საქმე №ას-64-58-2015 2 აპრილი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ო.ი. (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შ.ძ. (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 2 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ხელშეკრულების მოშლა, ქირის დავალიანების დაკისრება, ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ო.ი.ამ სარჩელი აღძრა სასამართლოში შ.ძ.ის მიმართ 1996 წლის 10 ნოემბერს დადებული ქირავნობის ხელშეკრულების მოშლის, გადაუხდელი ქირის - 1 710 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრებისა და დაკავებული ფართიდან შ.ძ.ის გამოსახლების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოსარჩელის განმარტებით, 1996 წლის 10 ნოემბერს შ.ძ.ს მიაქირავა 12,96 კვ.მ ერთი ოთახი და ორი სარდაფი. ყოველთვიური ქირა განისაზღვრა 5 ლარით. შეთანხმების თანახმად, თუ მოპასუხე გააქირავებდა ბინას ან ორივე სარდაფს, მას ყოველწლიურად მოსარჩელისათვის უნდა გადაეხადა 2 თვის ქირა. ხელწერილში გადმოცემული შეთანხმებისამებრ შ.ძ. 2009 წლამდე იხდიდა საცხოვრებელი ოთახის ქირას წელიწადში 60 ლარს, ხოლო, რადგანაც სარდაფი 50 ლარად ჰქონდა გაქირავებული - 100 ლარს.

2010 წელს მოსარჩელემ დამქირავებელს შესთავაზა, გადაეხადა ქირის გაზრდილი ოდენობა, რასაც მოპასუხე არ დაეთანხმა, მიუხედავად იმისა, რომ საცხოვრებელი ოთახი მას 150 ლარად ჰქონდა გაქირავებული და თვითონ საცხოვრებლად სარდაფში იყო გადასული.

მოსარჩელემ, ქირის გადაუხდელობის გამო, განცხადებით მიმართა პოლიციას შ.ძ.ის გამოსახლების თაობაზე, თუმცა, მას უარი იმ მიზეზით ეთქვა, რომ არ ჰქონდა გამიჯნული ფართი. პოლიციამ არ გაიზიარა მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები სადავო ფართზე უფლების არსებობის თაობაზე და განუმარტა განმცხადებელს, მიემართა სასამართლოსათვის.

სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის, 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 531-ე და 558-ე მუხლების თანახმად, რადგანაც 2010 წლიდან მოპასუხე აღარ იხდიდა ქირას, ო.ი.მ მოითხოვა ხელშეკრულების შეწყვეტა, ოთხი წლის ქირის დავალიანების - 1 710 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრება და შ.ძ.ის საცხოვრებელი სადგომიდან გამოსახლება.

მოპასუხემ სარჩელი ნაწილობრივ - დავალიანების, 1 710 ლარის მოთხოვნის ნაწილში ცნო, ხოლო დანარჩენ ნაწილში მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით მოითხოვა:

მხარეთა შორის ქირავნობის ხელშეკრულება არ დადებულა, რამდენადაც გაფორმებული ხელწერილით შ.ძ.მა 1996 წლის 16 ივლისს თ.უ.ს გადასცა 1 900 აშშ დოლარი, ხოლო თ.უ. აცხადებს, რომ მან გაყიდა ბინა, შესაბამისად, მხარეთა შორის დაიდო საცხოვრებელი სადგომის დათმობის გარიგება, რომელიც, ასევე, ო.ი.ს მიერაა ხელმოწერილი. მოპასუხის განმარტებით, ზემოაღნიშნული ხელწერილის შესაბამისად გადახდილი თანხიდან 20% - 380 აშშ დოლარი მიიღო მოსარჩელემ, ამდენად, მოპასუხემ შეიძინა ქ.თბილისში, მდებარე საცხოვრებელი სადგომი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 11 მარტის გადაწყვეტილებით ო.ი.ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 2 დეკემბრის განჩინებით ო.ი.ს სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ქ.თბილისში, მდებარე უძრავი ქონების 1/4 და 35,83 კვ.მ ფართის სარდაფი საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში საკუთრების უფლებით ირიცხება ო.ი.ს სახელზე;

