საქმე N:ას-171-159-2015

საქმე №ას-171-159-2015 29 აპრილი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – რ., ლ., ჯ. და გ. ბ-ბი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ლ. რ-ე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 17 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ქირავნობის ხელშეკრულებით ნაკისრი ფულადი ვალდებულების შესრულება, ჩუქების ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ლ. რ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში რ., ლ., ჯ. და გ. ბ-ის მიმართ ქირავნობის ხელშეკრულებით ნაკისრი ფულადი ვალდებულების შესრულებისა და ჩუქების ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის შესახებ.

მოსარჩელის განმარტებით, ქირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე 2011 წლის 15 სექტემბრიდან 2013 წლის 7 ივლისამდე მოპასუხეები ცხოვრობდნენ ლ. რ-ის საცხოვრებელ სახლში, რის საფუძველზეც მათ წარმოეშვათ ბინის ქირის დავალიანება – 4000 აშშ დოლარი. ამ თანხიდან გადახდილია მხოლოდ 1000 აშშ დოლარი, დარჩენილი 3000 აშშ დოლარი ლ. რ-ის სასარგებლოდ სოლიდარულად გადასახდელად უნდა დაეკისროთ რ., ლ. და ჯ. ბ-ბს.

მას შემდეგ, რაც ლ. რ-ის ძმამ მიმართა საჯარო რეესტრს და მოითხოვა ამონაწერების განახლება, მოპასუხე ჯ. ბ-მა ივარაუდა, რომ ლ. რ-ე მის მიმართ აღძრავდა სარჩელს და ვალდებულების შესრულებას მოითხოვდა ჯ. ბ-ის საკუთრებაში არსებული ქონებიდან, შესაბამისად, თვალთმაქცური გარიგებების საფუძველზე კუთვნილი უძრავი ქონება აჩუქა შვილიშვილს – გ. ბ-ს.

მოსარჩელის განმარტებით, სადავო ჩუქების ხელშეკრულებები დაიდო მოჩვენებით, სამართლებრივი შედეგის დადგომის განზრახვის გარეშე, რის გამოც ბათილად უნდა იქნენ ცნობილი.

მოპასუხეებმა სარჩელი 3000 აშშ დოლარის ანაზღაურების ნაწილში ცნეს, ხოლო ჩუქების ხელშეკრულებების ბათილად ცნობასთან დაკავშირებით განმარტეს, რომ სადავო გარიგებები დადებულია კანონის მოთხოვნათა სრული დაცვით, ხოლო გ. ბ-ი ქონების კეთილსინდისიერი შემძენია.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 17 თებერვლის გადაწყვეტილებით ლ. რ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეებს მოსარჩელეების სასარგებლოდ დაეკისრათ 3000 აშშ დოლარის გადახდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში – მოპასუხეებმა, ხოლო სარჩელზე უარის თქმის ნაწილში მოსარჩელემ გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 17 დეკემბრის გადაწყვეტილებით რ., ლ., ჯ. და გ. ბ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო ლ. რ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის მოთხოვნაზე უარის თქმის ნაწილში გაუქმდა და ლ. რ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი ჯ. ბ-სა და გ. ბ-ს შორის 2013 წლის 19 ივლისს დადებული ჩუქების ხელშეკრულებები (№......, №...... სანოტარო აქტები) ქ.თბილისში, დიღმის მასივის მე-- კვარტლის მე-2 კორპუსის მე-2 სადარბაზოს მე-8 სართულზე მდებარე 4.56 კვ.მ სათავსსა (საკადასტრო კოდი ........) და ქ.თბილისში, დიღმის მასივის მე-- კვარტლის მე-2 კორპუსში მდებარე 9.02 კვ.მ სათავსზე, 3.10 კვ.მ ანტრესოლზე, 11.71 კვ.მ სარდაფზე (საკადასტრო კოდი ........) შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ უდავოდ დაადგინა, რომ 2011 წლის 15 სექტემბრიდან 2013 წლის 7 ივლისამდე ქირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე ლ. რ-ის ბინაში ცხოვრობდნენ ჯ. ბ-ი, ლ. ბ-ი, ქალიშვილი – რ. ბ-ი, ვაჟი – კ-ე ბ-ი, მისი მეუღლე – ი. გ-ე და ბ. ბ-ი. მხარეები შეთანხმდნენ ქირის სახით ყოველთვიურად 400 აშშ დოლარის გადახდაზე.

სააპელაციო პალატის მითითებით, პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას სადავოდ არ გამხდარა და საქმის მასალებითაც დასტურდება, რომ ქირავნობის ხელშეკრულების მოქმედების განმავლობაში დამქირავებლებს წარმოეშვათ დავალიანება – 4000 აშშ დოლარი.

საქმეში წარმოდგენილია 2013 წლის 6 ივლისის ხელწერილი, რომლითაც დამქირავებლებმა – ჯ., ლ. და რ. ბ-მა აღიარეს ლ. რ-ის მიმართ ბინის ქირის დავალიანების – 4000 აშშ დოლარის არსებობა.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხეთა მითითება, რომ, მართალია, მათ ქირის სახით 3000 აშშ დოლარის ნაწილში სარჩელი ცნეს, თუმცა მოგვიანებით გაირკვა, რომ აღნიშნული ვალი არ ყოფილა მათი გადასახდელი და გასარკვევია ხელწერილზე ხელმოწერის ნამდვილობა. აღნიშნულ ხელწერილზე ხელმოწერები გაყალბებულია.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას მოპასუხეებმა სარჩელი ცნეს ქირის დავალიანების დაკისრების ნაწილში, რაც საფუძვლად დაედო ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილებას. სამოქალაქო სამართალწარმოებაში დისპოზიციურობის პრინციპის გათვალისწინებით, სარჩელის ცნობა წარმოადგენს საკმარის საფუძველს იმისათვის, რომ სასამართლომ დააკმაყოფილოს სარჩელის შესაბამისი მოთხოვნა, ამასთან, სააპელაციო პალატის მსჯელობის საგანს წარმოადგენს პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომელზეც დამყარებულია გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, ამ გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულებები და მათი სამართლებრივი თვალსაზრისით შეფასების სისწორე (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის პირველი ნაწილი). საქმის წარმოების ამ ეტაპზე ახალი ფაქტებისა და მტკიცებულებების წარდგენას კანონი მხოლოდ განსაზღვრული პირობების არსებობისას უშვებს, კერძოდ, სასამართლო ახალ ფაქტებსა და ახალ მტკიცებულებებს არ მიიღებს, თუ მხარემ ეს მასალები პირველი ინსტანციის სასამართლოში არასაპატიო მიზეზით არ წარადგინა (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის მე-2 ნაწილი).

კონკრეტულ შემთხვევაში სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ აპელანტის მითითება ხელწერილზე ხელმოწერების ნამდვილობასთან დაკავშირებით წარმოადგენს ახალ ფაქტს, რომელზეც მოსარჩელეს პირველი ინსტანციის სასამართლოში არ მიუთითებია, რის გამოც სასამართლომ არ იმსჯელა აღნიშნულ საკითხზე.

სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ დამქირავებლებმა – რ., ჯ. და ლ. ბ-მა ლ. რ-ეს დარჩენილი დავალიანებიდან, 4000 აშშ დოლარიდან, აუნაზღაურეს 1000 აშშ დოლარი.

სააპელაციო პალატამ ასევე დაადგინა, რომ 2013 წლის 19 ივლისის №...... ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე ჯ. ბ-მა თავის შვილიშვილ გ. ბ-ს აჩუქა ქ.თბილისში, დიღმის მასივის მე-- კვარტლის მე-2 კორპუსის მე-2 სადარბაზოს მე-8 სართულზე მდებარე 4.56 კვ.მ სათავსი (საკადასტრო კოდი ........), ხოლო 2013 წლის 19 ივლისის №...... ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე ჯ. ბ-მა თავის შვილიშვილ გ. ბ-ს აჩუქა ქ.თბილისში, დიღმის მასივის მე-- კვარტლის მე-2 კორპუსში მდებარე 9.02 კვ.მ სათავსი, 3.10 კვ.მ ანტრესოლი და 11.71 კვ.მ სარდაფი (საკადასტრო კოდი ........).

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ 2013 წლის 19 ივლისს ჯ. ბ-სა და გ. ბ-ს შორის გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულებებით მის კონტრაჰენტებს იმთავითვე არ ჰქონდათ განზრახვა, რომ გარიგებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყოლოდა. გარიგებების დადების მიზანი იყო, მის მონაწილეებს ხელი შეეშალათ მოსარჩელის წინაშე ქირის დავალიანების გადახდის თაობაზე ნაკისრი ვალდებულების შესრულებისათვის. აღნიშნული საკითხის დასადგენად გათვალისწინებულ უნდა იქნეს ის გარემოება, რომ სადავო ხელშეკრულებები წარმოადგენს ახლო ნათესავებს, ბაბუასა და შვილიშვილს შორის გაფორმებულ უსასყიდლო გარიგებას, რომელიც გაფორმებულია მოსარჩელის მიერ საჯარო რეესტრის ამონაწერების განახლებიდან მეორე დღეს.

სააპელაციო სასამართლომ საქმის მასალებით დაადგინა, რომ გ. ბ-ის საკუთრების უფლება საჩუქრად მიღებულ უძრავ ნივთებზე საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა 2014 წლის 22 ივლისს, რაც საფუძვლად დაედო მოსარჩელე მხარის მიერ 2014 წლის 25 ივლისს მოთხოვნილი ყადაღის რეგისტრაციაზე უარის თქმას.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა მსჯელობა იმის შესახებ, რომ 2013 წლის 17 ივლისს ლ. რ-ის მხრიდან მის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ნივთებზე საჯარო რეესტრის ამონაწერის განახლების თაობაზე ჯ. ბ-ის მიერ შეტყობის შემდეგ, მოსალოდნელი ქონებრივი პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდების მიზნით, მოპასუხემ 2013 წლის 19 ივლისს გააფორმა ჩუქების ხელშეკრულებები შვილიშვილთან და უძრავი ნივთები აღირიცხა გ. ბ-ის სახელზე.

სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა 316-ე მუხლით, სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 531-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 327-ე მუხლით და დაადგინა, რომ მხარეები იმყოფებოდნენ ქირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სამართლებრივ ურთიერთობებში და რ., ლ. და ჯ. ბ-ის მიერ ქირის სახით გადასახდელი დავალიანება შეადგენს 3000 აშშ დოლარს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მეორე ნაწილისა და 131-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოპასუხეებმა რ., ჯ. და ლ. ბ-მა სარჩელი ქირის – 3000 აშშ დოლარის სოლიდარულად დაკისრების ნაწილში ცნეს, შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად დააკისრა მათ ლ. რ-ის სასარგებლოდ აღნიშნული თანხის გადახდა.

სამოქალაქო კოდექსის 50-ე, 54-ე მუხლების, 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ მოჩვენებითი გარიგების დროს ხელშეკრულების მონაწილეებს არ სურთ იმ შედეგის დადგომა, რაც პირდაპირ ამ გარიგებათა დანიშნულებიდან გამომდინარეობს. მოსაჩვენებლად იქცევა ამ გარიგების მონაწილე ნების გამოვლენის ყველა სუბიექტი.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ 2013 წლის 19 ივლისს ჯ. ბ-სა და გ. ბ-ს შორის გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულებებით მის კონტრაჰენტებს იმთავითვე არ ჰქონდათ განზრახვა, რომ გარიგებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყოლოდა. გარიგების დადების მიზანი იყო, მის მონაწილეებს ხელი შეეშალათ მოსარჩელის წინაშე ქირის თანხის დავალიანების გადახდის თაობაზე ნაკისრი ვალდებულების შესრულებისათვის.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2013 წლის 19 ივლისს ჯ. ბ-სა და გ. ბ-ს შორის გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულებები, როგორც მოჩვენებით დადებული გარიგებები ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი. ამასთან, ვალდებულების მოცულობისა და უძრავი ქონების ღირებულებების ერთმანეთთან შესაბამისობის დადგენის მიზნით, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა სადავო უძრავი ქონებების მცირე ფართზე, ასევე, იმ გარემოებაზე, რომ ისინი დატვირთულია იპოთეკებით, რის გამოც, მოსარჩელეს (აპელანტს) გააჩნია იურიდიული ინტერესი ორივე სადავო ქონების თაობაზე დადებული ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნის მიმართ.

სააპელაციო პალატამ გააუქმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ 2013 წლის 12 აგვისტოს განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება და ყადაღა მოეხსნა გ. ბ-ის კუთვნილ უძრავ ქონებას.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ჩუქების ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის ნაწილში რ., ლ., ჯ. და გ. ბ-მა გაასაჩივრეს საკასაციო წესით, მოითხოვეს მისი გაუქმება და მითითებულ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ დავის ფაქტობრივი გარემოებები არასწორად და მიკერძოებულად შეაფასა, ვინაიდან გასაჩივრებული განჩინება ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში სრულიად დაუსაბუთებელია და არ გამომდინარეობს ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძვლებიდან. ფაქტობრივად, ჯ. ბ-მა თავის შვილიშვილ გ. ბ-ს 2013 წლის 19 ივლისის ორი ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე აჩუქა მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება.

მხარის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლზე დაყრდნობით არასწორად მიიჩნია, რომ ჯ. ბ-მა მოჩვენებითი და თვალთმაქცური ჩუქების ხელშეკრულება გააფორმა იმ მიზნით, რომ თავი აერიდებინა მოწინააღმდეგე მხარის მიმართ ფულადი ვალდებულების შესრულებისაგან. საქმის მასალებიდან ირკვევა, რომ ლ. რ-ის სასარგებლოდ რ., ჯ. და ლ. ბ-ბს სოლიდარულად დაეკისრათ 3 000 აშშ დოლარის გადახდა. შესაბამისად, ჯ. ბ-ის წილი ამ შემთხვევაში არის 1 000 აშშ დოლარი.

კასატორის განმარტებით, მოსარჩელის ახსნა-განმარტების გარდა, სხვა მტკიცებულებით არ დასტურდება, რომ ჯ. ბ-ს სურდა თვალთმაქცური გარიგების დადება. მხოლოდ მხარის ახსნა-განმარტება კი, დასაბუთებული გადაწყვეტილების მისაღებად საკმარისი არ არის. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ მოპასუხეებმა მოსარჩელეს გადაუხადეს 1000 აშშ დოლარი, რათა გაესტუმრებინათ ვალი. შესაბამისად, მოპასუხეების მხრიდან თვალთმაქცობა გამორიცხულია. ჯ. ბ-ს ვალდებულების შესრულება რომ არ ჰქონოდა განზრახული, საერთოდ არ გადაიხდიდა თანხას და ისე გაასხვისებდა უძრავ ნივთს.

მხარის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობიდან გამომდინარეობს, რომ ოჯახის წევრებს შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულება ყველა შემთხვევაში ბათილად უნდა ჩაითვალოს, რაც არალოგიკურია.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ჩუქების ხელშეკრულებით მის კონტრაჰენტებს იმთავითვე არ ჰქონდათ განზრახული, სადავო გარიგებებს შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყოლოდა, შესაბამისად, ჩუქების ხელშეკრულებები ბათილია, თუმცა, კასატორმა აღნიშნული მსჯელობა დაუსაბუთებელად ჩათვალა. სასამართლოს არ მიუთითებია იმ ფაქტებსა და გარემოებებზე, რომლებიც მოცემული დასკვნის საფუძველს იძლევა. მხოლოდ მოსარჩელის განმარტებები და ამონაწერის განახლების ფაქტი კი, საკმარისი არ არის დასაბუთებული გადაწყვეტილების მისაღებად და საკუთრების უფლების ხელსაყოფად.

კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლი. აღნიშნული ნორმის შინაარსი გულისხმობს, რომ მხარეთა შეთანხმება მოკლებულია ნამდვილობას და იგი კანონსაწინააღმდეგო მიზნების მისაღწევად და დასაფარად გამოიყენება. მოცემულ შემთხვევაში ჩუქების ხელშეკრულებას უკვე მოჰყვა შესაბამისი იურიდიული შედეგი და მჩუქებელმა, სამოქალაქო კოდექსის 524-ე მუხლის შესაბამისად, გამოთქვა სურვილი, დაესაჩუქრებინა თავისი შვილიშვილი. კანონსაწინააღმდეგო მიზნის არსებობის შემთხვევაში, წარმოიშობოდა მხარის სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის საკითხი, ვინაიდან კანონსაწინააღმდეგო მიზანი ნიშნავს კანონის დარღვევას, ქონების გაჩუქება კი, არ წარმოადგენს კანონსაწინააღმდეგო ქმედებას.

კასატორმა საკასაციო საჩივრის მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 50-ე, 51-ე, 524-ე მუხლებსა და 525-ე მუხლის პირველი ნაწილზე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 6 მარტის განჩინებით რ., ლ., ჯ. და გ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა რ., ლ., ჯ. და გ. ბ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2011 წლის 15 სექტემბრიდან 2013 წლის 7 ივლისამდე ქირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე ლ. რ-ის ბინაში ცხოვრობდნენ ჯ. ბ-ი, ლ. ბ-ი, ქალიშვილი – რ. ბ-ი, ვაჟი – კ-ე ბ-ი, მისი მეუღლე – ი. გ-ე და ბ. ბ-ი. მხარეები შეთანხმდნენ ქირის სახით ყოველთვიურად 400 აშშ დოლარის გადახდაზე.

სააპელაციო პალატამ ასევე დაადგინა, რომ 2013 წლის 19 ივლისის №....... ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე ჯ. ბ-მა თავის შვილიშვილ გ. ბ-ს აჩუქა ქ.თბილისში, დიღმის მასივის მე-- კვარტლის მე-2 კორპუსის მე-2 სადარბაზოს მე-8 სართულზე მდებარე 4.56 კვ.მ სათავსი (საკადასტრო კოდი ........), ხოლო 2013 წლის 19 ივლისის №...... ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე ჯ. ბ-მა თავის შვილიშვილ გ. ბ-ს აჩუქა ქ.თბილისში, დიღმის მასივის მე-- კვარტლის მე-2 კორპუსში მდებარე 9.02 კვ.მ სათავსი, 3.10 კვ.მ ანტრესოლი და 11.71 კვ.მ სარდაფი (საკადასტრო კოდი ........).

ზემოაღნიშნული დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ლ. რ-ის მიერ სადავოდ გამხდარი ჩუქების ხელშეკრულებები ბათილია, რადგან, სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის შესაბამისად, თავისი სამართლებრივი ბუნებით განეკუთვნებიან მოჩვენებითი გარიგებების კატეგორიას. აღნიშნულ შეფასებას კასატორები არ დაეთანხმნენ, რაც საფუძვლად დაედო წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით, ვინაიდან მოცემული ტიპის დავებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკა (სუსგ 24 მაისი, 2007 წელი, საქმე №ას-1-453-06, სუსგ 1 ივლისი, 2013 წელი, საქმე №ას-1439-1357-2012).

საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ, სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება).

მოჩვენებითი გარიგების არსებობის შემთხვევაში არ არსებობს გამოვლენის გარეგანი დათქმა. ამ შემთხვევაში აუცილებელია, რომ ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებდნენ შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებდნენ ნების ნაკლს. მოჩვენებითი გარიგების დროს კანონი ადგენს კავშირს ფიქტიურ გარიგებასა და ნების მიმღები ადრესატის თანხმობას შორის. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება). ამრიგად, განსახილველი ნორმით იგულისხმება ის შემთხვევა, როდესაც, როგორც ნების გამომვლენი, ასევე, მისი მიმღები მოქმედებენ იმ განზრახვის გარეშე, რომ ამ გარიგებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს. ყოველივე აღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ მოჩვენებით გარიგებას ახასითებს მხარეთა „ურთიერთშეთანხმება“, „გარიგება“ მოჩვენებით ნების გამოვლენის შესახებ. ამ შემთხვევაში ორივეს გაცნობიერებული აქვს, რომ მათ მიერ ასეთი ნების გამოვლენას არ მოჰყვება იურიდიული შედეგი. სასამართლო პრაქტიკამ გვიჩვენა, რომ ძირითადად მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან (მაგალითად, მოჩვენებითი გარიგების დადების ერთ-ერთ მოტივს შეიძლება, წარმოადგენდეს მესამე პირის მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება და ა.შ). ამრიგად, იმისათვის, რომ სასამართლომ სადავო გარიგება, მიიჩნიოს მოჩვენებით გარიგებად, აუცილებელია, ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე“, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ რ., ლ., ჯ. და გ. ბ-ბს უნდა დაუბრუნდეთ სახელმწიფო ბაჟის სახით მ. ღ-ს მიერ 2015 წლის 27 თებერვალს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. რ., ლ., ჯ. და გ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ რ. ბ-ს (პირადი №........), ლ. ბ-ს (პირადი №........), ჯ. ბ-ს (პირადი №........) და გ. ბ-ს (პირადი №........) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეთ სახელმწიფო ბაჟის სახით მ. ღ-ს მიერ 2015 წლის 27 თებერვალს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ნ. ბაქაქური