საქმე №ას-1161-1107-2013 29 მაისი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები _ მ.და ნ.ბ. (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ ც.ფ, ნ.კ. (მოპასუხე)

თავდაპირველი მოსარჩელე _ ნ.კ.

გასაჩივრებული განჩინება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 17 ოქტომბრის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - უძრავი ქონებიდან წილის მიკუთვნება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ნ.კ–მა, მ.და ნ.ბ–მა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში ც.ფ–სა და ნ.კ–ის მიმართ და მოითხოვეს: თ.კ–ის მიერ ნ.კ–ის დანაშთი ქონების სრულად მიღების შესახებ 2010 წლის 2 დეკემბერს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ გაუქმება; მოპასუხეების მიერ თ.კ–ის სამკვიდროს მიღების შესახებ 2013 წლის 8 აპრილს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ გაუქმება; სამტრედიის რაიონის სოფელ .... მდებარე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის, საკარმიდამო მიწის ნაკვეთისა და შენობა-ნაგებობის 1/2-ის ნ.კ–თვის მიკუთვნება; ქ.თბილისში, ..... მდებარე ბინის 3/5-ის ნ.კ–თვის, ნ.ბ–ისა და მ.ბ–ისთვის (თითოეულისათვის 1/5-ის) მიკუთვნება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.

სამტრედიის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 10 ივლისის გადაწყვეტილებით ნ.კ–ის, ნ.ბ–სა და მ.ბ–ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ნაწილობრივ გაუქმდა 2010 წლის 2 დეკემბერს გაცემული №.... სამკვიდრო მოწმობა თ.კ–ის მიერ ნ.კ–ის დანაშთი ქონების სრულად მიღების შესახებ, ნაწილობრივ გაუქმდა 2013 წლის 8 აპრილს გაცემული №... სამკვიდრო მოწმობა ც.ფ–სა და მისი შვილის _ ნ.კ–ის მიერ თ.კ–ის დანაშთი ქონების, მათ შორის, ქ.თბილისში, .... მდებარე ბინის მიღების შესახებ. ნ.კ–ს მიეკუთვნა სამტრედიის რაიონის სოფელ ..... მდებარე სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთისა (4888კვ.მ; ....) და საკარმიდამო მიწის ნაკვეთის, (....) მასზე განთავსებულ შენობა-ნაგებობასთან ერთად 1/2, ნ.კ–ს მიეკუთვნა ქ.თბილისში, .... მდებარე ბინის 2/5.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მ.ბ–მა და ნ.ბ–მა, მოითხოვეს მისი ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 17 ოქტომბრის განჩინებით მ.და ნ.ბ–ბის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგი საფუძვლებით:

პალატამ დადგენილად ცნო, რომ ქ.თბილისში, ..... ამჟამად - .....ქ№23-ში მდებარე .... ბინა 1960 წლის 24 თებერვალს გამოეყო ნ.კ–ს და გაიცა ორდერი;

ამ დროისათვის ნ.კ–ის ოჯახის წევრები იყვნენ მისი მეუღლე, ნ.კ. და შვილები: ნ., თ. და ლ–ბი;

1993 წლის 1 მარტს თ.კ–მა განახორციელა სადავო ბინის პრივატიზება. ამ დროისათვის ბინაში რეგისტრირებული იყვნენ თ.კ. და ნ.კ.;

აპელანტები არიან ნ.კ–ის შვილები. სადავო ბინის პრივატიზაციის დროისათვის ისინი ცხოვრობდნენ დედასთან და იყვნენ არასრულწლოვნები;

ნ.ბ. ბინაში დარეგისტრირდა 1996 წლის 9 ივლისს, ხოლო მ.ბ–ი _ 1995 წლის 14 ივლისს. ამჟამად, სადავო ქონება რეგისტრირებულია თ.კ–ის საკუთრებად;

თ.კ–ი გარდაიცვალა 2012 წლის 25 სექტემბერს და მისი სამკვიდრო მიიღეს ც.ფ–მა და ნ.კ–მა.

პალატამ მიუთითა საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის №... დადგენილების მე-5 პუნქტზე და აღნიშნა, რომ 1993 წლის 1 მარტს ბინის პრივატიზაცია მხოლოდ თ.კ–ის სახელზე განხორციელდა, ამ ბინაზე საკუთრება მოიპოვა ბინაზე უფლების მქონე ყველა პირმა, თუმცა, პალატის განმარტებით, ამ ნორმატიული აქტის შესაბამისად, ბინაზე უფლების მქონედ ჩაითვალნენ ის პირები, რომლებიც პრივატიზაციის მომენტისათვის რეგისტრირებული იყვნენ ამ ბინაში. სასამართლომ დამატებით მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 15 თებერვლის გადაწყვეტილებაზე (საქმეზე №ას-1148-1077-2012), სადაც განიმარტა, რომ „საქართველოს უზენაესი სასამართლო მსგავსი დავების გადაწყვეტისას ითვალისწინებს, თუ ვინ იყო პრივატიზების მომენტისათვის ჩაწერილი სადავო ბინაში და განმარტავს, რომ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) პრივატიზაციისას სწორედ აღნიშნული პირები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებით მოიპოვონ საკუთრების უფლება მათ მიერ დაკავებულ ბინაზე“. ამავე გადაწყვეტილებაში საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ მიუთითა, რომ „პრივატიზებასთან დაკავშირებული უფლებები წარმოეშობათ ბინის დამქირავებელსა და მასთან ერთად მცხოვრებ პირებს და მათი რეალიზების შესაძლებლობა ნათესაობის ხარისხით არ ფასდება“. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მიუხედავად იმისა, რომ აპელანტები იყვნენ ნ.კ–ის შვილიშვილები, ნ.კ–ის შვილები და თ.კ–ის დის შვილები, ისინი არ იყვნენ ბინის თანამესაკუთრეები, რადგან მისი პრივატიზაციის მომენტისათვის ამ ბინაში რეგისტრირებული არ ყოფილან.

აპელანტების მიერ მისაღები ქონების ნაწილი შეეძლო, მოეთხოვა ნ.კ–ს, მაგრამ მას ეს არ უთხოვია და არც სამტრედიის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება გაუსაჩივრებია, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის თანახმად კი, სასამართლოს უფლება არ ჰქონდა, ემსჯელა ამ საკითხზე.

პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია, რომ რაიონულმა სასამართლომ უსაფუძვლოდ დაუტოვა მოწინააღმდეგე მხარეს სადავო ქონების 3/5 წილი.

იმ დადგენილი გარემოების გათვალისწინებით, რომ სადავო ქონება რეგისტრირებული იყო თ.კ–ის საკუთრებად და მისი სამკვიდრო მიღებული ჰქონდათ ც.ფ–სა და ნ.კ–ს, ქონებაში წილს ისინი მიიღებენ მემკვიდრეობის საფუძველზე, თუმცა, რა საფუძვლითაც არ უნდა მიეღოთ ც.ფ–სა და ნ.კ–ს წილი, პალატის მოსაზრებით, ამ ქონებაზე მოთხოვნის უფლება აპელანტებს არ გააჩნდათ, რის გამოც სააპელაციო საჩივარი უსაფუძვლო იყო.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მ.და ნ.ბ–მა, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილების მე-5 პუნქტი. ამ ნორმატიული აქტის განმარტებისას სასამართლომ არასწორად მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 15 თებერვლის გადაწყვეტილებაზე (№ას-1148-1077-2012), რომელიც მიღებულია იმ სრულწლოვანი პირის მიმართ, რომელიც ბინის პრივატიზების დროისათვის აღარ ცხოვრობს ბინაში, გათხოვდა და იყო სხვა ოჯახის წევრი. კასატორები კი, ბინის პრივატიზების დროისათვის იყვნენ არასრულწლოვნები, დამქირავებლის ოჯახის წევრები, მათთან ერთად ცხოვრობდნენ და ეწეოდნენ საერთო მეურნეობას.

სააპელაციო სასამართლომ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის მოტივად მიუთითა, რომ კასატორები პრივატიზაციის მომენტისათვის არ იყვნენ რეგისტრირებული და ჩაწერილები სადავო ბინაში. ამავე დროს დადგენილად მიიჩნია, რომ ისინი აღნიშნულ ბინაში მუდმივად ცხოვრობდნენ. იმ დროისათვის მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის მე-16 მუხლის თანახმად, არასრულწლოვანი შვილების საცხოვრებელ ადგილად მიიჩნეოდა მშობლის საცხოვრებელი ადგილი. საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებები ადასტურებენ, რომ მ. და ნ.ბ–ს სხვა საცხოვრებელი, გარდა დამქირავებლის ბინისა, არ გააჩნდათ, შესაბამისად, ისინი ამ ბინაში ცხოვრობდნენ და ჩასახლებული იყვნენ დამქირავებლის ნებართვით.

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად არ გამოიყენა პრივატიზაციის დროისათვის (1993 წელს) მოქმედი „საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსის“ 62-ე მუხლი, რომლის შესაბამისადაც, მ.და ნ.ბ–ბი მიჩნეული უნდა იქნან ბინის დამქირავებლის _ ნ.კ–ის ოჯახის წევრებად, რადგან საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებები უდავოდ ადასტურებენ, რომ ისინი დაბადების დღიდან მუდმივად ცხოვრობდნენ პაპის ოჯახში. დედა _ ნ.კ. მეუღლესთან განქორწინებული იყო და სხვა საცხოვრებელი მათ არ გააჩნდათ. ეწეოდნენ საერთო მეურნეობას და ბებია-პაპასთან ჰქონდათ ურთიერთმატერიალური მხარდაჭერა. ამ ბინაში კასატორთა ჩასახლება მოხდა მათი პაპის _ ნ.კ–ის თანხმობით და არ ატარებდა დროებით ხასიათს. ამაზე მიუთითებს (სხვა მტკიცებულებებთან ერთად) თუნდაც ის ფაქტი, რომ ბინის თ.კ–ის სახელზე პრივატიზების შემდეგაც ისინი განაგრძობდნენ ამ ბინაში ცხოვრებას და 16 წლის ასაკს მიღწეულები რეგისტრირდებიან აღნიშნულ ბინაში, შესაბამისად, კასატორებს გააჩნიათ ამ ბინასთან დაკავშირებით ყველა ის უფლება და ეკისრებათ ყველა მოვალეობა, რაც გააჩნდა დამქირავებელს.

არ შეესაბამება სიმართლეს სასამართლოს მიერ არგუმენტად მოყვანილი გარემოება, რომ ბინის პრივატიზირების დროისათვის ბინაში რეგისტრირებული იყვნენ მხოლოდ თ.კ. და ნ.კ. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად ჩათვალა, რომ ნ.კ–ს შეეძლო გაესაჩივრებინა სამტრედიის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და მოეთხოვა სადავო ქონების ნაწილი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, მ.და ნ.ბ–ის საკასაციო საჩივარი, გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთებულობა და მიიჩნევს, რომ კასატორთა მოთხოვნა საფუძვლიანია და უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

გასაჩივრებული განჩინებით სააპელაციო პალატამ დაადგინა და კასატორებს სადავოდ არ გაუხდიათ საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

1960 წლის 24 თებერვალს ქ.თბილისში, ....., ამჟამად ..... მდებარე №43 ბინა გამოეყო ნ.კ–ს და გაიცა ორდერი;

ორდერის გაცემის დროისათვის ნ.კ–ის ოჯახის წევრებს წარმოადგენდნენ მისი მეუღლე _ ნ.კ. და შვილები: ნ., თ. და ლ. კ–ბი;

1993 წლის 1 მარტს თ.კ–მა განახორციელა სადავო ბინის პრივატიზაცია;

პრივატიზაციის განხორციელების დროს ბინაში რეგისტრირებული იყვნენ თ.კ. და ნ.კ.;

მ.ბ. და ნ.ბ. არიან ნ.კ–ის შვილები. სადავო ბინის პრივატიზაციის დროისათვის ისინი ცხოვრობდნენ დედასთან ერთად და არ იყვნენ სრულწლოვანები;

ნ.ბ. ბინაში დარეგისტრირდა 1996 წლის 9 ივლისს, ხოლო მ.ბ. _ 1995 წლის 14 ივლისს.

სააპელაციო პალატამ ქ.თბილისში, .... (ამჟამად .........) ქ.№23-ში მდებარე №43 ბინის 1/5-1/5 ნაწილის კასატორებისათვის მიკუთვნებაზე უარი იმ საფუძვლით დაასაბუთა, რომ მ.და ნ.ბ–ბი პრივატიზაციის განხორციელებისას სადავო ბინაში რეგისტრირებული არ ყოფილან, რაც, „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის N107 დადგენილების მე-5 პუნქტის თანახმად, გამორიცხავდა მოსარჩელეთა უფლებას უძრავ ქონებაზე. ამ კუთხით სააპელაციო პალატამ მიუთითა ასევე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვან სასამართლო პრაქტიკაზე.

კასატორები არ იზიარებენ გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივ შეფასებას და მიუთითებენ გასაჩივრებული განჩინებით, როგორც მატერიალური სამართლის ნორმის არასწორ გამოყენებაზე, ისე მის არასწორ განმარტებაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; არასწორად განმარტა კანონი.

საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს კასატორთა პრეტენზიას და მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთება, რაც სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად იქნა მიჩნეული, კანონის არასწორ გამოყენება-განმარტებას ემყარება.

წინამდებარე დავის სწორად გადაწყვეტის მიზნით პასუხი უნდა გაეცეს მთავარ კითხვას: მ.და ნ.ბ–ბი წარმოადგენენ პრივატიზაციის უფლების მქონე სუბიექტებს?

საკასაციო პალატა მიუთითებს „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის N107 დადგენილების პირველ პუნქტზე, რომლის თანახმადაც, საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაცია წარმოადგენს მოქალაქეთათვის სახელმწიფო და საზოგადოებრივ საბინაო ფონდში მათ მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სახლის (ბინის) ნებაყოფლობითი შეღავათიანი პირობებით საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემას. ამავე დადგენილების მე-5 პუნქტით განსაზღვრულია პრივატიზაციის განხორციელების სუბიექტების ცნება, ასევე პრივატიზაციის განხორციელების წესი და ნორმის პირველი წინადადებით დადგენილია, რომ საცხოვრებელი სახლი (ბინა) უსასყიდლოდ გადაეცემათ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებს, რომლებიც ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლები ან დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან.

მოხმობილი ნორმების ანალიზით დგინდება, რომ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) პრივატიზაციისას თანაბარი უფლებებით სარგებლობენ ის პირები, ვინც წარმოადგენენ ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლებს ან მათი ოჯახის წევრებს. აღნიშნული ნორმატიული აქტი არ აყენებს საცხოვრებელი სახლის (ბინის) არც ერთ დამქირავებელს ან მისი ოჯახის წევრს პრივილეგირებულ მდგომარეობაში.

აღნიშნული ურთიერთობის სამართლებრივი კვალიფიკაციისათვის, სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, გამოყენებულ უნდა იქნეს „საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსი“, ასევე „საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსი“ (ძალადაკარგულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1505-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად), რადგან სადავო ურთიერთობა წარმოშობილია მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის ძალაში შესვლამდე.

„საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის“ 290-ე მუხლის პირველი აბზაცის თანახმად, სახელმწიფო და საზოგადოებრივი საბინაო ფონდის სახლებში საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობა ხორციელდება საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულების შესაბამისად, რომელიც იდება გამქირავებელს _ საბინაო-საექსპლუატაციო ორგანიზაციასა და დამქირავებელს _ მოქალაქეს შორის, რომლის სახელზეც გაცემულია ორდერი. ანალოგიურ დანაწესს შეიცავდა სსრ საბინაო კოდექსის მე-60 მუხლის პირველი აბზაცი, თუმცა სადავო პერიოდში მოქმედი კანონმდებლობა ქირავნობის ხელშეკრულების წერილობითი ფორმის დაუცველობისას ამ ხელშეკრულების ბათილობას არ ითვალისწინებდა, რადგანაც, მიუხედავად ხელშეკრულების ფორმისა, შესახლების მომენტიდან უკვე წარმოიშობოდა მხარეთა შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობა. ამავე კოდექსის 57-ე მუხლის პირველი აბზაცის თანახმად, სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი საბინაო ფონდის სახლში საცხოვრებელი სადგომის მიცემის გადაწყვეტილების საფუძველზე სახალხო დეპუტატთა რაიონული, საქალაქო, ქალაქის რაიონული, სადაბო, სასოფლო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტი მოქალაქეს აძლევს ორდერს, რომელიც მოცემულ საცხოვრებელ სადგომში შესახლების ერთადერთი საფუძველია. „საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსის“ 62-ე მუხლის პირველი აბზაცის პირველი წინადადების თანახმად კი, განსაზღვრულია‚ იმ პირთა უფლება-ვალდებულებები, რომლებიც დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან და მასთან ერთად ცხოვრობენ. მიუხედავად იმისა, რომ მათ არა აქვთ დადებული საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის შესახებ ხელშეკრულება, ისინი სარგებლობენ ყველა უფლებით და ეკისრებათ ყველა მოვალეობა საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე. ამავე აბზაცის მე-2 წინადადებით ქირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სოლიდარული პასუხისმგებლობა იყო დაწესებული დამქირავებლის იმ ოჯახის წევრებისათვის, რომლებიც იყვნენ სრულწლოვანები.

საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილებით განისაზღვრა უფლება, რომლის რეალიზაციის ფაქტობრივ საფუძველს წარმოადგენს „საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსი“. ქირავნობის ურთიერთობის ნამდვილობისათვის განმსაზღვრელი იყო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის ფაქტი‚ რომელიც, ერთ შემთხვევაში, წარმოიშობოდა წერილობითი ხელშეკრულების საფუძველზე, ხოლო სხვა შემთხვევაში _ დამქირავებელთან მცხოვრები ოჯახის წევრობის ინსტიტუტით და ამ უკანასკნელებს გააჩნიათ ყველა ის უფლება, რომლითაც სარგებლობს დამქირავებელი. ამდენად, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილებით მინიჭებული უფლება ვრცელდება დამქირავებელთან ერთად მცხოვრებ ოჯახის ყველა წევრზე და საერთო უფლებებთან ერთად მათ ეკისრებათ სარგებლობიდან გამომდინარე მესაკუთრის ყველა ვალდებულება.

საკასაციო სასამართლო მხედველობაში იღებს სარჩელში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებას იმის შესახებ, რომ პრივატიზაციის დროისათვის სადავო ბინაში ცხოვრობდა სამივე მოსარჩელე, ასევე, ნ. და თ.კ–ბი. საქმეში წარმოდგენილი შესაგებლით მოპასუხეებს ეს გარემოება სადავოდ არ გაუხდიათ, მიუთითეს მხოლოდ ის, რომ მემკვიდრეებმა დათმეს თავიანთი წილები და თანხმობა განაცხადეს, თ.კ–ის საკუთრებად გაფორმებულიყო უძრავი ქონება.

საქმეში წარმოდგენილი სანოტარო წესით დამოწმებული თანხმობით დადგენილია, რომ ნ.კ. დაეთანხმა ბინის ძმის _ თ.კ–ის სახელზე რეგისტრაციას, რაც არ შეიძლება მიჩნეულ იქნას ნ.კ–ის მიერ კუთვნილ წილზე უარის თქმად. ეს გარემოება დადგენილია პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით და ამ ნაწილში იგი არ გასაჩივრებულა, საკასაციო პალატა დამატებით მიუთითებს დამკვიდრებულ ერთგვაროვან პრაქტიკაზე, სადაც საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ განმარტა შემდეგი: პრივატიზაციის უფლების მქონე ერთ-ერთ პირზე საკუთრების უფლების აღრიცხვა, არ ნიშნავს იმას, რომ მასთან მცხოვრებმა ოჯახის წევრებმა უარი განაცხადეს საკუთრების უფლების მოპოვებაზე. ამ შემთხვევაში გასათვალისწინებელია, რომ პრივატიზაციის განხორციელებაზე ოჯახის ყველა წევრის ნების არსებობა გულისხმობს საკუთრების უფლების მოპოვებას ოჯახის ყველა წევრის სასარგებლოდ, მიუხედავად იმისა, რომ საკუთრების უფლება შეიძლება რეგისტრირებულ იქნეს მხოლოდ ერთ-ერთ დამქირავებელზე. ამ შემთხვევაში არ შეიძლება საკუთრების ინსტიტუტი განვმარტოთ მხოლოდ უძრავი ნივთების შეძენის იურიდიული დეფინიციის ფარგლებში. კონკრეტულ შემთხვევაში მას გააჩნია სოციალური დანიშნულება, რაც პოზიტიურ-სამართლებრივი სახით ვლინდება საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილებაში პირველ აბზაცში (იხ. სუსგ № ას-934-877-2012 24 დეკემბერი, 2012 წელი).

გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილია, რომ მ.ბ. და ნ.ბ. ბინის პრივატიზაციის დროისათვის არასრულწლოვნები იყვნენ და ცხოვრობდნენ დედასთან _ ნ.კ–თან. პრივატიზაცია განხორციელდა 1993 წლის 1 მარტს, ამ დროისათვის სადავო სადგომში რეგისტრირებული იყვნენ თ. და ნ.კ–ები. სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი გარემოებები, ასევე მოსარჩელის მითითება, პრივატიზაციის დროისათვის ბინაში 5 პირის ცხოვრების თაობაზე იურიდიულად დასაბუთებულს ხდის კასატორების მტკიცებას თითოეულისათვის, ქ.თბილისში, ........ (ამჟამად ......) ქ.№23-ში მდებარე №43 ბინიდან 1/5-1/5 წილის მიკუთვნების თაობაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები.

მოცემულ შემთხვევაში, რადგანაც სახეზე არ არის საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების წინაპირობები, პალატა უფლებამოსილია, თავად გადაწყვიტოს დავა.

საკასაციო პალატა მხედველობაში იღებს ასევე გასაჩივრებულ განჩინებაში მითითებულ შეფასებას საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკიდან (სუსგ Nას-1148-1077-2012, 15 თებერვალი, 2013 წელი) და განმარტავს, რომ წინამდებარე გადაწყვეტილება არ ეწინააღმდეგება პრივატიზაციის დავებთან დაკავშირებით დამკვიდრებულ ერთგვაროვან სასამართლო პრაქტიკას. როგორც სააპელაციო სასამართლოს მიერ მოხმობილ განჩინებაში, ისე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაშია განვითარებული მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ პრივატიზებულ ბინებზე საკუთრების უფლება მიეცემა ყველა იმ პირს, რომელსაც ბინის პრივატიზაციის დროისათვის საცხოვრებელ ფართობზე უფლება მოპოვებული ჰქონდა (ცხოვრობდა და ჩაწერილი იყო სადავო ბინაში) (მაგ: იხ. სუსგ-ებები Nას-155-146-05, 5 აგვისტო, 2005 წელი; Nას-516-838-05, 14 ნოემბერი, 2005 წელი; Nას-265-594-05, 14 ივნისი, 2005 წელი; Nას-284-610-05, 26 ივლის, 2004 წელი). საკასაციო პალატა ითვალისწინებს იმ გარემოებას, რომ საბჭოთა კანონმდებლობა ბინაში (ორდერში) არასრულწლოვნის ჩაწერის შესაძლებლობას აღიარებდა, თუმცა, სრულწლოვანებამდე პირის მიერ გარიგების დადება, სსრ „სამოქალაქო სამართლის კოდექსის“ მე-14 მუხლით იყო რეგულირებული და ნორმის პირველი წინადადებით დადგენილი იყო შემდეგი: თხუთმეტიდან თვრამეტი წლის ასაკამდე არასრულწლოვანი გარიგებას სდებს მშობლის, მშვილებლის ან მზრუნველის თანხმობით, მაგრამ მას უფლება აქვს დამოუკიდებლად დადოს წვრილმანი საყოფაცხოვრებო გარიგება, განკარგოს თავის ხელფასი ან სტიპენდია, განახორციელოს საავტორო უფლებები თავის ნაწარმოებზე, აღმოჩენაზე, გამოგონებაზე, რაციონალიზატორულ წინადადებასა და სამრეწველო ნიმუშზე.

დასახელებული ნორმიდან გამომდინარე, არასრულწლოვანი პირის მიერ ორდერში ჩაწერისა თუ ქირავნობის ხელშეკრულების დადების ნების გამოვლენის შემთხვევაშიც კი, კანონი ამ უფლების რეალიზაციისათვის ითვალისწინებდა კანონიერი წარმომადგენლის თანხმობის აუცილებლობას. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ასეთ ვითარებაში არასრულწლოვნების უფლების გადაწყვეტისას კანონიერი წარმომადგენლის ნების არარსებობამ არ უნდა იქონიოს გავლენა ამ პირის უფლებრივ მდგომარეობაზე, მით უფრო, როდესაც სახეზეა იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობით აღიარებული იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები (არასრულწლოვნების ბინაში ცხოვრება; არასრულწლოვნების კანონიერი წარმომადგენლების ბინაში ცხოვრება და ჩაწერა).

წინამდებარე საქმეზე დადგენილი გარემოებების (ორდერის გაცემის დროისათვის კასატორები დაბადებულნი არ ყოფილან, ხოლო პრივატიზაციის განხორციელებისას არ იყვნენ სრულწლოვანები, დედასთან ფაქტობრივად ცხოვრებით მათ მოიპოვეს დამქირავებლის უფლებები ბინაზე) ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური შეფასების გზით პალატა მიდის დასკვნამდე, რომ მ.და ნ.ბ–ებს მოპოვებული აქვთ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილებით გათვალისწინებული საკუთრების უფლება ქ.თბილისში, ..... (ამჟამად ......) ქ.№23-ში მდებარე №43 ბინაზე.

კასატორების მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების საქმისათვის დართვისა თუ მათი შეფასების საკითხის თაობაზე პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის შემოღებით კანონმდებელმა იმპერატიულად განსაზღვრა საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის ფარგლები და დაადგინა, რომ საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები.

საკასაციო სამართალწარმოების თავისებურების გათვალისწინებით, ამ ინსტანციის სასამართლოში ახალი ფაქტების მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა დაუშვებელია იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მხარეს არ ჰქონდა საქმის ქვემდგომი წესით განხილვისას მათი წარდგენის ობიექტური შესაძლებლობა, რაც მტკიცებულებების მიღება-შეფასებაზე უარის თქმის საფუძველია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არა აქვთ. ამ ნორმისა და ზემოაღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულებები _ საარქივო ცნობები 3 (სამი) ფურცლად.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი და მე-3 ნაწილების თანხმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

საქმის მასალებით დასტურდება, რომ მოსარჩელეებმა პირველი ინსტანციის წესით საქმის განხილვისას სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადაიხადეს 500 ლარი. რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დაკმაყოფილებული მოთხოვნის პროპორციულად, მოპასუხეებს მოსარჩელე ნ.კ–ის სასარგებლოდ დაეკისრათ 150 ლარის გადახდა, ამ ნაწილში გადაწყვეტილება არ გასაჩივრებულა. მ.და ნ.ბ–მა სააპელაციო წესით საქმის განხილვის გამო სახელმწიფო ბაჟის სახით გადაიხადეს 480 ლარი, ხოლო საკასაციო საჩივრის გამო _ 600 ლარი. ვინაიდან საკასაციო სასამართლოს წინამდებარე გადაწყვეტილებით მ.და ნ.ბ–ის საკასაციო საჩივარი სრულად დაკმაყოფილდა, პალატა მიიჩნევს, რომ ც.ფ–სა და ნ.კ–ს კასატორების სასარგებლოდ უნდა დაეკისროთ მათ მიერ საქმის განხილვის გამო გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი _ 1 430 (350+480+600).

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე, 53-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. მ.და ნ.ბ–ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 17 ოქტომბრის განჩინება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება.

3. მ.და ნ.ბ–ის სარჩელი დაკმაყოფილდეს.

4. მ.ბ. და ნ.ბ. ცნობილ იქნან ქ.თბილისში, ........ (ყოფილი .....) ქN23-ში მდებარე №43 ბინიდან 1/5-1/5 ნაწილის მესაკუთრეებად.

5. ც.ფ–სა (პ/N.......) და ნ.კ–ს (პ/N........; კანონიერი წარმომადგენელი ც.ფ.) მ.ბ–სა (პ/N.....) და ნ.ბ–ის (პ/N.....) სასარგებლოდ დაეკისროთ საქმის განხილვის გამო კასატორების მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის _ 1 430 ლარის ანაზღაურება.

6. კასატორებს დაუბრუნდეთ მტკიცებულებები _ საარქივო ცნობები 3 (სამი) ფურცლად.

7. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

პ. ქათამაძე