ო.ი.მ უძრავი ქონება საკუთრებაში მიიღო 1997 წლის 24 თებერვლის კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობის საფუძველზე;

შ.ძ.ს დაკავებული აქვს მოსარჩელის საკუთრებაში რიცხული ქ.თბილისში, მდებარე უძრავი ქონების ¼ ნაწილიდან 12.96 კვ.მ ფართი და ორი სარდაფი;

1996 წელს თ. უ.სა და შ.ძ.ს შორის შეთანხმებით, თ. უ.მ მოპასუხისაგან მიიღო 1 900 აშშ დოლარი, საიდანაც 20% - 380 აშშ დოლარი გადასცა ბინის მესაკუთრეს. აღნიშნულის სანაცვლოდ საცხოვრებელი სადგომი თ.უ.ს მფლობელობიდან გადავიდა შ.ძ.ის მფლობელობაში;

საცხოვრებელ სადგომში 1984 წლიდან 1995 წლამდე ცხოვრობდა გ.ჭ., ხოლო შემდგომ, 10 თვის განმავლობაში - თ.უ. ამ გარემოების დაზუსტების მიზნით აპელანტი მიუთითებდა, რომ თ.უ. 1995 წლის 7 დეკემბრიდან 1996 წლის 10 ნოემბრამდე ფლობდა სადავო საცხოვრებელ სადგომს და ყოველთვიურად იხდიდა ქირას;

საქმეში წარმოდგენილ 1996 წლის 10 ნოემბრის ხელწერილში მითითებული იყო, რომ ქ.თბილისში, მდებარე საცხოვრებელი სადგომის პირველ სართულზე მდგმურის უფლებით მცხოვრებმა თ.უ.მ გაყიდა ბინა 1 900 აშშ დოლარად, საიდანაც 20%, ე.ი 380 აშშ დოლარი მისცა ბინის მეპატრონე ო.ი.ს, ხოლო 1 520 აშშ დოლარი აიღო თვითონ;

1996 წლის 16 ივლისის ხელშეკრულებით ირკვეოდა, რომ თ.უ.მ აიღო ვალდებულება, შ.ძ.საგან მიღებული 1 500 აშშ დოლარის სანაცვლოდ 1996 წლის 25 აგვისტომდე დაეცალა ბინა და საბინაო წიგნიდან ამოწერილი ყოფილიყო ყველა ადრე მცხოვრები პირი. აპელანტი 1996 წლის 16 ივლისის ხელწერილებთან მიმართებაში პრეტენზიას აცხადებდა იმ კუთხით, რომ თ.უ.ს, რომელიც სადგომს ფლობდა მდგმურის უფლებით, უფლება არ ჰქონდა, განეკარგა მის საკუთრებაში რიცხული ფართი, ამასთან, 1996 წლის 16 ივლისის ხელწერილში მითითებულ გარემოებას, ბინის ღირებულების 20%-ის, ანუ 380 აშშ დოლარის მიღების თაობაზე, ო.ი. ადასტურებდა მის მიერ სარჩელზე დართულ 2011 წლის 26 აპრილის განცხადებაში, რომლის ადრესატს ქ.თბილისის ძველი თბილისის შინაგან საქმეთა სამმართველოს უფროსი წარმოადგენდა;

საქმეში ასევე მოიპოვებოდა 1996 წლის 10 ნოემბერს ო.ი.ს, თ.უ.სა და შ.ძ.ის მიერ შედგენილი ხელწერილი, რომლის თანახმადაც შ.ძ.მა იკისრა ვალდებულება, ყოველთვიურად გადაეხადა ბინის ქირა 5 ლარის ოდენობით. ბინის გაყიდვის შემთხვევაში, შ.ძ.ს ო.ი.სათვის უნდა გადაეხადა ღირებულების 20%, ხოლო ბინისა და სარდაფების გაქირავების შემთხვევაში - ორი თვის ქირა ეკუთვნოდა მესაკუთრეს. ო.ი. სწორედ ამ ხელწერილს აფუძნებდა თავის მოთხოვნებს და ამ ხელწერილს აფასებდა ქირავნობის ხელშეკრულებად, ამდენად, სასამართლომ ჩათვალა, რომ შ.ძ. უფლებრივად ჩაენაცვლა თ.უ.ს ამ უკანასკნელსა და მესაკუთრე ო.ი.ს შორის არსებულ ურთიერთობაში;

საცხოვრებელი სადგომის შ.ძ.ის მფლობელობაში გადასვლის მომენტიდან კომუნალური გადასახადების მოპასუხის მიერ გადახდის ფაქტი მხარეებს სადავო არ გაუხდიათ.

სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლით, 1¹ მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით და გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნა, რომ ნორმაში აღნიშნულ უფლებათა ნამდვილობას კანონი უკავშირებდა გარკვეული დროის პერიოდს, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოსარგებლეს ზემოხსენებული საფუძვლით წარმოშობილი უფლება არა მხოლოდ მოპოვებული უნდა ჰქონდეს, არამედ აღნიშნული უფლება ნამდვილი, ანუ იურიდიული ძალის მქონე უნდა იყოს ამავე კანონის მიღების დროისათვის - 1998 წლის 25 ივნისისათვის.

აპელანტის განმარტებით, როგორც თ.უ.თან, რომელმაც საცხოვრებელი სადგომი დაუთმო შ. ძ.ს, ასევე, შ.ძ.თან, მას ჰქონდა არა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონიდან გამომდინარე, არამედ ქირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ურთიერთობა. აღნიშნულის დასტურად აპელანტი მიუთითებდა თ.უ.სა და შ.ძ.ის მხრიდან ყოველთვიურად ბინის ქირის - 5 ლარის გადახდის ფაქტზე.

სასამართლომ მიუთთა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის 1¹ მუხლის „ა“ ქვეპუნქტსა და მე-2 მუხლის მე-4 ქვეპუნქტზე და განმარტა, რომ ხსენებული ნორმების გათვალისწინებით, უპირველეს ყოვლისა, უნდა გაიმიჯნოს კანონის მიზნებიდან გამომდინარე ქირავნობის ხელშეკრულება და საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება. რადგან კანონი აწესრიგებს 1996 წლამდე წარმოშობილ საცხოვრებელ სადგომის სარგებლობიდან წარმოშობილ ურთიერთობებს, ზემოაღნიშნული ორი სამართლებრივი ურთიერთობის გამიჯვნისათვის დიდი მნიშვნელობა ენიჭება იმ დროს არსებული სამართლებრივი აქტებისა და მათ საფუძველზე წარმოშობილი ქირავნობითი ურთიერთობის კვალიფიკაციას.

სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებამდე სადგომის ქირავნობის ურთიერთობანი რეგულირებული იყო საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსით (1964 წლის რედაქცია), რომლის 290-ე მუხლით, საქართველოს სსრ-ის საბინაო კოდექსის 136-ე და 142-ე მუხლებით, რომლებიც არეგულირებდა ხელშეკრულების ფორმას, მისი დადების, ვადის განსაზღვრისა და შეწყვეტის წესს. ქირავნობის ურთიერთობა ითვალისწინებდა გარკვეული ვადით საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობას. პალატის განმარტებით, განუსაზღვრელი ვადაც მიუთითებს სადგომით დროებით სარგებლობაზე. განუსაზღვრელი ვადით საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულების მოშლა მესაკუთრეს შეეძლო, მოეთხოვა საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსის 154-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით.

„საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით მოწესრიგებულია ისეთი ურთიერთობები, როდესაც მესაკუთრე მოსარგებლის სასარგებლოდ თმობდა ნივთს. ერთ შემთხვევაში, საცხოვრებელი სადგომის გადაცემა ხდებოდა მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ხოლო მეორე შემთხვევაში - საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით. ამ უკანასკნელ შემთხვევაშიც იგულისხმება კანონით გათვალისწინებული წესების დარღვევით საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის უფლების გადაცემა. ამისათვის გარკვეული საფასურის გადახდა, ამავე კანონის მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, წარმოადგენს ერთ-ერთ მტკიცებულებას, რომლითაც დასტურდება, კანონის მიზნებიდან გამომდინარე, საცხოვრებელი სადგომის სარგებლობის ფაქტი. საფასური შესაძლებელია, ყოფილიყო, როგორც ერთჯერადი, ასევე, ყოველთვიურად გადასახდელი თანხა. საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლების გადაცემა ფაქტობრივად ხდებოდა მოსარგებლეზე „სამუდამოდ“, რაც განასხვავებდა მას ქირავნობის ინტიტუტისაგან.

სასამართლოს განმარტებით, გარკვეული ოდენობით ქირის გადახდა თავისთავად არ შეიძლება, მიუთითებდეს ქირავნობის ურთიერთობებზე. ქირავნობის ურთიერთობის განსაზღვრისათვის აუცილებელია არსებობდეს ამ ინსტიტუტისათვის დამახასიათებელი ნიშნები, როგორიცაა, საცხოვრებელი სადგომის გარკვეული დროით გადაცემა და ამისათვის ქირის გადახდა (რომელშიც იგულისხმება ვადიანი და უვადო ხელშეკრულებები, ამ უკანასკნელ შემთხვევაში გამოიყენებოდა სსრ-ის საბინაო კოდექსის 154-ე მუხლი). პალატის მოსაზრებით, ყოველთვიურად 5 ლარის გადახდაზე შეთანხმება არ არის საკმარისი ქირავნობის ხელშკრულებიდან გამომდინარე ურთიერთობების არსებობის ფაქტის დასადასტურებლად. ამასთან, 1996 წლის 16 ივლისისა და 1996 წლის 10 ნოემბრის ხელწერილებით ირკვეოდა, რომ, როგორც თ.უ.ს, ასევე, შ.ძ.ს ქირავნობითი ურთიერთობისაგან განსახვავებით, მინიჭებული ჰქონდათ სადგომის გარკვეული ფორმით განკარგვის უფლებამოსილება, რა დროსაც ბინის ღირებულების ან/და ქირის თანხის გარკვეული ნაწილი უნდა გადეხადათ სადგომის მესაკუთრისათვის.

აპელანტი ადასტურებდა თ.უ.ს მიერ შ.ძ.თვის გადახდილი საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 20%-ის - 380 აშშ დოლარის მიღების ფაქტს, რის გამოც, სასამართლომ ჩათვალა, რომ საქმის მასალებით დადასტურებული არ იყო ქირავნობის ხელშეკრულების არსებობა.

გაზიარებულ იქნა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობა, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტით გათვალისწინებული გარემოებები ემსახურება ერთადერთ მიზანს, დადასტურებულიყო საცხოვრებელი სადგომის დათმობის ფაქტი. სასამართლოს შეფასებით, ნორმაში მითითებულ გარემოებებს ზუსტად ის მნიშვნელობა გააჩნიათ, რომ დადგინდეს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის ფაქტი, როდესაც ეს ფაქტი იწვევს მხარეთა შორის დავას. იმ შემთხვევაში, როდესაც უტყუარად დასტურდება ნივთზე ფაქტობრივი ბატონობა და არ არსებობს ამ ფაქტის გამომრიცხავი ისეთი გარემოებები, როგორიცაა ქირავნობა, მესაკუთრეთა ნების საწინააღმდეგოდ საცხოვრებელ სადგომში შეჭრა და ა.შ,

ამდენად, სასამართლო მივიდა დასკვნამდე, რომ მხარეთა შორის არსებობდა საცხოვრებელი სადგომის დათმობის ურთიერთობა, რაც წესრიგდებოდა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად, ხოლო მითითებული მსჯელობა სრულად შეესაბამებოდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებას (04.11.2010წ. განჩინება, საქმეზე Nას-420-393-2010).

შ.ძ.ის, როგორც გადასახადის დამოუკიდებელი გადამხდელის მიერ კომუნალური გადასახადების გადახდა ადასტურებს მხარეთა შორის საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების არსებობის ფაქტს. ასევე გაზიარებულ იქნა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნა, რომ საქმეში წარმოდგენილი ხელშეკრულებები არ წარმოადგენდა ნასყიდობის ხელშკრულებებს, რადგან არ გამოხატავდა მესაკუთრის ნებას სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემაზე. შ.ძ. იყო „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ მოსარგებლე, მოსარჩელე კი, მესაკუთრე. ამასთან, მოსარჩელეს, როგორც სადავო საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრეს, არ გამოუვლენია იმის ნება, რომ სათანადო კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ, მოპასუხეს (მოსარგებლეს) გაეთავისუფლებინა საცხოვრებელი სადგომი, რაც პირველი ინსტანციის სასამართლოს იმ დასკვნის მართებულობაზე მიუთითებდა, რომ ო.ი.ს სარჩელი ქირავნობის ხელშეკრულების მოშლისა და მოპასუხის გამოსახლების, ქირის დაკისრების თაობაზე, იყო უსაფუძვლო.

პალატამ ასევე მიუთითა იმ გარემოებაზე, რომ სააპელაციო სასამართლოს 2014 წლის 5 მაისის განჩინებით ო.ი.ს სააპელაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში და მოწინააღმდეგე მხარეს სააპელაციო პასუხის წარმოდგენისათვის განესაზღვრა 7-დღიანი ვადა. აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარეს განემარტა, რომ სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ ვადაში შესაგებლის არასაპატიო მიზეზით წარუდგენლობის შემთხვევაში მის წინააღმდეგ გამოტანილი იქნებოდა დაუსწრებელი გადაწყვეტილება.

შ.ძ.ს გაეგზავნა ო.ი.ს სააპელაციო საჩივრისა და თანდართული დოკუმენტების ასლები, ასევე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 5 მაისის განჩინება სააპელაციო საჩივრის წარმოებაში მიღების შესახებ. გზავნილი ჩაბარდა შ.ძ.ის მეუღლეს 2014 წლის 8 მაისს.

2014 წლის 14 მაისს, შესაგებლის წარმოსადგენად დადგენილი ვადის დაცვით, შ.ძ.მა სასამართლოს მიმართა განცხადებით, რომელიც, მართალია, არ იყო შედგენილი საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მიერ დამტკიცებული ნიმუშის მიხედვით, მაგრამ შინაარსით წარმოადგენდა სააპელაციო შესაგებელს ო.ი.ს სააპელაციო საჩივარზე.

პალატამ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 201-ე მუხლის პირველ, მე-7 ნაწილებზე და, რადგანაც წარდგენილ განცხადებაში შ.ძ. უთითებდა იმგვარ გარემოებებზე, რაც შინაარსობრივად განცხადების შესაგებლად მიჩნევას განაპირობებდა, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანა დაუშვებლად მიიჩნია.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა ო.ი.მ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ემყარება კანონის დარღვევას, კერძოდ, სასამართლომ არასწორად გამოიყენა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონი, არასწორად არ გამოიყენა მოქმედი რედაქციის სამოქალაქო კოდექსის 171-ე, 172-ე, 316-ე, 531-ე და 558-ე მუხლები, ამასთანავე, არასწორად განმარტა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონი, რომელის მოთხოვნასაც წარმოადგენს, რომ მოსარგებლე რეგისტრირებული იყოს სადავო საცხოვრებელ სადგომში, უნდა იხდიდეს კომუნალურ გადასახადებს და მესაკუთრისათვის გადახდილი უნდა ჰქონდეს გარკვეული ოდენობის საფასური, გარდა ქირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქირისა. ამ მოთხოვნათაგან ერთ-ერთის არარსებობაც კი, გამორიცხავს პირის მოსარგებლედ მიჩნევის შესაძლებლობას. მოცემულ შემთხვევაში, რადგანაც შ.ძ. არ აკმაყოფილებდა კანონის ამ მოთხოვნათაგან არც ერთს, იგი არ შეიძლებოდა მიჩნეულიყო საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლედ.

საქმეში წარმოდგენილი 1996 წლის 10 ნოემბრის ხელწერილით, რომელიც გაფორმებულია ო.ი.სა და შ.ძ.ს შორის, ცალსახად დასტურდება, რომ მოპასუხემ აიღო ვალდებულება, მესაკუთრისათვის ყოველთვიურად გადაეხადა ქირა 5 ლარის ოდენობით. მოპასუხე ამ თანხას იხდიდა 2009 წლამდე. მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი შესაგებლით შ.ძ.მა გამოთქვა თანხმობა, ო.ი.თვის გადაეხადა 2009 წლიდან დაგროვილი ქირის დავალიანება.

როგორც პირველი ინსტანციის, ისე სააპელაციო სასამართლოს მიერ, კანონის დარღვევით იქნა მიღებული გადაწყვეტილება და მოსარჩელეს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-5 პუნქტის შესაბამისად, მოსარგებლედ არ შეიძლება მიჩნეულ იქნას პირი, რომელსაც სარგებლობის უფლება ქირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე აქვს მოპოვებული.

შ.ძ.ს თ.უ.გან საცხოვრებელი სადგომი სარგებლობის უფლებით არ გადასცემია, არამედ, გადაეცა ქირავნობის ურთიერთობიდან გამომდინარე, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, რომ მოპასუხემ უფლებრივად ჩაანაცვლა თ.უ., არასწორია.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 26 იანვრის განჩინებით ო.ი. „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 5.1 მუხლის „მ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლდა, ხოლო მისი საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლითა და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ო.ი.ს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი ქირის დავალიანების მოთხოვნის ნაწილში მიჩნეულ უნდა იქნას დასაშვებად, ხოლო ხელშეკრულების მოშლისა და ნივთის მოპასუხის მფლობელობიდან გამოთხოვის მოთხოვნის ნაწილში დაუშვებლობის გამო განუხილველად უნდა იქნას დატოვებული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

ხელშეკრულების მოშლისა და მოპასუხის მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მოთხოვნის ნასწილში საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დავის ამ ნაწილში საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, ხელშეკრულების მოშლისა და მოპასუხის მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მოთხოვნის ნაწილში საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით, ვინაიდან 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსის მოქმედების დროს უვადოდ დადებული ქირავნობის ხელშეკრულებისა და „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის სუბიექტების გამიჯვნის თაობაზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული სტაბილური ერთგვაროვანი პრაქტიკა, რაც ზედმიწევნითაა ასახული სააპელაციო სასამართლოს 2014 წლის 2 დეკემბრის განჩინებაში (იხ. სუსგ Nას-1033-1226-08, 28 მაისი, 2009 წელი).

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, ხელშეკრულების მოშლისა და მოპასუხის მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მოთხოვნის ნაწილში საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას ო.ი.ს საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას ამ ნაწილში უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

მოცემულ შემთხვევაში, კასატორი მიუთითებს, რომ მოპასუხემ შესაგებლით განუცხადა თანხმობა, გადაეხადა სარჩელით მოთხოვნილი ქირის დავალიანება, ხოლო სასამართლომ არასწორად არ დააკმაყოფილა სარჩელი.

საკასაციო პალატა ამ პრეტენზიის მხედველობაში მიღებით, მიიჩნევს, რომ სახეზეა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხის მე-5 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევა - სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, შესაბამისად, ამ მოთხოვნის ნაწილში საკასაციო საჩივარი დასაშვებად უნდა იქნას მიჩნეული.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლოს შეუძლია გადაწყვეტილება გამოიტანოს საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე. სასამართლომ საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის შესახებ წინასწარ უნდა აცნობოს მხარეებს. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ქირის დავალიანების მოპასუხისათვის დაკისრების თაობაზე ო.ი.ს საკასაციო საჩივარი მხარეთა დაუსწრებლად უნდა იქნას განხილული.

„სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 5.1 მუხლის „მ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ო.ი.ს საკასაციო საჩივარი ქირის დავალიანების დაკისრების მოთხოვნის ნაწილში ცნობილ იქნას დასაშვებად, ხოლო ხელშეკრულების მოშლისა და მოპასუხის მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის (გამოსახლების) მოთხოვნის ნაწილში, დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. საქმის განხილვა, მხარეთა დასწრების გარეშე, ჩატარდეს 2015 წლის 8 აპრილს, რის შესახებაც ეცნობოთ მხარეებს.

3. კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური