№ას-1199-1141-2014 21 მაისი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „ქ.№..პ-ა“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ. კ-ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 29 სექტემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

დავის საგანი – სამუშაოზე აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ. კ-მა სარჩელი აღძრა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოში შპს „ქ.№..პ-ის“ წინააღმდეგ სამუშაოზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების თაობაზე შემდეგი დასაბუთებით:

2014 წლის 20 მარტს შპს „ქ.№..პ-ის“ ექთანმა დ. თ-ამ მ. კ-ს ჩააბარა 2014 წლის 5 მარტის ბრძანება მისი სამუშაოდან დათხოვნის შესახებ. ბრძანებაში მითითებული იყო, რომ სამუშაოდან დათხოვნილ იქნა საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „ბ“ პუნქტის საფუძველზე. მოსარჩელემ მთავარ ექიმ ი. შ-ას განცხადებით მიმართა, რათა 7 დღის ვადაში დაესაბუთებინა სამსახურიდან გაშვების მიზეზები, წინააღმდეგ შემთხვევაში, სასამართლოს 30 დღის ვადაში სამუშაოზე აღდგენის მოთხოვნით მიმართავდა. განცხადებაში მოყვანილ იქნა ის ფაქტობრივი წინაპირობები, რამაც მისი განაწყენება და მოსარჩელის სამუშაოდან დათხოვნა გამოიწვია. მოსარჩელის განმარტებით, მას მოეჩვენა, რომ 2013 წლის ივლისში დარიცხული ხელფასი არ იყო რეალური. ბუღალტერთან გასაუბრებამ მთავარი ექიმის განაწყენება გამოიწვია, რასაც მოჰყვა დაპირისპირება. მთავარი ექიმი არ აძლევდა საშუალებას, რომ აეღო და შეემოწმებინა ანალიზები. ყველა მისი პაციენტი გადაამისამართეს წყალტუბოში, რომ მისი ანაზღაურება შემცირებულიყო. იგი დასახელებულ სამსახურში მიიღეს 2012 წლის 22 ოქტომბერს, 3-თვიანი გამოსაცდელი ვადით. შემდგომ ხელშეკრულება გაგრძელდა ერთ წლით, 2013 წლის 3 იანვრიდან 2014 წლის 3 იანვრის ჩათვლით და სწორედ ამ პერიოდში დაიწყო მ. კ-სა და მთავარ ექიმს შორის დაპირისპირება, კერძოდ, 2013 წლის ივლისიდან. მოსარჩელის აზრით, მის მიმართ დისკრიმინაციას ახორციელებდა. ამის შემდეგ, ი. შ-ამ მასთან ხელშეკრულების შეწყვეტის პროცედურები დაიწყო, მაგრამ, მ. კ-ის განმარტებით, ყველა დოკუმენტი შედგენილია არასწორად და არ შეესაბამება მოქმედ შრომის კოდექსს. პირველად, ი. შ-ამ, მას შემდეგ, რაც შვებულებაზე უთხრა უარი, გაუგზავნა გაფრთხილება 2014 წლის 5 მარტიდან ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ, რომელსაც არ აქვს დოკუმენტისთვის სავალდებულო რეკვიზიტები, რაც იმის მანიშნებელია, რომ არ არის დაცული გაფრთხილების საჭირო პროცედურა. ამის შემდეგ მოსარჩელემ მოითხოვა წერილობით ეცნობებინა, თუ რა იყო ხელშეკრულების გაწყვეტის საფუძველი, რაზეც პასუხი არ მიუღია. 2014 წლის 20 მარტს მოსარჩელეს ჩაბარდა შრომის წიგნაკი, რომელიც არასწორად იყო შევსებული, არ არის მითითებული - მოსარჩელე რომელი ბრძანების საფუძველზე გათავისუფლდა. მისი წერილის შემდეგ 2014 წლის 21 მარტს დ. თ-ამ მოსარჩელეს მიუტანა ბრძანება სამუშაოდან დათხოვნის თაობაზე, თუმცა ბრძანებაში არასწორად იყო მითითებული ნორმა, რის საფუძველზეც დაითხოვეს სამსახურიდან. 2014 წლის 27 მარტს მოსარჩელემ ჩაიბარა ბრძანებაში უსწორობის შესწორების ბრძანება, თუმცაღა სამართლებრივი ნორმა აღნიშნულ ბრძანებაშიც არასწორად იყო ფორმულირებული. მან განმეორებით მიმართა განმარტების მოთხოვნით, რაც მოპასუხეს შვიდ კალენდარულ დღეში უნდა გაეკეთებინა, თუმცა ამაზე უარი განაცხადა.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო შემდეგი დასაბუთებით:

