№ას-1001-962-2014 18 მაისი, 2015 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ე.ბ.-ე

მოწინააღმდეგე მხარე – სს „ს.კ.”-ა

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 18 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა ე.ბ.-ემ მოპასუხე სს „ს.კ.”-ის“ მიმართ და მოითხოვა:

მოპასუხე ორგანიზაციისათვის მის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის ასანაზღაურებლად 5000 ლარის, ხოლო მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად 10000 ლარის დაკისრება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 20 თებერვლის გადაწყვეტილებით ე.ბ.-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 18 ივნისის განჩინებით:

1. ე.ბ.-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა;

2. უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2013 წლის 3 ივნისს თბილისში, გულუას მოედანზე მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად დაზიანდა ე.ბ.-ის კუთვნილი „ოპელ ასტრას“ მარკის ავტომობილი და სს „ს.კ.”-ის“ კუთვნილი „ნისანის“ მარკის ავტომანქანა, რომელსაც მართავდა მოპასუხე ორგანიზაციის თანამშრომელი დ. მა.-ი.

საქართველოს შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის 2013 წლის 6 აგვისტოს დადგენილებით ავტოსაგზაო შემთხვევაზე პასუხისმგებელ პირად მიჩნეულ იქნა დ.მ.-ი.

სს „ს.კ.”-ის“ საკუთრებაში არსებული ავტომობილი დაზღვეული იყო სს „ს.-ის“ მიერ. მოპასუხე კომპანიამ ე.ბ.-ისათვის საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მიზნით მიმართა სს „ს.-ს“.

2013 წლის 27 სექტემბრის სადაზღვევო შემთხვევის აქტით დადასტურდა, რომ ე.ბ.-ემ სს „ს.-ისგან“ მიიღო 2190 ლარი. დასახელებული დოკუმენტი, სადაზღვევო კომპანიის წარმომადგენლების გარდა, ხელმოწერილია ე.ბ.-ის მიერ. სადაზღვევო შემთხვევის აქტის შესაბამისად, ე.ბ.-ე აცხადებს, რომ 2190 ლარის მიღების შემდეგ სს „ს.-თან“ და დამზღვევთან (სს „ს.კ.”-ა“) პრეტენზია აღარ ექნება რაიმე პირდაპირი თუ არაპირდაპირი ხარჯების მოთხოვნის შესახებ.

ე.ბ.-ე სადავოდ არ ხდიდა 2013 წლის 27 სექტემბრის სადაზღვევო შემთხვევის აქტზე ხელმოწერისა და 2190 ლარის მიღების ფაქტს.

2013 წლის 3 ივნისს მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის გამომწვევი მიზეზების დადგენის მიზნით, ე.ბ.-ემ, 2013 წლის 11 ივნისს მიმართა სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროს. მოსარჩელემ დასკვნის მიღების მიზნით გადაიხადა 181 ლარი.

ამდენად, დადგინდა, რომ ე.ბ.-ემ წინამდებარე სარჩელით მოთხოვნილი ექსპეტიზის ხარჯი გაიღო 2013 წლის 27 სექტემბერს, სადაზღვევო შემთხვევის აქტზე ხელმოწერამდე, რომლითაც ე.ბ.-ემ დაადასტურა, რომ 2190 ლარის მიღების შემდეგ სს „ს.-თან“ და დამზღვევთან (სს „ს.კ.”-ა“) აღარ ექნებოდა პრეტენზია რაიმე პირდაპირი თუ არაპირდაპირი ხარჯების მოთხოვნის შესახებ. აღნიშნული გარემობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოში გამართულ 2014 წლის 18 ივნისის სხდომაზე ე.ბ.-ემ თავადაც დაადასტურა.

სააპელაციო სასამართლომ, საქმის განხილვისას იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილით, რომლის თანახმად, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, კონკრეტული ურთიერთობის თავისებურების გათვალისწინებით, არ არსებობდა მორალური ზაინის ანაზღაურების ნორმატიული საფუძველი. აქვე სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საკმაოდ დიდი მნიშვნელობა გააჩნია სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლით გათვალისწინებული მიზნის სწორად დადგენას. კერძო სამართლით გათვალისწინებული სხვადასხვა ურთიერთობების შედეგად შეიძლება ადგილი ჰქონდეს მორალურ, სულიერ ტანჯვას, მაგრამ მისი ანაზღაურება განპირობებულია მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, ე.ი კანონი პირდაპირ განსაზღვრავს, თუ რომელი სიკეთის ხელყოფის შემთხვევაში შეიძლება დაზარალებულმა მოითხოვოს ანაზღაურება არაქონებრივი ზიანისათვის. ამდენად, კანონის მიზანია, შეამციროს, შეზღუდოს ამ ნორმით გათვალისწინებული შედეგის დაუსაბუთებელი გაფართოება, რათა უზრუნველყოფილ იქნეს სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობა და წესრიგი. სამართლის მიერ დაცულ ერთ-ერთ სიკეთეს, რომლის ხელყოფის შედეგად დაზარალებულმა შეიძლება მოითხოვოს არაქონებრივი (მორალური) ზიანისათვის ანაზღაურება, წარმოადგენს ადამიანის ჯანმრთელობა, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შემთხვევებში დაზარალებულს შეუძლია მოითხოვოს ანაზღაურება არაქონებრივი ზიანისათვის.

ამავდროულად, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ კანონის ზემომითითებული ნორმით დადგენილი შედეგის აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს ადამიანის ჯანმრთელობის ხელყოფა, რის შედეგად დაზარალებულმა, ასევე განიცადა სულიერი ტანჯვა, ფსიქიკური სტრესი. სხეულის დაზიანებასა ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენებაში უნდა ვიგულისხმოთ ისეთი ზემოქმედება, რომელიც ხელყოფს ადამიანის სხეულს ან ადამიანის ორგანიზმის შინაგან პროცესებს. მოცემულ შემთხვევაში, პირველადი ზიანი გამოწვეული იყო მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული ქმედებით, რომლითაც ხელყოფილ იქნა ე.ბ.-ის არა ჯანმრთელობა, არამედ – ქონება. განსახილველი ნორმის ზემოაღნიშნული მიზნებიდან გამომდინარე, არაქონებრივი ზიანისათვის ანაზღაურება გათვალისწინებულია ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად გამოწვეული სულიერი, ფსიქიკური ტანჯვის გამო და არა – ქონებრივი ზიანის გამო სულიერი ტანჯვით გამოწვეული ჯანმრთელობის მოშლის შემთხვევებზე. წინააღმდეგ შემთხვევაში, აღნიშნული ნორმის მოქმედება შეიძლება გავრცელდეს ნებისმიერ ქონებრივი ვალდებულების დარღვევისას განცდილი სულიერი ტანჯვის შედეგად ადამიანის ჯანმრთელობის გაუარესებაზე, მაგალითად, ნასყიდობის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის შედეგად და ა.შ., რაც ყოვლად დაუშვებელია.

ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელის მიერ მითითებული საფუძველი (ნერვიულობა, რაც თან ახლდა ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად განვითარებულ მოვლენებს, იხ: სარჩელი, ტომი I, ს.ფ. 1-14) არ წარმოადგენდა მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის კანონით გათვალისწინებულ საფუძველს (სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილი).

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 839-ე მუხლზე, რომლის მიხედვით, სამოქალაქო პასუხისმგებლობის დაზღვევის ხელშეკრულებით მზღვეველი მოვალეა გაათავისუფლოს დამზღვევი იმ ვალდებულებისგან, რომელიც მას ეკისრება მესამე პირის წინაშე დაზღვევის პერიოდში წარმოშობილი პასუხისმგებლობის გამო.

კონკრეტულ შემთხვევაში, მოპასუხე სს „ს.კ.”-ის“ კუთვნილი ავტომობილი დაზღვეული იყო სს „ს.-ის“ მიერ. თავად მოსარჩელე ე.ბ.-ეს საქმეში არსებული 2013 წლის 27 სექტემბრის სადაზღვევო შემთხვევის აქტის საფუძველზე სრულად აუნაზღაურდა დასახელებული დოკუმენტის შედგენის მომენტისთვის არსებული ზიანი. ე.ბ.-ის მიერ წინამდებარე სარჩელით მოთხოვნილი ექსპეტიზის და ევაკუატორის ხარჯები გაღებულ იქნა 2013 წლის 27 სექტემბრის სადაზღვევო შემთხვევის აქტზე ხელმოწერამდე, რომლითაც ე.ბ.-ემ დაადასტურა, რომ 2190 ლარის მიღების შემდეგ სს „ს.-თან“ და დამზღვევთან (სს „ს.კ.”-ა“) პრეტენზია აღარ ექნებოდა რაიმე პირდაპირი თუ არაპირდაპირი ხარჯების მოთხოვნის შესახებ.

სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. ამავე კოდექსის 371-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, თუ კანონიდან, ხელშეკრულებიდან ან ვალდებულების ბუნებიდან არ გამომდინარეობს, რომ მოვალემ პირადად უნდა შეასრულოს ვალდებულება, მაშინ ეს ვალდებულება შეიძლება შეასრულოს მესამე პირმაც.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ სს „ს.კ.”-ის“ მიერ მიყენებული ზიანი მოსარჩელეს აუნაზღაურდა სადაზღვევო კომპანიის მიერ. სასამართლომ ყურადღება მიაქცია 2013 წლის 27 სექტემბრის სადაზღვევო შემთხვევის აქტის შინაარსზე, რომლის თანახმადაც, ე.ბ.-ემ უარი განაცხადა მოპასუხისგან რაიმე დამატებითი ანაზღაურების მიღებაზე, რაც დამატებით იმ გარემოებაზე მეტყველებდა, რომ მოსარჩელემ სრულად მიიღო ზიანის ანაზღაურება. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მართებულად აღინიშნა, მოსარჩელის მიერ ავტომანქანის გამოყენებით ყოველდღიურად 35 ლარის მოგების მიღების ფაქტი ვერ დადგინდა. შესაბამისად, მოსარჩელეს არ დაუსაბუთებია ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილებისათვის ერთ ერთი უმნიშვნელოვანესი ელემენტი – მატერიალური ზიანის მოცულობა და მისი მიყენების ფაქტი.

სამოქალაქო კოდექსის 427-ე მუხლის თანახმად, ვალდებულებითი ურთიერთობა წყდება კრედიტორის სასარგებლოდ ვალდებულების შესრულებით (შესრულება). დასახელებული ნორმიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სს „ს.კ.”-ის“ ვალდებულება მოსარჩელის მიმართ ზიანის ანაზღაურების შესახებ შეწყდა სამოქალაქო კოდექსის 371-ე მუხლის შესაბამისად, მესამე პირის მხრიდან კრედიტორის ინტერესების დაკმაყოფილების შედეგად და ე.ბ.-ე არ იყო უფლებამოსილი, დამატებით მოეთხოვა თანხის ანაზღაურება.

სააპელაციო სასამართლოს დასახელებული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ე.ბ.-ემ.

საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

სასამართლო გადაწყვეტილებიდან სრულყოფილად არ ჩანს მოსარჩელის მოთხოვნის ფაქტობრივ-სამართლებრივი წანამძღვრები, რის გარეშეც შეუძლებელი იყო ობიექტური გადაწყვეტილების გამოტანა. ამასთან, აღსანიშნავია ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიკერძოებულობა, სასამართლომ მხედველობაში არ მიიღო საყოველთაოდ ცნობილი ფაქტიც კი, ტაქსის მძღოლის ანაზღაურების შესახებ იმ გარემოებასთან ერთობლიობაში, რომ კასატორს უარი არ უთქვამს მიუღებელი შემოსავლის მოთხოვნაზე. აღნიშნული გარემოებები ადასტურებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების მოთხოვნები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ე.ბ.-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ე.ბ.-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში ამ ნორმის გამოყენების წინაპირობა არ არსებობს, ვინაიდან კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „მ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ე.ბ.-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე