საქმე №ას-865-823-2013 14 აპრილი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ე.ბ. (მოპასუხე)

კანონიერი წარმომადგენელი – საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტო, ამავე სააგენტოს გლდანი-ნაძალადევის სოციალური მომსახურების ცენტრი

მოწინააღმდეგე მხარე – ლ.კ. (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 23 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ლ.კ.მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ე.ბ.ს მიმართ 7 000 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოსარჩელის განმარტებით, ე.ბ.ის თხოვნით ის დედასთან ერთად საცხოვრებლად გადავიდა მოპასუხესთან, ქ.თბილისში, .. იმ პირობით, რომ ეზოში მდგომ შენობას საკუთრებაში გადასცემდათ მოპასუხე.

2011 წლის 20 ოქტომბერს მოსარჩელემ მოპასუხეს სამი თვით ასესხა 7 000 ლარი და თავის დაზღვევის მიზნით, დაწერა ხელწერილი, რადგანაც ე.ბ. ხელით ვერ წერდა. ხელწერილი შედგენილია მოპასუხის კარნახით, რასაც წაკითხვის შემდეგ მოაწერა ხელი ე.ბ.მა.

მოპასუხეს სესხი არ დაუბრუნებია.

ე.ბ.მა სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით მოითხოვა:

მხარეთა შორის სესხის ხელშეკრულება არ დადებულა, მოპასუხეს საქმეში წარმოდგენილ ხელშეკრულებაზე ხელი არ მოუწერია, შესაბამისად, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ხელწერილი ყალბია, რასაც ის გარემოებაც მოწმობს, რომ ხელწერილის თანახმად, მსესხებელმა წერა არ იცის, ხოლო მასზე შესრულებული ხელმოწერა არის არა ინიციალები, არამედ სრული ტექსტი. მოსარჩელე ასევე აღნიშნავს, რომ ნასესხები თანხა გამიზნული იყო ბინის გადასაფორმებლად, რაც არასწორია, რადგანაც ბინის გადაფორმებისთვის 7 000 ლარის არაა საჭირო, გარდა აღნიშნულისა, მოსარჩელე სოციალურად დაუცველია და მას ამ ოდენობის თანხის სესხად გაცემა არ შეეძლო. მოპასუხეს არავითარი თანხა არ მიუღია ლ.კ.გან.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 25 იანვრის გადაწყვეტილებით ლ.კ.ის სარჩელი დაკმაყოფილდა. ე.ბ.ს ლ.კ.ის სასარგებლოდ დაეკისრა 7 000 ლარის გადახდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 23 ივლისის განჩინებით ე.ბ.ს სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 25 იანვრის გადაწყვეტილება შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო საჩივრით აპელანტმა სადავოდ გახადა 2011 წლის 20 ოქტომბერს გაფორმებულ სესხის ხელშეკრულებაში მის მიერ გამოვლენილი ნება იმ საფუძვლით, რომ: ა) 2011 წლის 20 ოქტომბრის ხელწერილი არ იყო დაწერილი და ხელმოწერილი მის მიერ, ასევე, მას ლ.კ.გან არ მიუღია 7 000 ლარი; ბ) იგი გარიგების დადების მიზნით მოატყუეს, ამასთან, მოხუცებულობისა და ჯანმრთელობის მძიმე მდგომარეობის გამო ვერ გაერკვა თუ რაზე აწერდა ხელს.

პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მტკიცება, რომ 2011 წლის 20 ოქტომბრის ხელწერილი არ იყო ხელმოწერილი მის მიერ, რადგანაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლების შესაბამისად, მას სასამართლოსათვის არ წარუდგენია მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა 2011 წლის 20 ოქტომბრის ხელწერილზე დაფიქსირებული ხელმოწერის შეუსრულებლობას. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ კი, საქმეში წარმოდგენილი ლ.ს.ის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 4 დეკემბრის დასკვნით დასტურდებოდა სადავო ხელწერილზე არსებული ხელმოწერა - ეთ.ბერუაშვილი შესრულებული იყო ე.ბ.ს მიერ.

სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლის თანახმად სასამართლომ განმარტა, რომ მარტოოდენ ნების არსებობა არ იწვევს გარიგების დადებას, აუცილებელია ნება გამოვლენილ იქნას. გარდა ამისა, ნება მიმართული უნდა იყოს სამართლებრივი შედეგის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისკენ. ნება შინაგანი სუბიექტური კატეგორიაა და იგი სამართლებრივ შედეგებს იწვევს მხოლოდ მისი გარეგანი გამოხატვის შედეგად, რაც იმას ნიშნავს, რომ სამართლებრივი შედეგისადმი მიმართული ნება იურიდიულად ქმედითი ხდება მისი გამოვლენის შედეგად. ნების გამოვლენის ფორმებს უაღრესად დიდი პრაქტიკული დატვირთვა გააჩნია გარიგებებში, ვინაიდან გამოხატული ნებისადმი არსებობს კონტრაჰენტის მიერ გამოვლენილი ნდობის დაცვის ღირსი ინტერესი, ამიტომ მხედველობაში არ იქნა მიღებული პირის მტკიცება, რომ მას ის ნება არ ჰქონდა, რომელიც გამოხატა, თუ მისი ნების გარეგანი გამოხატულებით მეორე მხარემ კეთილსინდისიერად ირწმუნა, რომ იგი უფლებებით აღიჭურვა. სასამართლოს განმარტებით, ნების გამოხატვა, რომელიც გარკვეული სამართლებრივი შედეგების დადგომისკენ არის მიმართული, დაკავშირებულია არა მხოლოდ უფლებების, არამედ მოვალეობების წარმოშობასთან, შესაბამისად, საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე, ივარაუდება, რომ პირის მიერ გამოვლენილი ნება შეესაბამება მის ნამდვილ ნებას. აღნიშნული პრეზუმფცია ქარწყლდება, თუ დადასტურდება, რომ ნება გამოვლენილ იქნა ისეთ პირობებში, რომელიც გამოვლენილი ნების ნამდვილი ნებისადმი შესაბამისობას გამორიცხავს. მაგალითად, პირის ქმედუუნარობა, სულიერი აშლილობა, ფსიქიკური, ფიზიკური იძულება, მოტყუება, და ა.შ. სასამართლოს შეფასებით, ეს ისეთი გარემოებებია, როდესაც პირი მოკლებულია შესაძლებლობას, მართოს ნების გამოხატვის ფორმები. როდესაც პირს შეზღუდული აქვს ე.წ „მოქმედების ნება“, ანუ ასეთ ვითარებაში იგულისხმება, რომ დაუძლეველ გარემოებათა გამო, პირი იმ ნებას გამოხატავს, რომელიც მის ნებას არ შეესაბამება (სულიერი ავადმყოფობა) ან პირი გამოხატავს სხვა პირის და არა თავის რეალურ ნებას (მოტყუება, იძულება და ა.შ). ასეთ შემთხვევაში, ნების გამომვლენი, დაცული უნდა იყოს გამოვლენილი არანამდვილი ნების თანამდევი შედეგებისგან.

სესხის ხელშეკრულებაში გამოვლენილი ნების ნაკლის მტკიცების ტვირთი მოპასუხეს ეკისრებოდა, რომელმაც ვერ შეძლო მის მიერ მითითებული გარემოებების (ქმედუუნარობის) დამადასტურებელი მტკიცებულებების წარმოდგენა.

სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის მე-12 მუხლის მე-5 ნაწილზე და აღნიშნა, რომ, მართალია, ე.ბ.ის მიერ საქმეში წარმოდგენილია თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 6 ივნისის განჩინება, რომლითაც დასტურდება სამოქალაქო საქმეზე (ლ.ბ.ის განცხადებაზე ბებიის ე.ბ.ს ქმედუუნაროდ აღიარების შესახებ) ექსპერტიზის დანიშვნის ფაქტი, მაგრამ აღნიშნული არ წარმოადგენს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებულ ისეთ მტკიცებულებას, რის საფუძველზეც სასამართლო მივიდოდა დასკვნამდე, რომ ე.ბ.ის მიერ გამოვლენილი ნება იყო ნაკლიანი. ასეთ მტკიცებულებას, სასამართლოს შეფასებით, წარმოადგენს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გადაწყვეტილება პირის ქმედუუნაროდ აღიარების შესახებ, რაც აპელანტს არ წარუდგენია. ამასთან, იმისათვის, რომ მხარემ სადავოდ გახადოს გარიგება იმ საფუძვლით, რომ იგი დადებული იყო ქმედუუნარო პირის მიერ, საჭიროა, რომ გარიგების ნების ნაკლი (მოცემულ შემთხვევაში ქმედუუნარობა) ვლინდებოდეს სადავო გარიგების დადების დროს, და არა სადავო საკითხის სასამართლო წესით განხილვისას.

სააპელაციო საჩივრის არგუმენტზე, რომ მხარე გარიგების შინაარსში მოატყუეს, პალატამ აღნიშნა, რომ ამ გარემოების შესახებ აპელანტს არ მიუთითებია არც შეპასუხებაში და არც პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას. ეს საკითხი დააყენა მხოლოდ სააპელაციო საჩივარში. აპელანტი (მოპასუხე) პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას შეპასუხებაში და შემდეგ ახსნა-განმარტების ეტაპზე აპელირებდა მხოლოდ იმ გარემოებაზე, რომ: ა) 2011 წლის 20 ოქტომბრის ხელწერილი არ იყო დაწერილი და ხელმოწერილი მის მიერ, და ბ) მოსარჩელემ მას სადავო ხელშეკრულებაზე ხელი მოაწერინა ფსიქოტროპული პრეპარატების ზემოქმედებისა და უგონო მდგომარეობაში მყოფს, ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ დავა განიხილა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი ნორმების დაცვით, რაც გამოიხატა მხოლოდ მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების თაობაზე მსჯელობაში. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო საჩივარში მოყვანილი ფაქტები და გარემოებები შემოიფარგლება იმ ფაქტებითა და გარემოებებით, რომლებიც აღნიშნულია შესაგებელში. ზემოხსენებული მოტივების მიუხედავად, აპელანტს ხელწერილის ბათილობის საკითხი სასამართლო წესით არ მოუთხოვია.

ე.ბ.ი სადავოდ ხდიდა 2011 წლის 20 ოქტომბრის სესხის ხელშეკრულებით განსაზღვრული სესხის თანხის - 7 000 ლარის ლ.კ.ის მიერ გადაცემის ფაქტს და უთითებდა, რომ სასამართლოს აღნიშნული გარემოება დადგენილად არ უნდა მიეჩნია მხოლოდ სადავო სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე, რაც პალატამ სამოქალაქო კოდექსის 623-ე და 624-ე მუხლების, ასევე სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, არ გაიზიარა. პალატის განმარტებით, სესხის ხელშეკრულება რეალური ხელშეკრულებაა და იგი დადებულად ითვლება მსესხებლისათვის თანხის ან გვაროვნული ნივთის გადაცემის მომენტიდან. სესხის ხელშეკრულების არსიდან გამომდინარე, გასესხებული თანხის გადაცემის დამტკიცების მოვალეობა აქვს გამსესხებელს. ზეპირი სესხის ხელშეკრულების დროს თანხის გადაცემის და, შესაბამისად, სესხის ხელშეკრულების დადების ფაქტი არ შეიძლება დადასტურდეს ზეპირი მტკიცებულებებით – მოწმის ჩვენებით, მხარის ახსნა-განმარტებით. კანონმდებელი სესხის ხელშეკრულების წერილობით ფორმას გარკვეულ უპირატესობას ანიჭებს, რადგან ხელშეკრულების სადავოდ გახდომისას მხარეთა ინტერესების დაცვა უფრო მეტადაა გარანტირებული, გამსესხებელი მოთხოვნის დასადასტურებლად მიუთითებდა წერილობით დადებულ სესხის ხელშეკრულებაზე, მსესხებელს კი, უნდა დაედასტურებინა ამ საბუთის უსწორობა, რაც საქმეში წარმოდგენილი 2011 წლის 20 ოქტომბრის ხელწერილის, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის შესაბამისად, შესწავლით არ დგინდებოდა.

სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 317-ე მუხლით, 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილით და ვინაიდან ე.ბ.ს ლ.კ.თვის არ ჰქონდა დაბრუნებული სესხად აღებული თანხა, ჩათვალა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 623-ე და 624-ე მუხლების საფუძველზე, სწორად დააკმაყოფილა სარჩელი.

არ იქნა გაზიარებული აპელანტის არგუმენტი იმის შესახებ, რომ სასამართლო ვალდებული იყო, მოეწვია ადვოკატი სახელმწიფოს ხარჯზე, რადგანაც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 47ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სახელმწიფოს ხარჯზე ადვოკატის მოწვევისათვის საჭიროა შემდეგი პირობების ერთდროულად არსებობა: ა) უნდა არსებობდეს მხარის შუამდგომლობა სახელმწიფოს ხარჯზე ადვოკატის მოწვევის შესახებ; ბ) საქმის მასალებიდან უნდა ჩანდეს, რომ მას ქონებრივი მდგომარეობის გამო არ შეუძლია ადვოკატის ხარჯების ანაზღაურება; გ) განსახილველი საქმე მნიშვნელოვანი და რთულია.

პალატის შეფასებით, მართალია, საქმის მასალებით დასტურდებოდა ის გარემოება, რომ ე.ბ. დადგენილი წესით რეგისტრირებული იყო სოციალურად დაუცველი ოჯახების მონაცემთა ერთიან ბაზაში და იღებდა საარსებო შემწეობას, თუმცა არ იკვეთებოდა ზემოაღნიშნული მუხლის გამოყენების მეორე წინაპირობა - საქმის სირთულე. მოპასუხეს ამ სახის შუამდგომლობით პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის არ მიუმართავს და არ მოუთხოვია სახელმწიფოს ხარჯზე ადვოკატის მოწვევა. სასამართლოს შეფასებით, გარემოებები იმის შესახებ, რომ ე.ბ. მონაწილეობდა საქმის განხილვაში პირველი ინსტანციის სასამართლოში და ასევე ის, რომ მან წარადგინა შესაგებელი, მიუხედავად იმისა ჰყავდა თუ არა ადვოკატი, მიუთითებდნენ იმაზე, რომ მოპასუხემ ამა თუ იმ ფორმით მიიღო მონაწილეობა საქმის განხილვაში, განახორციელა საპროცესო მოქმედებები და დაიცვა საკუთარი უფლებები.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ე.ბ.მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება შემდეგი საფუძვლებით:

სასამართლოს მსჯელობა მთლიანად ეფუძნება გრაფიკული ექსპერტიზის დასკვნას, რომლითაც ხელწერილზე ხელმოწერა ე.ბ.ის ხელმოწერადაა მიჩნეული და ამ გარემოებას კასატორი სადავოდ არ ხდის, თუმცა ხელწერილში არაა დაფიქსირებული მსესხებლის მიერ თანხის მიღების ფაქტი, ასევე არ არსებობს პირი, რომელიც დაადასტურებდა კასატორისათვის თანხის გადაცემის ფაქტს. საქმე ეხება კრედიტორის მიერ შედგენილ ხელწერილს, რომელიც სარჩელით არ უარყოფს იმ ფაქტს, რომ ე.ბ.მა წერა-კითხვა არ იცის, ხოლო ხელწერილში სესხის ოდენობად 7 000 ლარია აღნიშნული, სააპელაციო სასამართლოს წარედგინა შპს „ფ.ჯ.სა და ნ.პ.ს ცენტრის“ კომისიური დასკვნა, რომლის თანახმადაც ე.ბ. ქმედუუნაროა, მისი ეს მდგომაროება არსებობდა ხელწერილის შედგენის დროსაც, შესაბამისად, ეჭვს ბადებს იურიდიული ფაკულტეტის სტუდენტის მიერ 81 წლის ქმედუუნარო მოხუცისათვის, მოწმის დასწრების გარეშე სესხად 7 000 ლარის იმგვარ ვითარებაში გადაცემა, რომ ეს სესხი არ ყოფილა უზრუნველყოფილი. სასამართლოს არ გამოუკვლევია ის გარემოებაც, რეალურად გადაეცა თუ არა კასატორს თანხა, რაც სესხის, როგორც რეალური გარიგების ნამდვილობის განმსაზღვრელი წინაპირობაა. კასატორის განმარტებით, გამსესხებლისათვის კარგადაა ცნობილი, თუ როგორ უნდა გაიცეს იპოთეკით უზრუნველყოფილი სესხი, ამგვარი გარიგება ლ.კ.სა და მის დედას სხვა პირთანაც აქვთ გაფორმებული. მოსარჩელემ ბოროტად ისარგებლა კასატორის ნდობით და მოტყუებით მოაწერინა მას ხელწერილზე ხელი. ამ კუთხით კასატორმა მიუთითა სხვა ვითარებაში მოპასუხის ხელმოწერის მოტყუებით მიღებაზეც (ე.ბ.ს მოსარჩელემ რამდენჯერმე გამოართვა პირადობის მოწმობა; მის სახელზე დარეგისტრირდა ტელეფონის აბონენტად, შეიყვანა ინტერნეტი და დავალიანება არ გადაუხდია, ხელი მოაწერინა საჩივრებზე პოლიციაში და სხვა).

კასატორის განმარტებით, სასამართლო არ დაინტერესდა იმგვარი გარემოებების დადგენით, ხელმოწერა მოპოვებული იყო თუ არა კანონიერი გზით, ამ ეჭვს მეტად საფუძვლიანს ხდიდა ის ფაქტი, რომ გამსესხებელს, ვადაგადაცილების გამო, არასოდეს შეუხსენებია მოვალისათვის თანხის დაბრუნების თაობაზე, საქმის კურსში არ ჩაუყენებია ოჯახის სხვა წევრები, არამედ სასამართლოს მიმართა მას შემდეგ, რაც დადგა სესხის გადახდის ვადა, ამასთანავე, სასამართლომ მხედველობაში არ მიიღო აპელანტის ავადმყოფობის ფაქტი, თითქმის უსინათლო მოხუცი, რომელიც სრულფასოვნად ვერ აცნობიერებს მის გარშემო არსებულ ვითარებას, შეძლებდა თუ არა ხელწერილის შინაარსის გაცნობას.

კასატორის განმარტებით, მოპასუხეს, ჯანმრთელობის მდგომაროების გამო, არ შეეძლო საქმის პირველი ინსტანციის წესით განხილვისას ჰყოლოდა წარმომადგენელი და ჯეროვნად განეხორციელებინა საკუთარი საპროცესო უფლებები, სასამართლო წარმოების დროს ამით დაირღვა შეჯიბრებითობისა და მხარეთა თანასწორობის პრინციპები.

სასამართლოს წინამდებარე დავა განსჯადობით უნდა გადაეცა და განხილულიყო სისხლის სამართლის წესით, სადაც ადვილად გაირკვეოდა სიმართლე.

სააპელაციო სასამართლომ აპელანტის მიერ წარდგენილი, არც ერთი დასაშვები მტკიცებულება საქმეს არ დაურთო, სხდომები გრძელდებოდა მცირე ხანს და არსებითად არ გამოკვლეულა სადავო გარემოებები, სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 215-ე მუხლის მე-3 ნაწილისა და 162-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნები, როდესაც უარი განაცხადა შპს „ფ.ჯ.სა და ნ.პ. პ. ცენტრის“ დასკვნის საქმისათვის დართვაზე, დასკვნაში გადმოცემული ფაქტი პაციენტის ჯანმრთელობის მდგომაროების თაობაზე ერთდროულად წარმოადგენს, როგორც მტკიცებულების წარდგენის საპატიო მიზეზს, ისე სარჩელის უსაფუძვლობის დამადასტურებელ გარემოებას. პალატამ ასევე დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტისა და 280-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის მოთხოვნები, როდესაც არ დააკმაყოფილა აპელანტის შუამდგომლობა საქმის წარმოების შეჩერების თაობაზე. სასამართლოს ამ მოქმედებით აპელანტს მოესპო შესაძლებლობა, წარედგინა ფსიქიატრიული ექსპერტიზის დასკვნა, რომლის დაშვების შემთხვევაში, მიღებული გადაწყვეტილება განსხვავებული იქნებოდა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთებულობა და მიაჩნია, რომ ე.ბ.ს საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

განსახილველი დავის საგანს წარმოადგენს სესხის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება, სარჩელის ფაქტობრივ საფუძვლად კი, მოსარჩელე მიუთითებს, რომ მხარეთა შორის 2011 წლის 20 ოქტომბერს დაიდო სესხის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც მოპასუხეს სამი თვის ვადით სესხად გადაეცა 7 000 ლარი. სესხის ხელშეკრულება მოვალის კარნახით დაწერა კრედიტორმა და მოვალემ ხელწერილს ხელი მას შემდეგ მოაწერა, რაც მისი შინაარსი წაიკითხა.

საქმეში წარმოდგენილი შესაგებლით მოპასუხემ სარჩელის საფუძვლიანობა უარყო იმით, რომ ხელშეკრულებაზე არსებული ხელმოწერა მას არ ეკუთვნოდა, შესაბამისად, მიუთითა დოკუმენტის სიყალბეზე, რაც ჩატარებული საექსპერტო კვლევით არ დადასტურდა, კერძოდ, საქმეში წარმოდგენილი ლ.ს.ის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 4 დეკემბრის დასკვნის თანახმად, „ხელმოწერა ე.ბ.ს სახელით ტექსტის სახით, განლაგებული უთარიღო ხელწერილზე სიტყვების შემდეგ: „წავიკითხე ხელს ვაწერ ჩემს ნაკარნახებს“ შესრულებულია ე.ბ.ს მიერ“.

სარჩელის უსაფუძვლობის მტკიცების თვალსაზრისით მოპასუხემ ასევე მიუთითა, რომ მას ეს თანხა არ ესაჭიროებოდა; მხარეებს აქვთ დაძაბული ურთიერთობა; მოვალეს ხელწერილში მითითებული თანხა არ მიუღია.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 25 იანვრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლოს ამ გადაწყვეტილების გაუქმება მოპასუხემ ითხოვა სააპელაციო წესით.

საქმის სააპელაციო სასამართლოში განხილვის ეტაპზე სააპელაციო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა აპელანტის წარმომადგენლის შუამდგომლობები მტკიცებულებების საქმისათვის დართვის თაობაზე, ხოლო 2013 წლის 23 ივლისის განჩინებით გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

საკასაციო საჩივრის შესწავლით პალატა მივიდა დასკვნამდე, რომ კასატორი გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას ძირითად იმგვარი საპროცესო დარღვევების მოტივით მოითხოვს, რასაც შედეგად არასწორი გადაწყვეტილების გამოტანა მოჰყვა. წინამდებარე საკასაციო საჩივრის არსებითად განხილვისათვის დაშვების წინაპირობაც სწორედ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტი გახდა, რის გამოც, საკასაციო პრეტენზიების ფარგლებში, შემოწმების საგანი საპროცესო დარღვევები და საქმის შედეგის მიმართ მათი გავლენა იქნება.

უპირველეს ყოვლისა, პალატა მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის მიხედვითაც, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

აღნიშნული ნორმა იმპერატიულად ადგენს საკასაციო სასამართლოს ვალდებულებას, დასაბუთებული საკასაციო საჩივრის (პრეტენზიის), შემთხვევაში, შეამოწმოს სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შესაბამისობა საქმეში არსებულ მტკიცებულებებთან, ანუ შეამოწმოს, გადაწყვეტილების გამოტანისას დაცულია თუ არა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე და 249-ე მუხლების მოთხოვნები.

გასაჩივრებული განჩინებით სააპელაციო პალატამ დადასტურებულად არ ჩათვალა აპელანტის მტკიცება გარიგების მოტყუებით დადებისა და სესხის თანხის მიუღებლობის თაობაზე, იმ საფუძვლით, რომ მხარემ ხელწერილის შედგენისას მისი ქმედუუნარობა ხელწერილის შედგენის დროს მოქმედი რედაქციის სამოქალაქო კოდექსის მე-12 მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული მტკიცებულების წარდგენით ვერ დაადასტურა.

კასატორის განმარტებით, ხელწერილში გამოვლენილი ნება არ შეესაბამება სინამდვილეს, რადგანაც ე.ბ.ს თანხა არ მიუღია, მოსარჩელე სარჩელშივე უთითებს, რომ ე.ბ.ს არ შეუძლია წერა-კითხვა. ამ ფაქტობრივი გარემოების დადასტურების მიზნით, სააპელაციო სასამართლოში აპელანტის წარმომადგენელმა წარადგინა ფსიქიკური ჯანმრთელობისა და ნარკომანიის პრევენციის ცენტრის კომისიური სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზის დასკვნა, რომლის საფუძველზეც ე.ბ.ს დაუდგინდა ქმედუუნარობა. ეს არ არის ახალი გარემოება, და ამავე მტკიცებულებით დასტურდება, რომ 2011 წელს, ხელწერილის შედგენის დოსაც მოვალე იყო ქმედუუნარო. კასატორს, ავადმყოფობის გამო, საქმის პირველი ინსტანციის წესით განხილვისას წარმომადგენელი არ ჰყოლია, მან ვერ შეძლო დაცვის უფლების ჯეროვანი გამოყენება, რის გამოც დაირღვა შეჯიბრებითობის პრინციპი. სააპელაციო სასამართლომ აპელანტის მიერ წარდგენილი არც ერთი დასაშვები მტკიცებულება არ დაურთო საქმეს, მტკიცებულებათა წარდგენისას დასტურდებოდა მათი ზემდგომ სასამართლოში წარდგენის საპატიო მიზეზი, სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 215-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნა, როდესაც არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ ე.ბ.ს ავადმყოფობის გამო, არ ჰქონდა ამ მტკიცებულების პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენის შესაძლებლობა, თავის მხრივ, ქმედუუნარობა წარმოადგენდა საქმისათვის საჭირო მტკიცებულებასაც და მისი წარდგენის შეუძლებლობის საპატიო მიზეზსაც.

აღნიშნულით კასატორმა სადავო გახადა სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები, რომლებიც გამოვლენილი ნების ნამდვილად მიჩნევასა და სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას დაედო საფუძვლად.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანი შეიძლება იყოს აგრეთვე სასამართლოს ის განჩინებები, რომლებიც წინ უსწრებს სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებას, იმისგან დამოუკიდებლად, დასაშვებია თუ არა მათ მიმართ კერძო საჩივრის შეტანა. დასახელებული ნორმიდან გამომდინარეობს საკასაციო სასამართლოს უფლებამოსილება, მხარის პრეტენზიის არსებობის შემთხვევაში, სამართლებრივად შეაფასოს ქვემდგომი წესით საქმის განხილვისას მიღებული იმ განჩინებების მართებულობა, რომელთა დამოუკიდებლად გასაჩივრების შესაძლებლობასაც საპროცესო კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს.

კასატორის პრეტენზიათა შემოწმების მიზნით, პალატა ყურადღებას გაამახვილებს რამდენიმე გარემოებაზე:

საქმის მასალებით დასტურდება, რომ დავის პირველი ინსტანციის წესით განხილვისას ე.ბ.ს წარმომადგენელი არ ჰყოლია, საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება გამოტანილია 2013 წლის 25 იანვარს, ხოლო საქმეში წარმოდგენილი რწმუნებულება, რომლითაც ე.ბ.ის ინტერესების დაცვა მიენდო მ.ლ.ს, გაცემულია 2013 წლის 25 თებერვალს;

მოსარჩელის განმარტებით ირკვევა, რომ სესხის ხელწერილი მან, როგორც გამსესხებელმა, მსესხებლის კარნახით დაწერა, რადგან ე.ბ. საკუთარი ხელით ვერ წერს;

წარმომადგენლის მიერ შეტანილ სააპელაციო საჩივარში, დავის ახალ ფაქტობრივ გარემოებად მითითებულია ე.ბ.ის ჯანმრთელობის მდგომაროებაზე - მოპასუხე ათეროსკლეროზითა და სხვა ქრონიკული დაავადებებითაა დაავადებული. აპელანტი ასევე აღნიშნავს, რომ ე.ბ.მა კარგად არ იცის წერა-კითხვა, ამასთან, სააპელაციო საჩივარში მითითებულია შუამდგომლობა, სასამართლო ფსიქიატრიული ექსპერტიზის დასკვნის მოგვიანებით წარდგენის თაობაზე;

2013 წლის 18 აპრილს სასამართლოს განცხადებით მიმართა აპელანტის წარმომადგენელმა და ითხოვა სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზის დასკვნის საქმისათვის დართვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 21 მაისის საოქმო განჩინებით აპელანტის შუამდგომლობა დამატებითი მტკიცებულებების წარმოდგენის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა, მხარეს დაუბრუნდა მის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები, მათ შორის შპს „ფ.ჯ.სა და ნ.პ.ც.ის“ დასკვნა.

საოქმო განჩინების თანახმად, მტკიცებულებათა ნაწილს საქმესთან შეხება არ ჰქონდა, ხოლო ჯანმრთელობის მდგომაროების ამსახველი დოკუმენტები სასამართლომ იმ საფუძვლით არ მიიღო, რომ დარღვეული იყო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 215-ე მუხლის მე-3 ნაწილისა და 219-ე მუხლების მოთხოვნები, რადგან პირველი ინსტანციის წესით საქმის განხილვაში ე.ბ.ის პირადად მონაწილეობა და შესაგებლის წარდგენა, სასამართლომ ჩათვალა მოპასუხის მიერ საპროცესო უფლებების ჯეროვან რეალიზაციად.

საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს სასამართლო სხდომის გადადების შესახებ ე.ბ.ის წარმომადგენლის შუამდგომლობაზე, რომელსაც ერთვის სადავო შპს „ფ.ჯ.სა და ნ.პ.ც.ის“ 2013 წლის 10 აპრილის დასკვნა.

დასკვნის თანახმად, პაციენტ ე.ბ.ის ანამნეზურ მონაცემებში მითითებულია, რომ პაციენტს სკოლაში საერთოდ არ უვლია; N.. შერეული პოლიკლინიკა-საოჯახო მედიცინის სასწავლო კლინიკური ცენტრის დასკვნით, ე.ბ.ს დადგენილი აქვს ასაკობრივი კატარაქტა, ათეროსკლეროზი, დისცირკულარული ენცეფალოპათია მე-2 ხარისხის, მეზობლის ხელწერილის თანახმად, ბოლო 4-5 წელია ე.ბ.ს მკვეთრად დაუქვეითდა მეხსიერება.

ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, გამოსაკვლევმა პირმა არ იცის წერა-კითხვა, დეზორიენტირებულია დროში, ადგილში, საკუთარ თავში, მეხსიერება მკვეთრად აქვს დაქვეითებული, ფიქსაცია და რეპროდუქცია დაქვეითებული, ყურადღება გაფანტული, უჭირს სააზროვნო ოპერაციების შესრულება, ინტერესთა სფერო მკვეთრად დაქვეითებული, უჭირს თვითმომსახურება, საჭიროებს დახმარებას, ქცევები - იმპულსური, გაუწონასწორებელი, აგრესიული, კრიტიკა თავის მდგომაროების მიმართ არ გააჩნია.

კომისია მივიდა დასკვნამდე, რომ ე.ბ. დაავადებულია ფსიქიკური დაავადებით, რომელიც მიმდინარეობს რამდენიმე წელია, ვითარდება მდგრადად და შეუქცევადად, დაწყებულია მოგვიანებით ასაკში. დაავადების დინამიკიდან და სპეციფიკიდან გამომდინარე, 2011 წლის 20 ოქტომბერს ე.ბ.ს, თავისი ფსიქიკური მდგომაროებიდან გამომდინარე, არ შეეძლო სრულად გაეცნობიერებინა თავის მოქმედების მნიშვნელობა და განეგო იგი (ქმედუუნარო), საჭიროებს მეურვეს.

ამავე დოკუმენტის წარდგენის მიზნით აპელანტის წარმომადგენელმა სასამართლოს მოგვიანებითაც მიმართა და დაასაბუთა, რომ მოპასუხის ფსიქიური მდგომაროების გათვალისწინებით, ის ექსპერტიზის დასკვნას, რომლის თანახმადაც, სადავო ხელწერილზე ხელმოწერის დროისათვის ე.ბ. იყო ავად, საქმის პირველი ინსტანციით განხილვისას ვერ წარადგენდა, თუმცა სასამართლომ 2013 წლის 11 ივნისის საოქმო განჩინებით მტკიცებულების მიღებაზე განაცხადა უარი.

მითითებული მტკიცებულების ანალიზის საფუძველზე, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს კასატორის მოსაზრებას, სააპელაციო პალატის მიერ მტკიცებულების დართვის აუცილებლობის თაობაზე და ყურადღებას გაამახვილებს სააპელაციო სამართალწარმოების ეტაპზე ახალი მტკიცებულებების მიღების საპროცესო წესზე. სააპელაციო სასამართლო, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე, წარმოადგენს ფაქტების დამდგენ ზემდგომ სასამართლოს, რომელიც უფლებამოსილია გადაწყვეტილების კანონიერება შეამოწმოს პირველი ინსტანციის წესით საქმის განხილვისას მიღებული და დასაშვებად ცნობილი მტკიცებულებების, ფაქტებისა და სამართლებრივი შეფასებების ფარგლებში, თუმცა ამ ზოგადი წესისაგან გამონაკლისია დაშვებული: როგორც ფაქტების დამდგენი ზემდგომი სასამართლო, სააპელაციო პალატა უფლებამოსილია, შესაბამისი წინაპირობების არსებობისას, მიიღოს ახალი ფაქტები და გარემოებები. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლი გვთავაზობს ამ საკითხის შემდეგი სახით რეგულირების შესაძლებლობას: სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას შეიძლება მოყვანილ იქნეს ახალი ფაქტები და წარდგენილ იქნეს ახალი მტკიცებულებები. სააპელაციო სასამართლო არ მიიღებს ახალ ფაქტებსა და მტკიცებულებებს, რომლებიც მხარეს შეეძლო წარედგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, მაგრამ არასაპატიო მიზეზით არ წარადგინა.

ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, ახალი ფაქტების/მტკიცებულებების საქმეზე დაშვება შეფასების გონივრულ სტანდარტზეა დამოკიდებული და სასამართლო ამ საკითხს წყვეტს იმ გარემოების გამორიცხვით, რომ მხარეს მათი ქვემდგომ სასამართლოში წარდგენის ფაქტობრივი შესაძლებლობა არ გააჩნდა. საწინააღმდეგო ვითარებაში, თუკი დადგინდა, რომ მხარეს ამგვარი შესაძლბელობა ობიექტურად ჰქონდა, თუმცა მან მტკიცებულება არასაპატიოდ არ წარადგინა, ამ მტკიცებულების საქმისათვის დართვით სასამართლო დაარღვევს ამავე კოდექსის მე-4 მუხლით უზრუნველყოფილ შეჯიბრებითობის პრინციპს.

თავის მხრივ, 215-ე მუხლის მე-3 ნაწილით კანონმდებელმა დაადგინა ის კრიტერიუმები, თუ რა შეიძლება იქნას მიჩნეული საპროცესო-სამართლებრივი ურთიერთობისათვის საპატიო მიზეზად. ნორმის თანახმად, საპატიო მიზეზად ჩაითვლება მხარის მიერ შუამდგომლობისა და განცხადების წარდგენის შეუძლებლობა, რაც გამოწვეულია ავადმყოფობით, ახლო ნათესავის გარდაცვალებით ან სხვა განსაკუთრებული ობიექტური გარემოებით, რომელიც მისგან დამოუკიდებელი მიზეზით შეუძლებელს ხდის სასამართლო პროცესზე გამოცხადებას ან/და შუამდგომლობისა და განცხადების წარდგენას. ავადმყოფობა დადასტურებულ უნდა იქნეს სამედიცინო დაწესებულების ხელმძღვანელის მიერ ხელმოწერილი დოკუმენტით, რომელიც პირდაპირ მიუთითებს სასამართლო პროცესზე გამოცხადების შეუძლებლობაზე.

ექსპერტიზის დასკვნაში მითითებული გარემოებებისა და კასატორის პრეტენზიათა გათვალისწინებით, სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, დასტურდება მტკიცებულების წარდგენის შეუძლებლობის „სხვა საპატიო მიზეზი“, თავის მხრივ, ამ დოკუმენტის სადავო გარემოებებთან ერთობლივად შეფასების გარეშე საქმეზე ობიექტური გადაწყვეტილების მიღება შეუძლებელია.

შესაბამისად, სამართლებრივ დასაბუთებასაა მოკლებული გასაჩივრებული განჩინების დასკვნა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის შესაბამისად, ახალი მტკიცებულებების განსახილველად დაშვებაზე უარის თქმის შესახებ, ასევე გარიგების დადებისას მხარის ქმედუუნარობის ფაქტის დაუდასტურებლობის თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წინამდებარე დავის სწორად გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობისაა იმ საკითხის დადგენა, ხელწერილში გამოვლენილი გარეგანი ნება შეესაბამება თუ არა ნების გამომვლენის ნამდვილ სურვილს, რამდენადაც სამოქალაქო კოდექსის 58-ე მუხლი (რომელმაც საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 8 ოქტომბრის გადაწყვეტილების შემგომ გარკვეული რედაქციული ცვლილება განიცადა) გარიგების ნამდვილობას სწორედ ნების გაცნობიერებულ გამოვლენას უკავშირებს.

ამასთანავე, საკასაციო პალატა მხედველობაში იღებს იმ გარემოებასაც, რომ საკასაციო საჩივარს ერთვის 2013 წლის 19 ივლისის ლ.ს.ის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნა, რომლის თანახმადაც ე.ბ.ს აღენიშნება ჭკუასუსტობა, თავის ფსიქიური მდგომაროებით ე.ბ.ს არ შეუძლია შეიგნოს თავისი მოქმედების მნიშვნელობა და განაგოს იგი. დასკვნის კლევითი ნაწილის თანახმად, ე.ბ.ს აღენიშნება ინტელექტუალურ-მნესტიკური ფუნქციების მკვეთრი დეფიციტი; დეზორიენტაცია, მიზანმიმართული და პროდუქტიული კონტაქტის გაძნელება, შეკითხვის არსის წვდომა-გააზრებისა და ყურადღების კონცენტრაციის უაღრესად გაძნელება; დაშლილი, უკიდურესად შენელებულ-გაღარიბებული აზროვნება; ოლიგოფაზიური (ნელი, მონოტონური, გრამატიკულად გასადავებული) მეტყველება; ამნეზიური აფაზია; გუნება-განწყობის აპათიური ფონი; ერთფეროვანი, ზედაპირული, ზერელე, გასადავებული ემოციური რეაქციები; უკრიტიკობა.

ბუნებრივია, საკასაციო პალატა ითვალისწინებს იმ გარემოებას, რომ ამ ინსტანციის სასამართლოში მტკიცებულებათა წარმოდგენას მოქმედი კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს, თუმცა, გასათვალისწინებელია, რომ ეს მტკიცებულება მოპოვებულია თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიმართვით ჩატარებული საექსპერტო კვლევის გზით და სწორედ ამ ექსპერტიზაზე დაყრდნობით დაადგინა საქალაქო სასამართლომ 2013 წლის 12 ნოემბრის განჩინებით ე.ბ.ს ქმედუუნარობა, რაც საკასაციო წესით საქმის განხილვისას, კასატორისათვის წარმომადგენლის დანიშვნამდე, საქმის წარმოების შეჩერების საფუძველი გახდა.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საპროცესო ნორმების დარღვევის კუთხით კასატორმა დასაშვები პრეტენზია წარმოადგინა, რაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძველია, რამდენადაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

საკასაციო სასამართლო ასევე სრულად იზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომლის თანახმადაც სააპელაციო სასამართლომ არასწორად არ დააკმაყოფილა აპელანტის შუამდგომლობა საქმის წარმოების შეჩერების თაობაზე. ამ თვალსაზრისით საქმეში წარმოდგენილია თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 6 ივნისის განჩინება, რომლის თანახმადაც ლ.ბ.ის განცხადებაზე ბებიის - ე.ბ.ის ქმედუუნაროდ აღიარების შესახებ, დაინიშნა სასამართლო ფსიქიატრიული ექსპერტიზა.

სააპელაციო სასამართლომ შუამდგომლობის შესწავლით დაადგინა, რომ სახეზე არ იყო საქმის წარმოების შეჩერების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე და 280-ე მუხლებით გათვალისწინებული საფუძვლები.

საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს ქვემდგომი სასამართლოს მსჯელობას, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით საქმის წარმოების შეჩერებისათვის სავალდებულო წინაპირობას წარმოადგენს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების არსებობა პირის ქმედუუნაროდ აღიარების თაობაზე, რაც საქმის სააპელაციო წესით განხილვის ეტაპზე წარდგენილი არ ყოფილა, თუმცა გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ შუამდგომლობას აპელანტმა დაურთო საქალაქო სასამართლოს განჩინება, რომლითაც ირკვევა, რომ ე.ბ.ს ქმედუუნაროდ აღიარების საკითხის გადაწყვეტის მიზნით დაინიშნა სასამართლო ფსიქიატრიული ექსპერტიზა.

საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, წარდგენილი მტკიცებულება იძლეოდა საქმის წარმოების შეჩერების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ საფუძველს (საქმის განხილვა შეუძლებელია სხვა საქმის გადაწყვეტამდე, რომელიც განხილულ უნდა იქნეს სამოქალაქო სამართლის ან ადმინისტრაციული წესით), რადგანაც სხვა შემთხვევაში, შეუძლებელი გახდება ამავე კოდექსის მე-5 მუხლით განმტკიცებული მხარეთა თანასწორობის პრინციპის შენარჩუნება, რა დროსაც სათანადოდ იქნება დაცული ქმედუუნარო მხარის ინტერესები, კანონით გათვალისწინებული წესით შეძლოს საკუთარი უფლების ჯეროვანი დაცვა. სააპელაციო სასამართლოს საოქმო განჩინება ამ კუთხით არ შეიცავს დამაჯერებელ მსჯელობას.

საკასაციო სასამართლო მხედველობაში იღებს იმ გარემოებასაც, რომ მ.ლ.ის სახელზე 2013 წლის 28 თებერვალს გაცემული მინდობილობა ხელმოწერილია ე.ბ.ის მიერ, რაც ექსპერტიზის დასკვნის გათვალისწინებით, მისი ნამდვილად მიჩნევის გამომრიცხავი გარემოებაა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მულის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ სასამართლომ საქმე განიხილა ერთ-ერთი მხარის დაუსწრებლად, რომელსაც არ მიუღია შეტყობინება კანონით დადგენილი წესით ან მისი კანონიერი წარმომადგენლის გარეშე, თუ ასეთი წარმომადგენლობა კანონით იყო გათვალისწინებული, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ასეთი კანონიერი წარმომადგენელი ცნობს სასამართლო პროცესის წარმართვის მართლზომიერებას. ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ:

ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა;

ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა.

მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან სახეზეა, როგორც მტკიცებულებათა ხელახალი გამოკვლევის აუცილებლობა, ასევე გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველი, საკასაციო სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას, თავად მიიღოს გადაწყვეტილება დავაზე, ხოლო სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას მტკიცებულებათა ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური განხილვის შედეგად უნდა დაადგინოს დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები და ამ გარემოებების შესაბამისად გადაწყვიტოს სარჩელის საფუძვლიანობა.

რაც შეეხება საკასაციო საჩივარზე დართულ მტკიცებულებებს, როგორც განიმარტა, საკასაციო პალატა არაა უფლებამოსილი მიიღოს ისინი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრული საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის ფარგლების გათვალისწინებით (გარდა ლ.ს.ის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ბიუროს დასკვნისა, რომელიც საქალაქო სასამართლოს განჩინებასთან ერთად საქმის წარმოების შეჩერებას დაედო საფუძვლად), ამავე კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე კი, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არა აქვთ. ამ გარემოების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ე.ბ.ს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულებები (ტ. II, ს.ფ.119-149) 31 ფურცლად, ასევე 2013 წლის 7 ოქტომბრის Nა-3126-13 განცხადებაზე დართული მტკიცებულებები 2 ფურცლად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ე.ბ.ს საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 23 ივლისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. კასატორს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულებები (ტ. II, ს.ფ.119-149) 31 ფურცლად, ასევე 2013 წლის 7 ოქტომბრის Nა-3126-13 განცხადებაზე დართული მტკიცებულებები 2 ფურცლად.

4. ე.ბ.ისახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

5. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

პ. ქათამაძე