შპს „ქ.№..პ-ის“ დირექტორის მიერ გამოცემული ბრძანება არის კანონთან შესაბამისი და არ არსებობს მისი ბათილად ცნობის არც ფაქტობრივი და არც სამართლებრივი საფუძველი. მოპასუხემ აღნიშნა, რომ შპს „ქ.№..პ-აში“ მოსარჩელეს სამუშაოზე ვერ აღადგენდნენ, რადგან მის მიმართ 2014 წლის 1 მარტს დადებული შრომითი ხელშეკრულების ვადა ამოიწურა და მხარეს არ აქვს ნება, შემდგომში გააგრძელოს შრომითი ხელშეკრულება. მოპასუხემ ასევე მიუთითა, რომ მ. კ-ს არ უსარგებლია კუთვნილი შვებულებით, შესაბამისად, ის ვერ მიიღებს საშვებულებო თანხას, ხოლო, რაც შეეხება „ა-ის“ პოლისის თანხას, მის ჩარიცხვაზე მე-2 პოლიკლინიკა არ არის პასუხისმგებელი.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 6 ივნისის გადაწყვეტილებით მ. კ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება მ. კ-მა სააპელაციო წესით გაასაჩივრა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 29 სექტემბრის გადაწყვეტილებით მ. კ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლისნ 6 ივნისის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, მ. კ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი შპს „ქ.№..პ-ის“ დირექტორის 2014 წლის 5 მარტის №.... ბრძანება მ. კ-ის თანამდებობიდან განთავისუფლების თაობაზე და იგი აღდგენილ იქნა შპს „ქ.№..პ-ის“ ბიოქიმიური ლაბორატორიის ექიმ-ლაბორანტის თანამდებობაზე; შპს „ქ.№..პ-ას“ დაეკისრა იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება, 2014 წლის 5 მარტიდან სამუშაოზე აღდგენამდე პერიოდის გათვალისწინებით, ყოველთვიურად 650 ლარის ოდენობით; შპს „ქ.№..პ-ას“ მ. კ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 250 ლარის გადახდა; შპს „ქ.№..პ-ას“ დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის - 1638 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2012 წლის 22 ოქტომბრის შრომითი ხელშეკრულებით (ს.ფ.20), მ. კ-ის 2013 წლის 3 იანვრისა და 2014 წლის 4 იანვრის განცხადებებით (ს.ფ.23-24), შპს ,,ქ.№..პ-ის” დირექტორის 2013 წლის 3 იანვრის №..... ბრძანებით (ს.ფ.21), ასევე - 2014 წლის 4 იანვრის №..... ბრძანებით (ს.ფ.22) დადგინდა, რომ 2012 წლის 22 ოქტომბერს დადებული შრომითი ხელშეკრულებით, მ. კ-ი 2012 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით დაინიშნა შპს ,,ქ.№..პ-აში” ექიმ-ლაბორანტის თანამდებობაზე. ამავე ხელშეკრულებით განისაზღვრა, რომ ხელშეკრულების მოქმედების ვადა წყდებოდა ვადის გასვლის დღიდან. პირადი განცხადებების საფუძველზე (სადაც არ იყო მითითებული კონკრეტულად რა ვადით ითხოვა განმცხადებელმა ხელშეკრულების გაგრძელება), დირექტორის ბრძანებებით, მ. კ-ს ორჯერ გაუგრძელდა შრომითი ხელშეკრულების ვადა: პირველად - 2014 წლის 3 იანვრამდე, მეორედ - 2 თვის ვადით, რის შესახებაც 2012 წლის 22 ოქტომბრის შრომით ხელშეკრულებაში აღინიშნა და დამოწმდა დირექტორის ხელმოწერითა და ბეჭდით;

შპს ,,ქ.№..პ-ის” დირექტორის 2014 წლის 5 მარტის №03 §1 ბრძანებით (ს.ფ.25) და 2014 წლის 21 მარტის №... ბრძანებით (ს.ფ.26) დადგინდა, რომ: შპს ,,ქ.№..პ-ის” ბიოქიმიური ლაბორატორიის ექიმ-ლაბორანტი მ. კ-ი 2014 წლის 5 მარტიდან გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან და შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის ,,ბ” ქვეპუნქტის თანახმად;

შპს ,,ქ.№..პ-ის” მიერ წარდგენილი, საანგარიშო თვის მიხედვით განაცემებისა და დასაკავებელი გადასახადის შესახებ ინფორმაციით (ს.ფ.75-83) დამტკიცდა, რომ: სამუშაოდან განთავისუფლებამდე ბოლო რამდენიმე თვის განმავლობაში მ. კ-ის საშუალო, ყოველთვიური, ხელზე ასაღები ხელფასი შეადგენდა დაახლოებით 900 ლარს.

პალატამ იხელმძღვანელა შრომის კოდექსის 53-ე მუხლით, პირველი მუხლის პირველი ნაწილით და მიიჩნია, რომ 2014 წლის მარტში მოდავე მხარეებს შორის არსებული შრომითი ურთიერთობა უნდა შეწყვეტილიყო ამ კანონის მოთხოვნათა დაცვით;

მოპასუხემ სადავო ბრძანებაში მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლად მიუთითა აღნიშნული კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ბ” ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმადაც, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი იყო შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლა. პალატის აზრით, ეს საფუძველი თავისთავად გულისხმობდა იმას, რომ შეუძლებელია, ლეგიტიმურად ჩაითვალოს განუსაზღვრელი ვადით დადებული ხელშეკრულების შეწყვეტა ამ საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, საქართველოს შრომის კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, შრომით ურთიერთობასთან დაკავშირებული საკითხები, რომლებსაც არ აწესრიგებს ეს კანონი ან სხვა სპეციალური კანონი, რეგულირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ნორმებით. ამდენად, შრომითი ხელშეკრულების, როგორც სამოქალაქოსამართლებრივი გარიგების წარმოშობასთან, შეცვლასა და შეწყვეტასთან დაკავშირებული ზოგადი ხასიათის ურთიერთობანი მთლიანად წესრიგდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით.

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლით, 319-ე მუხლის პირველი ნაწილით და მიიჩნია, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, 2012 წლის 31 დეკემბრის შემდგომი პერიოდისათვის, მოდავე მხარეთა ორმხრივი, მკაფიო შეთანხმება არ არსებობდა მათ შორის არსებული შრომითი ხელშეკრულების ვადის თაობაზე: დასაქმებული, ამ მომენტიდან 2014 წლის 5 მარტამდე, ფაქტობრივად აგრძელებდა თავისი შრომითი ფუნქციების შესრულებას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატის აზრით, 2013 წლის 1 იანვრიდან შპს ,,ქ.№..პ-ასა” და მ. კ-ს შორის შრომითი ურთიერთობა (ხელშეკრულება) გაგრძელდა განუსაზღვრელი ვადით. შესაბამისად, 2014 წლის 5 მარტიდან მისი სამუშაოდან განთავისუფლება საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ბ” ქვეპუნქტის საფუძველზე, უკანონო იყო და შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილება - შპს ,,ქ.№..პ-ის” დირექტორის 2014 წლის 5 მარტის №... ბრძანება, ბათილად ცნობას ექვემდებარებოდა.

პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილზე, რომლის თანახმად, სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ შპს ,,ქ.№..პ-ის” დირექტორის 2014 წლის 5 მარტის №.... ბრძანების ბათილად ცნობის პირდაპირი სამართლებრივი შედეგია, მ. კ-ი აღდგეს პირვანდელ (ან ტოლფას) სამუშაო ადგილზე - ამავე პოლიკლინიკის ბიოქიმიური ლაბორატორიის ექიმი-ლაბორანტის თანამდებობაზე.

სამოქალაქო კოდექსის 32.1-ე და 31-ე მუხლის პირველ და მე-2 ნაწილებზე მითითებით, სასამართლომ მიიჩნია, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, გამოიკვეთა მ. კ-ის იძულებითი მოცდენა 2014 წლის 5 მარტიდან დამსაქმებლის ბრალით, რის გამოც, მას შრომის ანაზღაურება სრულად უნდა მისცემოდა. ვინაიდან, სამედიცინო დაწესებულებაში შრომის ანაზღაურების კუთხით არსებული სპეციფიკური გარემოს (ხელფასის ოდენობის განსაზღვრა პაციენტთათვის გაწეული სამედიცინო მომსახურების რაოდენობისა და არსის შესაბამისად) გათვალისწინებით, დასაქმებულს არ ჰქონდა განსაზღვრული ფიქსირებული ხელფასი, იძულებითი მოცდენის პერიოდისათვის შრომის ყოველთვიური ანაზღაურების ოდენობა უნდა განსაზღვრულიყო დასაქმებულის მიერ უკანასკნელი თვეების განმავლობაში მიღებული საშუალო ყოველთვიური ხელფასიდან, რაც შეადგენდა ყოველთვიურად დაახლოებით 900 ლარს, თუმცა, ვინაიდან, მოსარჩელე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის თანახმად, თვითონ განსაზღვრავს დავის საგნის მოცულობას, სასამართლოს კი, კოდექსის 248-ე მუხლის თანახმად, უფლება არ აქვს - გასცდეს სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს, აპელანტის (მოსარჩელის) მოთხოვნა უნდა დაკმაყოფილდეს მის მიერვე მითითებული თანხის - ყოველთვიურად 650 ლარის გადახდევინების ნაწილში, იძულებითი მოცდენის მთელი პერიოდის (ანუ - სამუშაოზე აღდგენამდე) განმავლობაში.

პალატამ მიუთითა საქართველოს შრომის კოდექსის 21-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, დასაქმებულს უფლება აქვს, ისარგებლოს ანაზღაურებადი შვებულებით – წელიწადში სულ მცირე 24 სამუშაო დღით, ხოლო, მე-4 ნაწილის თანახმად, ამ კანონის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“, „ვ“–„თ“ და „ო“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლით შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტისას დამსაქმებელი ვალდებულია, დასაქმებულს აუნაზღაუროს გამოუყენებელი შვებულება შრომითი ურთიერთობის ხანგრძლივობის პროპორციულად.

ამდენად, პალატის აზრით, გამოუყენებელი შვებულების ანაზღაურება ხორციელდება შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შედეგად, რადგან, თუ შრომითი ურთიერთობა გრძელდება, დასაქმებული შრომის ანაზღაურებას, ნამუშევარი დროის შესაბამისად, მიიღებს საერთო წესით, ასევე - საერთო წესით ისარგებლებს ანაზღაურებადი შვებულებითაც. შესაბამისად, ვინაიდან, ამ შემთხვევაში, მოდავე მხარეებს შორის შრომითი ურთიერთობა უნდა გაგრძელდეს და, ამასთან, დამსაქმებელს ეკისრება ვალდებულება - სრულად გასცეს შრომის ანაზღაურება დასაქმებულის იძულებითი მოცდენის მთელი პერიოდისათვის, აღარ არსებობს მისთვის დამატებით გამოუყენებელი შვებულების ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრების საფუძველი.

პალატამ მიუთითა, რომ სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას, მხარეებმა დაადასტურეს, რომ მ. კ-ს მიღებული ჰქონდა ე.წ ,,ა. პ-ის“ 255 ლარი და სახელმწიფო პროგრამის - 395 ლარი. შესაბამისად, აღარ არსებობს ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იურიდიულად არასაკმარისად იყო დასაბუთებული, რის გამოც, კოდექსის 385-386-ე მუხლებისა და 394-ე მუხლის ,,ე” ქვეპუნქტის შესაბამისად, იგი უნდა შეცვლილიყო ახალი გადაწყვეტილებით, რომლითაც სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდებოდა;

პალატამ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53.1-ე მუხლზე მითითებით, მიიჩნია, რომ მოპასუხეს, მ. კ-ის სასარგებლოდ, უნდა დაკისრებოდა ამ უკანასკნელის მიერ სარჩელსა და სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი - საერთო ჯამში 250 ლარი. ამასთან, პალატამ აღნიშნა, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით, მ. კ-ს მიეკუთვნა ყოველთვიურად 650 ლარი იძულებითი მოცდენის მთელი პერიოდისათვის (ანუ - მის სამუშაოზე აღდგენამდე); ამ პერიოდის ხანგრძლივობის განსაზღვრა ამ ეტაპზე შეუძლებელია. შესაბამისად, ამ ნაწილში, სარჩელისა და სააპელაციო საჩივრის ღირებულება უნდა განისაზღვროს კოდექსის 41-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ე” ქვეპუნქტის საფუძველზე, რაც შეადგენს 23400 ლარს (650 ლარი გამრავლებული 36 თვეზე (3 წელი); სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა კი, ორივე ინსტანციაში საქმის განხილვისათვის, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის კოდექსის 39-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ა” და ,,ბ” ქვეპუნქტების თანახმად, შეადგენს ამ თანხის 7 %-ს, ანუ - 1638 ლარს. ვინაიდან ამ თანხის გადახდისაგან, ,,სახელმწიფო ბაჟის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის ,,ა” ქვეპუნქტის საფუძველზე, გათავისუფლებულია მ. კ-ი, პალატის მოსაზრებით, მისი გადახდაც, სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ, შპს ,,ქ.№..პ-ას“ უნდა დაჰკისრებოდა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 29 სექტემბრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს „ქ.№..პ-ამ“, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი დასაბუთებით:

კასატორის განმარტებით, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლომ სამართლებრივად არასწორად შეაფასა საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ:

სააპელაციო სასამართლომ პოლიკლინიკასა და მ. კ-ს შორის დადებული ხელშეკრულება (2013 წლის 3 იანვრიდან 2014 წლის 3 იანვრამდე) ჩათვალა განუსაზღვრელი ვადით დადებულ ხელშეკრულებად, რაც არ გამომდინარეობს საქმეში არსებული ფაქტობრივად დადასტურებული მტკიცებულებებიდან. შპს ქ.№..პ-ასა“ და მ. კ-ს შორის (მისი პირადი განცხადების საფუძველზე ) დაიდო შრომითი ხელშეკრულება ორი თვის ვადით 2012 წლის 31 ოქტომრიდან ამავე წლის 31 დეკემბრამდე; აღნიშნული შრომითი ხელშეკრულება მ. კ-ის პირადი განცხადების საფუძველზე, დამსაქმებელმა გააგრძელა ერთი წლის ვადით, 2013 წლის 3 იანვრიდან 2014 წლის 3 იანვრის ჩათვლით. ამ ვადის გასვლის შემდგომ მ. კ-მა ისევ დაწერა განცხადება კონტრაქტის გაგრძელების შესახებ და შპს „ქ.№..პ-ამ“ კვლავაც გაუგრძელა კონტრაქტი ორი თვის ვადით, 2014 წლის 4 იანვრიდან ამავე წლის 4 მარტის ჩათვლით. ამ ვადის გასვლის შემდეგ მ. კ-ს დაწესებულებაში ერთი დღეც არ უმუშავია არც ფაქტობრივი და არც სამართლებრივი საფუძვლით (ხელშეკრულება არ გაგრძელებულა). კასატორის აზრით, სააპელაციო სასამართლომ ისე ჩათვალა 2013 წლის ხელშეკრულება განუსაზღვრელი ვადით დადებულად, რომ მხედველობაში არ მიუღია მ. კ-ის პირადი განცხადება ხელშეკრულების ვადის გაგრძელების თაობაზე, რომლითაც კარგად ჩანს, რომ მ. კ-მა იცოდა ხელშეკრულების ვადის შესახებ და მისი გასვლის შემდეგ ისევ ითხოვდა ხელშეკრულების ვადის გაგრძელებას, ასევე, სასამართლომ საერთოდ არ შეაფასა თავად მ. კ-ის მიერ სასარჩელო განცხადებაში აღნიშნული ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ 2013 წლის 4 იანვრის ხელშეკრულების ვადა იყო ერთი წელი, რაზეც შეთანხმებული იყვნენ და პრეტენზია არ ჰქონია ვადაზე. უფრო მეტიც, 2014 წლის 4 მარტამდე ჰქონდა შრომითი ხელშეკრულების ვადა და ისე ასრულებდა სამუშაოს, რომ არცერთხელ არ გამოუთქვამს პრეტენზია ხელშეკრულების ვადაზე. ეს ადასტურებს მის თანხმობას ხელშეკრულების ვადაზე, შესაბამისად, ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდგომ, ფაქტობრივად დაწესებულებაში, ერთი დღით მეტიც არ უმუშავია. შპს „ქ.№..პ-ას“ მხოლოდ ხელშეკრულების ვადის ამოწურვიდან, ორი კვირის შემდეგ, მისი განთავისუფლების ბრძანებაში დაშვებული ტექნიკური ხარვეზის გამოსწორების მიზნით მიმართა.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ უგულებელყო ფაქტობრივი გარემოებები და განმარტა, რომ 2012 წლის 31 დეკემბრის შემდგომ მხარეები ზუსტად არ შეთანხმებულან ორმხრივად მათ შორის არსებულ შრომითი ხელშეკრულების ვადის თაობაზე.

კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა საქართველოს შრომის კოდექსის მე-6 მუხლის მესამე ნაწილით გათვალისწინებული მოთხოვნა, რომლის მიხედვით, „პირის განცხადება და მის საფუძველზე დამსაქმებლის მიერ გამოცემული დოკუმენტი, რომლითაც დასტურდება დამსაქმებლის ნება პირის სამუშაოზე მიღების თაობაზე, უთანაბრდება შრომითი ხელშეკრულების დადებას.“

კასატორის აზრით, სასამართლომ, მართალია, გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლის 1 ნაწილი, თუმცა არასწორად განმარტა იგი, კერძოდ, საპელაციო სასამართლოს მთელი ეს სამართლებრივი შეფასებების საფუძველი გახდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გადაწყვეტილება (№ას-371-349-2014). აღნიშნული პრეცედენტი პალატამ არასწორად გამოიყენა, ვინაიდან ეს საქმე არსებითად განსხვავდება უზენაესი სასამართლოს მიერ განხილული საქმისაგან. უზენაესი სასამართლოს მიერ (№ას-371-349-2014) განხილულ საქმეში კასატორი აგრძელებდა მუშაობას დაწესებულებაში შრომითი ხელშეკრულების ან რაიმე სხვა დოკუმენტის გარეშე, რაც გულისხმობს, რომ დადებული იყო შრომითი ხელშეკრულება განუსაზღვრელი ვადით. ამის გამო, არ შეიძლებოდა, კანონიერად ჩათვლილიყო განსაზღვრული ვადით დადებული ხელშეკრულების საფუძვლით განუსაზღვრელი ვადით დადებული ხელშეკრულების შეწყვეტა. სააპელაციო სასამართლოს განხილულ საქმეში კი, არსებობს დადასტურებული მტკიცებულებების ჩამონათვალი, რომლითაც დგინდება, რომ მხარეები შებოჭილი იყვნენ სახელშეკრულებო ვადით და ამ ვადის გასვლის შემდეგ არ გაგრძელებულა შრომითი ურთიერთობა, არც ფაქტობრივი და არც სამართლებრივი საფუძვლით.

გარდა ზემოაღნიშნულისა, კასატორი სადავოდ ხდის სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების თაობაზე, რომელიც არაადეკვატურია მოცემულ საქმესთან მიმართებით.

საკასაციო საჩივარზე შესაგებელი წარმოადგინა მოწინააღმდეგე მხარემ, რომლითაც არ დაეთანხმა საკასაციო პრეტენზიას და აღნიშნა, რომ სასამართლომ ფაქტობრივად და სამართლებრივად დასაბუთებული გადაწყვეტილება მიიღო, რის გამოც არ არსებობდა მისი გაუქმების საფუძვლები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს „ქ.№..პ-ის“ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 29 სექტემბრის გადაწყვეტილება და საქმეზე მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლით მხარეთათვის მინიჭებული ხელშეკრულების მოშლის უფლება არ არის შეუზღუდავი. აღნიშნული ნორმა არ შეიძლება განიმარტოს როგორც დამქირავებლის ცალმხრივი უფლება, ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე სამუშაოდან გაათავისუფლოს დასაქმებული. მითითებული ნორმის ასეთი განმარტება წაახალისებდა დამქირავებლის თვითნებობას, ხოლო, სასამართლოსათვის მიმართვის უფლებას აზრს დაუკარგავდა. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. სასამართლოს უპირველესი ფუნქციაც სამოქალაქო უფლების მართლზომიერად განხორციელების უზრუნველყოფაა. ნებისმიერი დავის განხილვისას, როგორც წესი, სასამართლო ამოწმებს უფლების გამოყენების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. უფლების გამოყენების მართლზომიერების შესაფასებლად კი, აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების საკითხის შესწავლა. სამუშაოდან განთავისუფლების თაობაზე შრომითი დავის განხილვისას, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს, რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან დათხოვნისას.

აღნიშნული საკითხის გამორკვევა კი შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე ადმინისტრაციის ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის განთავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად.

განსახილველ შემთხვვაში ქუთაისის სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2012 წლის 22 ოქტომბერს დადებული შრომითი ხელშეკრულებით, მ. კ-ი 2012 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით დასაქმდა შპს ,,ქ.№..პ-აში” ექიმ-ლაბორანტის თანამდებობაზე. ამავე ხელშეკრულებით განისაზღვრა, რომ ხელშეკრულების მოქმედების ვადა წყდებოდა ვადის გასვლის დღიდან. პირადი განცხადებების საფუძველზე (სადაც არ იყო მითითებული კონკრეტულად რა ვადით ითხოვა განმცხადებელმა ხელშეკრულების გაგრძელება), დირექტორის ბრძანებებით, მ. კ-ს ორჯერ გაუგრძელდა შრომითი ხელშეკრულების ვადა: პირველად - 2014 წლის 3 იანვრამდე, მეორედ - 2 თვის ვადით, რის შესახებაც 2012 წლის 22 ოქტომბრის შრომით ხელშეკრულებაში აღინიშნა და დამოწმდა დირექტორის ხელმოწერითა და ბეჭდით;

შპს ,,ქ.№..პ-ის” დირექტორის 2014 წლის 5 მარტის №... ბრძანებით (ს.ფ.25) და 2014 წლის 21 მარტის №04 §1 ბრძანებით (ს.ფ.26) დადგინდა, რომ: შპს ,,ქ.№..პ-ის” ბიოქიმიური ლაბორატორიის ექიმ-ლაბორანტი მ. კ-ი 2014 წლის 5 მარტიდან გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან და შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ბ” ქვეპუნქტის თანახმად;

სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2012 წლის 31 დეკემბრის შემდგომი პერიოდისათვის, მოდავე მხარეთა ორმხრივი, მკაფიო შეთანხმება არ არსებობდა მათ შორის არსებული შრომითი ხელშეკრულების ვადის თაობაზე: დასაქმებული, ამ მომენტიდან 2014 წლის 5 მარტამდე, ფაქტობრივად აგრძელებდა თავისი შრომითი ფუნქციების შესრულებას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატის აზრით, 2013 წლის 1 იანვრიდან შპს ,,ქ.№..პ-ასა” და მ. კ-ს შორის შრომითი ურთიერთობა (ხელშეკრულება) გაგრძელდა განუსაზღვრელი ვადით. შესაბამისად, 2014 წლის 5 მარტიდან მისი სამუშაოდან განთავისუფლება საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ბ” ქვეპუნქტის საფუძველზე უკანონო იყო და შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილება - შპს ,,ქ.№..პ-ის” დირექტორის 2014 წლის 5 მარტის №.... ბრძანება, ბათილად ცნობას ექვემდებარებოდა, რასაც არ ეთანხმება კასატორი და განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ ისე ჩათვალა 2013 წლის ხელშეკრულება განუსაზღვრელი ვადით დადებულად, რომ მხედველობაში არ მიუღია მ. კ-ის პირადი განცხადება ხელშეკრულების ვადის გაგრძელების თაობაზე, რომლითაც კარგად ჩანს, რომ მ. კ-მა იცოდა ხელშეკრულების ვადის შესახებ და მისი გასვლის შემდეგ ისევ ითხოვდა ხელშეკრულების ვადის გაგრძელებას, ასევე, სასამართლომ საერთოდ არ შეაფასა თავად მ. კ-ის მიერ სასარჩელო განცხადებაში აღნიშნული ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ 2013 წლის 4 იანვრის ხელშეკრულების ვადა იყო ერთი წელი, რაზეც შეთანხმებული იყვნენ და პრეტენზია არ ჰქონია ვადაზე. უფრო მეტიც, 2014 წლის 4 მარტამდე ჰქონდა შრომითი ხელშეკრულების ვადა და ისე ასრულებდა სამუშაოს, რომ არცერთხელ არ გამოუთქვამს პრეტენზია ხელშეკრულების ვადაზე.

ამრიგად, განსახილველ შემთხვევაში სადავოა საკითხი იმასთან დაკავშირებით, მხარეებს შორის შრომითი ხელშეკრულება განუსაზღვრელი ვადით გაგრძელებულად უნდა ჩაითვალოს თუ აღნიშნული ურთიერთობა შებოჭილია სახელშეკრულებო ვადით.

აღნიშნულთან მიმართებით, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სადავო ბრძანების გამოცემის დროისათვის მოქმედი საქართველოს შრომის კოდექსის მე-6 მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, შრომითი ხელშეკრულება იდება წერილობითი ან ზეპირი ფორმით, განსაზღვრული, განუსაზღვრელი ან სამუშაოს შესრულების ვადით. ამავე კანონის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით დადგენილია შრომითსამართლებრივ ურთიერთობებში სამართლის ნორმათა გამოყენების პრინციპი, კერძოდ, შრომით ურთიერთობასთან დაკავშირებული საკითხები, რომელსაც არ აწესრიგებს ეს კანონი ან სხვა სპეციალური კანონი, რეგულირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით.

სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, არსებითად ჩაითვლება ხელშეკრულების ის პირობები, რომლებზეც ერთ-ერთი მხარის მოთხოვნით მიღწეულ უნდა იქნას შეთანხმება, ანდა რომლებიც ასეთად ჩაითვლება კანონის მიერ.

შრომითი ხელშეკრულების დადებისას ვადის განსაზღვრა, როგორც წესი, მხარეთა პრეროგატივაა, ისევე, როგორც ხელშეკრულების სხვა ძირითად პირობებზე შეთანხმება. მხარეთა მიერ ვალდებულების შესრულების ვადის განსაზღვრა გამომდინარეობს სამოქალაქო სამართალში აღიარებული სახელშეკრულებო თავისუფლების პრინციპიდან, რომელმაც ნორმატიული ასახვა ჰპოვა სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლის პირველ ნაწილში. ამ მუხლის თანახმად, კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი. ამრიგად, მხარეებს სრული თავისუფლება აქვთ, შეთანხმდნენ ვალდებულების შესრულების ვადებთან დაკავშირებულ საკითხებზე. ისინი ამით საკუთარი ნებით განსაზღვრავენ ვალდებულების შესრულების საზღვრებს დროში. სახელშეკრულებო სამართალში ერთმანეთისაგან განასხვავებენ დადგენილ (განსაზღვრულ) და დაუდგენელ (განუსაზღვრელ) ვადებს. განსაზღვრულია ვადა, როდესაც ცნობილია მოვლენის დადგომის თარიღი. განუსაზღვრელია ვადა, როდესაც მოვლენის დადგომა სარწმუნოა, მაგრამ უცნობია მისი დადგომის ზუსტი თარიღი. როდესაც მხარეთა შეთანხმებით მოვლენის დადგომის კონკრეტული თარიღი მკაფიოდაა განსაზღვრული, ასეთ შემთხვევაში სახეზეა განსაზღვრული ვადით დადებული ხელშეკრულება, ხოლო, როდესაც ასეთი თარიღი არ არის განსაზღვრული და იგი არც ხელშეკრულების შინაარსიდან გამომდინარეობს – იგულისხმება განუსაზღვრელი ვადით დადებული ხელშეკრულება.

საქართველოს შრომის კოდექსის მე-6 მუხლის მესამე პუნქტის თანახმად, პირის განცხადება და მის საფუძველზე დამსაქმებლის მიერ გამოცემული დოკუმენტი, რომლითაც დასტურდება დამსაქმებლის ნება პირის სამუშაოზე მიღების თაობაზე, უთანაბრდება შრომითი ხელშეკრულების დადებას.

მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ 2012 წლის 31 დეკემბრის ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ მ. კ-მა 2013 წლის 3 იანვარს დაწერა განცხადება შრომის ხელშეკრულების გაგრძელების შესახებ, რომლის საფუძველზეც 2013 წლის 3 იანვრის №... ბრძანებით მას გაუგრძელდა შრომის ხელშეკრულება ერთი წლით, 2013 წლის 3 იანვრიდან 2014 წლის 3 იანვრის ჩათვლით. აღნიშნული ბრძანება განცხადებასთან ერთად უთანაბრდება დასაქმებულთან ხელშეკრულების დადებას 2012 წლის 31 დეკემბრის ხელშეკრულების ერთი წლის ვადით გაგრძლების თაობაზე. ბრძანებულებაში არსებული ჩანაწერი ხელშეკრულების ერთი წლით გაგრძელების შესახებ მ. კ-ს სადავოდ არ გაუხდია. პირიქით, მოსარჩელე საკუთარ ახსნა-განმარტებაში ადასტურებს, რომ მხარეთა შეთანხმების შესაბამისად, შრომითი ხელშეკრულება შპს „ქ. №. პ-ასა“ და მას შორის გაგრძელდა ერთი წლით (იხ. ს.ფ. 29).

2014 წლის 4 იანვარს მ. კ-მა კვლავ მიმართა პოლიკლინიკას განცხადებით შრომის ხელშეკრულების გაგრძელების თაობაზე, რომლის საფუძველზე გამოცემული №... ბრძანებით ამჯერად მასთან ხელშეკრულება გაგრძელდა 2 თვის ვადით, 2014 წლის 4 იანვრიდან 2014 წლის 5 მარტამდე. აღნიშნული განცხადება და მის საფუძველზე გამოცემული ბრძანება უთანაბრდება დასაქმებულთან ხელშეკრულების დადებას 2012 წლის 31 დეკემბრის ხელშეკრულების 2014 წლის 5 მარტამდე გაგრძელების თაობაზე. მ. კ-ი პოლიკლინიკაში მუშაობას განაგრძობდა 2014 წლის 5 მარტამდე.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მითითებას იმასთან დაკავშირებით, რომ მხარეთა შორის 2012 წლის 31 დეკემბრის შემდგომი პერიოდისათვის შრომითი ხელშეკრულების ვადის თაობაზე ორმხრივი, მკაფიო შეთანხმება არ არსებობდა. შესაბამისად, არასწორია სასამართლოს დასკვნა იმის შესახებ, რომ 2013 წლის 1 იანვრიდან შპს „ქ.№..პ-ასა“ და მ. კ-ს შორის შრომითი ურთიერთობა (ხელშეკრულება) გაგრძელდა განუსაზღვრელი ვადით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება, რომ არ არსებობდა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძველი საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით (შრომის ხელშეკრულების ვადის გასვლის გამო).

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ საქმის გარემოებები სააპელაციო სასამართლოს მიერ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშეა დადგენილი და საჭირო არ არის მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები სამართლებრივად მართებულად არ შეაფასა და მოცემულ საქმეზე მიიღო დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილება, რის გამოც შპს „ქ.№..პ-ის“ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს და ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 29 სექტემბრის გადაწყვეტილების გაუქმებით მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება მ. კ-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან.

მოცემულ შემთხვევაში, მოწინააღმდეგე მხარეს, მ. კ-ს შპს „ქ.№..პ-ის“ სასარგებლოდ, უნდა დაეკისროს კასატორის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის გადახდა 1170 (ათას ას სამოცდაათი) ლარის ოდენობით.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. შპს „ქ.№..პ-ის“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 29 სექტემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება;

3. მ. კ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

4. მოწინააღმდეგე მხარე მ. კ-ს შპს „ ქ.№..პ-ის“ სასარგებლოოდ დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ საკასაციო საჩივარზე წინასწარ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 1170 (ათას ას სამოცდაათი) ლარის გადახდა;

5. გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე