საქმე №ას-1119-1066-2013 17 აპრილი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - ა. ლ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე - გ. ს-ის უფლებამონაცვლე ს. ს-ე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 24 სექტემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, ასევე შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

გ. ს-ემ სარჩელით მიმართა სასამართლოს მოპასუხე ა. ლ-ის მიმართ და მოითხოვა მოპასუხისათვის 9500 აშშ დოლარის დაკისრება.

სარჩელი ეფუძნება შემდეგ გარემოებებს: 2010 წლის 10 სექტემბერს გ. ბ-სა და ა. ლ-ეს შორის გაფორმდა სანოტარო აქტი ვალის აღიარებისა და გირავნობის დადგენის შესახებ, რომლის თანახმად, ა. ლ-ემ აღიარა, რომ ჰქონდა გ. ბ-ს ვალი 26 500 აშშ დოლარის ოდენობით, და იკისრა მისი 2010 წლის 01 ოქტომბრამდე დაფარვის ვალდებულება. ამავე აქტით ვალდებულების უზრუნველყოფის საშუალებად გათვალისწინებულ იქნა გირავნობა ა. ლ-ის კუთვნილ ავტომანქანაზე. 2010 წლის 10 სექტემბრის ვალის აღიარების აქტით გათვალისწინებული ვალდებულება არ შესრულდა, ამიტომ გ. ბ-ს მოთხოვნის საფუძველზე ნოტარიუსმა 2011 წლის 29 მარტს გასცა სააღსრულებო ფურცელი, რომლის თანახმადაც უნდა მომხდარიყო დაგირავებული ავტომანქანის გ. ბ-ს საკუთრებად აღრიცხვა. 2011 წლის 21 ივნისს მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულებით გ. ბ-მ გ. ს-ეს დაუთმო 2010 წლის 10 სექტემბრის სანოტარო აქტიდან გამომდინარე უფლება. მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულების საფუძველზე სააღსრულებო ფურცელში 2011 წლის 22 ივნისს შევიდა ცვლილება და კრედიტორად გ. ბ-ს ნაცვლად მიეთითა გ. ს-ე. სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე ავტომანქანა აღირიცხა გ. ს-ის საკუთრებად. ამ უკანასკნელმა 2011 წლის 27 სექტემბერს ავტომანქანა 17000 აშშ დოლარად მიყიდა მ. მ-ს. გირავნობის საგნის რეალიზაციით სრულად არ მოხდა კრედიტორის დაკმაყოფილება, კერძოდ, მისი მოთხოვნა დაკმაყოფილდა მხოლოდ 17 000 აშშ დოლარით, რის გამოც ა. ლ-ეს უნდა დაეკისროს დარჩენილი ვალის - 9 500 აშშ დოლარის გადახდა

ა. ლ-ემ სარჩელი არ ცნო. მოპასუხის განმარტებით, გირავნობის საგნის კრედიტორის საკუთრებაში გადასვლა გულისხმობს მის რეალიზაციას. გირავნობის საგნის ფასი კრედიტორის საკუთრებაში გადასვლის დროისთვის შეადგენდა 23500 აშშ დოლარს, ამასთან, კრედიტორს მიღებული აქვს 5000 აშშ დოლარი ვალის ანგარიშში. მოპასუხის მოსაზრებით, გირავნობის საგნის რეალიზაცია მისი საკუთრებაში მიღებიდან 1 წლის შემდეგ წარმოადგენს კრედიტორის არაკეთილსინდისიერ საქციელს და იმის მცდელობას, რომ გირავნობის საგნის საბაზრო ფასად მიჩნეულ იქნეს მისი ღირებულება გაყიდვის და არა კრედიტორის მიერ საკუთრებაში მიღების მომენტში. მოპასუხის მოსაზრებით, გირავნობის საგნის დროულად - 2010 წლის 30 სექტემბერს რეალიზაციის შემთხვევაში კრედიტორის მოთხოვნა სრულად იქნებოდა დაკმაყოფილებული, ვინაიდან ამ დროისთვის გირავნობის საგნის ღირებულება სწორედ 27 000 აშშ დოლარს შეადგენდა.

მოგვიანებით ა. ლ-ემ შეგებებული სარჩელი შეიტანა გ. ს-ის წინააღმდეგ და მოითხოვა:

1. გ. ს-ისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრება 4000 აშშ დოლარის ოდენობით;

2. გ. ს-ისათვის უსაფუძვლოდ გადაცემული თანხის - 5000 აშშ დოლარის დაკისრება.

შეგებებული სარჩელის მიხედვით, გ. ს-ემ გააჭიანურა გირავნობის საგნის საკუთრებაში მიღება. მას გირავნობის საგანი საკუთრებაში უნდა მიეღო ან მოეხდინა მისი რეალიზაცია საბაზრო ფასის მიხედვით 2010 წლის სექტემბერ-ოქტომბერში. შეგებებული სარჩელის ავტორის მოსაზრებით, მოთხოვნის დადგომის მომენტში გირავნობის საგანი ღირდა 21000 აშშ დოლარი. იმის გამო, რომ კრედიტორმა გააჭიანურა გირავნობის საგნის საკუთრებაში მიღება მოვალეს მიადგა 4000 აშშ დოლარის ზიანი. გარდა ამისა, კრედიტორი მოიქცა არაკეთილსინდისიერად, ვინაიდან მოვალისაგან მიღებული 5000 აშშ დოლარი არ გამოაკლო ვალის აღიარების ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ თანხას. შეგებებული სარჩელის ავტორი ამ თანხის მოპასუხისათვის დაკისრებას ითხოვს იმ შემთხვევაში, თუ სასამართლო ამ თანხას არ ჩათვლის ვალის აღიარების ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების ნაწილის შესრულებად.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 11 იანვრის გადაწყვეტილებით:

1. გ. ს-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა;

2. ა. ლ-ეს გ. ს-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 9500 აშშ დოლარის გადახდა.

3. ა. ლ-ეს უარი ეთქვა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი წარადგინა გ. ს-ემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 2 ივლისის საოქმო განჩინებით აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარის - გ. ს-ის უფლებამონაცვლედ საქმეში ჩაბმულ იქნა ს. ს-ე.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 24 სექტემბრის განჩინებით შეწყდა წარმოება სააპელაციო საჩივარზე გადაწყვეტილების იმ ნაწილზე, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა შეგებებული სარჩელი ზიანის ანაზღაურების თაობაზე.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 24 სექტემბრის გადაწყვეტილებით:

1. სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ;

2. გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 11 იანვრის გადაწყვეტილება ა. ლ-ისათვის 9500 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება;

3. გ. ს-ის უფლებამონაცვლე ს. ს-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ;

4. ა. ლ-ეს გ. ს-ის უფლებამონაცვლე ს. ს-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 5500 აშშ დოლარის გადახდა;

5. დანარჩენ ნაწილში თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2010 წლის 10 სექტემბერს გ. ბ-სა და ა. ლ-ეს შორის გაფორმდა ხელშეკრულება ვალის აღიარებისა და გირავნობის შესახებ. აღნიშნული ხელშეკრულებით ა. ლ-ემ აღიარა გ. ბ-სთვის 26 500 აშშ დოლარის გადახდის ვალდებულება. ვალი უნდა დაფარულიყო 2010 წლის 1 ოქტომბრამდე. ა. ლ-ის მიერ ნაკისრი ვალდებულების უზრუნველსაყოფად დაგირავებულ იქნა მის საკუთრებაში არსებული ავტომანქანა სუძუკი გრანდ ვიტარა, გამოშვების წელი: ---წ, სარეგისტრაციო ნომერი: ---, ტრანსპორტის საიდენტიფიკაციო ---. ხელშეკრულების 3.4 პუნქტის თანახმად, გირავნობით უზრუნველყოფილი იქნა მოთხოვნა სრულად, მაგრამ არაუმეტეს 26 500 აშშ დოლარისა. ამასთან, მიეთითა, რომ ეს ნორმა არ ნიშნავს მოთხოვნის იმ ნაწილის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას, რაც არ/ვერ იქნება უზრუნველყოფილი წინამდებარე აქტით დადგენილი გირავნობით. ყველა შემთხვევაში მოგირავნეს აქვს უფლება, მოთხოვნის ის ნაწილი, რომელიც არ/ვერ იქნება უზრუნველყოფილი გირავნობით, დაიკმაყოფილოს მოვალის ნებისმიერ ქონებაზე (მატერიალურ და არამატერიალურ ქონებაზე, ფულად სახსრებზე) გადახდევინების მიქცევით. ხელშეკრულების 3.6 პუნქტით, იმ შემთხვევაში, თუ აშკარაა, რომ გირავნობის საგნის რეალიზაციით მიღებული შემოსავლით სრულად ვერ დაკმაყოფილდება მოთხოვნა, მოგირავნე უფლებამოსილია, გირავნობის საგნის რეალიზაციამდე მიმართოს მოთხოვნის უზრუნველყოფის ღონისძიებებს მოვალის სხვა ქონების მიმართ და ამ ქონების რეალიზაციის ხარჯზე დაიკმაყოფილოს ის მოთხოვნა, რომლის სრულად დაკმაყოფილება ვერ მოხდა გირავნობის საგნის რეალიზაციის ხარჯზე. ხელშეკრულების მე-8 მუხლით განისაზღვრა მოთხოვნის დაკმაყოფილების პირობის დადგომისას გირავნობის უფლების განხორციელების წესი. კერძოდ, 8.2 მუხლის შესაბამისად, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ თუ დადგა მოთხოვნის დაკმაყოფილების ვადა და დამგირავებელი ნებაყოფლობით არ ასრულებს მოგირავნის მოთხოვნას, მოგირავნე უფლებამოსილია თავისი არჩევანის შესაბამისად ა) გირავნობის საგანი გაყიდოს ნოტარიუსის სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე და გაყიდვით მიღებული თანხით დაიკმაყოფილოს თავისი მოთხოვნა მოვალის მიმართ ან ბ) ნოტარიუსის სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე გირავნობის საგანი აღრიცხოს თავის საკუთრებად. ხელშეკრულების 8.5 მუხლით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ მოგირავნის მოთხოვნა დაკმაყოფილებულად ითვლება იმ შემთხვევაში, თუ გირავნობის საგნის რეალიზაციით მიღებული (ამონაგები) თანხით სრულად დაიფარება მოგირავნის მოთხოვნა. თუ ეს თანხა არ არის საკმარისი მოთხოვნის სრულად დასაკმაყოფილებლად, მოგირავნეს უფლება აქვს მიმართოს მოთხოვნის დაკმაყოფილების სხვა ზომებს. ხელშეკრულების 8.6 მუხლის თანახმად, იმ შემთხვევაში, თუ აშკარაა, რომ გირავნობის საგნის რეალიზაციით მიღებული შემოსავლით სრულად ვერ დაკმაყოფილდება მოთხოვნა, მოგირავნე უფლებამოსილია, გირავნობის საგნის რეალიზაციამდე მიმართოს მოთხოვნის უზრუნველყოფის ღონისძიებებს მოვალის სხვა ქონების მიმართ და ამ ქონების რეალიზაციის ხარჯზე დაიკმაყოფილოს ის მოთხოვნა, რომლის სრულად დაკმაყოფილება ვერ მოხდა გირავნობის საგნის რეალიზაციის ხარჯზე. ამდენად, სასამართლოს მითითებით, მხარეთა შორის არსებობდა შეთანხმება, რომ თუ მოგირავნის დაკმაყოფილება სრულად ვერ მოხდებოდა გირავნობის საგნით, ვალდებულება არ წყდებოდა და ვალდებულება უნდა დაკმაყოფილებულიყო მოვალის სხვა აქტივებით;

ვალის აღიარებისა და გირავნობის შესახებ 2010 წლის 10 სექტემბრის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის დაკმაყოფილების მიზნით 2011 წლის 29 მარტს ნოტარიუსის მიერ გაიცა სააღსრულებო ფურცელი. სააღსრულებო ფურცლის თანახმად, გ. ბ-ს საკუთრებად აღირიცხა ავტომანქანა სუძუკი გრანდ ვიტარა, გამოშვების წელი: --- წ; სარეგისტრაციო ნომერი: ---; ტრანსპორტის საიდენტიფიკაციო #---;

2011 წლის 21 ივნისს გ. ს-ესა და გ. ბ-ს შორის გაფორმდა მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულება, რომლითაც გ. ბ-მ (მოთხოვნის დამთმობმა) მოთხოვნა დაუთმო გ. ს-ეს (მოთხოვნის მიმღებს). მოთხოვნას წარმოადგენდა ა. ლ-ისაგან 26 500 აშშ დოლარის მიღების უფლება და მისგან გამომდინარე/მასთან დაკავშირებული სხვა უფლებები იმ მოცულობითა და შინაარსით, რაც დადგენილია სანოტარო აქტით ვალის აღიარებისა და გირავნობის დადგენის შესახებ. ხელშეკრულების მე-4 პუნქტის თანახმად, მოთხოვნა უზრუნველყოფილია მოვალის საკუთრებაში არსებული ავტომანქანით სუძუკი გრანდ ვიტარა, გამოშვების წელი: ---წ; სარეგისტრაციო ნომერი: ---; ტრანსპორტის საიდენტიფიკაციო #---;

2011 წლის 22 ივნისს განხორციელდა ცვლილება ნოტარიუსის მიერ გაცემულ სააღსრულებო ფურცელში (კრედიტორი - გ. ბ-, მოვალე - ა. ლ-ე) და კრედიტორად გ. ბ-ს ნაცვლად მიეთითა გ. ს-ე. გირავნობის საგანი სსიპ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოში აღირიცხა გ. ს-ის სახელზე;

2011 წლის 29 სექტემბერს გ. ს-ემ მის სახელზე საკუთრების უფლებით რიცხული ავტომანქანა სუძუკი გრანდ ვიტარა, გამოშვების წელი: ---, სარეგისტრაციო ნომერი: ---, ტრანსპორტის საიდენტიფიკაციო #---, გაასხვისა 17 000 აშშ დოლარად;

სასამართლომ აღნიშნა, რომ წინამდებარე საქმეში სადავოა, გირავნობის საგნის კრედიტორის საკუთრებაში აღრიცხვით შეწყდა თუ არა ვალდებულება სრულად.

სასამართლოს მითითებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილ იქნა, რომ რადგან გირავნობის საგნის კრედიტორის საკუთრებაში აღრიცხვის შემდეგ ახალი მესაკუთრის მიერ მისი გაყიდვის დროს სყიდვის ფასი იყო 17 000 აშშ დოლარი, გირავნობით უზრუნველყოფილი მოთხოვნა შეწყდა სწორედ 17 000 აშშ დოლარის ნაწილში და ვალდებულება შესასრულებელია 9500 აშშ დოლარის ოდენობით (26500-17000=9500).

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ შეწყვეტილი ვალდებულების ოდენობის განსაზღვრისათვის უნდა ყოფილიყო დადგენილი გირავნობის საგნის ღირებულება უშუალოდ მოგირავნის საკუთრებაში გადასვლის მომენტში. პალატამ გაიზიარა პირვანდელ სარჩელზე მოპასუხის მსჯელობა მასზედ, რომ რეალიზაციის დროს ნივთის საბაზრო ღირებულებად ვერ ჩაითვლება მოგირავნის საკუთრებაში ნივთის გადაცემის შემდეგ მოგირავნის მიერ ნივთის გასხვისების დროს შეთანხმებული ფასი. სასამართლოს შეხედულებით, გირავნობის საგნის საკუთრებაში აღრიცხვის შემდეგ მესაკუთრესა და ახალ შემძენს შორის დისპოზიციური ნების საფუძველზე განსაზღვრული გარიგების ფასი, თავისთავად არ გულისხმობს გამსხვისებლის მესაკუთრედ აღიცხვის მომენტში ნივთის რეალურ საბაზრო ღირებულებას. სასამართლოს მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში 2010 წლის 10 სექტემბრის ხელშეკრულების 8.2 მუხლის შესაბამისად, თავად მოგირავნემ მოთხოვნის დაკმაყოფილების საშუალებად აირჩია ნოტარიუსის სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე გირავნობის საგნის თავის საკუთრებად აღრიცხვა. პალატის განმარტებით, სამოქალაქო პროცესი აგებულია რა შეჯიბრებითობის პრინციპზე, მხარეებს უფლებებთან ერთად ეკისრებათ თავისივე ინტერესებისათვის აუცილებელ საპროცესო მოვალეობები, რომელთა შეუსრულებლობა იწვევს ამავე მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს. პალატის მითითებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის და 102-ე მუხლების შესაბამისად, იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ ნოტარიუსის მიერ გაცემული სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე კრედიტორის საკუთრებაში გირავნობის საგნის გადაცემისას გირავნობის საგნის ღირებულება სრულად ვერ ფარავდა მოთხოვნის მოცულობას, ან/და ფარავდა მხოლოდ ნაწილობრივ, ეკისრება კრედიტორს, რომელსაც ზემოაღნიშნული გარემოების დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება არ წარმოუდგენია. სასამართლომ აღნიშნა, რომ ერთადერთი მტკიცებულება, რომელიც მიუთითებს გირავნობის საგნის საბაზრო ღირებულებაზე, არის მოვალის მიერ წარმოდგენილი 2012 წლის 9 თებერვლის აუდიტის დასკვნა, რომლის თანახმადაც, გირავნობის საგნის - 2008 წელს გამოშვებული „სუძუკი გრანდ ვიტარას“ საბაზრო ღირებულება 2010 წლის სექტემბერ-ოქტომბრის მდგომარეობით, მისი ფიზიკური მდგომარეობის გათვალისწინებით, სავარაუდოდ შეადგენდა 21 000 აშშ დოლარის ექვივალენტს ლარში. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოვალის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულება წარმოადგენს ვალდებულების შესრულების დროისათვის გირავნობის საგნის ღირებულების განმსაზღვრელ დოკუმენტს. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმაზე, რომ კრედიტორმა მოთხოვნის უფლების რეალიზაცია განახორციელა თითქმის ერთი წლის შემდეგ, რა დროსაც აღირიცხა გირავნობის საგნის მესაკუთრედ, თუმცა რაიმე მტკიცებულება, რაც მიუთითებდა იმ გარემოებაზე, რომ ავტომობილის საბაზრო ღირებულება ამ პერიოდში შემცირდა და უშუალოდ კრედიტორის საკუთრებაში გირავნობის საგნის გადასვლის მომენტში ავტომობილი უფრო ნაკლები ღირებულების იყო, კრედიტორის მიერ წარმოდგენილი ვერ იქნა. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საწინააღმდეგო გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულებების არარსებობის გამო სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ გირავნობის საგნის კრედიტორის საკუთრებაში გადასვლის მომენტში დაგირავებული ავტომანქანის ღირებულება შეადგენდა 21 000 აშშ დოლარს. ვინაიდან ა. ლ-ის მიერ აღიარებული ვალდებულება იყო 26 500 აშშ დოლარი და გირავნობის საგნის კრედიტორის საკუთრებაში გადასვლის მომენტში დაგირავებული ავტომანქანის ღირებულება შეადგენდა 21 000 აშშ დოლარს, სასამართლომ დაასკვნა, რომ შეუსრულებელია 2010 წლის 10 სექტემბრის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების ნაწილი 5 500 აშშ დოლარის ოდენობით (26 500-21 000=5 500);

სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმის მასალებით დადასტურებული არ არის ა. ლ-ის მიერ ვალდებულების შესრულების მიზნით 5 000 აშშ დოლარის გადახდის ფაქტი. სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო პროცესი აგებულია რა შეჯიბრებითობის პრინციპზე, მხარეებს უფლებებთან ერთად აკისრებს თავისივე ინტერესებისათვის აუცილებელ საპროცესო მოვალეობებს, რომელთა შეუსრულებლობა იწვევს ამავე მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს, კერძოდ: სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით, მოდავე მხარეებს თანაბარი შესაძლებლობა აქვთ განსაზღვრონ ფაქტები თავიანთი მოთხოვნებისა თუ შესაგებლის დასასაბუთებლად და თვითონვე მიიღონ გადაწყვეტილება, თუ რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები; ამავე კოდექსის 102-ე მუხლით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, ე.ი. მხარეს ეკისრება როგორც ფაქტების მითითების, ასევე მათი დამტკიცების ტვირთი, რაც სათანადო მტკიცებულებების წარდგენით უნდა განახორციელოს; სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მესამე ნაწილით, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსისი 429-ე მუხლი ადგენს ვალდებულების შესრულების მიღების წესს. ზემოაღნიშნული მუხლის პირველი ნაწილით კრედიტორმა მოვალის მოთხოვნით შესრულების მთლიანად ან ნაწილობრივ მიღების შესახებ უნდა გასცეს ამის დამადასტურებელი დოკუმენტი. სასამართლოს განმარტებით, მითითებული ნორმის ანალიზი ცხადყოფს, რომ კრედიტორი ყოველთვის ვალდებულია, გასცეს მოვალის მიერ ვალდებულების შესრულების დამადასტურებელი დოკუმენტი, თუ ამას მოვალე მოითხოვს. სასამართლოს შეხედულებით, კანონმდებლის ასეთი დამოკიდებულება განპირობებულია ვალდებულებიდან გამომდინარე მხარეთა მდგომარეობით - ნორმაში მითითებული დოკუმენტის ფლობა აუცილებლობას წარმოადგენს მოვალისათვის, რადგან მან მხოლოდ ამ დოკუმენტით შეიძლება დაადასტუროს ვალდებულების შესრულება. სასამართლოს მითითებით, კანონი მოვალეს აღჭურვავს მთელი რიგი უფლებებით, რათა შესძლოს ვალდებულების შესრულების და კრედიტორის მიერ ამ შესრულების მიღების ფაქტის დადასტურება, ამ უფლების გამოუყენებლობა კი, წარმოადგენს მის რისკს და შეუძლებელს ხდის ზემოთ მითითებული გარემოების დადასტურებას. ამდენად, სასამართლოს მითითებით, თანხის გადახდის დამადასტურებელი გარემოების მტკიცების ტვირთი ეკისრება მოვალეს, შესაბამისი მტკიცებულება კი, სამოქალაქო კოდექსის 429-ე მუხლის შესაბამისად, შეიძლება იყოს თანხის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტი, რაც წარმოდგენილი არ ყოფილა.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილი გარემოებების შეფასებისას იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 254-ე, 276-ე მუხლებით და მიიჩნია, რომ ა. ლ-ე ვალდებულია, გ. ს-ის მიმართ შეასრულოს 2010 წლის 10 სექტემბრის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება 5500 აშშ დოლარის ოდენობით.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 316-317-ე მუხლების საფუძველზე სასამართლომ დაასკვნა, რომ არ არსებობდა გ. ს-ისათვის ა. ლ-ის სასარგებლოდ 5000 აშშ დოლარის დაკისრების საფუძველი, ვინაიდან ა. ლ-ის მიერ გ. ს-ისათვის დასახელებული თანხის გადაცემის ფაქტი საქმის მასალებიდან ვერ დადგინდა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეტა პალატის 2013 წლის 24 სექტემბრის გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა ა. ლ-ემ.

საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

სააპელაციო სასამართლო გასცდა აპელანტის მოთხოვნის ფარგლებს და მოწინააღმდეგე მხარეს მიანიჭა ის, რაც მას არ მოუთხოვია პირველი ინსტანციით საქმის განხილვისას, კერძოდ, მოსარჩელეს არ მოუთხოვია გირავნობის საგნის ფასის დადგენა მისი საკუთრებაში მიღების დროისთვის. შესაბამისად, მის მიერ არ ყოფილა წარდგენილი გირავნობის საგნის ღირებულების ამსახველი მტკიცებულება, არამედ ასეთი მტკიცებულება წარადგინა მოპასუხე გ. ს-ემ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში შეგებებული სარჩელის საფუძვლად მითითებული გარემოების დასადასტურებლად. აღნიშნულ მოთხოვნაზე აპელანტმა უარი თქვა სააპელაციო სასამართლოში, რის გამოც სასამართლოს არ შეეძლო, მოწინააღმდეგე მხარის სასარგებლოდ გამოეყენებინა აუდიტორული დასკვნა. გარდა ამისა, აუდიტორის დასკვნა პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიიჩნია დაუშვებელ მტკიცებულებად და აღნიშნულთან დაკავშირებით აპელანტის მიერ პრეტენზია წარდგენილი არ ყოფილა;

ა. ლ-ემ გ. ს-ეს ვალდებულების შესრულების მიზნით გადასცა 5000 აშშ დოლარი. გ. ს-ის განმარტებით, მან ეს თანხა მიიღო ვ. ბ-ისაგან. ვ. ბ-ე პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის წარმოებისას დაკითხულ იქნა მოწმის სახით და მისი ჩვენების შესაბამისად, 2011 წელს გ. ს-ეს გადასცა 5000 აშშ დოლარი ა. ლ-ის სესხის დაფარვის მიზნით. სააპელაციო სასამართლოს ხსენებულ ფაქტებზე არ უმსჯელია და არც მოწმეთა ჩვენებები არ შეუფასებია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, საქმის მასალები, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთება და თვლის, რომ ა. ლ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2010 წლის 10 სექტემბერს გ. ბ-სა და ა. ლ-ეს შორის გაფორმდა ხელშეკრულება ვალის აღიარებისა და გირავნობის შესახებ. აღნიშნული ხელშეკრულებით ა. ლ-ემ აღიარა გ. ბ-სთვის 26 500 აშშ დოლარის გადახდის ვალდებულება. ვალი უნდა დაფარულიყო 2010 წლის 1 ოქტომბრამდე. ა. ლ-ის მიერ ნაკისრი ვალდებულების უზრუნველსაყოფად დაგირავებულ იქნა მის საკუთრებაში არსებული ავტომანქანა სუძუკი გრანდ ვიტარა;

ვალის აღიარებისა და გირავნობის შესახებ 2010 წლის 10 სექტემბრის ხელშეკრულებით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ თუ მოგირავნის დაკმაყოფილება სრულად ვერ მოხდებოდა გირავნობის საგნით, ვალდებულება არ წყდებოდა და ვალდებულება უნდა დაკმაყოფილებულიყო მოვალის სხვა აქტივებით;

ვალის აღიარებისა და გირავნობის შესახებ 2010 წლის 10 სექტემბრის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის დაკმაყოფილების მიზნით 2011 წლის 29 მარტს ნოტარიუსმა გასცა სააღსრულებო ფურცელი. სააღსრულებო ფურცლის თანახმად, გ. ბ-ს საკუთრებად აღირიცხა დაგირავებული ავტომანქანა სუძუკი გრანდ ვიტარა;

2011 წლის 21 ივნისს გ. ს-ესა და გ. ბ-ს შორის გაფორმდა მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულება, რომლითაც გ. ბ-მ (მოთხოვნის დამთმობმა) მოთხოვნა დაუთმო გ. ს-ეს (მოთხოვნის მიმღებს). მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა ა. ლ-ისაგან 26 500 აშშ დოლარის მიღების უფლება და მისგან გამომდინარე/მასთან დაკავშირებული სხვა უფლებები იმ მოცულობითა და შინაარსით, რაც დადგენილია სანოტარო აქტით ვალის აღიარებისა და გირავნობის დადგენის შესახებ. ხელშეკრულების მე-4 პუნქტის თანახმად, მოთხოვნა უზრუნველყოფილია მოვალის საკუთრებაში არსებული ავტომანქანით სუძუკი გრანდ ვიტარა;

2011 წლის 22 ივნისს განხორციელდა ცვლილება ნოტარიუსის მიერ გაცემულ სააღსრულებო ფურცელში (კრედიტორი - გ. ბ-, მოვალე - ა. ლ-ე) და კრედიტორად, გ. ბ-ს ნაცვლად, მიეთითა გ. ს-ე;

გირავნობის საგანი სსიპ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოში აღირიცხა გ. ს-ის სახელზე;

2011 წლის 29 სექტემბერს გ. ს-ემ ავტომანქანა სუძუკი გრანდ ვიტარა გაასხვისა 17 000 აშშ დოლარად;

გირავნობის საგნის (ავტომანქანის) კრედიტორის საკუთრებაში გადასვლის მომენტში მისი ღირებულება შეადგენდა 21 000 აშშ დოლარს;

ვალის აღიარებისა და გირავნობის შესახებ 2010 წლის 10 სექტემბრის ხელშეკრულებით აღიარებული ვალიდან (26500 აშშ დოლარი) მოვალეს (ა. ლ-ეს) დასაბრუნებელი აქვს 5500 აშშ დოლარი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს, რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება და მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან განმარტება.

მოცემულ შემთხვევაში, კასატორი სადავოდ ხდის სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას იმის შესახებ, რომ გირავნობის საგნის (ავტომანქანის) კრედიტორის საკუთრებაში გადასვლის მომენტში მისი ღირებულება შეადგენდა 21 000 აშშ დოლარს. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს არ ჰქონდა უფლება ხსენებული ფაქტი დაედგინა აუდიტის დასკვნის საფუძველზე. კასატორის განმარტებით, მართალია, ეს მტკიცებულება სასამართლოს თავად წარუდგინა როგორც შეგებებული სარჩელის ავტორმა, მაგრამ სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას მან უარი განცხადა შეგებებული სარჩელის იმ მოთხოვნაზე, რომლის დასასაბუთებლადაც იყო წარდგენილი აუდიტის დასკვნა, შესაბამისად, სასამართლოს ეს მტკიცებულება მის წინააღმდეგ არ უნდა გამოეყენებინა.

საკასაციო სასამართლო, უპირველესად, ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ ზემოხსენებული სადავო ფაქტის დადგენა პირდაპირ უკავშირდება ვალის აღიარებისა და გირავნობის შესახებ 2010 წლის 10 სექტემბრის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულების საკითხს.

აღნიშნული ხელშეკრულება სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლით გათვალისწინებულ ვალის არსებობის აღიარების ხელშეკრულებას წარმოადგენს, რომელიც კრედიტორს ანიჭებს ამ ხელშეკრულებით აღიარებული ვალდებულების შესრულების მოთხოვნის უფლებას. მითითებული ხელშეკრულებით აღიარებული ვალდებულებაა კრედიტორისათვის 26500 აშშ დოლარის გადახდა. ამასთან, ამავე ხელშეკრულებით კრედიტორის მოთხოვნის უზრუნველსაყოფად დაგირავებულია მოვალის ავტომანქანა. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია და კასატორი სადავოდ არ ხდის მხარეთა შეთანხმებას იმის შესახებ, რომ თუ მოგირავნის (კრედიტორის) დაკმაყოფილება სრულად ვერ მოხდება გირავნობის საგნით, ვალდებულება არ წყდება და იგი უნდა დაკმაყოფილდეს მოვალის სხვა აქტივებით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 276-ე მუხლი და სწორად დაადგინა, რომ განსახილველ შემთხვევაში კრედიტორის (მოგირავნის) საკუთრებაში გირავნობის საგნის - ავტომანქანის გადაცემით მოთხოვნა ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ვინაიდან ავტომანქანის ღირებულება კრედიტორის საკუთრებაში გადასვლის მომენტში 21000 აშშ დოლარი იყო. ამ ფაქტის მიმართ კასატორის ზემოხსენებული პრეტენზია დასაბუთებულ პრეტენზიად ვერ მიიჩნევა, ვინაიდან სარჩელის წინააღმდეგ წარდგენილ შესაგებელში იგი თავად მიუთითებდა, რომ აღიარებული ვალდებულების შესრულებასთან დაკავშირებით მნიშვნელოვანი იყო დაგირავებული ავტომანქანის საბაზრო ღირებულება კრედიტორის საკუთრებაში გადასვლის და არა მისი რეალიზაციის მომენტში. რა თქმა უნდა, მოსარჩელეს ეკისრებოდა იმ გარემოების დამტკიცების ტვირთი, თუ რას შეადგენდა დაგირავებული ნივთის ღირებულება კრედიტორის საკუთრებაში გადასვლის მომენტში, ასევე - იმ გარემოებისა, რომ ეს ღირებულება საკმარისი არ იყო მოთხოვნის სრულად დასაკმაყოფილებლად, მაგრამ საყურადღებოა, რომ კასატორი (მოპასუხე) სარჩელის წინააღმდეგ წარდგენილ შესაგებელში მიუთითებდა, რომ კრედიტორის საკუთრებაში ავტომანქანის გადასვლის მომენტში მისი ღირებულება იყო 23500 აშშ დოლარი, ხოლო მოგვიანებით სასამართლო სხდომაზე თავადვე ამტკიცებდა, რომ ეს ღირებულება შეადგენდა 21000 აშშ დოლარს. ამ გარემოების დასადასტურებლად მოპასუხემ სასამართლოს წარუდგინა აუდიტის დასკვნა და იშუამდგომლა მტკიცებულების სახით მისი მიღების თაობაზე. მოპასუხის შუამდგომლობა სასამართლომ დააკმაყოფილა თავისი 20.04.2012 წლის განჩინებით (ის. სხდომის ოქმი, ს.ფ. 101-112). ამდენად, მოპასუხემ აუდიტის დასკვნა სასამართლოს წარუდგინა სარჩელისაგან თავის დაცვის მიზნით. მართალია, მოპასუხემ ეს დასკვნა შეგებებულ სარჩელსაც დაურთო, მაგრამ ეს არ ცვლის იმ გარემოებას, რომ ამავე დასკვნით იგი სარჩელისაგან იცავდა თავს. აქედან გამომდინარე მოპასუხემ, თავისი განმარტებით, მტკიცების ტვირთი გაუადვილა მოსარჩელეს, ვინაიდან აღიარა ისეთი გარემოება, რომელიც ადასტურებდა სწორედ იმ ფაქტს, რომ კრედიტორის (მოგირავნის) საკუთრებაში გირავნობის საგნის - ავტომანქანის გადაცემით მოთხოვნა დაკმაყოფილდა არა სრულად, არამედ ნაწილობრივ (სსკ-ის 131-ე მუხლი).

კასატორის მეორე პრეტენზია ეფუძნება სააპელაციო სასამართლოს მიერ საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევას, კერძოდ, კასატორი განმარტავს, რომ სასამართლოში მოწმედ დაკითხული პირის (ვ. ბ-ის) ჩვენებით, ამ უკანასკნელმა 2011 წელს ა. ლ-ის (მოვალის) დავალებით გ. ს-ეს (კრედიტორს) გადასცა 5000 აშშ დოლარი იმ ვალდებულების შესრულების მიზნით, რომელიც ალ.ლ-ეს გ.ს-ის მიმართ გააჩნდა. კასატორის განმარტებით, კრედიტორმა აღიარა, რომ ვ. ბ-ისაგან მიიღო 5000 აშშ დოლარი, მაგრამ ვერ ახსნა ამ თანხის მიღების დანიშნულება. მიუხედავად იმისა, რომ მითითებულ გარემოებებზე სააპელაციო საჩივარი შეიცავდა დასაბუთებულ პრეტენზიას, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება არ მიაქცია მოსარჩელის (კრედიტორის) აღიარებას, ასევე არ გამოიკვლია მოწმეთა ჩვენებები, რომლებიც სადავო გარემოების თაობაზე დაკითხა პირველი ინსტანციის სასამართლომ.

კასატორის ზემოაღნიშნული პრეტენზიის მართებულობის შემოწმების მიზნით, საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ მოპასუხის (მოვალის) წარმომადგენელმა შესაგებელში მიუთითა და სასამართლო სხდომაზეც განმარტა, რომ 2011 წელს მოპასუხე ა. ლ-ემ (მოვალემ) ვ. ბ-ის მეშვეობით გ. ს-ეს (კრედიტორს) გადასცა 5000 აშშ დოლარი 2010 წლის 10 სექტემბრის ხელშეკრულებით აღიარებული ვალდებულების შესრულების მიზნით. როგორც მოსარჩელის წარმომადგენელმა, ასევე თავად მოსარჩელემ სასამართლო სხდომაზე დაადასტურა, რომ მან ვ. ბ-ისაგან მიიღო 5000 აშშ დოლარი, მაგრამ ეს თანხა იყო არა ა. ლ-ის ვალის, არამედ თავად ვ. ბ-ის ვალის ნაწილი. საგულისხმოა, რომ იმავე სხდომაზე მოსარჩელემ ვ. ბ-ისაგან თანხის მიღების სხვა მიზეზიც ახსენა - ამხანაგობის ვალების დაფარვა, ხოლო მოგვიანებით, მან განცხადებით მიმართა და სადავო თანხის მიღების კიდევ ერთი ახსნა შესთავაზა სასამართლოს (იხ. ს.ფ. 71-79, 20.04.2012წ. და 13.07.2012წ. სხდომის ოქმები - ს.ფ. 101-112, 172-189, განცხადება - ს.ფ. 202-203). საყურადღებოა, რომ სამივე შემთხვევაში მოსარჩელე აღიარებს ვ. ბ-ისაგან 5000 აშშ დოლარის მიღების ფაქტს, მაგრამ უარყოფს იმას, რომ ამ თანხით მოხდა ა. ლ-ის ვალის ნაწილის დაფარვა. ამ სადავო გარემოების თაობაზე პირველი ინსტანციის სასამართლომ მოპასუხის შუამდგომლობის საფუძველზე მოწმის სახით დაკითხა თავად ვ. ბ-ე, ასევე სხვა ორი პირი - ს. ზ-ე და დ. კ-ი.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 429-ე მუხლზე და განმარტა, რომ მოპასუხემ (მოვალემ) ვერ დაამტკიცა კრედიტორისათვის 5000 აშშ დოლარის გადახდის ფაქტი, ვინაიდან ამ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება - კრედიტორის მიერ გაცემული ვალდებულების შესრულების მიღების დოკუმენტი ვერ წარმოადგინა. სააპელაციო სასამართლო არაფერს ამბობს მოწმეთა ჩვენებებზე, მაგრამ უნდა ვივარაუდოთ, რომ იგი დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს, რომელმაც შეუძლებლად მიიჩნია სადავო გარემოების (მოვალის მიერ კრედიტორისათვის 5000 აშშ დოლარის გადაცემის ფაქტის) დადასტურება მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით.

საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ ვალის აღიარების ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ფულადი ვალდებულების შესრულების ფაქტის მტკიცების ტვირთი ეკისრება მოვალეს. გასაზიარებელია ასევე სააპელაციო პალატის მოსაზრება, რომ ვალდებულების შესრულების მიღების ფაქტი შეიძლება დადასტურდეს სამოქალაქო კოდექსის 429-ე მუხლით გათვალისწინებული შესრულების მიღების წერილობითი დოკუმენტით, რომელიც კრედიტორის მიერაა გაცემული. აქედან გამომდინარე, სწორია ასევე სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, რომ ვალის აღიარების ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ფულადი ვალდებულების შესრულების ფაქტი მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით არ შეიძლება დადგინდეს. ამასთან, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ვალდებულების შესრულების მიღების წერილობითი დოკუმენტი აუცილებელი არაა, როდესაც ვალდებულების შესრულება არ იწვევს დავას, ან ვალდებულების შესრულება ვლინდება ობიექტური გარემოებებიდან ან კრედიტორის კონკლუდენტური მოქმედებებიდან, ან თუ კრედიტორი აღიარებს ისეთი გარემოების არსებობას, რომელიც პირდაპირ თუ არაპირდაპირ მიუთითებს ვალდებულების შესრულებაზე.

განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ კრედიტორისათვის თანხის გადაცემის ფაქტი სადავო არაა, კერძოდ, კრედიტორი თავად აღიარებს თანხის მიღების ფაქტს იმ პირისაგან, რომელიც მოვალის განმარტებით, მისი დავალებით მოქმედებდა და მის ვალს აბრუნებდა. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში სადავოა არა 5000 აშშ დოლარის კრედიტორისათვის გადაცემის ფაქტი, არამედ ის, თუ ეს შესრულება რამდენად ითვლება კრედიტორის მიერ მიღებულად, მაშინ როდესაც ამ უკანასკნელის განმარტებით, თანხის გადამცემი ასრულებდა არა მოვალის დავალებას, არამედ საკუთარ ვალს იხდიდა.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მტკიცების ტვირთის განაწილების საერთო წესიდან გამომდინარე (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი), მოცემულ შემთხვევაში, მოვალემ უნდა დაამტკიცოს ის გარემოება, რომელზედაც იგი ამყარებს თავის შესაგებელს, კერძოდ, მოქმედებდა თუ არა ვ. ბ-ე მოვალის დავალებით ანუ შეასრულა თუ არა მან მოვალის სახელით ვალდებულება კრედიტორის წინაშე.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ვინაიდან დავალების ხელშეკრულების დასადებად კანონი (სამოქალაქო კოდექსის 709-ე მუხლი) არ ითვალისწინებს სპეციალურ ფორმას ან განსაკუთრებულ წესს, ის შეიძლება დაიდოს, ასევე ზეპირადაც. მითითებული ნორმის თანახმად, დავალების ხელშეკრულებით რწმუნებული ვალდებულია, შეასრულოს მისთვის დავალებული (მინდობილი) ერთი ან რამდენიმე მოქმედება მარწმუნებლის სახელითა და ხარჯზე. ამდენად, ამ გარემოებების დადგენისათვის მოწმის ჩვენება წარმოადგენს დასაშვებ მტკიცებულებას (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილი).

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პლატა მიიჩნევს, რომ ვინაიდან კრედიტორი აღიარებს ვ. ბ-ისაგან 5000 აშშ დოლარის მიღების ფაქტს, იმ გარემოების დამტკიცება, მოქმედებდა თუ არა ეს უკანასკნელი მოვალის დავალებით, შესაძლებელია მოწმეთა ჩვენებებით. მითითებული გარემოების დადგენის მიზნით სააპელაციო სასამართლომ უნდა შეაფასოს პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებები. იმ შემთხვევაში, თუ ამ ჩვენებებით დადგინდება, რომ ვ. ბ-ემ ა. ლ-ის (მოვალის) დავალებით გ. ს-ეს (კრედიტორს) გადასცა 5000 აშშ დოლარი იმ ვალდებულების შესრულების მიზნით, რომელიც ალ.ლ-ეს გ.ს-ის მიმართ გააჩნდა, მაშინ მოვალეს შესრულებულად უნდა ჩაეთვალოს ვალდებულება 5000 აშშ დოლარის ნაწილში, ხოლო საწინააღმდეგოს დამტკიცების ტვირთი კრედიტორს უნდა დაეკისროს.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, იურიდიულად დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება გ. ს-ის უფლებამონაცვლის - ს. ს-ის სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში, ხოლო შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე¹“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ არსებობს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს არ დაუდგენია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები, რაზედაც მითითებულია ამ განჩინების სამოტივაციო ნაწილში.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. აღნიშნული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მოცემულ საქმეზე გადაწყვეტილების მიღებისას უნდა გადაწყვიტოს სასამართლო ხარჯების მხარეთა შორის განაწილების საკითხი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ა. ლ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 24 სექტემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე