვნელოვანია მხოლოდ ის, რომ რეგისტრაციაუნარიანი ფაქტი რეგისტრირებულ იქნეს ამ უფლების გამსხვისებლის სახელზე, შესაბამისად, გამსხვისებლად იგულისხმება პირი, რომლის საიდენტიფიკაციო მონაცემები მიუთითებენ რეგისტრირებული უფლების საკუთრებაზე (და არა ამ უფლების გასხვისებაზე უფლებამოსილი პირის სახელზე). აღნიშნული პრეზუმფციის აუცილებლობა ნაკარნახევია ერთ შემთხვევაში იმით, რომ უძრავი ნივთის შეძენისას სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეებს ჰქონდეთ რეესტრის ჩანაწერების მიმართ ნდობა, ხოლო მეორე შემთხვევაში მათ არ მოეთხოვოთ ისეთი ფაქტების ცოდნა, რაც აღემატება მათ შესაძლებლობებს.
კონკრეტულ შემთხვევაში, აპელანტი მიუთითებს, რომ სადავო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, როგორც მესაკუთრის ნების გამოვლენის გარეშე დადებული გარიგება, ბათილია. აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ უძრავ ქონებაზე მესაკუთრის ნების გამოვლენის გარეშე დადებული გარიგება ბათილია მისი დადების მომენტიდან, მაგრამ გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ თუნდაც არარსებული უფლება შემძენისათვის წარმოშობილად ითვლება მისი რეგისტრაციის ფაქტით და ამ ფაქტისადმი კეთილსინდისიერების დაცვას კანონი ანიჭებს პრიორიტეტს. კანონი თვითონ განსაზღვრავს, თუ რა შემთხვევაში არ მოქმედებს რეესტრის ჩანაწერების სისწორე, რა შემთხვევაზეც გავლენას ახდენენ არა ობიექტური, არამედ სუბიექტური ფაქტორები, რომლებიც მიუთითებენ შემძენის არაკეთილსინდისიერებაზე, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის მეორე ნაწილის დანაწესი მიუთითებს იმაზე, რომ ამ ჩანაწერების საწინააღმდეგოდ შეტანილი საჩივარი ან უზუსტობის თაობაზე შემძენის ცოდნის ფაქტი გამორიცხავენ პრეზუმფციის მოქმედებას, შესაბამისად, აღნიშნული ფაქტორები მიუთითებენ შემძენის არაკეთილსინდისიერებაზე.
ამდენად, იურიდიული ფიქციით უზრუნველყოფილი რეესტრის ჩანაწერის სისწორისადმი ნდობა გულისხმობს, უპირველეს ყოვლისა, იმას, რომ პირი, რომელიც გარიგების საფუძველზე ასხვისებს ან რაიმე ფორმით განკარგავს უძრავ ნივთს, რეესტრის მონაცემების მიხედვით, წარმოადგენს ამ უძრავი ნივთის მესაკუთრეს. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, შეიძლება დავასკვნათ, რომ სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლი, რომელიც იცავს შემძენის ინტერესებს, ეფუძნება ამავე კოდექსის 312-ე მუხლით დადგენილ პრეზუმფციას. ეს პრეზუმფცია მიუთითებს ობიექტურად არსებულ, საჯარო რეესტრში უფლების რეგისტრაციის ფაქტის სისწორეზე. ამდენად, იკვეთება აღნიშნული პრეზუმფციის ფარგლები, რომელიც მოიცავს საჯარო რეესტრში რეგისტრაციაუნარიან უფლებებს.
სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, იმისათვის, რომ შემოწმდეს ქ.თბილისის მერიის სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობა, ზემოაღნიშნული რეგისტრაციის ხარვეზის არსებობის შეფასებასთან ერთად აუცილებელია დადგინდეს, იცოდნენ თუ არა იპოთეკარებმა რეესტრის ჩანაწერის ხარვეზის შესახებ და საქმეში არსებული მასალებით იქმნება თუ არა იმის ალბათობა, რომ იპოთეკარებმა იცოდნენ უფლების რეგისტრაციის ნაკლის თაობაზე.
სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ განსახილველ შემთხვევაში საქმის მასალებით დადასტურებული არ არის, რომ 2008 წლის 29 მაისის ხელშეკრულების მხარეებმა – ვ. დ-მ, გ. ქ-მ, ქ. მ-მ, თ. რ-მა და ლ. ტ-მ იცოდნენ ან უნდა სცოდნოდათ საკუთრების უფლების რეგისტრაციის ნაკლის თაობაზე და შესაბამისად, არ არსებობს სადავო 2008 წლის 29 მაისის ხელშეკრულების იპოთეკის ნაწილში ბათილად ცნობის საფუძველი.
სამოქალაქო კოდექსის 286-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 301-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2008 წლის 29 მაისს ზ. ჩ-სა და ვ. დ-ს, გ. ქ-ს, ქ. მ-ს, თ. რ-სა და ლ. ტ-ს შორის დაიდო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, სესხის უზრუნველსაყოფად გამსესხებლების სასარგებლოდ იპოთეკით დაიტვირთა ზ. ჩ-ს კუთვნილი ქ.თბილისში, ფ. მ-ის ქუჩის მიმდებარე უძრავი ქონება საკადასტრო კოდით №……... ვინაიდან დადგენილია, რომ მოვალეს არ შეუსრულებია მის მიერ ხელშეკრულებით ნაკსირი ვალდებულებები, აღნიშნული წარმოადგენს იპოთეკით დატვირთული საგნის რეალიზაციის საფუძველს, რითაც დაკმაყოფილდება კრედიტორის მოთხოვნა.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ქ.თბილისის მერიამ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით ქ.თბილისის მერიის სარჩელის დაკმაყოფილება, ხოლო ქ.მ-ს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:
კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიკვლია საქმისათვის მნიშვნელოვანი გარემოებანი.
მხარის მითითებით, 2008 წლის 29 მაისს, ერთი მხრივ, ზ. ჩ-სა და, მეორე მხრივ, ვ. დ-ს, გ. ქ-ს, ქ. მ-ს, თ. რ-სა და ლ. ტ-ს შორის გაფორმდა სესხისა და იპოთეკის ერთიანი ხელშეკრულება, რის საფუძველზეც იპოთეკით დაიტვირთა თბილისის მერიის საკუთრებაში არსებული მიწა, რომელიც იმ დროისათვის ზ. ჩ-ს ყალბი დოკუმენტების საფუძველზე ჰქონდა რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 12 ნოემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით არარა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტად იქნა აღიარებული ზ. ჩ-ის მიერ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურში წარდგენილი 2008 წლის 4 აპრილის №… საკუთრების უფლების მოწმობა, რაც იყო ზ. ჩ-ის საკუთრების უფლების დამდგენი დოკუმენტი მიწის ნაკვეთზე (საკადასტრო კოდი №……) და ძალადაკარგულად გამოცხადდა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 2008 წლის 23 მაისის №…… გადაწყვეტილება. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 2011 წლის 2 ივნისის №…… გადაწყვეტილებით გაუქმდა ზ. ჩ-ს საკუთრების უფლების რეგისტრაცია მიწის ნაკვეთზე და საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 2011 წლის 2 ივნისის №…… გადაწყვეტილებით ქ.თბილისში, ფ. მ-ის ქუჩის მიმდებარე მიწის ნაკვეთზე დარეგისტრირდა ქ.თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრების უფლება, თუმცა მას გადმოყვა იპოთეკა, რომელიც სრულიად უკანონოდ წარმოიშვა არაუფლებამოსილი პირის მიერ.
კასატორმა განმარტა, რომ ზ. ჩ-ს არ შეუსრულებია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობები, რის გამოც გამსესხებლებმა მოითხოვეს იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაცია, რაც სრულიად უსაფუძვლოდ დაკმაყოფილდა, ხოლო ქ.თბილისის მერიას სარჩელს იპოთეკის ნაწილში ხელშეკრულების ბათილად ცნობასთან დაკავშირებით უარი ეთქვა.
კასატორის მოსაზრებით, გასაჩივრებული განჩინება უკანონოა, ვინაიდან, დავალიანების დაფარვის მიზნით, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით სარეალიზაციოდ მიექცა ქ.თბილისის თვითმმართველი ერთეულის (ქ.თბილისის მერია) საკუთრებაში არსებული სადავო უძრავი ქონება. სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლის საფუძველზე მხარემ აღნიშნა, რომ იპოთეკა არის მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალება და ამ სამართალურთიერთობის მონაწილენი არიან იპოთეკარი და მესაკუთრე. მსგავსი გარიგების დადებისას არსებითი მნიშვნელობა ენიჭება მესაკუთრის ნებას, მოთხოვნის უზრუნველსაყოფად დატვირთოს მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება. მოცემულ შემთხვევაში ზ. ჩ-ე არ წარმოადგენდა იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების მესაკუთრეს და სადავო უძრავი ქონების იპოთეკით დატვირთვის ნება ქ.თბილისის მერიას არ გამოუვლენია. მესაკუთრის ნების გარეშე დადებული გარიგება კი ბათილია და პირდაპირ ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებულ საკუთრების ხელშეუხებლობის პრინციპს.
კასატორმა აღნიშნა, რომ არარა ადმნისტრაციულ-სამართლებრივ აქტად იქნა აღიარებული ის საკუთრების მოწმობა, რომლის საფუძველზეც მოხდა უძრავი ქონების საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია, შესაბამისად, ზ. ჩ-მ ხელშეკრულების დადებისას წარადგინა ყალბი დოკუმენტი. რომ არა აღნიშნული ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან მხარეთა შორის იპოთეკის ხელშეკრულება ფიზიკურად ვერ დაიდებოდა. მხარეებმა ხელშეკრულებით გაითვალისწინეს დათქმა, რომ იპოთეკარისათვის ყალბი ცნობების მიწოდება იპოთეკის გასაფორმებლად იწვევს სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას. შესაბამისად, ამ სამართალურთიერთობისათვის ქ.თბილისის მერიამ არ უნდა აგოს პასუხი და სააპელაციო პალატას საფუძველი ჰქონდა, გაეუქმებინა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება და ბათილად ეცნო უკანონოდ გაფორმებული ხელშეკრულება იპოთეკის ნაწილში.
კასატორის განმარტებით, სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ აღნიშნული ქონება რეგისტრირებულია ქ.თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში, რომელიც არ არის ამ სამართალურთიერთობის მონაწილე, შესაბამისად, ქ.თბილისის მერიას არ უნდა დაეკისროს პასუხისმგებლობა სხვისი ვალდებულებისთვის.
მხარემ მიიჩნია, რომ მოცემული საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისთვის. კერძოდ, კი საქმე ეხება, სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლს. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების გადაწყვეტილებები ეწინააღმდეგება აღნიშნულ მუხლს. გარდა ამისა, ორი მოპასუხისაგან ერთ-ერთი – ზ. ჩ-ე აღიარებდა სარჩელს, აცხადებდა, რომ მას თანხა საერთოდ არ მიუღია და გასაჩივრებული ხელშეკრულება იყო უკანონო.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 30 ივნისის განჩინებით ქ.თბილისის მერიის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით დადგინდა, რომ კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ქ.თბილისის მერიის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2008 წლის 29 მაისს ზ. ჩ-სა და ვ. დ-ს, გ. ქ-ს, ქ. მ-ს, თ. რ-სა და ლ. ტ-ს შორის დაიდო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება სამი თვის ვადით, ყოველთვიური სარგებლის – მთლიანი თანხის 4%-ის დარიცხვით, პირგასამტეხლო ყოველი ვადაგადაცილებული დღისათვის განისაზღვრა 0.3%-ით. გაცემული სესხის უზრუნველსაყოფად გამსესხებლების სასარგებლოდ იპოთეკით დაიტვირთა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში ზ. ჩ-ს სახელზე საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული ქ.თბილისში, ფ. მ-ის ქუჩის მიმდებარე უძრავი ქონება №…… საკადასტრო კოდით, რაც დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 12 ნოემბრის გადაწყვეტილებით არარა აქტად იქნა აღიარებული ზ. ჩ-ს მიერ საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურისათვის ქ. თბილისში, ფ. მ-ის ქუჩის მიმდებარედ არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების სარეგისტრაციოდ წარდგენილი 2008 წლის 4 აპრილით დათარიღებული №… საკუთრების უფლების მოწმობა და ძალადაკარგულად გამოცხადდა 2008 წლის 23 მაისის №…… გადაწყვეტილება ზ. ჩ-ის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესახებ.
საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 2011 წლის 2 ივნისის №…… გადაწყვეტილებით გაუქმდა ზ. ჩ-ის საკუთრების უფლების რეგისტრაცია ქ.თბილისში, ფ. მ-ის ქუჩის მიმდებარე მიწის ნაკვეთზე (საკადასტრო კოდი №……). აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე დარეგისტრირდა ქ.თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრების უფლება.
უძრავ ქონებაზე ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შემდეგ რეგისტრირებული იპოთეკა დარჩა ძალაში.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 11 მაისის გადაწყვეტილებით ზ. ჩ-ს ქ. მ-ს სასარგებლოდ დაეკისრა 15000 აშშ დოლარის გადახდა. აღნიშნულ ნაწილში გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში.
სააპელაციო სასამართლომ საქმის მასალების შესწავლის საფუძველზე დადასტურებულად არ ჩათვალა, რომ 2008 წლის 29 მაისის ხელშეკრულების მხარეებმა – ვ. დ-მ, გ. ქ-მ, ქ. მ-მ, თ. რ-მა და ლ. ტ-მ იცოდნენ ან უნდა სცოდნოდათ საკუთრების უფლების რეგისტრაციის ნაკლის თაობაზე. აღნიშნული გარემოების საპირისპირო გარემოებაზე მითითებას არც ქ.თბილისის მერიის სააპელაციო საჩივარი შეიცავს.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით, ვინაიდან სამოქალაქო კოდექსის 185-ე და 312-ე მუხლებთან დაკავშირებულ დავებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკა (სუსგ 2014 წლის 2 ივნისი, №ას-1274-1216-2013).
საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 185-ე და 312-ე მუხლების ერთობლივი ანალიზი ცხადჰყოფს, რომ კანონმდებელმა უძრავი ქონების შეძენისას, შემძენს მხოლოდ საჯარო რეესტრის მონაცემების შემოწმების ტვირთი დააკისრა, თუმცა საჯარო რეესტრის მონაცემების უტყუარობის პრეზუმფცია ვერ გამოდგება შემძენის დაცვით არგუმენტად, თუ დადგინდება, რომ მან იცოდა უფლების ხარვეზის შესახებ. ამდენად, როდესაც სადავოა უძრავი ნივთის შეძენის ფაქტი და ნამდვილი მესაკუთრე უთითებს შემძენის არაკეთილსინდისიერებაზე, უნდა შემოწმდეს შემძენის სუბიექტური დამოკიდებულება გარკვეული ფაქტებისადმი. ამასთან, შემძენს არ შეიძლება მოეთხოვოს ისეთი გარემოებების ცოდნა, რომელიც აღემატება მისი შესაძლებლობის ფარგლებს.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ქ.თბილისის მერიის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი
მოსამართლეები: ბ. ალავიძე
ნ. ბაქაქური
