საქმე №ას-1214-1156-2014 6 მაისი, 2015 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ნინო ბაქაქური, ბესარიონ ალავიძე
სხდომის მდივანი – ლელა სანიკიძე
კასატორი – მ. დ.-ე (მოსარჩელე)
წარმომადგენელი – ი. მ.-ე
მოწინააღმდეგე მხარე – ბ. დ.-ე (მოპასუხე)
წარმომადგენელი – ა. ბ.-ე
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 16 ოქტომბრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
მ. დ.-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ბ. დ.-ის მიმართ 2013 წლის 7 მარტის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ.
მოსარჩელემ განმარტა, რომ თ.-ის რაიონის სოფელ ა.-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი და 6310 კვ.მ მიწის ნაკვეთი წარმოადგენდა მის საკუთრებას. მ. დ.-ემ აღზარდა შვილიშვილი – გ. ც.-ე, რომელიც უნდა ყოფილიყო მისი მომვლელი.
2007 წლის 24 აპრილს მ. დ.-ემ შეადგინა საანდერძო განკარგულება და მის სახელზე რიცხული უძრავი ქონება უანდერძა თავის შვილიშვილ გ. ც.-ეს. გ.ც.-ემ ზემოაღნიშნული სახლი გაარემონტა.
მხარის მითითებით, მისთვის ცნობილი გახდა, რომ საანდერძო განკარგულებამ გამოიწვია მოპასუხის უკმაყოფილება. დედ-მამიშვილებს შორის დაპირისპირების თავიდან აცილების მიზნით, მ. დ.-ემ გააუქმა ანდერძი და გადაწყვიტა, სახლის მეორე სართული ეჩუქებინა თავისი ვაჟიშვილის – ბ. დ.-ისათვის, ხოლო პირველი სართული დაეტოვებინა თავის საკუთრებაში. აღნიშნულის შესახებ ცნობილი იყო მოპასუხისთვის, რაზეც მან თანხმობა განაცხადა.
მ. დ.-ემ აღნიშნა, რომ ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმების მიზნით მისმა შვილმა – ბ. დ.-ემ იგი წაიყვანა თ.-ის სარეგისტრაციო სამსახურში. მათ თან ახლდნენ მოსარჩელის შვილები – ნ. და მ. ც.-ები. მოსარჩელე იცდიდა მანქანაში და მხოლოდ საბუთების გამზადების შემდეგ შეიყვანეს სარეგისტრაციო ორგანოში. მან ისე მოაწერა ხელი დოკუმენტზე, რომ არც წაუკითხავს, რადგან ენდობოდა თავის შვილს. მოსარჩელე დარწმუნებული იყო, რომ გაფორმდა ჩუქების ხელშეკრულება და მხოლოდ მოგვიანებით შეიტყო, რომ 2013 წლის 7 მარტს ჩუქების ხელშეკრულების ნაცვლად, გაფორმდა უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება.
მხარემ განმარტა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ფასიც არ შეესაბამება სადავო ნივთის რეალურ ღირებულებას, ვინაიდან აუდიტორული დასკვნის თანახმად, საცხოვრებელი სახლის საბაზრო ღირებულებაა 12 500 ლარი. გარდა ამისა, ხელშეკრულებაში მითითებული თანხა – 2000 ლარი მოპასუხეს მისთვის არ გადაუხდია. ნასყიდობის ხელშეკრულების შედეგად მ. დ.-ე დარჩა საცხოვრებელი სახლის გარეშე, რაც იმაზე მიანიშნებს, რომ ამ შინაარსის გარიგების დადება მისი ნების შესაბამისი ვერ იქნებოდა.
მოსარჩელემ მიიჩნია, რომ სადავო ხელშეკრულება სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრული თვალთმაქცური გარიგებაა, რის გამოც იგი ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და აღნიშნა, რომ სადავო გარიგება დაიდო კანონის მოთხოვნათა დაცვით. ნასყიდობის საგნად მითითებული სახლი ააშენა ბ.დ.-ემ და ნასყიდობა გაფორმდა იმ მიზნით, რომ მომავალში აღნიშნულ ქონებაზე მოდავე აღარ ჰყოლოდა. მოსარჩელეს რომ სადავო სახლის ½-ის გაჩუქება განეზრახა, იგი საანდერძო განკარგულებას მხოლოდ ½-ის ნაწილში გააუქმებდა. ფაქტობრივად, მოსარჩელემ საანდერძო განკარგულება გააუქმა იმ მიზეზით, რომ გ. ც.-ე მას არ უვლიდა.
მოპასუხემ განმარტა, რომ ნასყიდობის საფასური მ. დ.-ეს სრულად გადაუხადა.
ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 20 ივნისის გადაწყვეტილებით მ. დ.-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, რაც მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 16 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ბ. დ.-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და მ. დ.-ის სარჩელს ეთქვა უარი შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელე მ. დ.-ე და მოპასუხე ბ. დ.-ე არიან დედა-შვილი.
მ. დ.-ე ცხოვრობს თ.-ის რაიონის სოფელ ა.-ში. 2013 წლის 14 მარტამდე მას საკუთრების უფლებით ერიცხებოდა საცხოვრებელი სახლი და 6310 კვ.მ მიწის ნაკვეთი.
2013 წლის 7 მარტს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თ.-ის სარეგისტრაციო სამსახურში გაფორმდა უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება, კერძოდ, მ. დ.-ის კუთვნილი უძრავი ქონების (საკადასტრო კოდი №...) ბ. დ.-ის მიერ 2000 ლარად ნასყიდობის თაობაზე და 14 მარტს ქონება აღირიცხა ბ. დ.-ის საკუთრებად.
2013 წლის 7 მარტის ნასყიდობის ხელშეკრულების მიხედვით, ნასყიდობის საგნის ღირებულებაა 2000 ლარი. ასევე მითითებულია, რომ ნასყიდობის თანხა გადახდილია.
სასამართლომ ასევე დაადგინა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობის მოთხოვნით მ. დ.-ემ თავდაპირველად სასამართლოს სარჩელით მიმართა 2014 წლის 12 თებერვალს, რომელიც სასამართლოს 2014 წლის 20 მარტის განჩინებით დარჩა განუხილველად, მოსარჩელის მიერ სარჩელის გახმობის გამო.
2013 წლის 7 მარტს მ. დ.-ემ თ.-ის სარეგისტრაციო სამსახურში წაიყვანა შვილიშვილმა – მ. ც.-მა, სადაც მოხდა ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმება, რეესტრის თანამშრომელმა ლ. თ.-ემ განუმარტა მ. დ.-ეს, რომ იგი დებდა ნასყიდობის ხელშეკრულებას, ანუ მ. დ.-ემ იცოდა, რომ აფორმებდა ნასყოდობის ხელშეკრულებას.
სააპელაციო პალატამ უდავო ფაქტად ჩათვალა, რომ რეესტრში ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებას ესწრებოდა მ. ც.-ი, რომელიც არის მ. დ.-ის შვილიშვილი და ბ. დ.-ის დისშვილი. მან განმარტა, რომ რეესტრის თანამშრომელმა – ლ. თ.-ემ ჰკითხა მ. დ.-ეს „ბებო, გაყიდე მთელი ცხოვრება?“ მ. დიკონოძემ უპასუხა „კი“, ლ. თ.-ის კითხვაზე – „ფული სად წაიღე?“ მ. დ.-ემ უპასუხა – „ფული შევჭამე“.
ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ უდავოდ მიიჩნია ის ფაქტი, რომ ნასყიდობის თანხა – 2000 ლარი ბ. დ.-ემ მ. დ.-ეს გადაუხადა.
სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ არსებობს ნასყიდობის ხელშეკრულების ყველა პირობა, რაც აუცილებელია ასეთი ტიპის ხელშეკრულების დადებისათვის, ანუ არ დგინდება მისი ბათილობის საფუძველი.
სააპელაციო პალატის განმარტებით, მ. ც.-ის ჩვენებას აქვს არსებითი და უპირატესი მნიშვნელობა სხვა მოწმეებთან შედარებით, რადგან იგი თვითმხილველია და დაესწრო საჯარო რეესტრში ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებას, შესაბამისად, სასამართლოს უნდა გაეზიარებინა მისი ახსნა-განმარტება სხვა მოწმეებთან შედარებით.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ „მოწმის ჩვენება ერთ-ერთი ყველაზე ფართოდ გამოყენებული მტკიცებულებაა სამოქალაქო პროცესში. მოწმის მეშვეობით დასტურდება მრავალი ფაქტი, რომლის გარეშე შეუძლებელი იქნებოდა საქმის არსებითად სწორად გადაწყვეტა. მოწმეს წაეყენება შემდეგი მოთხოვნები: მოწმედ შეიძლება იყოს ყოველი პირი, რომლისთვისაც ცნობილია რაიმე გარემოება საქმის შესახებ“. მოწმედ შეიძლება იყოს პირი, რომელსაც შესწევს უნარი, სწორად აღიქვას ფაქტები და მისცეს მათ შესახებ სწორი ჩვენება და მოწმედ შეიძლება იყოს პირი, რომელიც არ არის იურიდიულად დაინტერესებული საქმის შედეგით. აქ მხედველობაშია ისეთი ინტერესი, რომელიც გააჩნია მოსარჩელეს და მოპასუხეს, რომლებისთვისაც საქმეზე გამოტანილ გადაწყვეტილებას შეუძლია გარკვეული სარგებლობის მოტანა. ამრიგად, მოწმედ სამოქალაქო პროცესში სასამართლოს მიერ საქმის გარემოების შესახებ ჩვენების მისაღებად გამოძახებული პირია, რომელსაც შესწევს უნარი, სწორად აღიქვას ფაქტები და მისცეს მათ შესახებ სწორი ჩვენება, რამდენადაც მოწმე თვითონ უშუალოდ აღიქვამს ფაქტებს, იგი არ შეიძლება შეიცვალოს სხვა პირით. ამრიგად, მოწმის ჩვენება, ესაა სასამართლოში მოწმედ გამოძახებული და კანონით განსაზღვრული წესით დაკითხულ იურიდიულად დაუინტერესებელი პირის ცნობები საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებების შესახებ.“ (თ.ლილუაშვილი, გ. ლილუაშვილი, ვ. ხრუსტალი, ზ. ძლიერიშვილი სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, I ნაწილი, თბილისი, 2014 გვ. 330-332).
სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით, 102-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 105-ე მუხლით და მიიჩნია, რომ არც ერთ მტკიცებულებას არ გააჩნია რაიმე უპირატესობა სხვა მტკიცებულებასთან შედარებით. არც ერთ მტკიცებულებას არა აქვს, აგრეთვე, წინასწარ დადგენილი ძალა სასამართლოსათვის.
ამასთან, იმის მიუხედავად, რომ მტკიცებულებებს სასამართლო აფასებს თავისი შინაგანი რწმენით, ეს იმას არ ნიშნავს, რომ საქმეში მონაწილე პირებს არ შეუძლიათ გამოთქვან თავიანთი მოსაზრებები მათ შესახებ. სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე და, აქედან გამომდინარე, მხარეებს უფლება აქვთ, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები.
სააპელაციო პალატის მითითებით, სასამართლო მტკიცებულებებს აფასებს ორი თვალსაზრისით, – მათი სარწმუნოობისა თუ არასარწმუნოობის თვალსაზრისით და იმისდა მიხედვით, თუ საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე რომელ ფაქტს ადასტურებს ეს მტკიცებულება. მტკიცებულებათა შეფასება მოსამართლის შინაგანი რწმენით არ ნიშნავს სრულიად უანგარიშგებო დასკვნების გამოტანის უფლებას. სასამართლომ თავის გადაწყვეტილებაში უნდა მიუთითოს მოსაზრებაზე, რის გამოც მან ზოგიერთი მტკიცებულება ცნო უტყუარად, ხოლო სხვები – არასარწმუნოდ (სსკ-ის 249-ე მუხლის მე-4 ნაწილი).
„მტკიცებულებებს სასამართლო აფასებს თავისი შინაგანი რწმენით. ამრიგად შინაგანი რწმენა, რომელიც თავისუფალია ყოველგვარი გარეგანი ზემოქმედებისაგან, წარმოადგენს სამოქალაქო პროცესში მტკიცებულებათა შეფასების ერთადერთ კრიტერიუმს. ცხადია, შინაგანი რწმენა არ ნიშნავს თვითნებობას. სასამართლოს თვითნებობა კი, წარმოადგენს ობიექტურ საფუძველს მოკლებულ, დაუსაბუთებელ და გაუმართლებელ პოზიციას, რომელიც თვით სასამართლოს პირად სიმპატიებსა და სურვილებს ემყარება. სასამართლოს შინაგანი რწმენა ეს შეფასების შინაგანი სუბიექტური კრიტერიუმია, რომელიც ყოველთვის უნდა ემყარებოდეს გარკეულ ობიექტურ მონაცემებს, ყოველთვის უნდა იყოს დასაბუთებეული ამ ობიექტური მონაცემებით ანუ იმით, თუ საიდან და როგორ ჩამოუყალიბდა სასამართლოს ასეთი შინაგანი რწმენა მტკიცებულების უტყუარობის თუ მისი სიყალბის შესახებ. ამრიგად, მტკიცებულებათა შეფასება წარმოადგენს აზრობრივ პროცესს და ასეთი შეფასების დროს სასამართლომ უნდა იხელმძღვანელოს ლოგიკის კანონებით, რომელიც გვასწავლის სწორად აზროვნებას (თ.ლილუაშვილი, გ. ლილუაშვილი, ვ. ხრუსტალი, ზ. ძლიერიშვილი სამოქალაქო საპროცესო სამართალი I ნაწილი თბილისი 2014 გვ. 305-306).
სააპელაციო პალატის განმარტებით, მოცემულ საქმეში მხარეებმა თანაბრად წარადგინეს მათი მტკიცების შესაძლებლობა – დაიკითხა ორივე მხარეზე მოწმეები, მაგრამ შინაგანი რწმენით სასამართლოს უნდა გაეზიარებინა თვითმხილველი მოწმის ჩვენება სხვა მოწმეებთან შედარებით მაშინ, როცა ეს მოწმე ორივე მხარის ნათესავია და არა ერთი მხარის მხოლოდ, ამასთან, მას რომელიმე მხარის სასარგებლოდ დავის დამთავრების შემთხვევაში რაიმე სარგებელი არ აქვს.
შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ მოწმე მ. ც.-ი არ არის საქმის შედეგით დაინტერესებული პირი. მისთვის მნიშვნელობა არ აქვს, ვინ იცხოვრებს სადავო სახლში. მან თქვა სიმართლე, რაც თვალით ნახა. ეს არის ის მოწმე, რომლის ჩვენებითაც დგინდება ნასყიდობის ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის აუცილებელი შემადგენელი ელემენტების არსებობა, კერძოდ ის, რომ ნასყიდობის თანხა უკვე გადაცემული იყო მ. დ.-ისათვის, მ. დ.-ეს განემარტა რეესტრში, რა ხელშეკრულებას დებდა ბ. დ.-ესთან. ასევე, ამ მოწმის ჩვენებით სასამართლომ უდავოდ დაადგინა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებას მოჰყვა იურიდიული შედეგი, უძრავი ქონება გადავიდა ბ. დ.-ის საკუთრებაში, ასევე არ დგინდება, რომ მ. დ.-ე გარიგების დადებისას მოატყუეს ანუ არ დგინდება სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის ელემენტები, რაც გარიგების ბათილობას იწვევს.
სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლის თანახმად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ გარიგება არის ნების თავისუფალი გამოვლენა, რომელიც მიმართულია რაიმე სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობისაკენ. გარიგება ეს არის მისი მონაწილე მხარეების განსჯის შედეგი, რომელთაც გაცნობიერებული აქვთ მისი შედეგები და შესაძლო სამომავლო რისკები. მონაწილის ხელმოწერა ასახავს ამ უკანასკნელის ნებას, იქონიოს სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობა მონაწილეთა შორის შეთანხმებული პირობებით და აღიჭურვოს შესაბამისი უფლება-მოვალეობებით.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ, სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების თანახმად, განსაზღვრულია ნასყიდობის ხელშეკრულების სუბიექტთა უფლება-მოვალეობები და დადგენილია, რომ გამყიდველი მოვალეა, გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი. თავის მხრივ, დადგენილია მყიდველის მოვალეობა, გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება. აღნიშნული განმარტებიდან ნათლად იკვეთება სასყიდლიანი გარიგების კონსესუალური და ორმხრივი ბუნება და კანონმდებელი ნასყიდობისათვის დადგენილი ზოგადი წესით განსაზღვრავს ამ ვალდებულების მთავარ პირობებს. ამასთან, ხელშეკრულებით არ არის გათვალისწინებული მხარეთა მოქმედების რეგლამენტი და უპირატესობა ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპს ენიჭება. გარიგების შესრულებულად მიჩნევისათვის სავალდებულოა მხარეთა მიერ უფლება-მოვალეობების ჯეროვნად და სრულყოფილად განხორციელება.
სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ 2013 წლის 7 მარტს მ. და ბ. დ.-ეებს შორის დაიდო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე ბ. დ.-ემ მ. დ.-ისაგან შეიძინა თ.-ის რაიონის სოფელ ა.-ში მდებარე უძრავი ქონება – საცხოვრებელი სახლი და 6310 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, რომელიც საკუთრების უფლებით აღირიცხა ბ. დ.-ის სახელზე. ამ უკანასკნელმა სრულად დაიცვა უძრავი ქონების შეძენისათვის კანონით გათვალისწინებული მოთხოვნები (ხელშეკრულების წერილობითი ფორმა, და საჯარო რეესტრში აღრიცხვა) და უდავოდ დასტურდება, რომ ბ. დ.-ემ ხელშეკრულებით განსაზღვრულ მიზანს – უძრავი ქონების შეძენას მიაღწია. ასევე ყიდვის ფასი გადახდილია. სასამართლოს მოსაზრებით, არ დგინდება, რომ ყიდვის ფასი – 2000 ლარი არარეალურია, ვინაიდან უძრავი ქონება მდებარეობს თ.-ის რაიონის სოფელ ა.-ში. შესაბამისად, არ დასტურდება ნასყიდობის ხელშეკრულების მოსაჩვენებლად დადების ფაქტი და მხარეების მიერ სხვა გარიგების დადების მცდელობა (თვალთმაქცობა), ასევე, არ დატურდება გარიგების დადებისას მოტყუების ფაქტი.
სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 54–ე მუხლის მიხედვით, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს. მითითებული ნორმის სამართლებრივი ანალიზი ცხადყოფს, რომ კანონმდებელი გარიგების დადებისათვის ადგენს გარკვეულ წესებს, რომელთა დარღვევას შედეგად გარიგების ბათილად ცნობა მოჰყვება.
სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის კომენტარებზე, კერძოდ: ,,...მოჩვენებითი...გარიგება მხოლოდ მოსაჩვენებლადაა დადებული, მხარეებს არ სურთ იმ შედეგის დადგომა, რაც პირდაპირ ამ გარიგების დანიშნულებიდან გამომდინარეობს. მხარეები მიმართავენ სიმულაციას...მოჩვენებითია გარიგება, რომელიც დადებულია „იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოყვეს“. მხარეთა შეთანხმება მოკლებულია ნამდვილობას და იგი კანონსაწინააღმდეგო მიზნების მისაღწევად და დასაფარავად გამოიყენება. იმ მიზნით, რომ კრედიტორების დაკმაყოფილებას გაექცეს, მოვალე ვითომ ყიდის ან ვინმეს ჩუქნის ქონებას, ან კიდევ, ამავე მიზნების მისაღწევად პირი საჯაროდ ჰპირდება ჯილდოს იმათ, ვინც იპოვის მის მიერ ვითომდაც დაკარგულ ნივთს. სინამდვილეში, აქ არავითარი ჩუქება ან ნასყიდობა, ანდა ჯილდოს საჯაროდ შეპირება არ არის.....მოჩვენებითი გარიგების დროს მოსაჩვენებლად იქცევა ამ გარიგების მონაწილე ყველა სუბიექტი. მოჩვენებითი გარიგების დროს ბათილობის საკითხი წყდება მხარეთა მიერ ჩაფიქრებული მიზნის მართლზომიერება-არამართლზომიერებით”.
მოჩვენებითი გარიგებისათვის დამახასიათებელია ის, რომ მხარეებს არ სურთ იმ მიზნის მიღწევა, რაც დადებული გარიგებიდან გამომდინარეობს. აღნიშნულის შედეგი არის მოჩვენებითი და არავითარი ურთიერთობა მხარეებს შორის არ წარმოიშობა (არც ფორმალური და არც ფაქტობრივი).
კონკრეტულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ უდავოდ მიიჩნია, რომ სადავო გარიგებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვა, ანუ ბ. დ.-ემ მიიღო უძრავი ქონება საკუთრებაში და იგი ასეთად არის რეესტრში რეგისტრირებული. ამდენად, მ. დ.-ის განმარტება, რომ სახლი ისევ მის მფლობელობაშია არ ნიშნავს, რომ გარიგებას შედეგი არ მოჰყვა. მოსარჩელის სახლში ცხოვრების ფაქტი სასამართლომ ახსნა იმ ფაქტით, რომ მ. დ.-ე მოპასუხის დედაა.
სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში ასევე არ დადასტურდა ის გარემოება, რომ მხარეებმა სადავო გარიგების დადებისას დაფარეს სხვა შეთანხმება, ანუ კონკრეტულ შემთხვევაში მოსარჩელე მიუთითებს ჩუქებაზე, რადგან მოწმის ჩვენებით უდავოდ დგინდება, რომ მ. დ.-ეს რეესტრში განემარტა, რა ხელშეკრულებას დებდა და მან დაადასტურა ნასყიდობის საგნის ღირებულების მიღების ფაქტიც.
ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, თუკი მ. დ.-ე აპირებდა სახლის მეორე სართულის ბ. დ.-ისათვის ჩუქებას, იგი მოითხოვდა გარიგების მხოლოდ ნაწილობრივ ბათილად ცნობას.
პალატა განმარტავს, რომ ასევე უსაფუძლოა მ. დ.-ის მითითება იმაზე, რომ სადავო გარიგება მოჩვენებითიც არის და თვალთმაქცურიც, რადგან არ შეიძლება გარიგება ერთდროულად მოჩვენებითიც იყოს და თვალთმაქცურიც, ვინაიდან მოჩვენებითი გარიგების დროს ნამდვილი გარიგება საერთოდ არ არსებობს და არარსებული გარიგებით სხვა გარიგების დაფარვა გამორიცხულია.
მოცემულ შემთხვევაში პალატა უდავოდ დადასტურებულად მიიჩნევს, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება დადებულია მ. და ბ. დ.-ეებს შორის, მაშინ როცა მოჩვენებითი გარიგების დროს არ არსებობს ზოგადად გარიგება.
სააპელაციო პალატის განმარტებით, ფართო გაგებით თვალთმაქცური გარიგებაც წარმოადგენს მოჩვენებით გარიგებას, მაგრამ მოჩვენებითი გარიგებისაგან იმით განსხვავდება, რომ მხარეებს შორის არსებული ურთიერთობა „წარმოიშობა“ არა დადებული გარიგების საფუძველზე, არამედ ფაქტობრივად მათ შორის არსებული „შეთანხმების“ საფუძველზე. თვალთმაქცური გარიგება მოჩვენებით გარიგებისაგან იმით განსხვავდება, რომ გარიგების მონაწილეებს მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით სურთ სხვა გარიგების დაფარვა, რომლის განხორციელებასაც ისინი რეალურად ისახავენ.
მოცემულ შემთხვევაში მოწმის ჩვენებით უდავოდ დგინდება, რომ დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის შესახებაც მ. დ.-ეს განემარტა რეესტრში.
სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მ. დ.-ე მხოლოდ განმარტავს და მტკიცებულებით ვერ განამტკიცებს თავის არგუმენტს, რომ მას ხელი, ჩუქების გარიგების ნაცვლად, სხვა გარიგებაზე მოაწერინეს და არ განმარტებია ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების შესახებ რეესტრში, ხოლო აპელანტი კი, საპირისპიროდ წარმოადგენს ნასყიდობის ხელშეკრულებას და მოწმის – მ. ც.-ის ჩვენებას.
ზემოაღნიშნული გარემოებები სააპელაციო სასამართლოს შინაგან რწმენას აყალიბებს სწორედ იმ მიმართებით, რომ მხარეებს შორის თვალთმაქცური გარიგება არ დადებულა. სადაო ნასყიდობის ხელშეკრულებით მხარეებს არ დაუფარავთ სხვა ხელშეკრულება. თვალთმაქცური გარიგების არსებობის შემთხვევაში არ არსებობს გამოვლენის გარეგანი დათქმა. ამ შემთხვევაში აუცილებელია, რომ ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებდნენ შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებდეს ნების ნაკლს, რაც, მოცემულ შემთხვევაში არ განხორციელებულა, რადგან ნების მიმღები ანუ ბ. დ.-ე კონკრეტულად რეესტრში მივიდა ნასყიდობის ხელშეკრულების დასადებად.
სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება არის მოტყუებით დადებული გარიგება.
სამოქალაქო კოდექსის 81-ე მუხლის თანახმად, პალატამ განმარტა, რომ მოტყუების დროს ვლინდება ნების ნაკლი, კერძოდ, რომ არა მოტყუების ფაქტი, ისე გარიგება არ დაიდებოდა. შეცილების შემდეგ სასამართლოში დავისას მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს მოტყუების ფაქტის არსებობა ისეთი მტკიცებულებების წარდგენით და ისეთ გარემოებებზე მითითებით, რომლებიც დაადასტურებენ მოტყუების ფაქტს. მოცემულ შემთხვევაში მოწმე მ. ც.-ის ჩვენებით დგინდება, რომ მხარეებმა იცოდნენ რა გარიგებას დებდნენ რეესტრში, ანუ მოსარჩელე მხარემ იცოდა საქმის გარემოებები და არ მოტყუებულა, არც აპელანტი მოქმედებდა მოტყუებით.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მ. დ.-ემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:
კასატორმა განმარტა, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიანიჭა უპირატესობა მოწმე მ. ც.-ის ჩვენებას, ვინაიდან მ. ც.-ი არის საქმის შედეგით დაინტერესებული პირი და ყოველთვის გამოირჩეოდა მიკერძოებული დამოკიდებულებით ბ. დ.-ის მიმართ. პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად არ გაითვალისწინა აღნიშნული მოწმის ახსნა-განმარტება, რადგან მ.ც.-მა ვერ დაადასტურა ნასყიდობის ფასის – 2000 ლარის მოსარჩელისათვის გადაცემის ფაქტი და ვერ გაიხსენა ისეთი მნიშვნელოვანი გარემოება, როგორიცაა საჯარო რეესტრში სადავო ხელშეკრულების ტექსტის წაკითხვის ან არ წაკითხვის ფაქტი, რაც მოწმის ჩვენების არადამაჯერებლობაზე მიუთითებს.
კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 51-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილები, 55-ე მუხლის მეორე ნაწილი, 81-ე და 82-ე მუხლები. მ. დ.-ის გადაწყვეტილება, სახლის ნახევარი ეჩუქებინა მოწინააღმდეგე მხარისათვის ამ უკანასკნელს ეცნობა და მოპასუხე აღნიშნულს დასთანხმდა.
კასატორის მითითებით, მას სურდა საჯარო რეესტრში სახლის ½-ის ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმება, თუმცა შვილისადმი ნდობის გამო, ხელმოწერისას გარიგება არ წაუკითხავს. შესაბამისად, სადავო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება დაიდო მოტყუებით, მისი ნების საწინააღმდეგოდ. შესაბამისად, სადავო გარიგებით გამოვლენილი ნება ნაკლის მქონე იყო. საჯარო რეესტრის თანამშრომელს კასატორისათვის ხელშეკრულების შინაარსი არ გაუცნია. შესაბამისად, სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ რეესტრის თანამშრომელმა ლ. თ.-ემ მ. დ.-ეს ხელის მოწერამდე ხელშეკრულების შინაარსი განუმარტა.
მხარემ მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილები არ უნდა გამოეყენებინა.
რაც შეეხება გარიგების ბათილად ცნობის საფუძველს, კასატორმა ჩათვალა, რომ, სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების შესაბამისად, სასამართლო არ არის შეზღუდული, მხარის მიერ მითითებული სამართლებრივი საფუძვლით და თავად აფასებს სამართლებრივად სადავო ურთიერთობას.
კასატორმა განმარტა, რომ მას ბ. დ.-ისაგან ნასყიდობის თანხა არ მიუღია, ამდენად, სასამართლომ აღნიშნული ფაქტიც არასწორად დაადგინა. ასევე დაუსაბუთებელია გადაწყვეტილებაში ასახული მსჯელობა სადავო სახლის ღირებულებასთან დაკავშირებით. აუდიტის შეფასებით, სადავო ქონების ღირებულებაა 12500 ლარი.
მხარემ მიუთითა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების ერთ-ერთი აუცილებელი ელემენტია მყიდველის მიერ ნაყიდი ქონების მიღება. მოცემულ შემთხვევაში კი, გამყიდველს სადავო სახლი არ გადასცემია და იქ კვლავაც მ. დ.-ე ცხოვრობს.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 5 დეკემბრის განჩინებით მ. დ.-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო 2015 წლის 18 თებერვლის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად.
საკასაციო სასამართლოს 2015 წლის 25 მარტის სხდომაზე მხარეებს მიეცათ ვადა მორიგებისათვის.
2015 წლის 17 აპრილს საკასაციო სასამართლოს განცხადებით მიმართა ბ. დ.-ის წარმომადგენელმა ა. ბ.-ემ და წარმოადგინა მორიგების აქტი, რომლითაც მ. დ.-ემ და ბ. დ.-ემ მიაღწიეს მორიგებას შემდეგი პირობებით:
1. ბ. დ.-ის სახელზე თ.-ის რაიონის სოფელ ა.-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი და მიწის ნაკვეთი (ს.კ. ...) მხარეთა შორის გაიმიჯნა შემდეგნაირად:
ა) საცხოვრებელი სახლით დაკავებული მიწის ნაკვეთი და სახლის გარშემო არსებული 1 (ერთი) მეტრი დარჩა თანასაკუთრებად. სახლის გამოყოფილი პირველი სართული – 155.80 კვ.მ მიეკუთვნა მ. დ.-ეს, ხოლო სახლის გამოყოფილი მეორე სართული – 164.80 კვ.მ მიეკუთვნა ბ. დ.-ეს (სახლის ოთხივე მხრიდან შემოსავლელი 1 (ერთი) მეტრის ფარგლებში არის თანასაკუთრება და გეგმაზე აღნიშნულია ყვითელი ფერით). ნაკვეთი №1 ფართით 229.822 კვ.მ;
ბ) ვარდისფერი ფერით აღნიშნულია დასავლეთ და აღმოსავლეთ მხარეს გამიჯნული მ. დ.-ის ნაკვეთები, №2 ფართით 962,726 კვ.მ და №3 ფართით 2087.605 კვ.მ, სულ – 3050.33 კვ.მ;
გ) მწვანე ფერით თანასაკუთრების ჩრდილოეთ და სამხრეთ მხარეს აღნიშნულია ბ. დ.-ის გამიჯნული ნაკვეთები. №4 ფართით 410.971 კვ.მ, №5 ფართით 2625.822 კვ.მ, სულ – 3036.02 კვ.მ;
2. ორივე მხარეს თანასაკუთრებასთან აქვს შეხების წრფეები და საკუთარი შესასვლელ-გამოსასვლელები.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო გაეცნო მხარეთა მიერ წარმოდგენილ მორიგების აქტს და მიიჩნევს, რომ შუამდგომლობა მორიგების დამტკიცების თაობაზე უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს ამ საქმეზე სასამართლოს მიერ მიღებული ყველა გადაწყვეტილება, ხოლო მოცემული საქმის წარმოება შეწყდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლით განმტკიცებულია სამოქალაქო სამართალწარმოებისათვის მნიშვნელოვანი დისპოზიციურობის პრინციპი, რაც უმთავრესად ნიშნავს მხარეთა მიერ საკუთარი ნების საფუძველზე კანონით მათთვის მინიჭებული უფლებების განკარგვას. მათ შორისაა ამავე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული უფლება, მხარეებმა დავის შეწყვეტის მიზნით, მიაღწიონ შეთანხმებას გარკვეულ პირობებზე (მორიგდნენ), რომელიც ორმხრივ მავალდებულებელია და სასამართლოს მიერ დამტკიცების შემთხვევაში ექვემდებარება აღსრულებას.
საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეზე წარმოდგენილი მორიგების აქტით განსაზღვრული პირობები გამოხატავს მხარეთა ნებას, რაც დასტურდება სასამართლო სხდომაზე მათი განმარტებებით, ამავდროულად, მორიგების აქტის შინაარსი არ ეწინააღმდეგება კანონს.
საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ მხარეებისათვის ცნობილია წინამდებარე მორიგების აქტის სასამართლოს მიერ დამტკიცების სამართლებრივი შედეგები, კერძოდ, მორიგების აქტის დამტკიცების თაობაზე სასამართლო განჩინების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ სასამართლოს მიერ საქმის წარმოება წყდება და მხარეებს აღარ აქვთ უფლება, განმეორებით მიმართონ სასამართლოს იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, სასამართლო, მხარეთა განცხადებით ან თავისი ინიციატივით, შეწყვეტს საქმის წარმოებას, თუ მხარეები მორიგდნენ. იმავე კოდექსის 273-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, საქმის წარმოების შეწყვეტის შემთხვევაში სასამართლოსათვის ხელმეორედ მიმართვა დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით არ შეიძლება.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 49-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, თუ სასამართლოს მთავარ სხდომამდე მოსარჩელე უარს იტყვის სარჩელზე, მოპასუხე ცნობს სარჩელს ან მხარეები მორიგდებიან, მხარეები მთლიანად თავისუფლდებიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან. ამავე მუხლის მე-4 ნაწილით განსაზღვრულია, რომ საკასაციო სასამართლოში სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან მთლიანად გათავისუფლება ან სახელმწიფო ბაჟის ოდენობის განახევრება ხდება ამ მუხლით დადგენილი წესით, მხოლოდ ამ ინსტანციებისათვის გათვალისწინებული სახელმწიფო ბაჟის ოდენობის ფარგლებში. შესაბამისად, მითითებული ნორმების ანალიზის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორ მ. დ.-ეს უნდა დაუბრუნდეს მ. ქ.-ისა და მ. დ.-ის მიერ 2014 წლის 20 ნოემბერს №589 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი – 300 ლარი, ვინაიდან მხარეებმა მორიგების აქტი სასამართლოს წარმოუდგინეს საკასაციო სასამართლოს მთავარ სხდომამდე.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე, 273-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. დამტკიცდეს მორიგება მ. დ.-ესა და ბ. დ.-ეს შორის შემდეგი პირობებით:
ბ. დ.-ის სახელზე თ.-ის რაიონის სოფელ ა.-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი და მიწის ნაკვეთი (ს.კ. ...) მხარეთა შორის გაიმიჯნოს შემდეგნაირად:
ა) საცხოვრებელი სახლით დაკავებული მიწის ნაკვეთი და სახლის გარშემო არსებული 1 (ერთი) მეტრი დარჩა თანასაკუთრებად. სახლის გამოყოფილი პირველი სართული – 155.80 კვ.მ მიეკუთვნა მ. დ.-ეს, ხოლო სახლის გამოყოფილი მეორე სართული – 164.80 კვ.მ მიეკუთვნა ბ. დ.-ეს (სახლის ოთხივე მხრიდან შემოსავლელი 1 (ერთი) მეტრის ფარგლებში არის თანასაკუთრება და გეგმაზე აღნიშნულია ყვითელი ფერით). ნაკვეთი №1 ფართით 229.822 კვ.მ;
ბ) ვარდისფერი ფერით აღნიშნულია დასავლეთ და აღმოსავლეთ მხარეს გამიჯნული მ. დ.-ის ნაკვეთები, №2 ფართით 962,726 კვ.მ და №3 ფართით 2087.605 კვ.მ, სულ – 3050.33 კვ.მ;
გ) მწვანე ფერით თანასაკუთრების ჩრდილოეთ და სამხრეთ მხარეს აღნიშნულია ბ. დ.-ის გამიჯნული ნაკვეთები. №4 ფართით 410.971 კვ.მ, №5 ფართით 2625.822 კვ.მ, სულ – 3036.02 კვ.მ.
ორივე მხარეს თანასაკუთრებასთან აქვს შეხების წრფეები და საკუთარი შესასვლელ-გამოსასვლელები.
2. შეწყდეს სამოქალაქო საქმის წარმოება მ. დ.-ის სარჩელის გამო ბ. დ.-ის მიმართ ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ.
3. გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ მიღებული ყველა გადაწყვეტილება.
4. კასატორ მ. დ.-ეს (პირადი №...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს მ. ქ.-ისა და მ. დ.-ის მიერ 2014 წლის 20 ნოემბერს №589 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი – 300 ლარი.
5. განემარტოთ მხარეებს, რომ სასამართლოში დავა იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით დაუშვებელია.
6. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი
მოსამართლეები: ნ. ბაქაქური
ბ. ალავიძე
