საქმე №ას-1308-1246-2014 03 აპრილი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს „ბ-ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს სადაზღვევო კომპანია „უ-ი“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 24 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ვალდებულების დარღვევით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

შპს სადაზღვევო კომპანია „უ-მა“ სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ბ-ს“ მიმართ ვალდებულების დარღვევით მიყენებული ზიანის - 47 526.24 ლარის ანაზღაურების მოთხოვნით. სარჩელის ფაქტობრივ გარემოებად მითითებულია, რომ 2011-2013წწ.-ში შპს სადაზღვევო კომპანია „უ-სა“ და შპს „ბ-ს“ შორის სხვადასხვა დროს გაფორმდა სადაზღვევო ხელშეკრულებები, რომლის თანახმად, მოპასუხემ მოსარჩელისაგან შეიძინა შემდეგი სადაზღვევო პროდუქტები: ქონების დაზღვევა, ავტოსატრანსპორტო საშუალებათა დაზღვევა, ტვირთების დაზღვევა, გარანტიების დაზღვევა და ასევე მოპასუხესთან დასაქმებულ პირთა სამედიცინო დაზღვევა. მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების თანახმად, მოპასუხეს ეკისრებოდა სადაზღვევო პრემიების გადახდის ვალდებულება, იმის მიუხედავად არსებობდა თუ არა სადაზღვევო შემთხვევა. სადაზღვევო პრემიების გადახდის ვალდებულება მოპასუხემ არ შეასრულა.

სარჩელზე წარდგენილი შესაგებლით მოპასუხემ დაადასტურა სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, რომ 2011-2013წწ.-ში შპს სადაზღვევო კომპანია „უ-სა“ და შპს „ბ-ს“ შორის მართლაც გაფორმდა სადაზღვევო ხელშეკრულებები, რომლის თანახმად, მოპასუხემ მოსარჩელისაგან შეიძინა შემდეგი სადაზღვევო პროდუქტები: ქონების დაზღვევა, ავტოსატრანსპორტო საშუალებათა დაზღვევა, ტვირთების დაზღვევა, გარანტიების დაზღვევა და ასევე მოპასუხესთან დასაქმებულ პირთა სამედიცინო დაზღვევა. თუმცა სადავოდ გახადა მოპასუხის მიერ ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის ფაქტი და აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის არსებული სახელშეკრულებო ურთიერთობები მოიცავდა სხვადასხვა მიმართულებას, როგორიცაა უძრავი/მოძრავი ქონების, ფინანსური რისკების და თანამშრომლების ჯანმრთელობის დაზღვევას, რაც იმაზე მეტყველებს, რომ მხარეთა შორის გაფორმდა რამოდენიმე ერთმანეთისაგან დამოუკიდებელი ხელშეკრულებები. წარმოდგენილი სარჩელიდან კი, არ ირკვეოდა თუ კონკრეტულად რომელი ხელშეკრულების დარღვევის შედეგად დადგა სარჩელით მოთხოვნილი ზიანი. ამასთან, მოპასუხემ პრეტენზია გამოთქვა იმ ფაქტთან მიმართებაში, რომ მზღვეველს სამოქალაქო კოდექსის 817-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი წესით სადაზღვევო პრემიის გადაუხდელობის შემდეგ წერილობით უნდა მიემართა დამზღვევისათვის და განესაზღვრა სადაზღვევო პრემიის გადახდის ორკვირიანი ვადა და გაეფრთხილებინა იგი შესაძლო შედეგების თაობაზე, რაც მისი მხრიდან არ განხორციელდა. პირიქით, როგორც წარმოდგენილი სარჩელით ირკვეოდა მოსარჩელე დაელოდა დაზღვევის ხელშეკრულების ვადის ამოწურვას და მხოლოდ მისი მოქმედების ვადის ამოწურვის შემდეგ მიმართა სასამართლოს მოპასუხეზე თანხის დაკისრების მოთხოვნით, რაც მზღვეველის/მოსარჩელის არაკეთილსინდისიერებაზე მეტყველებს.

ასევე, მოპასუხემ სადავოდ გახადა მოსარჩელის მიერ ნაკისრი ვალდებულებების ჯეროვნად შესრულების ფაქტი და აღნიშნა, რომ მზღვეველმა სადაზღვევო პრემიების გადაუხდელობის მიზეზით არ აანაზღაურა არც-ერთი სადაზღვევო შემთხვევა იმის მიუხედავად, რომ დამზღვევისა და მისი თანამშრომლების მიერ თავდაპირველ ეტაპზე ხდებოდა მზღვეველის ინფორმირება სადაზღვევო შემთხვევის დადგომასთან ერთად. ხოლო მოგვიანებით, დამზღვევის მხრიდან არც სადაზღვევო პრემიის გადახდა ხორციელდებოდა და არც მზღვეველის ინფორმირება.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 27 მარტის გადაწყვეტილებით შპს სადაზღვევო კომპანია „უ-ს“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი წარადგინა შპს სადაზღვევო კომპანია „უ-მ“. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 24 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და შპს სადაზღვევო კომპანია „უ-ის“ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. შპს „ბ-ს“ შპს სადაზღვევო კომპანია „უ-ს“ სასარგებლოდ დაეკისრა 37 073,94 ლარის გადახდა.

მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ 2011-2013წწ.-ში სხვადასხვა დროს შპს სადაზღვევო კომპანია „უ-ს“, როგორც „მზღვეველსა“ და შპს „ბ-ს“, როგორც „დამზღვევს“ შორის გაფორმდა სადაზღვევო ხელშეკრულებები და გაიცა შესაბამისი პოლისები. დადგენილია, რომ დამზღვევი ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ სადაზღვევო პრემიას არაჯეროვნად იხდიდა. ტვირთების დაზღვევის ხელშეკრულებებითა და ერთ-ერთი ქონების დაზღვევის ხელშეკრულებით (სადაზღვევო პოლისის №……) გათვალისწინებული სადაზღვევო პრემია დაზღვეულს მზღვეველისათვის საერთოდ არ გადაუხდია. სხვა სადაზღვევო ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე ვალდებულებები კი, დაზღვეულმა ნაწილობრივ შეასრულა და სადაზღვევო პრემია, ნაწილობრივ გადაიხადა, თუმცა ამ ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე, მას მზღვეველისათვის გადასახდელი დარჩა 37073,94 ლარი.

დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასებისათვის სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 799-ე და 815-ე მუხლებით, რომელთა სამართლებრივი ანალიზიდან გამომდინარეობს დამზღვევის ვალდებულება სადაზღვევო პრემიის გადახდის თაობაზე, რომელიც სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, ხელშეკრულების მეორე მხარემ/დამზღვევმა არ შეასრულა.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა დამზღვევის პოზიცია იმის თაობაზე, რომ მას ვალდებულება არ უნდა შეესრულებინა მზღვეველის მიმართ ინტერესის დაკარგვის გამო და მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 815-ე მუხლის მეორე ნაწილზე, რომელიც არეგულირებს ისეთ შემთხვევას, როცა დაზღვევის ხელშეკრულებისადმი ინტერესის დაკარგვის გამო, დამზღვევი გადის ხელშეკრულებიდან. ასეთ შემთხვევაში, მზღვეველს შეუძლია მოითხოვოს მხოლოდ ის შესატანი, რომელიც შეესაბამებოდა ნაკისრი რისკის ხანგრძლივობას. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ხელშეკრულებიდან გასვლა არის ნების გამოვლენა, რომელიც მიმართულია სამართლებრივი ურთიერთობის შეწყვეტისაკენ ამიტომ, სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლის თანახმად, ხელშეკრულებიდან გასვლა არის ცალმხრივი გარიგება თუმცა ამავე კოდექსის 52-ე მუხლის მიხედვით, გარიგების მხარის მიერ მარტოოდენ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობა არ ნიშნავს, რომ მან გამოხატა ხელშეკრულებიდან გასვლის ნება. ამ კოდექსის 51-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ხელშეკრულებიდან გასვლის ნება გამოვლენილად ჩაითვლებოდა, თუ იგი მიუვიდოდა მზღვეველს. შესაბამისად, დამზღვევს მზღვეველისათვის უნდა ეცნობებინა, რომ მან დაკარგა ინტერესი დაზღვევისადმი და, მხოლოდ ამ შემთხვევაში, ჩაითვლებოდა გარიგებები მოშლილად, რაც მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით არ დადასტურდა.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა დამზღვევის პოზიცია მზღვეველის მხრიდან ხელშეკრულების არაჯეროვნად შესრულების თაობაზე და აქვე, განმარტა, რომ ამ ფაქტობრივი გარემოების დადასტურების შემთხვევაშიც არ გათავისუფლდებოდა დამზღვევი სადაზღვევო პრემიის გადახდის ვალდებულებისაგან. ამ შემთხვევაში, მას შეეძლო, მოეშალა ხელშეკრულება ან მზღვეველისაგან ვალდებულების შესრულება მოეთხოვა, რაც არ განუხორციელებია. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ დამზღვევი სადაზღვევო კომპანიასთან დადებული ხელშეკრულებიდან არ გასულა, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მისი მხრიდან სადაზღვევო პრემიის გადახდის თაობაზე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება უნდა შესრულებულიყო.

ამავდროულად, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 816-ე მუხლის თანახმად, დაზღვევის ხელშეკრულება რეალური ხელშეკრულებაა. დაზღვევის ხელშეკრულება ვალდებულებებს წარმოშობს არა მისი დადების ან სადაზღვევო პოლისის გაცემის, არამედ პირველი სადაზღვევო შენატანის განხორციელების მომენტიდან. სასამართლომ მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 9 ოქტომბრის გადაწყვეტილებაზე საქმეზე №ას-1708-1602-2012, რომელშიც დაზღვევის ხელშეკრულება განიმარტა, როგორც რეალური ბუნების, ორმხრივ მავალდებულებელი გარიგება. იმის გათვალისწინებით, რომ №……; №…..; №…..; №…..; №…..; №…..; №…..; №….. და №….. სადაზღვევო პოლისებიდან გამომდინარე, დამზღვევს მზღვეველის წინაშე გადახდის ვალდებულება არ წარმოშობია ამ ნაწილში, მზღვეველის მოთხოვნა უსაფუძვლოდ იქნა მიჩნეული.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება შპს „ბ-მა“ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის ძირითადი დასაბუთება იმ გარემოებას ემყარება, რომ დამზღვევის მიერ სადაზღვევო პრემიის გადახდის დაგვიანების შემდეგ მზღვეველი აღარ გასცემდა სადაზღვევო შემთხვევით გამოწვეულ სადაზღვევო ანაზღაურებას. კასატორი მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლზე და აღნიშნავს, რომ მისი, როგორც დამზღვევის ინტერესი სადაზღვევო ხელშეკრულების მიმართ იარსებებდა მხოლოდ სადაზღვევო პრემიის გადახდისას.

კასატორმა მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლზე და მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მზღვეველმა ბოროტად გამოიყენა მისი უფლება, რაც იმაში გამოიხატა, რომ მზღვევლი დაელოდა სადაზღვევო ხელშეკრულების მოქმედების ვადის ამოწურვას და როგორც კი, სამოქალაქო კოდექსის 817-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, გამოირიცხა კონტრაჰენტის მხრიდან საპასუხო მოთხოვნების წარდგენის შესაძლებლობა, გამოიყენა უფლების დაცვის სასარჩელო ფორმა.

ამასთან, კასატორი თავისი პოზიციის გასამყარებლად მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 817-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და აღნიშნავს, რომ მზღვეველს სადაზღვევო პრემიის გადაუხდელობის შემდეგ წერილობით უნდა მიემართა დამზღვევისათვის და განესაზღვრა სადაზღვევო პრემიის გადახდის ორკვირიანი ვადა და გაეფრთხილებინა იგი შესაძლო შედეგების თაობაზე, რაც მისი მხრიდან არ განხორციელდა. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მზღვევლს ხელშეკრულების ვადის გასვლამდე არავითარი სამართლებრივი მექანიზმი არ გამოუყენებია დამზღვევისათვის სადაზღვევო პრემიის დასაკისრებლად, კონტრაჰენტს შეექმნა რწმენა, რომ დაზღვევის ხელშეკრულებები მოშლილი იყო, ვინაიდან ხელშეკრულების არც ერთი მხარე არ ასრულებდა ნაკისრ ვალდებულებას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 13 მარტის განჩინებით შპს „ბ-ს“ საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთება, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს.

მოცემულ საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილადაა ცნობილი დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2011-2013წწ.-ში სხვადასხვა დროს შპს სადაზღვევო კომპანია „უ-ს“, როგორც „მზღვეველსა“ და შპს „ბ-ს“, როგორც „დამზღვევს“ შორის გაფორმდა სადაზღვევო ხელშეკრულებები და გაიცა შესაბამისი პოლისები.

უდავო გარემოებაა დამზღვევის მიერ დაზღვევის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სადაზღვევო პრემიის გადახდის ფაქტი. ასევე დადგენილია, რომ ტვირთების დაზღვევის ხელშეკრულებებითა და ერთ-ერთი ქონების დაზღვევის ხელშეკრულებით (სადაზღვევო პოლისის №…..) გათვალისწინებული სადაზღვევო პრემია დაზღვეულს მზღვეველისათვის საერთოდ არ გადაუხდია. სხვა სადაზღვევო ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე ვალდებულებები კი, დაზღვეულმა ნაწილობრივ შეასრულა და სადაზღვევო პრემია, ნაწილობრივ გადაიხადა.

იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ შპს „ბ-ს“ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ ზემოთ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები სადავო არ გაუხდია, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მათ საკასაციო პალატისათვის სავალდებულო ძალა გააჩნიათ.

წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით კასატორი სადავოდ ხდის შპს სადაზღვევო კომპანია „უ-ის“/მზღვეველის უფლებას შპს „ბ-ს“/დამზღვევის მიმართ ვალდებულების დარღვევით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე. კასატორის აღნიშნულ პოზიციას საკასაციო პალატა იზიარებს და მიიჩნევს, რომ ამ კუთხით კასატორმა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დასაშვები საკასაციო პრეტენზია წარმოადგინა.

პირველ რიგში, საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ მოცემულ შემთხვევაში, შპს სადაზღვევო კომპანია „უ-ის“/მზღვეველის სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენდა შპს „ბ-ის“/დამზღვევის მიერ დაზღვევის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების დარღვევით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. მოცემულ საქმეზე კი, შპს სადაზღვევო კომპანია „უ-ის“/მზღვევლის მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივ საფუძვლად გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მითითებულია სამოქალაქო კოდექსის 799-ე და 815-ე მუხლები, რომელიც ადგენს დამზღვევის ვალდებულებას სადაზღვევო პრემიის გადახდის თაობაზე და მისგან გამომდინარე მხარეთა უფლებებსა და მოვალეობებს. შესაბამისად, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად არამართებულად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 799-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, რის გამოც გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში გამოყენებული ნორმების საფუძველზე სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობებზე სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს და განმარტავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, შპს სადაზღვევო კომპანია „უ-ს“, როგორც „მზღვევლსა“ და შპს „ბ-ს“, როგორც „დამზღვევს“ შორის გაფორმებული ხელშეკრულება არის დაზღვევის ხელშეკრულება, რომელიც თავის მხრივ, რეალურ ხელშეკრულებათა კატეგორიას განეკუთვნება და ამავდროულად, წარმოადგენს ორმხრივად მავალდებულებელ გარიგებას (სკ-ის 799-ე მუხ.), კერძოდ, ერთი მხრივ, დამზღვევის სახელშეკრულებო ვალდებულებას წარმოადგენდა სადაზღვევო პრემიის ხელშეკრულებით დადგენილ ვადაში გადახდა და მეორე მხრივ, მზღვეველის ვალდებულებას წარმოადგენდა სადაზღვევო შემთხვევის ანაზღაურების ვალდებულება. უდავო გარემოებაა, რომ დამზღვევის მხრიდან დაირღვა სადაზღვევო პრემიის გადახდის ვალდებულება. ხელშეკრულების პირობების ამგვარი დარღვევის შემთხვევაში, ხელშეკრულების მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის რეგულირების სამართლებრივი მექანიზმი გათვალისწინებულია სამოქალაქო კოდექსის 817-ე მუხლში, რომელის დანაწესით, თუ სადაზღვევო შესატანი დროულად არ არის გადახდილი, მაშინ მზღვეველს შეუძლია წერილობით განსაზღვროს გადახდის ორკვირიანი ვადა, ამასთან, უნდა მიუთითოს იმ შედეგებზე, რომლებიც ვადის გასვლას მოჰყვება. თუ ვადის გასვლის შემდეგ დადგება სადაზღვევო შემთხვევა და ამ დროისათვის დამზღვევის მიერ გადაცილებულია შესატანის ან პროცენტების გადახდის ვადა, მაშინ მზღვეველი თავისუფლდება თავისი მოვალეობებისაგან. ამავე კოდექსის 818-ე მუხლის დანაწესით კი, თუ დამზღვევმა თავის დროზე არ შეიტანა სადაზღვევო შესატანი, მზღვეველს შეუძლია ერთი თვით ადრე გააფრთხილოს დამზღვევი ხელშეკრულების მოშლის თაობაზე და ამ ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდეგ მოშალოს იგი.

ზემოთმოხმობილ ნორმათა სამართლებრივი რეგულირების მიზანი სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ სადაზღვევო შესატანის შეთანხმებულ ვადაში გადაუხდელობისას, მზღვეველს ევალება გონივრულ ვადებში შეატყობინოს დამზღვევს მოსალოდნელი შედეგები. მზღვეველის ქცევის ამგვარი სტანდარტის არსებობა განპირობებულია სწორედ კერძო სამართლის სუბიექტების კეთილსინდისიერი ქცევის ფარგლებით (სკ-ის მე-8 მუხლის მე-3 ნაწ.). მართალია სამოქალაქო კოდექსის 817-ე-818-ე მუხლები არ წარმოადგენს მავალდებულებელ ნორმებს, მაგრამ სწორედ კეთილსინდისიერების პრინციპი ავალდებულებს მზღვეველს მართლზომიერად გამოიყენოს მისთვის მინიჭებული უფლება და სადაზღვევო პრემიის გადაუხდელობის შემთხვევაში, დროულად გააფრთხილოს დამზღვევი ხელშეკრულების მოშლის თაობაზე, არ დაელოდოს ხელშეკრულების ვადის გასვლას და სწორედ ამ პერიოდს არ დაუკავშიროს სადაზღვევო შესატანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების რეალიზაცია. როგორც განსახილველი საქმის მასალებითაა დადგენილი მზღვეველი, რომლის მიმართაც არაერთგზის დაირღვა სადაზღვევო პრემიის გადახდის ვალდებულება დაელოდა სადაზღვევო ხელშეკრულების მოქმედების ვადის ამოწურვას და მხოლოდ ხელშეკრულების ვადის ამოწურვის შემდეგ მოითხოვა დარღვეული უფლების დაცვა, ისე რომ მას დამზღვევთან სახელშეკრულებო ურთიერთობის პერიოდში არცერთხელ არ გამოუყენებია კონტრაჰენტის/დამზღვევის წერილობითი გაფრთხილების ფორმა. მზღვეველის უმოქმედობას კი, ამ ტიპის დავის გადაწყვეტისათვის არა მხოლოდ თეორიული, არამედ უდიდესი პრაქტიკული მნიშვნელობა გააჩნია, რადგანაც დამკვიდრებული პრაქტიკის მიხედვით თუკი მზღვეველი, რომლის მიმართაც არ სრულდება სადაზღვევო პრემიის გადახდის ვალდებულება, წერილობით არ გააფრთხილებს დამზღვევს მოსალოდნელ შედეგებზე იგი კარგავს სადაზღვევო პრემიის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას სახელშეკრულებო ურთიერთობის ამოწურვის შემდეგ (საკასაციო პალატის აღნიშნული მსჯელობა შესაბამისობაშია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ მსგავსი ტიპის საქმეებზე დადგენილ პრაქტიკასთან, იხ., სუს 21.02.2013წ.-ის Nას-85-81-2013წ.-ის განჩინება).

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, იურიდიულად დაუსაბუთებელია გასაჩივრებული განჩინება (სსკ-ის 393-ე მუხლი). აღნიშნული გარემოება, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, ხსენებული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები.

მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე.

საკასაციო პალატა ხაზს უსვამს იმ საკითხს, რომ შპს სადაზღვევო კომპანია „უ-ის“/მზღვეველის სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენდა შპს „ბ-ის“/დამზღვევის მიერ დაზღვევის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების დარღვევით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ იმ საკითხის დადებითად გადაწყვეტა, საფუძვლიანია თუ არა სარჩელი, დამოკიდებულია რამდენიმე პირობის არსებობაზე, მათ შორის: უნდა მოიძებნოს სამართლის ნორმა, რომელიც მიესადაგება განსახილველ შემთხვევას; მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის დადგენის შემდეგ უნდა მოხდეს იმის შემოწმება, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები პასუხობს თუ არა გამოსაყენებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებს (შემადგენლობას).

სამართალწარმოების შეჯიბრებითობის პრინციპის მიხედვით მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები (სსკ-ის მე-4 მუხ.). აღნიშნულიდან გამომდინარე, საქმის განმხილველი სასამართლოსათვის სავალდებულოა სარჩელის საფუძვლად მითითებული ფაქტების ერთობლიობა, რომლებიც ასაბუთებენ, ამართლებენ ფაქტობრივად მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნას (სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები), რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, აღნიშნული განეკუთვნება სასამართლოს უფლებამოსილების სფეროს, რომლის განხორციელებისას სასამართლო არ არის შეზღუდული მოსარჩელის მითითებებით. სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს.

მოცემულ შემთხვევაში, როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, შპს „ბ-ს“ წინააღმდეგ აღძრული სარჩელი ემყარება სახელშეკრულებო ვალდებულებათა დარღვევით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებას. სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის პირველ რიგში, უნდა გაირკვევს მიყენებული ზიანის შინაარსი და მისი ანაზღაურებისათვის სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წინაპირობების არსებობა.

სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილით კრედიტორისათვის მინიჭებული უფლება მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება შეიძლება სხვადასხვა ფორმით გამოიხატოს, მაგალითად: პროცენტის გადახდა (403-ე მუხ.), პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა (408.1მუხ.), მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურება (411-ე მუხ.) და ა.შ. მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება, რომელზედაც მოცემულ შემთხვევაში პრეტენზიას აცხადებს მოსარჩელე მისი მოსაზრებით დაკავშირებულია სადაზღვევო პრემიის გადახდის შესახებ დამზღვევის ვალდებულების შეუსრულებლობასთან. ამდენად, ამ ნაწილში მოსარჩელის მოთხოვნის მატერიალურ-სამართლებრივი საფუძველია სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლი, რომელიც ითვალისწინებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას მიუღებელი შემოსავლისათვის.

სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის მიხედვით, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისათვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისათვის, რომელშიც მოიაზრება ის ანაცდენი სარგებელი (მოგება), რომელიც არ გულისხმობს ერთობლივ შემოსავალს, ყოველგვარი ხარჯების გამოქვითვების გარეშე და რომელსაც დაზარალებული ობიექტურად მიიღებდა სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალური განვითარების შედეგად.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სარჩელის დასაბუთებულობისათვის უნდა შემოწმდეს ზიანის ანაზღაურებისათვის აუცილებელი ობიექტური კრიტერიუმების არსებობა, იმისათვის რომ სარჩელის დაკმაყოფილებას შედეგად არ მოჰყვეს დაზარალებულის უსაფუძვლო გამდიდრება. განსახილველ შემთხვევაში, როგორც წარმოდგენილი სარჩელის საფუძვლებიდან ირკვევა, მოსარჩელემ ზიანის ოდენობა დაუკავშირა უშუალოდ სადაზღვევო პრემიის სრულ (გადაუხდელ) მოცულობას, ხოლო მოთხოვნა დაამყარა კონტრაჰენტის/დამზღვევის მიერ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სადაზღვევო პრემიის გადაუხდელობაზე, ამასთან, იგი ვერ უთითებდა იმ მტკიცებულებებზე, რომელიც უტყუარად დაადასტურებდა მოსარჩელის მიერ განსაზღვრული ზიანის ოდენობას და ამდენად, საკასაციო პალატას მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ ვერ უზრუნველყო ზიანის მიყენებისათვის პასუხისმგებლობის ერთ-ერთი მთავარი საფუძვლის ზიანის არსებობის ფაქტის დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულების წარდგენა, რაც მაკვალიფიცირებელი ნიშანია სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის გამოყენებისათვის.

ამასთან, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ზოგადი პრინციპის თანახმად, განსახილველი კატეგორიის დავაში, მოსარჩელეს ეკისრება როგორც ფაქტების მითითების, ასევე მათი დამტკიცების ტვირთი. შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეს უნდა მიეთითებინა და დაემტკიცებინა, რომ მოპასუხის ქმედება იყო არამართლზომიერი, ამ ქმედებამ გამოიწვია ზიანი, მოპასუხის ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის არსებობს მიზეზობრივი კავშირი, ასევე ის თუ რას შეადგენს ზიანის ოდენობა. საქმის მასალებით კი, მოსარჩელისათვის მიუღებელი შემოსავლის სახით მიყენებული ზიანის ფაქტი დადასტურებული არ არის, რაც გამორიცხავს სარჩელისა და შესაბამისად, სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების წინაპირობებს.

ზემოთ აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი დასაბუთებულია, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელი, რაც მისი გაუქმებისა და შესაბამისად, შპს სადაზღვევო კომპანია „უ-ის“ სარჩელისა და სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ფაქტობრივ სამართლებრივი საფუძველია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას, ხოლო, მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას, ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, შესაბამისად, შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში, შპს „ბ-ს“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, შპს სადაზღვევო კომპანია „უ-ს“ შპს „ბ-ს“ სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს საკასაციო საჩივარზე შპს „ბ-ს“ მიერ წინასწარ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის სანაცვლო ანაზღაურების მიზნით, 300 ლარის გადახდა.

ამასთან, შპს სადაზღვევო კომპანია „უ-ს“ სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს შპს „ბ-სათვის“ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 31 დეკემბრის განჩინებით გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის დარჩენილი ნაწილის – 1553,65 ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. შპს „ბ-ს“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 24 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. შპს სადაზღვევო კომპანია „უ-ს“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

4. შპს სადაზღვევო კომპანია „უ-ს“ (საიდენტიფიკაციო კოდი: ......) დაეკისროს შპს „ბ-ის“ (საიდენტიფიკაციო ნომერი: ......) სასარგებლოდ წინასწარ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ანაზღაურების მიზნით 300 ლარის გადახდა.

5. შპს სადაზღვევო კომპანია „უ-ს“ (საიდენტიფიკაციო კოდი: ......) დაეკისროს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ 1553,65 ლარის გადახდა. სახელმწიფო ბაჟი გადახდილ იქნეს შემდეგ ანგარიშზე: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150

5. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: პ. ქათამაძე

ბ. ალავიძე