საქმე №ას-892-850-2013 1 აპრილი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი, მოწინააღმდეგე მხარე – 1. ნ.ძ. (მოსარჩელე)

2. შპს ,,გ.პ.ლ.“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 2 ივლისის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა - 1. გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

2. გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის იმავე სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნება

დავის საგანი – საავტორო ჰონორარის გადახდა, მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ნ.ძ.მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „გ.პ.ლ.-ის“ მიმართ საავტორო უფლების დარღვევის გამო კომპენსაციის - 900 000 ლარისა და მორალური ზიანის - 500 000 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

2010 წელს შპს ,,გ.პ.ლ.-მა“ ნ.ძ.ის მიერ თარგმნილი „საზღვარგარეთული დეტექტივების“ კრებულის ოცდაერთი მოთხრობიდან, „მსოფლიოს დეტექტივის სეიფის“ სერიით მისი ნებართვის გარეშე ცალ-ცალკე გამოსცა 10 წიგნი, საიდანაც 7 წიგნში მთარგმნელად მითითებული იყო ნ.ძ.ე, ხოლო სამ წიგნში (№7,№9,№18) მასთან ერთად მთარგმნელად მითითებული იყვნენ ბ., ზ. და დ.

„საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის თანახმად, თანაავტორობა არის ორი ან მეტი პირის ერთობლივი შრომა, რომლის შედეგადაც იქმნება ნაწარმოები. თანაავტორთა ურთიერთობა შეიძლება განისაზღვროს ხელშეკრულებით, რაც, მოცემულ შემთხვევაში, არ დადებულა. აღნიშნულით დაირღვა მოსარჩელის უფლება და მიადგა მორალური ზიანი.

მოპასუხემ დაარღვია მოსარჩელის საავტორო უფლება, რის გამოც, ყოველი ნაწარმოების თითოეულ ეგზემპლარზე, ჰონორარის სახით მოპასუხეს უნდა დაეკისროს მინიმუმ 3 (სამი) ლარი. ამასთან, ვინაიდან წიგნი გამოცემულია მინიმუმ 3000 ტირაჟით, თანხის ოდენობა 9 000 ლარს შეადგენს, ამასთანავე, რადგან გამოცემული იყო 10 წიგნი, შესაბამისად თანხის ოდენობა 90 000 ლარით განისაზღვრება. „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის 59.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, მოსარჩელის ნაწარმოებების ავტორთან შეთანხმების გარეშე გამოყენების გამო, შპს „გ.პ.ლ.-ს“ კომპენსაციის სახით უნდა დაკისრებოდა 90 000 ლარის ათმაგი ოდენობა.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და შესაგებელში მიუთითა, რომ არ წარმოადგენდა საავტორო უფლების დამრღვევ სუბიექტს. 2010 წლის ივნისში შპს „გ.პ.ლ.-მა“ და ჟურნალ „რ.ის“ რედაქციამ გადაწყვიტეს განეხორციელებინათ ერთობლივი პროექტი, რომლის მიზანი იყო საზოგადოების ყველა ფენისთვის წიგნის ხელმისაწვდომობა. პროექტი მოიცავდა მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნის ავტორების მიერ შექმნილი დეტექტიური ჟანრის ნაწარმოებების პერიოდული და ერთმანეთის გამგრძელებელი კრებულის სახით გამოცემას, რომლის გავრცელება და გამოცემა მოხდებოდა ჟურნალ „რ.თან“ ერთად.

აღნიშნული პროექტის გამო, ყველა ავტორთან დაკავშირება და ხელშეკრულებების გაფორმება პრაქტიკულად შეუძლებელი იყო, რის გამოც მიმართეს საავტორო უფლებების კოლექტიური მართვის ორგანიზაცია „საქართველოს ავტორთა საზოგადოებას“.

ნ.ძ. თავად იყო სხვისი საავტორო უფლებების დამრღვევი, რადგან მას ნაწარმოების თარგმნისათვის ორიგინალური ნაწარმოების ავტორისაგან ნებართვა არ მიუღია, ასევე, უსაფუძვლო იყო წიგნის თითოეულ ეგზემპლარზე 3 ლარის მოთხოვნა, რადგან წიგნის გასაყიდი ფასი შეადგენდა 2 ლარს. მოპასუხის მოსაზრებით, ნ.ძ.ს ერთ ნაწარმოებზე შეიძლება მიეღო ჰონორარი 150-180 ლარის ფარგლებში.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 18 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ნ.ძ.ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, შპს „გ.პ.ლ.-ს“ მოსარჩელე ნ.ძ.ის სასარგებლოდ დაეკისრა საავტორო უფლების დარღვევისათვის კომპენსაცია 20 000 ლარის გადახდა, ხოლო საავტორო უფლების დარღვევით მიყენებული მორალური ზიანის - 500 000 ლარის ანაზღაურების ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში მოპასუხემ, ხოლო მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში მოსარჩელემ გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 2 ივლისის განჩინებით ნ.ძ.ისა და შპს ,,გ.პ.ლ.-ის“ სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ დაუსაბუთებელი იყო შპს „გ.პ.ლ.-ის“ სააპელაციო საჩივრის მსჯელობა იმის შესახებ, რომ: ა) თავად ნ.ძ.ს არ ჰქონდა მოპოვებული ნაწარმოებების ავტორთა თანხმობა თარგმანზე, ბ) ადგილი ჰქონდა შეთანხმებას ნ.ძ.სა და გამომცემლობას შორის, გ) ავტორთა საზოგადოებისაგან მიღებული თანხმობა უნდა ჩათვლილიყო საკმარის მტკიცებულებად გამომცემლობის მხრიდან კანონის დაცვის დადასტურებისათვის. ამასთან, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა შპს „გ.პ.ლ.-ის“ სააპელაციო საჩივრის საფუძვლად მითითებული გარემოება, რომ ნ.ძ.ის საავტორო უფლება თარგმანებზე არ წარმოშობილა, რადგან მას ორიგინალი ნაწარმოებების ავტორებისაგან შესაბამისი ნებართვა მოპოვებული არ ჰქონდა.

სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლოს განხილვის საგანს წარმოადგენდა შპს „გ.პ.ლ.-თვის“ თანხის დაკისრება, რაც მოპასუხის მიერ საავტორო უფლების დარღვევის გამო, უფლების მფლობელისათვის მიყენებულ მატერიალურ და მორალურ ზიანში გამოიხატა, ხოლო აპელანტის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ნ.ძ.ს ორიგინალი ნაწარმოებების ავტორებისაგან შესაბამისი ნებართვა მოპოვებული არ ჰქონდა, წარმოადგენდა ცალკე დავის საგანს, რადგან სადავო არ იყო ის გარემოება, რომ „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, ნ.ძ. გადამუშავებულ ნაწარმოებზე წარმოადგენდა საავტორო უფლების მქონე პირს.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის (მოპასუხის) მითითება იმის შესახებ, რომ ნ.ძ.სა და შპს „გ.პ.ლ.-ს“ შორის არსებობდა შეთანხმება ნაწარმოებების გამოცემის შესახებ. ამასთან, პალატამ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ შპს „გ.პ.ლ.-ს“ სასამართლოსათვის არ წარუდგენია მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა ნ.ძ.ის მიერ შპს „გ.პ.ლ.-თვის“ მოსარჩელის მიერ ნათარგმნი ნაწარმოებების გამოცემის უფლებას.

სააპელაციო პალატამ უსაფუძვლოდ მიაჩნია შპს „გ.პ.ლ.-ის“ არგუმენტი, რომ ქონებრივი უფლებების კოლექტიურ საფუძველზე მმართველი ორგანიზაციისაგან - საქართველოს ავტორთა საზოგადოებისაგან მოპოვებული ნებართვა, მიჩნეული უნდა იქნეს საკმარის მტკიცებულებად გამომცემლობის მხრიდან კანონის დაცვის დადასტურებისათვის და აღნიშნა, რომ ეს არგუმენტი ეწინააღმდეგებოდა „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის 65.2. მუხლს.

შპს „გ.პ.ლ.-ის“ ახსნა-განმარტებით დასტურდებოდა, რომ მისთვის ცნობილი იყო ნ.ძ.ის მიერ სადავო ნაწარმოებების თარგმანის შესრულება, ეს გარემოება ასევე დგინდებოდა შპს „გ.პ.ლ.-ის“ ბეჭდით დამოწმებული დანართებიდან, სადაც ნ.ძ.ისათვის ხელზე ასაღებ თანხებად მითითებული იყო სხვადასხვა ოდენობის თანხები, ასევე NLRS-... სალიცენზიო შეთანხმებით, ლიტერატურული ნაწარმოების მრავალტომეულის (სერიის) გამოცემის შესახებ, რომელიც გაფორმდა 2010 წლის 10 ივნისს საქართველოს ავტორთა საზოგადოებას (SAS) - კავშირ - „ქონებრივი უფლებების კოლექტიურ საფუძველზე მმართველი ორგანიზაციასა“ და შპს „გ.პ.ლ.-ს“ შორის და რომელიც დამოწმებული იყო საზოგადოებების შესაბამისი ბეჭდებით. ამდენად, „ქონებრივი უფლებების კოლექტიურ საფუძველზე მმართველი ორგანიზაციისათვისაც“ ცნობილი იყო, რომ საავტორო უფლების მქონე პირს წარმოადგენდა ნ.ძ.ე, კერძოდ, NLRS-.. სალიცენზიო შეთანხმების დანართში მითითებული იყო, რომ ნაწარმოებების, სახელწოდებით „იმპერატორის საბურნუთე“, „სიკვდილი არარსებულ ოთახში“ და ა.შ მთარგმნელს წარმოადგენდა მოსარჩელე. შესაბამისად, „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის 52.2 მუხლი სადავო ურთიერთობისათვის ვერ იქნებოდა გამოყენებული, ვინაიდან, აღნიშნული ნორმა აწესრიგებდა საავტორო უფლებების უცნობ მფლობელთან ურთიერთობის წესს.

პალატამ არ გაიზიარა ნ.ძ.ის არგუმენტი პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ შპს „გ.პ.ლ.-ის“ მიერ ავტორებისათვის არა ტირაჟის, არამედ ნაწარმოების მოცულობის მიხედვით ანაზღაურების ფაქტის არასწორად დადგენის თაობაზე, ასევე, დაუსაბუთებელად მიიჩნია ნ.ძ.ის მსჯელობა, რომ შპს „გ.პ.ლ.-ის“ მიერ თითქოსდა აღიარებული 3 000 ტირაჟის გათვალისწინებით, თითოეულ წიგზე უნდა მიეღო ანაზღაურება 3 ლარის ოდენობით. საქმის მასალებიდან ასევე არ გამომდინარეობდა დასკვნა იმის შესახებ, რომ მოსარჩელემ დაკარგა კანონით გათვალისწინებული კომპენსაციის მიღების უფლება.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის 59.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტზე და აღნიშნა, რომ ეს ნორმა კანონში ჩაიწერა 2005 წლის 3 ივნისის №.. კანონის საფუძველზე და მისი ძირითადი მიზანი იყო უფლების მფლობელის გათავისუფლება ზიანის ოდენობის მტკიცების ტვირთისაგან, რის გამოც ტერმინი „ზიანი“ შეიცვალა ტერმინით „კომპენსაცია“.ნორმამ, „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის იმ დებულებასთან ერთად, რომლითაც საავტორო უფლებებიდან გამომდინარე დავებზე მოსარჩელეები თავისუფლდებიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან, შექმნა ნოყიერი ნიადაგი იმისათვის, რომ ამგვარი მოთხოვნით მოსარჩელეებმა ასტრონომიული თანხების დაკისრების თხოვნით მიმართონ სასამართლოებს და გაასაჩივრონ სასამართლოს აქტები სამივე ინსტანციით, თუმცა, სასამართლო პრაქტიკამ დანერგა მიდგომა, რომ 59-ე მუხლით განსაზღვრული როგორც ზიანი, ისე კომპენსაცია უნდა აითვალოს არა მოსარჩელის მოსაზრებებიდან გამომდინარე, არამედ კანონის დანაწესისა - „უფლების კანონიერად გამოყენების შემთხვევაში უფლების მფლობელის მიერ მისაღები ფულადი თანხის ათმაგი ოდენობით“ და საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2011 წლის 10 თებერვლის №ას-1334-1174-10 განჩინებაზე და აღნიშნა, რომ საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ გაიზიარა სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა მასზე, რომ „შესაბამისად, ზიანის ოდენობის გაანგარიშებისას გამოყენებული უნდა იქნეს საქართველოს ფარგლებში არსებული ნიხრები, რაც მსგავს შემთხვევაში შედგენს 10 ლარს. მოსარჩელეს მიადგა ზიანი იმ შემოსავლის დაკარგვის სახით, რასაც იგი მიიღებდა საავტორო უფლების დარღვევის გარეშე მისი ფოტოების მართლზომიერად გამოყენების პირობებში, აღნიშნული კი შეადგენს 2090 ლარს“. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ 2011 წლის 14 ივნისის №ას-280-264-2011 განჩინებაში აღნიშნა, რომ „სასამართლომ უმართებულოდ ჩათვალა გ.კ-ს მტკიცება, რომ იგი უფლების მართლზომიერად რეალიზაციის შემთხვევაში მიიღებდა გაცილებით მაღალ ანაზღაურებას, რადგანაც სასამართლო დაეყდნო მოწმის გ.ყ-ის ჩვენებას, რომლის თანახმადაც, „ფილმის გადაღება მოხდა ერთ დღეში, ის რომ რეკლამა ყოფილიყო, მიახლოებით 1 000 დოლარს მოითხოვდა“.

პალატის განმარტებით, „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის 59.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტზე დამყარებული სასამართლო პრაქტიკა გულისხმობდა, რომ უფრო მეტი თანხის მიღების შესაძლებლობა უნდა დასტურდებოდეს საქმეში არსებული მტკიცებულებებით.

ნაწარმოების გამოცემის, გამოყენებისა და თარგმანზე საავტორო უფლების გადაცემის შესახებ ხელშეკრულებებით ირკვეოდა, რომ თარგმანზე გასაცემი კომპენსაციის ოდენობა მერყეობდა 20 ლარიდან 500 ლარამდე. შპს „გ.პ.ლ.-ის“ ბეჭდით დამოწმებული დანართებიდან ირკვეოდა, რომ ნ.ძ.ითვის ხელზე ასაღებ თანხებად მითითებული იყო 7 ნაწარმოებისათვის 120 ლარი, 200 ლარი, 160 ლარი, 180 ლარი, 180 ლარი, 200 ლარი, 200 ლარი. დარჩენილი სამი ნაწარმოები ამ დანართში არ იყო, თუმცა მათზე საუბარი იყო 2010 წლის 10 ივნისს საქართველოს ავტორთა საზოგადოებასთან დადებულ ხელშეკრულების დანართში, ნ.ძ.ითვის განკუთვნილი თანხის მითითების გარეშე, სადაც ხელშეკრულების 2.2 მუხლში აღნიშნული იყო, რომ „ქართულ ენაზე ნაწარმოების მთარგმნელების გასამრჯელოს (ჰონორარს) 200-250 ლარის ოდენობით დღგს- ჩათვლით „მოსარგებლე“ ჩაურიცხავდა „საზოგადოებას“.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ ერთი ნაწარმოების ჰონორარად აღებული 200 ლარი სრულად გამომდინარეობდა საქმის მასალებში არსებული მტკიცებულებებიდან და აღნიშნა, რომ კომპენსაცია იმით განსხვავდებოდა ზიანისაგან, რომ კომპენსაცია მიმართული იყო არა მიყენებული ქონებრივი დანაკლისის სრულად შევსებისაკენ, არამედ ასეთი დანაკლისის რეპარაციისაკენ, რის გამოც დასაშვები იყო ამ სახით მოთხოვნილი თანხის მხარისათვის მიკუთვნება სავარაუდო ოდენობის ფარგლებში. კომპენსაციის თანხის სავარაუდო ოდენობის ფარგლებში მიკუთვნების შესაძლებლობა გათვალისწინებულია იურიდიულ მეცნიერებაშიც, სადაც აღნიშნულია „ვინაიდან მითითებული კომპენსაცია შეიძლება გადახდეს დამრღვევს ზიანის ანაზღაურებისა და შემოსავლის ჩამორთმევის ნაცვლად“, უნდა ვივარაუდოთ, რომ კომპენსაციის სახით გადასახდელი თანხის განსაზღვრისას სასამართლო ითვალისწინებს მიყენებული ზიანის სავარაუდო ოდენობას, დამრღვევის მიერ მიღებული შემოსავლის ოდენობას, დარღვევის მასშტაბურობას, დამრღვევის ბრალის ხარისხსა და ზოგიერთ სხვა ფაქტორს.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა ნ.ძ.ის მითითება, რომ მას უნდა მიეღო ანაზღაურება 3 ლარი თითოეულ წიგნზე შპს „გ.პ.ლ.-ის“ მიერ თითქოსდა აღიარებული 3 000 ტირაჟის გათვალისწინებით. შპს „გ.პ.ლ.-სა“ და საქართველოს ავტორთა საზოგადოებას შორის დადებული 2010 წლის 10 ივნისის ხელშეკრულების 2.1 მუხლით „მრავალტომეული წიგნის გამოცემისათვის, რომელიც დაიბეჭდება 10 000-ზე დაბალი ტირაჟით, „მოსარგებლე“ საზოგადოებას უხდის ერთჯერადად საავტორო ჰონორარს არანაკლებ 150 ლარის ოდენობით დღგ-ს ჩათვლით, ხოლო წიგნზე, რომელიც დაიბეჭდება 10 000-დან 15 000-მდე ტირაჟით, 200 ლარის ოდენობით დღგ-ს ჩათვლით, ყოველი ასეთი წიგნის გამოცემიდან (სავაჭრო ქსელში გატანიდან) არა უგვიანეს 2 კვირისა“. სააპელაციო პალატის შეფასებით, აღნიშნული დათქმა ეხება ნაწარმოების უშუალო ავტორების ჰონორარსა და არა მთარგმნელთა ჰონორარს, რომელიც ცალკე პუნქტად იყო გათვალისწინებული ზემოხსენებული შეთანხმების 2.2 პუნქტში და მერყეობდა 200-250 ლარის ფარგლებში, ისე, რომ არ იყო დაკავშირებული ტირაჟთან.

ამდენად, ნ.ძ.ის დასკვნა, რომ წიგნის ტირაჟი მიბმული უნდა ყოფილიყო თარგმანის ჰონორარის ოდენობასთან, საქმის მასალებიდან არ გამომდინარეობდა, მით უმეტეს საქმის მასალებიდან არ გამომდინარეობდა, რომ ნ.ძ. მისი თარგმანის კანონიერად გამოყენებისათვის მიიღებდა ერთი წიგნიდან 3 ლარს. მოსაზრება იმის შესახებ, რომ შპს „გ.პ.ლ.-ის“ მიერ ავტორთა საზოგადოებისათვის გადახდილი 5 800 ლარი სერიაში შესულ 24 ნაწარმოებზე გაყოფით იძლეოდა 241 ლარს, რის გამოც ტირაჟი უნდა ყოფილიყო 10 000-დან 15 000-მდე, აღნიშნული ნ.ძ.ის სააპელაციო საჩივართან არ იყო კავშირში, ვინაიდან „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის 59-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტით განსაზღვრული თარგმანის კანონიერი გამოყენებით ნ.ძ. მიიღებდა მხოლოდ ფიქსირებულ ანაზღაურებას ერთ თარგმანზე. ამასთან, აპელანტის ზემოხსენებული მსჯელობა ფაქტობრივი გარემოებებიდან არ გამომდინარეობდა, ვინაიდან 5 800 ლარში ასევე უნდა შესულიყო ის თანხები, რომლებიც შპს „გ.პ.ლ.-ის“ მიერ მოიაზრებოდა მთარგმნელ ნ.ძ.თვის განკუთვნილ თანხად და 10 თარგმანის გათვალისწინებით, დაახლოებით 2 000 ლარის ფარგლებში უნდა განსაზღვრულიყო. გარდა ამისა, თავად წიგნებზეც არ იყო აღნიშნული მათი ტირაჟი, ხოლო მხარეებმა მხოლოდ 3 000-იანი ტირაჟი მიუთითეს, რის გამოც მოსაზრება უფრო მეტი ტირაჟის შესახებ საქმის მასალებს არ ემყარებოდა.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის 59.3 მუხლზე და აღნიშნა, რომ საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ, 2011 წლის 14 ივნისის №ას-280-264-2011 განჩინებით, განმარტა შემდეგი: „საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის 59-ე მუხლის პირველი ნაწილი ერთმანეთისაგან განასხვავებს საავტორო და მომიჯნავე უფლებების დაცვის ისეთ ღონისძიებებს, როგორიცაა ზიანის (ქონებრივი და არაქონებრივი) ანაზღაურება და კომპენსაციის გადახდა. ეს ორი მოთხოვნა ერთმანეთისაგან დამოუკიდებლად შეიძლება არსებობდეს და ერთმანეთს არ განაპირობებენ“.

მორალური ზიანი შეიძლება მდგომარეობდეს ფიზიკურ ტკივილში, რომელიც დაკავშირებულია ჯანმრთელობისათვის ზიანის ან სხვაგვარი ვნების მიყენებასთან. ფიზიკური და ზნეობრივი ტანჯვის ხასიათი უნდა შეფასდეს ზიანის მიყენების ფაქტობრივი გარემოებების, ასევე, დაზარალებულის ინდივიდუალური თავისებურებების (მაგ. ასაკი, ფიზიკური მდგომარეობა), აგრეთვე, სხვა გარემოებათა გათვალისწინებით, რომლებიც ადასტურებს, თუ რა სიმძიმის ტანჯვა გადაიტანა დაზარალებულმა. კომპენსაციის მოცულობა კი, უნდა განისაზღვროს ტრავმის, ჯანმრთელობის სხვა დაზიანების სიმძიმის ხარისხიდან და სხვა გარემოებებიდან გამომდინარე, რომლებიც ადასტურებენ დაზარალებულის მიერ გადატანილ ფიზიკურ და ზნეობრივ ტანჯვას. ანაზღაურების ოდენობის განსაზღვრა ხდება, აგრეთვე, ზიანის მიმყენებლის ქონებრივი მდგომარეობის, დაზარალებულის ბრალის ხარისხისა და სხვა კონკრეტულ გარემოებათა გათვალისწინებით.

სასამართლოს განმარტებით, მორალური ზიანის ანაზღაურებას სამი ფუნქცია აკისრია: პირველი – დააკმაყოფილოს დაზარალებული; მეორე – ზემოქმედება მოახდინოს ზიანის მიმყენებელზე; მესამე – თავიდან აიცილოს პიროვნული უფლებების ხელყოფა სხვა პირების მიერ. არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურება მიზნად არ ისახავს მიყენებული ზიანის სრულ რესტიტუციას, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია და შეუძლებელია მისი სრული კომპენსაცია. ამასთან, მორალური ზიანის ანაზღაურების ოდენობა უნდა იყოს გონივრული და სამართლიანი.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, აპელანტმა (ნ.ძ.ემ) სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლების თანახმად, ვერ წარმოადგინა მტკიცებულებები, რაც დაადასტურებდა მოპასუხის მიერ მისთვის მორალური ზიანის მიყენების ფაქტს, ხოლო, რაც შეეხება ნ.ძ.ის მიერ სააპელაციო საჩივარში მითითებულ გარემოებას, რომ მან მოპასუხის უკანონო ქმედებით მიიღო სულიერი ტრავმა, შეილახა მისი საქმიანი რეპუტაცია და მიიღო ე.წ ,,საავტორო ინფარქტი“, აღნიშნული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული მტკიცებულებების გარეშე, არ შეიძლებოდა, მიჩნეულიყო სადავო გარემოების დამადასტურებელ უტყუარ მტკიცებულებებად.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ.ძ.მ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია დადგენილად, რომ მოპასუხე შპს „გ.პ.ლ.“ ნაწარმოებებზე ჰონორარის გადახდას აწარმოებდა არა ტირაჟით, არამედ ნაწარმოების მოცულობით.

სხვა პირებს შორის არსებული გარიგების პირობების მესამე პირებზე გავრცელება არ შეიძლება, რასაც ადგილი ჰქონდა კონკრეტულ შემთხვევაში, როდესაც სასამართლომ ნ.ძ.ის მიმართ გაავრცელა სხვა პირთა გარიგების პირობა და დაადგინა 200-ლარიანი ჰონორარი, მაშინ, როდესაც, ნ.ძ.თან არც ხელშეკრულება და არც შეთანხმება არ არსებობდა.

სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია საკუთრების ხელშეუხებლობის კონსტიტუციური უფლება, როდესაც უგულებელჰყო ავტორის, როგორც უფლების მესაკუთრის ექსკლუზიური უფლება, შეეფასებინა ნაწარმოები. მოსარჩელის მოთხოვნა გამომდინარეობდა ბაზარზე არსებული ღირებულებიდან, ამასთან, საკონტროლო შესყიდვების ჩეკებით, გამომცემლობის ვებგვერდით დასტურდებოდა წიგნის ღირებულება, საიდანაც 3 ლარი სრულად შეესაბამებოდა გონივრულობის სტანდარტებს. ამასთან, არასწორი იყო სასამართლოს დასკვნა, რომ შპს „გ.პ.ლ.-ს“ კანონის შესაბამისად, რომ ემოქმედა და ნ.ძ.ის მიერ შედგენილი ნაწარმოებების გამოყენებაზე ნებართვა მიეღო ავტორისაგან, მაშინ ავტორი მისგან მიიღებდა მაქსიმუმ 200 (ორასი) ლარს თითო წიგნისათვის.

სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ არ დააკმაყოფილა ნ.ძ.ის მოთხოვნა მორალური ზიანის - 500 000 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრების ნაწილში, რომლის უკანონო ქმედება ნაწარმოების გამოცემის შეუთანხმებლობაში გამოიხატა. ამასთან, პრიორიტეტული იქნებოდა გამოცემულიყო გადამუშავებული და ორიგინალთან უფრო დაახლოვებული საავტორო თარგმანი.

პირველი გამოცემისას მიღებული შენიშვნები, წინადადებები ნ.ძ.თვის დიდი სულიერი ტრავმა იყო, რომლის გამოსწორებასაც კიდევ ათეული წლები შეალია ავტორმა. გამომცემლობამ, მასთან შეუთანხმებელი, შეუსწორებელი ნაწარმოების გამოქვეყნებით, კვლავ განუახლა და გაუძლიერა უკვე განცდილი სულიერი ტრავმა, შეილახა ნ.ძ.ის საქმიანი რეპუტაცია.

შემოქმედის ნებელობაში ნებისმიერი ჩარევა განსაკუთრებულ სულიერ მღელვარებასა და მორალურ ტანჯვას განაპირობებს. მოცემულ შემთხვევაში, ეს სულიერი ტანჯვა უპრეცენდენტო ინტენსივობაში გამოიხატა, კერძოდ, ნ.ძ.მ თუნდაც 1 ნაწარმოების შეუთანხმებელი გამოცემით, 6 თვის განმავლობაში 10-ჯერ მიიღო ე.წ „საავტორო ინფარქტი“, უფლების უპრეცენდენტო დარღვევით, განიცადა დიდი შეურაცხყოფა, მის მიმართ გამოვლინდა განსაკუთრებული ცინიზმი და თავხედობა, რამაც მთლიანობაში მიაყენა უზარმაზარი მორალური ზარალი. გარდა ამისა, ნ.ძ.ს მიაწერეს ე.წ სხვა ავტორები, რითაც შეიქმნა ილუზია, თითქოს გამოცემულ წიგნებში 50-50% უფლებით თანაავტორები არიან სხვა პიროვნებებიც. ამგვარი საზოგადოებრივი აზრის შექმნა კი, სწორედ მორალური ზიანის ერთ-ერთ სახეობას წარმოადგენს.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით ასევე გაასაჩივრა შპს „გ.პ.ლ.-მა“ და მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება შემდეგი საფუძვლებით:

დავის გადაწყვეტისას სააპელაციო სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლი, რომლის საფუძველზეც, ნ.ძ. სასამართლოს მიერ პირდაპირ და უპირობოდ ცნობილ იქნა საავტორო უფლების მფლობელად, მაშინ, როდესაც, მოსარჩელე თავად არღვევდა ორიგინალი ნაწარმოების ავტორთა უფლებებს.

სასამართლომ არასწორად განმარტა „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის 65-ე მუხლის მე-2 პუნქტი და არასწორად ჩათვალა, რომ ნ.ძ.ე ქონებრივი უფლებების კოლექტიურ საფუძველზე მმართველი ორგანიზაციისათვის იდენტიფიცირებადი იყო მხოლოდ სახელითა და გვარით, ვინაიდან საქართველოში პირის იდენტიფიცირებისათვის საკმარისი არ არის მხოლოდ სახელი და გვარი, ამასთან, დაბადების თარიღითაც შეუძლებელია მისი იდენტიფიცირება, საჭიროა მხოლოდ პირადი ნომერი.

სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-13 მუხლი, რომლის საფუძველზეც, ნ.ძ. არ წარმოადგენდა საავტორო უფლების მფლობელს, რადგან, მართალია, მან თარგმნა სადავო ნაწარმოებები, თუმცა, მითითებული ნორმის საწინააღმდეგოდ, ორიგინალი ნაწარმოების ავტორებისაგან შესაბამისი ნებართვა არ მოუპოვებია, რის გამოც ნ.ძ.ეს საავტორო უფლება არ წარმოშობია.

პალატამ არ გაითვალისწინა „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის 42-ე მუხლის დებულება, რომ პერიოდულ გამოცემებში შესაძლებელია ნაწარმოების გამოყენების სალიცენზიო ხელშეკრულების ზეპირი ფორმით დადება, ხოლო, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის არასწორი განმარტებით, არასწორად განაწილდა მტკიცების ტვირთი, რადგანაც არასაკმარისად მიიჩნია შპს „გ.პ.ლ.-ის“ მიერ წარმოდგენილი, ნ.ძ.ის მიერ ხელმოწერილი წიგნი და ორივე მხარის ახსნა-განმარტება, რომლითაც დასტურდებოდა, რომ ნ.ძ.მ თავად მიაწოდა ნაწარმოები მოპასუხეს გამოსაცემად.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 23 სექტემბრის განჩინებებით ნ.ძ., „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 5.1 მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლდა, ხოლო მისი, ასევე, შპს „გ.პ.ლ.-ის“ საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლითა და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ნ.ძ.ისა და შპს „გ.პ.ლ.-ის“ საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ ისინი დაუშვებლად უნდა იქნას მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს არ აქვთ წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ნ.ძ.ისა და შპს „გ.პ.ლ.-ის“ საკასაციო საჩივრები, რის გამოც მათ უარი უნდა ეთქვათ განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ შპს „გ.პ.ლ.-ს“ უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით შოთა ღვედაძის მიერ 2013 წლის 20 აგვისტოს N.... საგადახდო დავალებით გადახდილი 1 000 ლარის 70% – 700 ლარი, რაც შეეხაბა ნ.ძ.ს, ის „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 5.1 მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ნ.ძ.ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. შპს „გ.პ.ლ.-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

3. კასატორ შპს „გ.პ.ლ.-ს“ (ს/N......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით შ.ღ.ის მიერ 2013 წლის 20 აგვისტოს N725858 საგადახდო დავალებით გადახდილი 1 000 ლარის 70% – 700 ლარი.

4. ნ.ძ.ე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

პ. ქათამაძე