საქმე №ას-94-88-2015 8 აპრილი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – სსიპ ლ.ლ.ს.ს.ს.ე.ე.ბ. (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ.ჩ. (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 2 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ.ჩ.მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში სსიპ ლევან ლ.ს.ს.ს.ე.ე.ბ.ს მიმართ 2012 წლის 1 მარტის №26/1 ბრძანების ბათილად ცნობის, კრიმინალისტიკური დეპარტამენტის დოკუმენტების ტექნიკური და ხელწერის ექსპერტის თანამდებობაზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის - 30 000 ლარის ანაზღაურების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

2012 წლის 1 მარტის №26/1 ბრძანებით მოსარჩელეს უსაფუძვლოდ შეუწყდა უვადო შრომის ხელშეკრულება. დამსაქმებელმა უვადო შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ გადაწყვეტილება დააფუძნა შეუსწავლელ და გამოუკვლეველ გარემოებებს.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 4 ივნისის გადაწყვეტილებით მ.ჩ.ს სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 2 დეკემბრის გადაწყვეტილებით მ.ჩ.ს სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ახალი გადაწყვეტილებით მ.ჩ.ს სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ ლევან ლ.ს.ს.ს.ე.ე.ბ.ს უფროსის 2012 წლის 1 მარტის №... ბრძანება მ.ჩ.ს სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ, მ.ჩ. აღდგენილ იქნა სსიპ ლ.ს.ს.ს.ე.ე.ბ.ს კრიმინალური ექსპერტიზის დეპარტამენტის დოკუმენტების ტექნიკური და ხელწერის ექსპერტიზის სამმართველოს ექსპერტის თანამდებობაზე შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად გამოიყენა შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მოქმედი რედაქცია და არ გამოიყენა შრომის კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილი (როგორც ადრინდელი, ისე მოქმედი რედაქციები) სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილთან ერთად სახელშეკრულებო მოთხოვნების 3 წლიან ხანდაზმულობასთან მიმართებით.

სასამართლოს განმარტებით, შრომითი ურთიერთობა შეწყდა 2012 წლის 1 მარტს, ანუ მაშინ როცა არ მოქმედებდა შრომის კოდექსის დღეს მოქმედი 38-ე მუხლის მე-6 ნაწილი. 2012 წლის მარტის მდგომაროებით მოქმედებდა სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრული 3-წლიანი ხანდაზმულობის ვადა.

შრომის კოდექსში 2013 წელს შეტანილი ცვლილებები არ შეიცავენ დათქმას მათ უკუქცევით ძალაზე, ხოლო ერთთვიანი გასაჩივრების ვადა უდავოდ აუარესებს პირის მდგომარეობას სამწლიანი გასაჩივრების ვადასთან შედარებით, ამდენად, შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-6 ნაწილი არ შეიძლებოდა გავრცელებულიყო მის ამოქმედებამდე წარმოშობილ სამართალურთიერთობებზე.

სასამართლოს შეფასებით, 2012 წლის 1 მარტის გასაჩივრებული ბრძანება ემყარებოდა იმ დროს მოქმედი შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტსა და 38-ე მუხლს. ამ ნორმებით დასაშვები იყო შრომითი ურთიერთობების შეწყვეტა ხელშეკრულების მოშლით, რომელიც შეიძლებოდა მოშლილიყო ერთ-ერთი მხარის ინიციატივით. თავად ბრძანებაში არ იყო აღნიშნული რაიმე კონკრეტული მოტივი ან დასაბუთება, თუ რის გამო იქნა გამოყენებული დისციპლინარული პასუხისმგებლობის სწორედ ეს ღონისძიება აპელანტის მიმართ.

პალატამ მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე, რომლის თანახმადაც „შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით მხარეთათვის მინიჭებული უფლება შეზღუდვადია, ვინაიდან არ არსებობს აბსოლუტური, შეუზღუდავი სამოქალაქო უფლება. იგი ყოველთვის შემოიფარგლება მისი განხორციელების მართლზომიერებით. სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული უფლების გამოყენების მართლზომიერება უნდა შეემოწმებინა შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე ადმინისტრაციის ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად“.

მიუხედავად იმისა, რომ ბრძანებაში არ იყო აღნიშნული, დამსაქმებელმა განმარტა, რომ დასაქმებული გათავისუფლდა იმ მოტივით, რომ იგი არ გამოცხადდა სამსახურში დღის მეორე ნახევარში, მას შემდეგ, რაც მან სხვა ქალაქში შეასრულა სამსახურეობრივი ვალდებულებები. მოწმედ დაკითხულმა ლ.სიმონიშვილმა უჩვენა, რომ მან აპელანტის სატელეფონო ზარი მიიღო დაახლოებით 16:00 საათზე.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მისი შემოწმების საგანს წარმოადგენდა ის, თუ რამდენად მართლზომიერად იქნა გამოყენებული შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა ასეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობისას.

სასამართლოს განმარტებით, როცა საქმეში არაა წარმოდგენილი დასაქმებულის მიმართ დისციპლინარული პასუხისმგებლობის გამოყენების რაიმე სხვა მტკიცებულება, და ისეთ ვითარებაში როდესაც აპელანტი დღის პირველ ნახევარში ასრულებდა სამსახურეობრივ მოვალეობებს, დღის მეორე ნახევარში კი აცნობა ხელმძღვანელ მუშაკს რომ ვერ ახერხებდა სამსახურში გამოცხადებას, ეს გარემოებები არ წარმოდგენენ საფუძველს, რათა მის მიმართ სახდელის სახით პირდაპირ სამუშაოდან დათხოვნა ყოფილიყო გამოყენებული. მით უფრო, რომ დამსაქმებლის შინაგანაწესის მე–11 მუხლი ითვალისწინებდა სხვა სახის დისციპლინური ღონისძიებების გამოყენების შესაძლებლობასაც.

პალატამ განმარტა, რომ დასაქმებულთა შრომითი უფლებების დაცვის კუთხით მეტად მნიშნელოვანია დამსაქმებლის მიერ მისთვის მინიჭებული უფლებებით კეთილსინდისიერად სარგებლობა. ამ თვალსაზრისით განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭებოდა შრომის სამართალში მოქმედ „Ultima Ratio-ს“ პრინციპის დაცვას, რაც იმას ნიშნავს, რომ დასაქმებულის გათავისუფლება გამოყენებულ უნდა იქნეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც დასაქმებულის მიმართ, მის მიერ განხორციელებული გადაცდომის ხასიათიდან გამომდინარე, უფრო მსუბუქი სანქციის შეფარდებას აზრი აქვს დაკარგული. დასაქმებულის მიერ განხორციელებული ყოველი დარღვევა უნდა შეფასდეს მისი სიხშირის, სიმძიმისა და, რაც მთავარია, შედეგობრივი თვალსაზრისით. შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ იმ პირის მიმართ, რომელსაც არ ჰქონია დისციპლინური სანქცია დაკისრებული, შრომითი ხელშეკრულების პირდაპირ შეწყვეტა ეწინააღმდეგებოდა მის მიერ განხორციელებული ქმედების სიმძიმეს, რის გამოც 2012 წლის 1 მარტის ბრძანება ბათილად უნდა ყოფილიყო ცნობილი.

სასამართლოს განმარტებით, შრომის კოდექსის 32-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, მოცდენად უნდა ჩათვლილიყო ისეთი ვითარებაც, როდესაც შრომის ხელშეკრულების არამართლზომიერად მოშლის შედეგად, დასაქმებულს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მოვალეობების შესრულების შესაძლებლობა ესპობა, ვინაიდან ამავე დროს, არსებობს დასაქმებულის ნება, განახორციელოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება და მიიღოს შესაბამისი ანაზღაურება. სასამართლოს განმარტებით, შრომითი ხელშეკრულების არამართლზომიერად მოშლის მომენტიდან დასაქმებულის სამუშაოზე აღდგენამდე დრო დასაქმებულის ბრალით გამოწვეული მოცდენა.

ვინაიდან შრომითი ხელშეკრულება შეწყდა 2012 წლის 1 მარტს, შემდეგ გასული იყო 31 თვე. დასაქმებულის ანაზღაურება, შრომითი ხელშეკრულების 5.2 პუნქტის თანახმად, შეადგენდა 1250 ლარს (დაუქვითავი სახით). ამასთან, ვინაიდან აპელანტი ითხოვდა მხოლოდ 30 000 ლარის დაკისრებას, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248–ე მუხლის თანახმად, სარჩელი უნდა დაკმაყოფილებულიყო ამ ოდენობით.

აპელანტმა ასევე მოითხოვა სამუშაოზე აღდგენა, რაც სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლისა და შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილის შესაბამისად დაკმაყოფილებას ექვემდებარებოდა.

სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 2 დეკემბრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სსიპ ლ. ს. ს.ს. ე. ე. ბ.მ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება დაუსაბუთებელია და არსებობს მისი გაუქმების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ პუნქტით გათვალისწინებული საფუძველი, რადგანაც სააპელაციო პალატამ არასწორად მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტები. ამ კუთხით სასამართლოს მსჯელობა არ გამომდინარეობს საქმის მასალებიდან.

სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა კანონის დროში მოქმედების პრინციპი, სადავო ურთიერთობაზე უნდა გავრცელებულიყო ადრე მოქმედი რედაქციის კანონის ნორმა ყველა იმ ურთიერთობაზე, რომლებიც მ.ჩ.მ და სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულმა ბიურომ მოიმოქმედა ახალი ნორმატიული აქტის ამოქმედებამდე. ხოლო ახალი ნორმის ამოქმედების შემდეგ მხარეთა მიერ განხორციელებული ქმედება უნდა დარეგულირებულიყო უკვე ქცევის ახალი წესით, რადგანაც მ.ჩ.მ თავისი უფლებების დასაცავად მიმართა სასამართლოს იმ ვადის გასვლის შემდგომ, რასაც ითვალისწინებდა შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-6 ნაწილი.

მ.ჩ.ს გათავისუფლების თაობაზე სადავო ბრძანება გამოცემული იყო 2012 წლის 01 მარტს, შესაბამისად, მ.ჩ.ს მიმართ არსებულ ფაქტებს 2013 წლის 5 ივლისამდე მოაწესრიგებს 2011 წლის 9 აპრილის რედაქციით მოქმედი შრომის კოდექსის ნორმები, თუმცა მ.ჩ.ს ნებისმიერი მოქმედება, რომელიც განხორციელდა 2013 წლის 5 ივლისიდან და ეხება მის სამუშაოზე აღდგენას, უნდა დარეგულირდეს შრომის კოდექსის 2013 წლის 12 ივნისის რედაქციის შესაბამისად, რაც იმას არ ნიშნავს, რომ შრომის კოდექსის ახალ რედაქციას მიენიჭა უკუქცევითი ძალა. შესაბამისად, მ.ჩ., საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-6 ნაწილის საფუძველზე, ვალდებული იყო სასამართლოსთვის მიემართა 2013 წლის 5 ივლისიდან 30 კალენდარული დღის ვადაში, ამასთან, სარჩელის 2013 წლის 24 ოქტომბერს წარდგენით დაირღვა კანონით დადგენილი ხანდაზმულობის ვადა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 27 იანვრის განჩინებით სსიპ ლ.ლ.ს.ს.ს.ე.ე.ბ.ს საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლითა და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა სსიპ ლ.ს.ს.ს.ე.ბ.ს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნას შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივრის შესწავლით ირკვევა, რომ კასატორი სააპელაციო სასამართლოს 2014 წლის 2 დეკემბრის გადაწყვეტილების გაუქმებას ძირითადად იმ საფუძვლით მოითხოვს, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა კანონის დროში მოქმედების პრინციპი, რასაც საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს და მიიჩნევს, რომ ამ კუთხით სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა ნორმათა სწორი ანალიზიდან გამომდინარეობს. გარდა აღნიშნულისა, სააპელაციო პალატის განმარტება სრულ თანხვედრაშია მსგავს საკითხზე საქართველო უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ ერთგვაროვან პრაქტიკასთან, კერძოდ, ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მხარის არგუმენტი, რომ ქვემდგომმა სასამართლომ არასწორად არ იხელმძღვანელა შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მოქმედი რედაქციის მე-7 ნაწილით, როდესაც შრომითი ურთიერთობა ამ ნორმის ამოქმედებამდე იყო შეწყვეტილი. საკასაციო პალატის განმარტებით, „ის ფაქტი, რომ მოსარჩელემ მოპასუხის მხრიდან შრომითი ურთიერთობის დარღვევიდან დაუყოვნებლივ არ წარადგინა სარჩელი სასამართლოში, არ შეიძლება განვიხილოთ დასაქმებულის არაკეთილსინდისიერ ქმედებად, მით უმეტეს იმ პირობებში, როცა მოსარჩელემ საკუთარი უფლების რეალიზაცია სარჩელის აღძვრის დროისათვის არსებული სახელშეკრულებო ხანდაზმულობის ზოგად ვადაში განახორციელა და მისი ქმედება კანონიერ მიზნებს ემსახურება“. (იხ. სუსგ №ას-902-864-2014, 30 მარტი, 2015 წელი).

ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით, რადგანაც დასაქმებულის გათავისუფლების დროისათვის მოქმედი შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის განმარტების თაობაზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული ერთგვაროვანი პრაქტიკა, რაც ასახულია გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში (იხ. სუსგ №ას-545-513-2012, 5 ოქტომბერი, 2012 წელი; №ას-106-101-2014, 2 ოქტომბერი, 2014 წელი; №ას-893-851-2013, 7 ნოემბერი, 2014 წელი; №ას-1391-1312-2012, 10 იანვარი, 2014 წელი).

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას სსიპ ლ.ლ.ს.ს.ს.ე.ე.ბ.ს საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ სსიპ „ლ.ს.ს.ს.ე.ე.ბ.ს“ უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2015 წლის 15 იანვარს N.... საგადახდო მოთხოვნით გადახდილი 1 617,50 ლარის 70% – 1 132,25 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სსიპ ლევან ლ.ს.ს.ს.ე.ე.ბ.ს საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ სსიპ ლ.ს.ს.ს.ე.ე.ბ.ს (ს/N...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2015 წლის 15 იანვარს N საგადახდო მოთხოვნით გადახდილი 1 617,50 ლარის 70% – 1 132,25 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური