საქმე №ას-929-891-2014 22 აპრილი, 2015 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ბესარიონ ალავიძე, ნინო ბაქაქური
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ო. მ-ე (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ა. ხ-ე (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – სესხის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ა. ხ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხე, ო. მ-ის მიმართ სესხის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულების მოთხოვნით, კერძოდ, მოპასუხისაგან მოითხოვა 10 000 ლარის დაბრუნება.
სარჩელის ფაქტობრივ საფუძვლად მითითებულია, რომ მოსარჩელე 1999 წლიდან მუშაობდა ქ.ზესტაფონში, ჭ-ს ქ.№26-ში მდებარე ავტონაწილების მაღაზიაში, რომელიც ეკუთვნოდა მოპასუხე ო. მ-ს. მოპასუხე ვაჭრობდა არამარტო ავტონაწილებით, არამედ ავტომანქანებითაც. 2009 წლის თებერვალში მოპასუხეს ფინანსური პრობლემები შეექმნა ავტომანქანების შესყიდვასთან დაკავშირებით და მოსარჩელისაგან ისესხა 11600 ლარი და 1000 აშშ დოლარი, რაზედაც მოპასუხემ შეადგინა ხელწერილი. მოგვიანებით, მოპასუხემ დამატებით ისესხა 150 ლარი. ნასესხები თანხა მოპასუხეს უნდა დაებრუნებინა 2010 წლის 30 დეკემბრისათვის. მოსარჩელემ განმარტა, რომ 1000 აშშ დოლარი მოპასუხემ მალევე დაუბრუნა. 2009 წლის დეკემბერში კი, მოპასუხის ჯანმრთელობა გაუარესდა ინსულტის გამო. დათქმულ დროს მოპასუხემ თავისი შვილის – რ. მ-ის მეშვეობით დაუბრუნა ა. ხ-ს 1750 ლარი და გადასახდელად დარჩა 10 000 ლარი, რის დაფარვასაც შეჰპირდა 2011 წლის ივნისი-ივლისის თვეში. მოპასუხეს აღნიშნული ვალდებულება არ შეუსრულებია.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და უარყო მოსარჩელესთან სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობა. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ დოკუმენტებთან დაკავშირებით კი, განმარტა, რომ მუყაოს ქაღალდზე დაწერილი სიტყვები – „ა-ის 11600 ლარი და 1000 დოლარი“ ნამდვილად ო. მ-ს ხელნაწერი იყო, ასევე ფურცელზე დაწერილი – „დარჩა 10 000 ლარი“ ო. მ-ს ვაჟიშვილის - რ. მ-ს დაწერილი იყო, მაგრამ აღნიშნული არ მიუთითებდა მხარეთა შორის სასესხო ურთიერთობის არსებობაზე. ა. ხ-ე, რომელიც მუშაობდა ო. მ-ს მაღაზიაში იყო არამარტო გამყიდველი, არამედ ასრულებდა ბუღალტრის მოვალეობასაც. შესაბამისად იგი აგვარებდა ფინანსურ საკითხებს, მას ებარა ნავაჭრი თანხაც, ხოლო ო. მ-ე აკეთებდა ჩანაწერებს შემოსული თანხების შესახებ. ა. ხ-ე მინდობილობის საფუძველზე იყო ო. მ-ს წარმომადგენელი საგადასახადო და საბანკო ორგანოებში, მას უფლება ჰქონდა, შეეტანა ფული ო. მ-ს სახელით, შეევსო დეკლარაციები. შესაბამისად, მოსარჩელის მიერ მითითებული ჩანაწერები შეეხებოდა არა სასესხო ურთიერთობას, არამედ იმ ფულად ურთიერთობებს, რაც მაღაზიაში მათ საქმიანობასთან იყო დაკავშირებული. მოპასუხემ ასევე უარყო მისი ფინანსური პრობლემების შესახებ სარჩელში მითითებული გარემოება და აღნიშნა, რომ ა. ხ-გან თანხა არასოდეს უსესხებია. პირიქით, იგი ყოველთვის ეხმარებოდა ა. ხ-ს, რომელსაც ფინანსურად უჭირდა და რომლის ხელფასიც მაღაზიაში შეადგენდა 100-150 ლარს.
ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2014 წლის 28 თებერვლის გადაწყვეტილებით ა. ხ-ს სარჩელი სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე თანხის 10 000 ლარის დაბრუნების შესახებ არ დაკმაყოფილდა.
გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი წარადგინა ა. ხ-მ, რომელმაც მოითხოვა ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2014 წლის 28 თებერვლის გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ა. ხ-ს სარჩელი დაკმაყოფილდა, ო. მ-ს ა. ხ-ს სასარგებლოდ დაეკისრა 10 000 ლარის გადახდა.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ა. ხ-ს სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ ეფუძნება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებსა და სამართლებრივ შეფასებას:
სააპელაციო სასამართლომ უდავოდ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება, რომ საქმის მასალებში განთავსებული ხელწერილი „დარჩა 10 000 ლარი“ ხელმოწერილი და შედგენილია ო. მ-ს შვილის – რ. მ-ს მიერ. ამ ჩანაწერის გაგრძელებაზე არსებული ჩანაწერი – „მომიტანა რ. 1750 ლ. და დარჩა 10 000 ლარი 2010 წ. 30 დეკემბერი“ ა. ხ-ს ეკუთვნის. მუყაოს ქაღალდზე გაკეთებული ჩანაწერი კი, – „ა-ის 11 600 ლარი“ ეკუთვნის მოპასუხე ო. მ-ს. მითითებული ჩანაწერების ავთენტურობა მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ.
დადგენილია, რომ ა. ხ-ე 2010 წლის ბოლომდე მუშაობდა ო. მ-ს მაღაზიაში.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოწმის სტატუსით დაკითხულ პირთა ჩვენებებზე, რომლის შინაარსით ირკვეოდა შემდეგი:
- „ა. მისი მოვალე იყო, რისთვისაც დროგამოშვებით აკითხავდა მაღაზიაში. ერთხელ ა-მ იგი მაღაზიაში დაიბარა და უთხრა, რომ მოვიდოდა მისი მოვალე, რომელიც ფულს მოუტანდა, რომლითაც იგი გ. ხ-ს გაისტუმრებდა. მართლაც, იგი შეესწრო რ-ის მიერ ა-სთვის ფულის გადაცემას – „დავინახე, რომ რ. ა-ს რაღაც თანხა გადასცა, ხელწერილიც გააკეთეს ამაზე. რ-ს წასვლის შემდეგ ა-მ მას (მოწმეს) უთხრა, რასაც ველოდი იმდენი არ მომცესო. თან ჩანაწერიც აჩვენა, „10 000 ლარი ერგება ა-ს“; „2013 წ. დეკემბერში, ა-ს ვეტაფთიაქში ო. მ-ს შვილი, რ. მ-ე შემოვიდა. იქვე იყო ა-ს ბიძა, რომელმაც რ-ს უთხრა თანხაზე რას შვებითო, რ-მ უპასუხა, ვიცი, რომ მამაჩემს გასასტუმრებელი აქვს, მაგრამ არ ვიცი რას იზამსო, მე არ მაქვს საშუალება და რა ვქნაო, თუ მამაჩემი რამეს გადმომიფორმებს, კი ბატონო, მოგცემთო”.
მოწმე ი. ბ-ის ჩვენებით, იგი ესწრებოდა ა-ს საუბრებს რ. მ-სთან, სადაც რ-ი ადასტურებდა, რომ მამამისს ფული მისაცემი ჰქონდა ა-სათვის, ხშირად შესწრებია ამგვარ საუბარს ტელეფონზე, როცა ა-ი ფულს ითხოვდა.
მოწმე ბ. შ-ს ჩვენებით, იგი ესწრებოდა ა. ხ-ს მიერ თანხის გადაცემას ო. მ-სათვის.
მოწმე შ-მ დაადასტურა, რომ ა. ხ-ე ნერვიულობდა, რადგან ო. მ-ს მისი ვალი ჰქონდა, კერძოდ, 11 750 ლარიდან დარჩენილი ჰქონდა 10 000 ლარი.
მოწმე შ-ს ჩვენებით, 2009 წლის თებერვალში ო. მ-მ ა. ხ-ს გამოართვა ფული, ნაწილი დაუბრუნა. შემდგომში ხშირად ჰქონდათ შეხვედრები, ო. მ-სთან და მის შვილთან - რ. მ-სთან, რა დროსაც ისინი ჰპირდებოდნენ ვალის გადახდას.
საქმეში წარმოდგენილი წერილობითი მტკიცებულებებისა და დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებების ერთობლივი შეფასებით, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ საქმეში წარმოდგენილი წერილობითი მტკიცებულებები, კერძოდ, „დარჩა 10 000 ლარი, მოიტანა რ. 1750 ლარი“, „ა-ის 11 600 ლარი“ შეეხებოდა და ადასტურებდა მხარეთა შორის სასესხო ურთიერთობას და იგი არ იყო მაღაზიაში ჩატარებული საქონლის ყიდვა-გაყიდვის ამსახველი დოკუმენტი, მით უფრო, რომ 2011 წლიდან ა. ხ-ე აღარ მუშაობდა ო. მ-ს მაღაზიაში (იგი ამ დროიდან დამოუკიდებელ ინდივიდუალურ მეწარმედ იყო რეგისტრირებული) და 2011 წელს იგი ვერც აღწერას ჩაატარებდა და ვერც რაიმე სახის ანგარიშს ჩააბარებდა ო. მ-ს.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 624-ე მუხლზე და დაუსაბუთებლად მიიჩნია პირველი ინსტანციის სასამართლოს არგუმენტი იმის თაობაზე, რომ ეს ჩანაწერები არ იძლეოდნენ სრულ ინფორმაციას, თუ როდის, რა ვადით, ვინ ვის ასესხა თანხა.
სამოქალაქო საქმეთა პალატის მოსაზრებით, კონკრეტულ შემთხვევაში, არსებობდა მხარეთა შორის ზეპირი ფორმით დადებული სესხის ხელშეკრულება, რაც თავისთავად გამორიცხავდა ისეთი სრულყოფილი წერილობითი დოკუმენტის (სესხის ხელშეკრულების) არსებობას, რომელიც ნათელი და გასაგები იქნებოდა. ასეთ შემთხვევაში, ცხადია ფორმაც გარიგებისა იქნებოდა არა ზეპირი, არამედ წერილობითი და სადავოც არაფერი იქნებოდა, მაგრამ იმ რეალობიდან გამომდინარე, რომ კერძო სამართლის სუბიექტები სასესხო ურთიერთობისას ხშირად მიმართავენ ზეპირ ფორმას, კანონმდებელი ასეთი გარიგების დროს მოწმის ჩვენებას დასაშვებ, მაგრამ არა საკმარის მტკიცებულებად მიიჩნევს და აკეთებს დათქმას იმის თაობაზე, რომ ზეპირი გარიგების დროს მისი ნამდვილობა არ შეიძლება დადასტურდეს მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებით.
სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, აღნიშნული საკანონმდებლო დათქმა თავისთავად ნიშნავდა, რომ მოწმის ჩვენების გარდა, გარიგების ნამდვილობისა და სარწმუნოობისათვის წერილობითი მტკიცებულებაც უნდა ყოფილიყო წარმოდგენილი (თუნდაც სესხის ხელშეკრულებისათვის არასაკმარისი რეკვიზიტებით), რომელიც მტკიცებულებათა ერთობლივი შეჯამებით სასამართლოს ჩამოუყალიბებდა რწმენას სესხის არსებობის თაობაზე. საქმეში წარმოდგენილი წერილობითი მტკიცებულებები, რომლის ხელმოწერასაც არ უარყოფდა მოპასუხე ო. მ-ე აგეთვე, მისი შვილი, მოწმის სახით დაკითხული რ. მ-ე, მოწმეთა ჩვენებებთან ერთობლიობაში იძლეოდნენ საფუძველს დასკვნისათვის, რომ მხარეთა შორის არსებობდა სასესხო ურთიერთობა და ამჟამად ო. მ-ს, ამ ურთიერთობიდან გამომდინარე, გადასახდელი ჰქონდა 10 000 ლარი.
მოცემულ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებროვი შეფასების მიზნით სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლით, 361-ე მუხლის მეორე ნაწილით, 319-ე მუხლის პირველი ნაწილითა და 623-ე მუხლით და ა. ხ-ს სარჩელი ო. მ-სათვის სასესხო ურთიერთობიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულების თაობაზე საფუძვლიანად მიიჩნია.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ო. მ-მ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, რომლითაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით ა. ხ-ს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
კასატორმა სადავოდ გახადა საქმეში წარმოდგენილი ო. მ-ს ხელნაწერის „ა-ის 11600 ლარი და 1000 ლ.“ სასესხო ურთიერთობის დამადასტურებელ მტკიცებულებად შეფასება, ვინაიდან მისი მოსაზრებით, მითითებული ჩანაწერით არ ირკვეოდა თუ ვინ ვის გადასაცა თანხა, რისთვის გადასცა იგი, როდის გადასცა და რა დანიშნულებით გადასცა.
კასატორმა უარყო მასსა და ა. ხ-ს შორის სასესხო ვალდებულების არსებობა და განმარტა, რომ მოსარჩელე - ა.ხ-ე მასთან მუშაობდა მაღაზიაში, რომელიც ერთდროულად ასრულებდა გამყიდველისა და ბუღალტერის ფუნქციებს. შესაბამისად, ყველა ფინანსურ საკითხებს იგი აგვარებდა. მას ებარა ნავაჭრი თანხაც, ხოლო ო. მ-ე აკეთებდა ჩანაწერებს შემოსული თანხების შესახებ. ა. ხ-ე მინდობილობის საფუძველზე იყო ო. მ-ს წარმომადგენელი საგადასახადო და საბანკო ორგანოებში, მას უფლება ჰქონდა, შეეტანა ფული ო. მ-ს სახელით, შეევსო დეკლარაციები. შესაბამისად, მოსარჩელის მიერ მითითებული ჩანაწერები შეეხებოდა არა სასესხო ურთიერთობას, არამედ იმ ფულად ურთიერთობებს, რაც მაღაზიაში მათ საქმიანობასთან იყო დაკავშირებული. კასატორი განმარტავს, რომ ზესტაფონის რაიონულ სასამართლოში თავად ა. ხ-მ წარადგინა ინფორმაცია ო. მ-ს 2008 წლის შემოსავლის – 40 000 ლარის შესახებ და ო. მ-ს მიერ ნაჩუქარი წიგნი. კასატორის ოჯახის წევრებმა დაადასტურეს, რომ ო.მ-ე ხშირად ეხმარებოდა მოწინააღმდეგე მხარეს, რომლის ხელფასი 100-150 ლარს შეადგენდა.
კასატორი განმარტავს, რომ 2009 წლის მაისიდან ო. მ-ე გახდა ავად და ვეღარ შეძლო მაღაზიაში მუშაობა, რის გამოც მაღაზიას ძირითად ა. ხ-ე მართავდა. მაღაზიაში მიდიოდა ო. მ-ს შვილი – რ. მ-ე. სადავო სესხის შესახებ რ. მ-სათვის ა. ხ-ს არ უთქვამს და არც კასატორს ვალის არსებობა ოჯახის წევრებისთვის არ უცნობებია. 2011 წლის დასაწყისში რ. მ-მ გადაწყვიტა მაღაზიის გაქირავება, აღწერა მაღაზიაში არსებული საქონელი ფურცელზე მინაწერით დააფიქსირა, რომ ამოსაღებად „დარჩა 10 000 ლარი“. შესაბამისად, რ. მ-ე არ უარყოფს 2011 წლის დასაწყისში სადავო ჩანაწერის შედგენას. რ. მ-მ მოსთხოვა ა. ხ-ს მაღაზიის დატოვება, რამაც მოსარჩელე გაანაწყენა. მან ისარგებლა კასატორის ავადმყოფობით და გამოიყენა ჩანაწერი, რომელსაც საერთო არაფერი აქვს სასესხო ვალდებულების არსებობასთან.
კასატორის მოსაზრებით, საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან არ გამომდინარეობს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ ა. ხ-ე 2010 წლის ბოლომდე მუშაობდა მაღაზიაში. რ. მ-მ პირველი ინსტანციის სასამართლოში განმარტა, რომ 2011 წლის დასაწყისში გადაწყვიტა მაღაზიის გაქირავება, აღწერა მაღაზია, თვითონ გააკეთა ჩანაწერი და მოსთხოვა ა. ხ-ს მაღაზიიდან წასვლა. ა. ხ-ე განაწყენდა, არ სურდა წასვლა, მაგრამ 2011 წლის დასაწყისში მაინც დატოვა მაღაზია და თან წაიღო მაღაზიაში არსებული ჩანაწერები თანხებთან დაკავშირებით, რაც გამოიყენა ო. მ-ს წინააღმდეგ.
კასატორის განმარტებით, სასამართლომ შეაფასა მხოლოდ საქმის განხილვის შედეგით პირდაპირ დაინტერესებული პირების ა. ხ-ს შვილის – რ. შ-სა და მეუღლის – ბ. შ-ს ჩვენებები. ასევე, მოწმე ი. ბ-ის განმარტება, რომ მან თავად ა. ხ-გან შეიტყო კასატორის მიმართ ვალის არსებობის შესახებ. შესაბამისად, კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორი შეფასება მისცა საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველია.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 25 სექტემბრის განჩინებით ო. მ-ს საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო 2015 წლის 20 მარტის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთება, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს.
მოცემულ საქმეზე ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილადაა ცნობილი დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
მოსარჩელე ა. ხ-ე 1999 წლიდან 2010 წლის ბოლომდე მუშაობდა ქ.ზესტაფონში, ჭ-ს ქ.№26-ში მდებარე ავტონაწილების მაღაზიაში, რომელიც ეკუთვნოდა მოპასუხე ო. მ-ს.
საქმის მასალებში წარმოდგენილია შემდეგი შინაარსის ფურცელზე გაკეთებული ჩანაწერი: „დარჩა 10 000 ლარი - რ.მ-ე“ (ხელმოწერა); „მომიტანა რ. 1750ლ. და დარჩა 10 000 ლარი. 2010 წლის 30.12. ა.ხ-ე“ (ხელმოწერა) (ს.ფ. 15).
ასევე, საქმეში წარმოდგენილია მუყაოს ქაღალდზე გაკეთებული შემდეგი შინაარსის ჩანაწერი: „ა-ის - 11 600 - ლარი“ (ს.ფ. 16).
ზემოთმითითებული ჩანაწერების სისწორე და ერთ ერთ მათგანზე (ს.ფ. 15) მოპასუხე ო. მ-ს მიერ განხორციელებული ხელმოწერის ნამდვილობა მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ.
დადგენილია, რომ აღნიშნულ ჩანაწერებში მითითებული რ. მ-ე არის მოპასუხე ო. მ-ს ვაჟიშვილი.
კასატორს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ ზემოთ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები სადავოდ არ გაუხდია. შესაბამისად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მათ საკასაციო პალატისათვის სავალდებულო ძალა გააჩნიათ.
საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რა ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს მხარე თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა, რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რომლის მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომელთა შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით. ანუ, სასამართლომ უნდა დაადგინოს ნორმაში მოყვანილი აბსტარქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი შემადგენლობის არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.
ო. მ-ს კასაციის საფუძვლები (მიზეზები) მდგომარეობს იმაში, რომ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმეში წარმოდგენილი ჩანაწერები და პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოწმის სტატუსით დაკითხული პირების ჩვენებები, რომელმაც მოცემულ საქმეზე გამოიწვია არასწორი გადაწყვეტილების გამოტანა.
კასატორის ზემოაღნიშნულ პოზიციას საკასაციო პალატა იზიარებს და მიიჩნევს, რომ ამ კუთხით კასატორმა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დასაშვები (დასაბუთებული) საკასაციო პრეტენზია წარმოადგინა.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სადავოა სასესხო ურთიერთობიდან გამომდინარე მხარეთა შორის ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობა, რომელიც მოსარჩელის განმარტებით გამომდინარეობს სესხის ზეპირი ხელშეკრულებიდან, შეფასებას საჭიროებს საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შესაბამისობა სასესხო ურთიერთობის მარეგულირებელი ნორმის (სკ-ის 623-ე მუხ.) შემადგენლობასთან (მის აბსტრაქტულ კომპონენტებთან).
ამ თვალსაზრისით, ყურადღებაა მისაქცევი იმ გარემოებაზე, რომ სასესხო ურთიერთობიდან გამომდინარე ფულადი ვალდებულების შესრულების თაობაზე ა. ხ-ს მოთხოვნა ეფუძნება სესხის ზეპირ ხელშეკრულებას, რომლის არსებობას მოპასუხე სადავოდ ხდის. სამოქალაქო სამართალწარმოებაში მოქმედი შეჯიბრებითობის პრინციპის თანახმად (სსკ-ის მე-4 მუხ.) კი, სადავო ფაქტობრივი გარემოებების დადასტურებისას მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები და მოსაზრებები. მათვე ეკისრებათ სადავოდ ქცეული ფაქტობრივი გარემოებების მითითებისა და მათი დამტკიცების ტვირთიც (სსკ-ის 102-ე მუხ.). სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მესამე ნაწილი, რომელიც შეეხება „მტკიცებულებათა დასაშვებობას“ ადგენს ქცევის იმგვარ წესს, რომლის თანახმად, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. საკასაციო პალატის მითითებით კანონის ეს მოთხოვნა განპირობებულია მხარეთა შორის არსებული მატერიალურ-სამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი ნორმის შინაარსით, მისი ფაქტობრივი სიტუაციის ნორმატიული აღწერილობით.
მოცემულ შემთხვევაში სადავო სამართალურთიერთობის მომწესრიგებლი ნორმის, სამოქალაქო კოდექსის 624-ე მუხლის დანაწესი, რომლის თანახმად, ზეპირი სესხის ხელშეკრულების დროს მისი ნამდვილობა არ შეიძლება დადასტურდეს მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით, მიუთითებს სწორედ იმაზე, რომ სადავოდ ქცეული სასესხო ურთიერთობის დადგენისათვის შესაძლებელია გამოყენებულ იქნეს, როგორც ზეპირი ასევე, წერილობითი მტკიცებულებების სახე. თუმცა ეს არ ნიშნავს იმას, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ნებისმიერ დოკუმენტი თუ, მოწმის სტატუსით დაკითხულ პირთა ნებისმიერი შინაარსის ჩვენება დაედოს საფუძვლად საქმეზე სადავო ფაქტობრივი გარემოებების დადასტურებას. ყველ მტკიცებულება უნდა შეფასდეს მათი უტყუარობისა და აგრეთვე, იმ თვალსაზრისით, თუ საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე რომელი გარემოების დადასტურებაა ამ მტკიცებულებებით შესაძლებელი.
მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ მოპასუხესთან სასესხო ურთიერთობის შესახებ სადავო ფაქტობრივი გარემოების დასადასტურებლად მიუთითა მოწმეთა ჩვენებებსა და საქმეში წარმოდგენილ ჩანაწერებზე, რასაც საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს და საფუძვლად ვერ დაუდებს ა. ხ-სა და ო. მ-ს შორის სასესხო ურთიერთობის არსებობის ფაქტის დადასტურებას.
სამოქალაქო პროცესში მტკიცებულებათა დასაშვებობის ინსტიტუტი დამოკიდებულია მატერიალურსამართლებრივ ნორმის შინაარსზე, ამ ნორმით გათვალისწინებული ფაქტობრივი სიტუაციის ნორმატიულ აღწერილობაზე. სამოქალაქო პროცესში მტკიცებულებათა დაშვების ან ამორიცხვის საკითხი უნდა გადაწყდეს იმ ნებართვების თუ აკრძალვების მიხედვით, რაც გათვალისწინებულია მატერიალური ნორმით. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კონკრეტული ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული ფაქტების შედეგად წარმოშობილი ურთიერთობების დასადასტურებლად, რაც საბოლოოდ წარმოადგენს სამართლის ნორმით გათვალისწინებულ მაკვალიფიცირებელ ელემენტებს, აუცილებელია ისეთი მტკიცებულებების არსებობა, რომლებიც თუნდაც მოწმეთა ჩვენებებთან ერთობლივად უტყუარად მიუთითებენ ყველა მნიშვნელოვან გარემოებებზე.
საკასაციო პალატა საჭიროდ მიიჩნევს, ყურადღება გაამახვილოს სასესხო ვალდებულების თავისებურებებზე:
საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 623-ე მუხლის თანახმად, სესხის ხელშეკრულებით გამსესხებელი საკუთრებაში გადასცემს მსესხებელს ფულს ან სხვა გვაროვნულ ნივთს, ხოლო მსესხებელი კისრულობს, დააბრუნოს იმავე სახის, ხარისხისა და რაოდენობის ნივთი.
მოსარჩელის (გამსესხებლის) მიერ სესხის ხელშეკრულების ნამდვილობის დადასტურების შემთხვევაში და ვალდებულების შეუსრულებლობის თაობაზე მისი მითითების პირობებში მოქმედებს პრეზუმფცია, რომ მოპასუხეს (მსესხებელს) ვალდებულება (სესხის დაბრუნება) შესრულებული არ აქვს. ამდენად, სესხის ხელშეკრულების ნამდვილობის დადასტურების ტვირთი აკისრია მოსარჩელეს (გამსესხებელს). მხოლოდ ამ შემთხვევაში მოქმედებს პრეზუმფცია მსესხებლის (მოპასუხეს) მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის თაობაზე. ამ პრეზუმფციის გაქარწყლების ტვირთი (ვალდებულების შესრულების ტვირთი) აკისრია მსესხებელს (მოპასუხეს).
ზეპირი ფორმით სასესხო ვალდებულების ნამდვილობისათვის არ არის საკმარისი მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებები. მოწმეთა ჩვენებებთან ერთად აუცილებელია ისეთი მტკიცებულების არსებობა, რაც ერთობლივად მაღალი ალბათობით დაადასტურებდნენ სადავო ფაქტს.
ამდენად, სასესხო ვალდებულებების თაობაზე წერილობითი მტკიცებულებების არარსებობის პირობებში მოწმეების ჩვენება დასაშვებია მხოლოდ სხვა მტკიცებულებებთან ერთად. ეს თავისებურება განპირობებულია მატერიალურ-სამართლებრივი წესით, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 624-ე მუხლის თანახმად, სესხის ხელშეკრულება იდება ზეპირად. მხარეთა შეთანხმებით შეიძლება, გამოყენებულ იქნეს წერილობითი ფორმაც. ზეპირი ხელშეკრულების დროს მისი ნამდვილობა არ შეიძლება, დადგინდეს მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით.
განსახილველი დანაწესი სესხის ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის ითვალისწინებს როგორც ზეპირ, ასევე, წერილობით ფორმის დაცვას, რომლის არჩევა მხარეთა შეთანხმებაზეა დამოკიდებული, მაგრამ მითითებული მუხლის მე-2 წინადადების თანახმად, ყურადღება გამახვილებულია იმ რისკებზე, რომელიც შეიძლება მოჰყვეს ზეპირი სესხის ხელშეკრულებას, ასევე, ამ რისკებთან დაკავშირებული მტკიცების ტვირთის გადანაწილებას.
როგორც აღინიშნა, სესხის ხელშეკრულების ნამდვილობის დადასტურების ტვირთი აკისრია მოსარჩელეს (გამსესხებელს), ხოლო ვალდებულების შესრულების ტვირთი - მოპასუხეს (მსესხებელს). სამოქალაქო კოდექსის 624-ე მუხლის მე-2 წინადადებაში ზუსტად ამ მტკიცების ტვირთისა და მტკიცების საგანში შემავალი სასესხო ურთიერთობასთან დაკავშირებული ფაქტების დადასტურების თავისებურებაზეა გამახვილებული ყურადღება.
განსახილველი დანაწესი ზღუდავს მხარეებს არა გარიგების ფორმის, არამედ მტკიცებითი საშუალებების არჩევანში.
ამდენად, სასესხო ურთიერთობებიდან გამომდინარე, უფლება-ვალდებულებები (და არა მხოლოდ გამსესხებლის უფლება) მათ შორის, სესხის შესრულების ვალდებულება, არ შეიძლება, დადასტურდეს მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით, თუ ის ზეპირი ფორმითაა დადებული.
განსახილველი ნორმის მიზანია სასესხო ურთიერთობის მონაწილეთა უფლებრივი მდგომარეობის დაცვა და მართლწესრიგის ეფექტური ფუნქციონირების უზრუნველყოფა.
ამდენად, სასესხო ურთიერთობებში კანონი „არ ენდობა“ მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებს (ამ შემთხვევაში მოწმის ჩვენების, როგორც არაპირდაპირი (ინდიციური) მტკიცებულების შეფასება, ემპირიული წესების საფუძველზე ხორციელდება სხვა მტკიცებულებთან შეფასების გზით). აქედან გამომდინარე, კანონი მიუთითებს არა მხოლოდ გამსესხებლის უფლებაზე, არამედ „ხელშეკრულების ნამდვილობაზე“, რაც მოიცავს როგორც გამსესხებლის უფლებას, ასევე, მსესხებლის ვალდებულებას (ხელშეკრულების რეალური ბუნებიდან გამომდინარე გამსესხებლის მიერ სესხის ხელშეკრულების საგნის მსესხებელზე საკუთრებაში გადაცემის და შემდეგ მისი მიღების ფაქტის დადგენა ემორჩილება ერთსა და იმავე წესს.).
საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს საქმეში წარმოდგენილ ჩანაწერებზე, კერძოდ, ერთ ფურცლად წარმოდგენილ აღნიშვნაზე იმის შესახებ, რომ: „დარჩა 10 000 ლარი - რ.მ-ე“ (ხელმოწერა); „მომიტანა რ. 1750ლ. და დარჩა 10 0000 ლარი. 2010 წლის 30.12. ა.ხ-ე“ (ხელმოწერა) (ს.ფ. 15) და მუყაოს ქაღალდზე გაკეთებული შემდეგი შინაარსის მინაწერზე: „ა-ის - 11 600 - ლარი“ (ს.ფ. 16) და აღნიშნავს, რომ ამ ჩანაწერების შინაარსიდან არ ირკვევა, რომ კრედიტორმა მოვალეს გარკვეულ დროსა და გარკვეულ ვითარებაში გადასცა თანხა სესხის სახით (თანხის გადაცემის ფაქტი); არც ის ირკვევა, რომ მითითებული თანხა წარმოადგენდა სესხს (გადაცემის დანიშნულება), არ დგინდება რომელი მათგანია მოვალე და რომელი კრედიტორი (მხარეთა იდენტიფიცირება/ხელშემკვრელ მხარეთა სტატუსი); გაურკვევლია მითითებული თანხის გადაცემის ან/და დაბრუნების სავარაუდო თარიღი (სახელშეკრულებო ურთიერთობის წარმოშობისა და დასრულების დრო). კონკრეტულ შემთხვევაში, მითითებული არც-ერთი კომპონენტი, რომელიც რაიმე საფუძვლიანი და არგუმენტირებული დასკვნის გაკეთების საშუალებას მისცემდა სასამართლოს სახეზე არ არის. შესაბამისად, ამ ჩანაწერებზე დაყრდნობით იმგვარი დასკვნის გაკეთება, რომ მხარეებს შორის არსებობდა სასესხო ურთიერთობა 10 000 ლარზე დაუსაბუთებელია.
ზემოთმითითებულ ჩანაწერების შესახებ მსჯელობისას საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს მითითებას იმის თაობაზე, რომ „ზეპირი ფორმით დადებული სესხის ხელშეკრულება, რაც თავისთავად გამორიცხავს სრულყოფილი წერილობითი დოკუმენტის (სესხის ხელშეკრულების) არსებობას, რომლის არსებობის შემთხვევაში სადავოც არაფერი იქნებოდა“ და განმარტავს, რომ მართალია კანონმდებელმა დაუშვა სასესხო ურთიერთობის თაობაზე ზეპირი შეთანხმების გაფორმება, თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ სადავოობისას ნებისმიერი ჩანაწერი მივიჩნიოთ სადავო ფაქტობრივი გარემოებების დამადასტურებელ მტკიცებულებად. აღნიშნული ეწინააღმდეგება არამარტო კანონმდებლის ნებას, არამედ ასევე მტკიცებულებათა დასაშვებობის კრიტერიუმებსაც. ამ მხრივ, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორმა წარმოადგინა დასაბუთებული საკასაციო შედავება.
დადგენილია, რომ მოცემულ საქმეზე ზესტაფონის რაიონულ სასამართლოში მოწმის სტატუსით დაიკითხნენ: რ. შ-ი, ნ. შ-ე, ბ. შ-ი, გ. ხ-ე, რ. მ-ე, ი. ბ-ე და რ. წ-ი.
მოწმეების: ნ.შ-ს, რ.შ-ს, რ.წ-ს, ი.ბ-სა და გ.ხ-ს ჩვენებების მიხედვით ირკვევა, რომ ა. ხ-მ მათთან კერძო საუბარში დააფიქსირა, რომ ო. მ-სათვის ნასესხები ჰქონდა გარკვეული თანხა და ო. მ-ს დარჩენილი ჰქონდა ნასესხები თანხიდან 10 000 ლარი.
მოწმეების: გ.ხ-სა და რ.შ-ს ჩვენებით ირკვევა, რომ ისინი ა. ხ-ს სამსახურში შეხვდნენ ო. მ-ს შვილს - რ. მ-ს, რომელიც ა. ხ-ს დაპირდა მამის - ო. მ-ს ვალის გადახდას.
მოწმე ბ.შ-მა დაადასტურა, რომ იგი ესწრებოდა ო. მ-სათვის თანხის გადაცემას.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს სასამართლო სხდომაზე მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარასებობის შესახებ.
მტკიცებულებათა სახეები, რომელიც შეიძლება გამოიყენოს სასამართლომ საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების დასადგენად, ამომწურავადაა განსაზღვრული სსკ-ის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილით. არც ერთ მტკიცებულებას არ გააჩნია რაიმე უპირატესობა სხვა მტკიცებულებასთან შედარებით. აგრეთვე, არც ერთ მტკიცებულებას არა აქვს, წინასწარ დადგენილი ძალა სასამართლოსათვის, რაც იმას ნიშნავს, რომ ამა თუ იმ მტკიცებულების მნიშვნელობა წინასწარ არ არის განსაზღვრული და მისი ძალა და მნიშვნელობა სასამართლოს შეფასებაზეა დამოკიდებული. მტკიცებულებათა შეფასების დროს მხარეებს უფლება აქვთ, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მტკიცებულებების სარწმუნოობა. მათი უტყუარობის თუ სიყალბის შესახებ მოსაზრებები შეიძლება გამოთქვან არამარტო მხარეებმა, არამედ მესამე პირებმა, აგრეთვე, სპეციალისტებმა და ექსპერტებმა, თუ ისინი მონაწილეობენ პროცესში. საბოლოოდ კი წარმოდგენილ მტკიცებულებებს აფასებს სასამართლო.
საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოწმის ჩვენება ერთ-ერთი ყველაზე ფართოდ გამოყენებული მტკიცებულებაა სამოქალაქო პროცესში. მოწმის მეშვეობით დასტურდება მრავალი ფაქტი, რომლის გარეშე შეუძლებელი იქნებოდა საქმის არსებითად სწორად გადაწყვეტა. მოწმეს წაეყენება შემდეგი მოთხოვნები: მოწმედ შეიძლება იყოს პირი, რომელსაც შესწევს უნარი, სწორად აღიქვას ფაქტები და მისცეს მათ შესახებ სწორი ჩვენება და რომელიც არ არის იურიდიულად დაინტერესებული საქმის შედეგით. აქ მხედველობაშია ისეთი ინტერესი, რომელიც გააჩნია მოსარჩელეს და მოპასუხეს, რომლებისთვისაც საქმეზე გამოტანილ გადაწყვეტილებას შეუძლია გარკვეული სარგებლობის მოტანა. ამრიგად, მოწმის ჩვენება, ესაა სასამართლოში მოწმედ გამოძახებული და კანონით განსაზღვრული წესით დაკითხულ იურიდიულად დაუინტერესებელი პირის ცნობები საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებების შესახებ.
არც ერთ მტკიცებულებას არ გააჩნია რაიმე უპირატესობა სხვა მტკიცებულებასთან შედარებით. არც ერთ მტკიცებულებას არა აქვს, აგრეთვე, წინასწარ დადგენილი ძალა სასამართლოსათვის.
ამასთან, იმის მიუხედავად, რომ მტკიცებულებებს სასამართლო აფასებს თავისი შინაგანი რწმენით, ეს იმას არ ნიშნავს, რომ საქმეში მონაწილე პირებს არ შეუძლიათ გამოთქვან თავიანთი მოსაზრებები მათ შესახებ. სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე და აქედან გამომდინარე, მხარეებს უფლება აქვთ უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები.
მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ მოწმეთა ჩვენებების შეფასებას, საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს და განმარტავს, რომ კანონის დანაწესი, რომელიც სასამართლოს ანიჭებს წარმოდგენილი მტკიცებულებების შინაგანი რწმენით შეფასების უფლებამოსილებას, არ გულისხმობს, რომ მათი შეფასებისას სასამართლოს შეეძლოს გააკეთოს დაუსაბუთებელი დასკვნები საქმის გარემობების შესახებ. სასამართლო ვალდებულია თავის გადაწყვეტილებაში მიუთითოს მოსაზრებაზე, რის გამოც მან ზოგიერთი მტკიცებულება ცნო უტყუარად, ხოლო სხვები – არასარწმუნოდ (სსკ-ის 249-ე მუხლის მე-4 ნაწ.).
მოცემულ საქმეზე დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებებს საკასაციო პალატა ვერ მიიჩნევს სადავო სამართალურთიერთობის არსებობის დამადასტურებელ მტკიცებულებად მათი არასარწმუნოობის გამო, იმ თვალსაზრისით, რომ ზოგიერთი მოწმის ჩვენება თავისი შინაარსით არათანმიმდევრული და უზუსტოა, სახელდობრ, ნ.შ-ს, რ.შ-ს, რ.წ-ს, ი.ბ-სა და გ.ხ-ს ჩვენებებით ირკვევა, რომ ისინი არ შესწრებიან ა. ხ-ს მიერ ო. მ-სათვის თანხის სესხად გადაცემის ფაქტს, არამედ მხარეებს შორის სასესხო ურთიერთობის არსებობის შესახებ მათ შეიტყვეს თავად ა. ხ-გან. ამდენად, ინფორმაციის წყარო, რომელზე დაყრდნობითაც მოწმეები მიუთითებენ სადავო სამართალურთიერთობის დასადასტურებლად, საკასაციო პალატის შეფასებით, არასარწმუნოა და იგი სხვა არაფერია თუ არა მოსარჩელის ვერბალური ახსნა-განმარტება.
ბ. შ-ს ჩვენებას, რომელიც წარმოადგენს მოსარჩელე - ა. ხ-ს მეუღლეს და ამდენად, საქმის განხილვის მატერიალურ-სამართლებრივი შედეგით პირდაპირ დაინტერესებულ პირს, საკასაციო პალატა ასევე არასარწმუნოდ მიიჩნევს. იგივე უნდა ითქვას რ. შ-ს ჩვენებაზეც, რომელიც ა. ხ-ს შვილია და დაინტერესებულია საქმის განხილვის შედეგით.
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორი შეფასება მისცა საქმეზე წარმოდგენილ მტკიცებულებებს, რის გამოც იურიდიულად დაუსაბუთებელია გასაჩივრებული განჩინება (სსკ-ის 393-ე მუხლი). აღნიშნული გარემოება კი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები.
მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება მოცემულ საქმეზე.
საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები არ შეიცავდა მხარეთა შორის სასესხო ურთიერთობის მაკვალიფიცირებელ კომპონენტებს (ნორმის შემადგენლობის ნიშნებს), ვინაიდან სესხის ხელშეკრულების ნამდვილობის დადასტურების ტვირთი აკისრია მოსარჩელეს (გამსესხებელს), ხოლო ვალდებულების შესრულების ტვირთი - მოპასუხეს (მსესხებელს). სამოქალაქო კოდექსის 624-ე მუხლის მე-2 წინადადებაში ზუსტად ამ მტკიცების ტვირთისა და მტკიცების საგანში შემავალი სასესხო ურთიერთობასთან დაკავშირებული ფაქტების დადასტურების თავისებურებაზეა გამახვილებული ყურადღება, რომლის დანაწესი ზღუდავს მხარეებს არა გარიგების ფორმის, არამედ მტკიცებითი საშუალებების არჩევანში. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე ა. ხ-მ ვერ დაადასტურა მასსა და ო. მ-ს შორის სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობა, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ა. ხ-ს სარჩელი თანხის დაკისრების შესახებ დაუსაბუთებელია, რაც ო. მ-ს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველია.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას, ხოლო, მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას, ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, შესაბამისად, შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.
ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში, ო. მ-ე, რომლის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა გათავისუფლებული იყო სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან, სახელმწიფო ბაჟის თანხა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ უნდა გადაიხადოს ა. ხ-მ, რომლის ოდენობა შეადგენს 500 ლარს (10000 ლარის 5%).
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 411-ე მუხლით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :
1. ო. მ-ს საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;
2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;
3. ა. ხ-ს სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;
4. ა. ხ-ს (პირადი ნომერი: ......) დაეკისროს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ 500 ლარის გადახდა. სახელმწიფო ბაჟი გადახდილ იქნეს შემდეგ ანგარიშზე: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.
5. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი
მოსამართლეები: ნ. ბაქაქური
ბ. ალავიძე
