№ას -779-746-2014 30 აპრილი, 2015 წელი,

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ვასილ როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - შპს „ფ-ა“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ბ. ტ-ე (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 16 მაისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - ხელშეკრულებიდან გასვლა, რესტიტუცია

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

შპს „ფ-მ“ თბილისის საქალაქო სასამართლოში ბ. ტ-ის წინააღმდეგ სარჩელი აღძრა ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გასვლისა და ნასყიდობის საგნის დაბრუნების მოთხოვნით.

მოსარჩელის განმარტებით, შპს ,,ფ-ა“ 1994 წელს დაფუძნდა. 2006 წელს შპს ,,ფ-ას“ 50%-იანი შეიძინა ჯ. მ-მ. ამ პერიოდისთვის შპს ,,ფ-ა” საკმაოდ შემოსავლიანი საწარმო იყო, მის საკუთრებას წარმოადგენდა ქ. თბილისში, რ-ს გზატკეცილზე პურის ქარხნისა და არსებულ სახლს შორის /ქ.თბილისში, გ-ს ქუჩა №113-თან მდებარე მიწის ნაკვეთი. ბ. კ-ე და ჯ. მ-ე შეთანხმდნენ, რომ საწესდებო კაპიტალში 1000 ლარიანი შენატანის გარდა, ახალ პარტნიორს უნდა გადაეხადა გარკვეული თანხა შპს ,,ფ-ში“ პარტნიორობისა და შემდგომი შემოსავლის მიღების სანაცვლოდ. ჯ. მ-მ 2006 წელს შპს ,,ფ-ას“ დირექტორს და პარტნიორ ბ. კ-ს გადასცა 16000 აშშ დოლარი. იმავე წელს შპს ,,ფ-მ“ დროებით შეწყვიტა ფუნქციონირება. 2010 წლის შემოდგომაზე, გამომდინარე იქიდან, რომ შპს ,,ფ-ს“ საქმიანობა შეჩერდა, ხოლო ჯ. მ-ე ვერ ახერხებდა მის მიერ ჩადებული ინვესტიციებიდან შემოსავლის მიღებას, მან მოითხოვა შპს ,,ფ-დან“ გასვლა და გადახდილი თანხის უკან დაბრუნება. მხარისთვის შეთავაზებულ იქნა პირობა, რომ თუ გამოჩნდებოდა მსურველი, ვინც შეიძენდა შპს ,,ფ-ს“ 50%-იან წილს, ამ შემთხვევაში, პირველ რიგში დაკმაყოფილდებოდა ჯ. მ-ე, დაუბრუნდებოდა მის მიერ შეტანილი თანხა - 16000 აშშ დოლარი, ხოლო დარჩენილი თანხა დარჩებოდა შპს ,,ფ-ში“. ჯ. მ-თვის მისაღები აღმოჩნდა პირობა და თავისი წილის შესასყიდად მოიყვანა დისშვილი - ბ. ტ-ე. ბ. ტ-ე თანახმა იყო, შეეძინა შპს ,,ფ-ს“ 50%-იანი წილი, მაგრამ დამატებით მოითხოვა, რომ მის სახელზე აღრიცხულიყო შპს ,,ფ-ს“ კუთვნილი უძრავი ქონების ½. 2010 წლის 23 დეკემბერს სანოტარო ბიუროში მხარეებს შორის შედგა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რის საფუძველზეც შპს ,,ფ-ს“ დირექტორმა ბ. კ-მ ბ. ტ-ს მიჰყიდა შპს ,,ფ-ს“ კუთვნილი უძრავი ქონების ½ ნაწილი. ხელშეკრულების მე-4 პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულების სანოტარო წესით დამოწმებისთანავე მყიდველს უნდა გადაეხადა უძრავი ქონების ფასი - 50 000 ლარი, რაც არ შესრულებულა. იმავე დღეს მოპასუხის სახელზე გაფორმდა შპს ,,ფ-ს“ 50%-იანი წილი. შეთანხმებებისა და შემდგომში დადებული ხელშეკრულებების მიზანი იყო, რომ ხელი შეეწყოთ შპს „ფ-ს“ საქმიანობის აღდგენასა და მის შემდგომი ფუნქციონირებისათვის, მაგრამ ბ. ტ-ს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა დღემდე არ გადაუხდია.

მოპასუხე ბ. ტ-მ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების პირობები შესრულებული ჰქონდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 30 დეკემბრის გადაწყვეტილებით შპს „ფ-ს“ სარჩელი დაკმაყოფილდა, შპს „ფ-ა“ ცნობილი იქნა ქ. თბილისში, რ-ს გზატკეცილზე პურის ქარხნისა და არსებულ სახლს შორის /ქ.თბილისში, გ-ს ქუჩა №113-თან მდებარე უძრავი ქონების მესაკუთრედ.

აღნიშნული გადაწყვეტილება მოპასუხემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 16 მაისის გადაწყვეტილებით ბ. ტ-ს სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 30 დეკემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, შპს „ფ-ს“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე უდავოდ შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები მიიჩნია:

1. შპს ,,ფ-სა“ და ბ. ტ-ს შორის 2010 წლის 23 დეკემბერს დაიდო უძრავი ნივთის ნასყოდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც, შპს ,,ფ-მ“ ბ. ტ-ს მიჰყიდა შპს ,,ფ-ს“ კუთვნილი, ქ. თბილისში, რ-ს გზატკეცილზე პურის ქარხნისა და არსებულ სახლს შორის /ქ.თბილისში, გ-ს ქუჩა №113-თან მდებარე უძრავი ქონების ½ ნაწილი;

2. ნასყიდობის საგნის ფასი განისაზღვრა - 50 000 ლარით, რომელიც ხელშეკრულების სანოტარო წესით დამოწმებისთანავე მყიდველს უნდა გადაეხადა გამყიდველისათვის;

3. საქმეში წარმოდგენილი, საჯარო რეესტრის 19.09.2013 წლის ამონაწერის მიხედვით დასტურდება, რომ ქ. თბილისში, რ-ს გზატკეცილზე პურის ქარხნისა და არსებულ სახლს შორის /ქ.თბილისში, გ-ს ქუჩა №113-თან მდებარე უძრავი ქონების ½ ნაწილი აღრიცხულია ბ. ტ-ს სახელზე, ხოლო ½ ნაწილი - ნ. კ-ის სახელზე;

4. შპს ,,ფ-ს“ პარტნიორ ჯ. მ-სა და ბ. ტ-ს შორის 2010 წლის 23 დეკემბერს დაიდო სამეწარმეო საზოგადოების კაპიტალში წილის გასხვისების ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე, შპს ,,ფ-ს“ პარტნიორმა ჯ. მ-მ ბ. ტ-ს მიჰყიდა შპს ,,ფ-ში“ თავისი კუთვნილი 50%-იანი წილი. ნასყიდობის საგნის ნომინალური ღირებულება 1000 ლარს შეადგენდა.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მხარეთა შორის სადავოა ნასყიდობის ფასის გადახდის საკითხი. სადავოობის შემთხვევაში, ნასყიდობის ფასის გადახდის შესახებ ფაქტობრივი გარემოება მოვალემ (მყიდველმა) უნდა დაადასტუროს. ვალდებულების შესრულების თაობაზე დავისას მტკიცების ტვირთი ეკისრება მოვალეს, მან უნდა დაამტკიცოს, რომ ვალი გადაიხადა და ამით ვალდებულება შეწყდა. სამოქალაქო კოდექსი ანგარიშს უწევს მოვალის მდგომარეობას და მას უფლებას ანიჭებს, კრედიტორისაგან შესრულების მთლიანად ან ნაწილობრივ მიღების დამადასტურებელი დოკუმენტი მოითხოვოს. იმ ვითარების გათვალისწინებით, რომ სადავო გარიგება ორმხრივია და თითოეული მხარე მეორე მხარის მიმართ კრედიტორიცაა და მოვალეც, აღნიშნული წესი ვრცელდება გარიგების ორივე მხარის მიმართ, ამასთან, რადგანაც ნივთის გადაცემის ფაქტი უდავოა, თანხის გადახდის მტკიცების ტვირთი, მთლიანად მოპასუხეს უნდა დაეკისროს.

ამ განმარტების გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ 2010 წლის 23 დეკემბერს გაფორმებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულებით განსაზღვრული თანხა – 50 000 ლარი მოპასუხე ბ. ტ-ს არ გადაუხდია.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მიუხედავად იმისა, რომ ბ. ტ-მ, როგორც მყიდველმა, არ შეასრულა ნასყიდობის ფასის გადახდის ვალდებულება, ეს ფაქტი არ არის საკმარისი სამართლებრივი საფუძველი 2010 წლის 23 დეკემბრის ხელშეკრულების მოშლისა და ამ ხელშეკრულების ფარგლებში მყიდველისათვის საკუთრებაში გადაცემული უძრავი ნივთის უკან დაბრუნების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებისათვის.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ორმხრივი ხელშეკრულების მოშლა შეიძლება, განხორციელდეს ამ ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში და იმ მომენტამდე, სანამ ორმხრივი ხელშეკრულების მხარეები ამ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ურთიერთმოთხოვნებს ერთმანეთის მიმართ ინარჩუნებენ. იმისათვის, რომ ხელშეკრულება მოიშალოს და წარმოიშვას უკვე განხორციელებული შესრულების უკან დაბრუნების (ნატურით) ვალდებულება, აუცილებელია ორმხრივი ვალდებულების არსებობა, როდესაც ხელშეკრულების ორივე მხარეს ერთმანეთის მიმართ ერთდროულად გააჩნიათ უფლებებიც და მოვალეობებიც. პალატის მოსაზრებით, სწორედ ამით აიხსნება ხელშეკრულების მოშლის ინსტიტუტის ფუნქციაც, რომელიც ძირითადად მიმართულია არა შესრულების შედეგად მიღებული შედეგების უკან დაბრუნების, არამედ ხელშეკრულების შესრულებაზე მომავალში უარის თქმაზე. პალატის მოსაზრებით, თუკი ერთ–ერთი მხარე ხელშეკრულების ბოლომდე შეასრულებს ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მის მიერ ნაკისრ ვალდებულებას კონტრაჰენტის მიმართ და ამ შესრულებით დადგება ხელშეკრულებისათვის გათვალისწინებული შედეგი, მიიღწევა ხელშეკრულების სამართლებრივი მიზანი და ფაქტობრივად ამოიწურება ამ ხელშეკრულების მოქმედების ვადა, ასეთ შემთხვევაში ვალდებულების დამრღვევი კონტრაჰენტის მიერ დარჩენილი ვალდებულების შეუსრულებლობა შეიძლება გახდეს ვალდებულების შემსრულებელი მხარის მხრიდან ვალდებულების შესრულების შესახებ, ასევე ვალდებულების ვადაში შეუსრულებლობით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნის და არა ხელშეკრულების მოშლის მოთხოვნის საფუძველი.

სააპელაციო სასამართლოს აზრით, მხარეთა შორის 2010 წლის 23 დეკემბერს კანონით დადგენილი წესით გაფორმებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების მოშლა იმ დროისათვის, როდესაც ერთი მხარის მიერ სრულად შესრულებულია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება და, ფაქტობრივად, უკვე მიღებულია სამართლებრივი შედეგი, არ არის მართლზომიერი.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება შპს „ფ-მ“ საკასაციო წესით გაასაჩივრა მისი გაუქმებისა და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების მოთხოვნით შემდეგი დასაბუთებით: მოსარჩელე ხელშეკრულებიდან გასვლას მოითხოვდა, სააპელაციო სასამართლომ კი, ხელშეკრულების მოშლაზე იმსჯელა. ხელშეკრულების მოშლის ინსტიტუტი სამოქალაქო კოდექსის სრულიად სხვა ნორმებით წესრიგდება. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ნასყიდობის ფასი გადახდილი არ არის. სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლი მხარეს უფლებას აძლევს, უარი თქვას ხელშეკრულებაზე დამატებით დაწესებული ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდეგ, კასატორი კი, სამი წლის განმავლობაში უშედეგოდ ცდილობდა მოპასუხისაგან ნასყიდობის ფასის მიღებას. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ხელშეკრულების მოშლისათვის აუცილებელია ორმხრივი ვალდებულების არსებობა. სააპელაციო სასამართლომ არასწორი გადაწყვეტილება მიიღო, რადგანაც, მოსარჩელე ხელშეკრულებიდან გასვლას მოითხოვდა, ეს ორი ინსტიტუტი კი, ერთმანეთისაგან სამართლებრივი შედეგების თვალსაზრისით განსხვავდება. ხელშეკრულებიდან გასვლა ყოველთვის ნეგატიურია, ვინაიდან ცალმხრივი ნების გამოვლენის შედეგად ხდება. ხელშეკრულების მოშლისას მხარეებს არ აქვთ უკვე შესრულებულის უკან დაბრუნების უფლება. ხელშეკრულებიდან გასვლისას კი, რესტიტუცია უნდა მოხდეს, ასევე, გასათვალისწინებელია, რომ ვალდებულება დათქმულ დროს უნდა შესრულდეს. შპს „ფ-სათვის“ ვალდებულების შესრულება მნიშვნელოვანი იყო თავის დროზე, როცა საზოგადოება ფინანსურ სიძნელეებს განიცდიდა, ხოლო ამჟამად ხელშეკრულებამ კრედიტორისათვის ინტერესი დაკარგა. მართალია, ბ. ტ-მ ქონება საჯარო რეესტრში დაარეგისტრირა, მაგრამ იგი არ ფლობს სადავო ქონებას და მისგან შემოსავალს არ იღებს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ განიხილა საკასაციო საჩივარი, შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთებულობა და მიიჩნევს, რომ შპს „ფ-ს“ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვან ფაქტებზე: შპს ,,ფ-სა“ და ბ. ტ-ს შორის 2010 წლის 23 დეკემბერს დაიდო უძრავი ნივთის ნასყოდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც, შპს ,,ფ-მ“ ბ. ტ-ს მიჰყიდა შპს ,,ფ-ს“ კუთვნილი, ქ. თბილისში, რ-ს გზატკეცილზე პურის ქარხნისა და არსებულ სახლს შორის /ქ.თბილისში, გ-ს ქუჩა №113-თან მდებარე უძრავი ქონების ½ ნაწილი. ნასყიდობის ფასი, 50 000 ლარი, მოპასუხეს არ გადაუხდია, რის გამოც, მოსარჩელე ხელშეკრულებიდან გასვლას მოითხოვს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის მითითებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ ერთმანეთისაგან არ განასხვავა ხელშეკრულების მოშლისა და ხელშეკრულებიდან გასვლის ინსტიტუტები.

სამოქალაქო კოდექსის 352-ე მუხლის თანახმად, თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე 405-ე მუხლით გათვალისწინებული პირობების არსებობისას უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე, მაშინ მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებს უბრუნდებათ (ნატურით დაბრუნება).

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ორმხრივი ხელშეკრულების მოშლა შეიძლება განხორციელდეს ამ ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში და იმ მომენტამდე, სანამ ორმხრივი ხელშეკრულების მხარეები ამ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ურთიერთმოთხოვნებს ერთმანეთის მიმართ ინარჩუნებენ.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ კერძო სამართალი იცნობს გრძელვადიან და მოკლევადიან ხელშეკრულებებს. არ არის აუცილებელი, ორმხრივი ხელშეკრულება გრძელვადიანი იყოს. სახელშეკრულებო ურთიერთობის გრძელვადიანობა დროში მოქმედებაზე არ მიუთითებს, არამედ მრავალჯერადი შესრულების ვალდებულებაზე. გრძელვადიანი სახელშეკრულებო ურთიერთობის განმავლობაში მხარეებს განგრძობითად წარმოეშობათ გარკვეული ვალდებულებები ისე, რომ შესასრულებელი ვალდებულების შინაარსობრივი ფარგლები წინასწარ არ არის განსაზღვრული, ამასთან, მრავალჯერადი შესრულება არ გულისხმობს ნაწილ-ნაწილ შესრულებას. გრძელვადიანი ხელშეკრულების მაგალითია ქირავნობა, იჯარა, დაზღვევა, ასევე შრომის ხელშეკრულება. ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომელიც ორმხრივ წინასწარგანსაზღვრულ ერთჯერად შესრულებას გულისხმობს (ნივთის გადაცემა ფასის გადახდის სანაცვლოდ) არ არის გრძელვადიანი სახელშეკრულებო ურთიერთობა და მასზე არ ვრცელდება ამ ტიპის ვალდებულებაზე უარის თქმასთან დაკავშირებული თავისებურებები.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტება, რომ ხელშეკრულების მოშლის ინსტიტუტი მიმართულია არა შესრულების შედეგად მიღებული შედეგების უკან დაბრუნების, არამედ ხელშეკრულების შესრულებაზე მომავალში უარის თქმაზე, მართებულია მხოლოდ გრძელვადიანი სახელშეკრულებო ურთიერთობების მიმართ, რადგან მოკლევადიან ხელშეკრულებებზე მოშლის ინსტიტუტი არ ვრცელდება. ხელშეკრულების მოშლა გათვალისწინებულია სამოქალაქო კოდექსის 399-ე მუხლით, რომელიც მხოლოდ გრძელვადიან ვალდებულებით ურთიერთობებს შეეხება. ხელშეკრულების მოშლა და ხელშეკრულებიდან გასვლა, შესაბამისი წინაპირობების არსებობისას, ვალდებულების ცალმხრივი ნების გამოვლენის საფუძველზე შეწყვეტას გულისხმობს, მაგრამ მოშლის თავისებურება სწორედ ისაა, რომ წყდება სამომავლო შესრულების ვალდებულება, ხოლო უკვე შესრულებული მხარეებს არ უბრუნდებათ (გარდა სსკ-ის 399.4 მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევისა), ხელშეკრულებიდან გასვლა კი, ნატურით დაბრუნებას გულისხმობს.

სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 352-ე და 405-ე მუხლები, ანუ, ხელშეკრულებიდან გასვლის მომწესრიგებელი ნორმები, მაგრამ განმარტა ხელშეკრულების მოშლა და სწორედ ამ აღრევის შედეგად, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივ გარემოებები სამართლებრივად არასწორად შეაფასა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული, შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში არსებობს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველი.

იმავე კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად კი, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეზე არ არსებობს მტკიცებულებათა გამოკვლევისა და ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის აუცილებლობა, ამდენად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თავად მიიღოს გადაწყვეტილება.

როგორც საკასაციო სასამართლომ უკვე განმარტა, ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გასვლა შესაძლებელია, მაგრამ ცალკე შეფასების საგანია, მოცემულ საქმეზე მოსარჩელეს აქვს თუ არა ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნის უფლება და შესაძლებელია თუ არა, ამ მოთხოვნის დაკმაყოფილება.

სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას, რაც გულისხმობს ხელშეკრულების პირველადი მოთხოვნების შესრულებას ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად.

სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილის თანახმად ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი. მყიდველი მოვალეა გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება. სწორედ ეს ორი ვალდებულებაა ნასყიდობის ხელშეკრულების მხარეებისათვის პირველადი ინტერესის საგანი.

განსახილველ შემთხვევაში, დარღვეულია ხელშეკრულების პირველადი მოთხოვნა - შემძენს არ გადაუხდია ნასყიდობის ფასი.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მითითებას, რომ ნასყიდობის ფასის გადახდა მოპასუხეს უნდა დაედასტურებინა სათანადო მტკიცებულებებით. თავად ხელშეკრულებიდან გამომდინარეობს, რომ ხელშეკრულების დადების მომენტისათვის თანხა გადახდილი არ იყო. იმის დამდასტურებელი მტკიცებულება, რომ ბ. ტ-ემ ნივთის საფასური შემდგომში გადაიხადა, საქმეში წარმოდგენილი არ არის. ხელშეკრულების თანახმად, შემძენს ნასყიდობის ფასი ხელშეკრულების სანოტარო წესით დამოწმებისთანავე უნდა გადაეხადა, ამდენად, შესრულების ვადის დარღვევა სახეზეა.

ხელშეკრულების პირველადი მოთხოვნის დარღვევა წარმოშობს მეორად მოთხოვნებს, ამასთან სავალდებულო წინაპირობაა ვალდებულების შესრულებისათვის დამატებით ვადის დაწესება.

სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ ხელშეკრულების ერთი მხარე არღვევს ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებას, მაშინ ხელშეკრულების მეორე მხარეს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე ვალდებულების შესრულებისათვის მის მიერ დამატებით განსაზღვრული ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდეგ. თუ ვალდებულების დარღვევის ხასიათიდან გამომდინარე, არ გამოიყენება დამატებითი ვადა, მაშინ დამატებითი ვადის განსაზღვრას უთანაბრდება გაფრთხილება.

აღნიშნული ნორმის საფუძველზე, ნათელია, რომ დამატებითი ვადის განსაზღვრის ვალდებულების დარღვევა კრედიტორს შემდგომში ხელშეკრულებაზე უარის თქმის უფლებას უკარგავს.

მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით არ დასტურდება, მოვალისათვის შესრულების დამატებითი ვადის დაწესება ან გაფრთხილება ხელშეკრულებიდან გასვლის თაობაზე. მოსარჩელე ზოგადად მიუთითებს, რომ ხელშეკრულების დადებიდან სამ წელზე მეტია გასული, ფასი კი, კვლავ არ არის გადახდილი, მაგრამ არსად მიუთითებს, რამე მოქმედება განხორციელდა თუ არა თანხის მისაღებად. მხარე მიუთითებს ჯ. მ-ს მოქმედებებზე, რომელიც შპს „ფ-ს“ წილის დათმობის საფასურის მიღებას ცდილობს, ამდენად, ნასყიდობასთან კავშირი არ აქვს და არ ადასტურებს შპს „ფ-ს“ მიერ დამატებით ვადის განსაზღვრას ან მოვალის გაფრთხილებას.

მოცემულ შემთხვევაში, სარჩელის საფუძვლიანობა დამოკიდებულია იმაზე, არსებობს თუ არა, სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული გამონაკლისი შემთხვევა, როდესაც დამატებითი ვადის განსაზღვრა საჭირო არ არის.

აღნიშნული ნორმის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, არ არის აუცილებელი დამატებითი ვადის დაწესება ან გაფრთხილება, თუ აშკარაა, რომ მას არავითარი შედეგი არ ექნება.

მოცემულ შემთხვევაში, შემძენის მიერ ვალდებულების შესრულების ვადა იყო 2010 წლის 23 დეკემბერი - ხელშეკრულების სანოტარო წესით დამოწმების თარიღი. ვალდებულების შესრულების ვადა რამდენიმე წლის წინ ამოიწურა, თანხა გადახდილი არ არის, ამასთან მოპასუხე დავალიანებას უარყოფს, ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში დამატებითი ვადის დაწესება უშედეგოა, გარდა ამისა, საკასაციო სასამართლო იმ გარემოებაზეც ამახვილებს ყურადღებას, რომ უძრავი ქონების გასხვისებას კონკრეტული მიზანი ჰქონდა: მიღებული თანხით საზოგადოებას უნდა გაესტუმრებინა ჯ. მ-ე, დარჩენილი თანხა კი, საზოგადოების საქმიანობის აღდგენას მოხმარდებოდა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს აზრით, კრედიტორისათვის ვალდებულების დროულ შესრულებას ჰქონდა მნიშვნელობა. ამჟამად კი, როგორც კასატორი მიუთითებს, შპს „ფ-მ“ ფინანსური სირთულეები დაძლია და შესრულებამ ინტერესი დაკარგა. ამ გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეს დამატებითი ვადის დაწესების გარეშე შეუძლია მოითხოვოს ხელშეკრულებიდან გასვლა, ამდენად, სარჩელი საფუძვლიანია და უნდა დაკმაყოფილდეს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც, ხოლო ამავე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან.

ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში სარჩელი სრულად კმაყოფილდება, ბ. ტ-მ შპს „ფ-ს“ პირველ და საკასაციო ინსტანციაში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი, სულ 4000 ლარი, უნდა აუნაზღაუროს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. შპს „ფ-ს“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 16 მაისის გადაწყვეტილება და საქმეზე მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება:

3. შპს „ფ-ს“ (საიდენტიფიკაციო კოდი ......) სარჩელი დაკმაყოფილდეს;

4. 2010 წლის 23 დეკემბრის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გასვლის შედეგად შპს „ფ-ს“ ბ. ტ-საგან (პ/ნ ........) ნატურით დაუბრუნდეს ნასყიდობის საგანი - ქ. თბილისში, რ-ს გზატკეცილზე პურის ქარხნისა და არსებულ სახლს შორის /ქ.თბილისში, გ-ს ქუჩა №113-თან მდებარე უძრავი ქონების (ს/კ ........) ½ ნაწილი და შესაბამისი ცვლილებები განხორციელდეს საჯარო რეესტრის ჩანაწერებში;

5. ბ. ტ-ს დაეკისროს შპს „ფ-ს“ სასარგებლოდ ამ უკანასკნელის მიერ პირველ და საკასაციო ინსტანციაში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, სულ 4000 ლარის, ანაზღაურება;

საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ვ. როინიშვილი

მოსამართლეები ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური