საქმე №ას-122-116-2014 25 მაისი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ზ.თ. (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ.ს. (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 10 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით ზ.თ.ის სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი –ხელშეშლის აღკვეთა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ზ.თ.მ სარჩელი აღძრა ნ.ს.ის მიმართ და მოითხოვა ქ.თბილისში, .. მდებარე 639 კვ.მ მიწის ნაკვეთითა და მასზე განლაგებული შენობა-ნაგებობით სარგებლობაში მოპასუხის უკანონო ხელშეშლის აღკვეთა და ამ მიზნით ნ.ს.ის დავალდებულება, ქ.თბილისში, .... მდებარე შენობა-ნაგებობის იმ კედლის ყველა ფანჯრის, სავენტილაციო ხვრეტისა და სამტრედეს გაუქმება (ამოშენება), რომელიც ესაზღვრება (უშუალოდ ემიჯნება) ქ.თბილისში, მდებარე ზ.თ.ის თანასაკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთსა და მასზე განლაგებულ შენობა-ნაგებობას.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო უსაფუძვლობის გამო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 17 ივლისის გადაწყვეტილებით ზ.თ.ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ნ.ს.ს აეკრძალა ზ.თ.თვის ქ.თბილისში, ... მდებარე 639 კვ.მ მიწის ნაკვეთითა და მასზე განლაგებული შენობა-ნაგებობით სარგებლობაში უკანონო ხელშეშლა და ამ მიზნით, ნ.ს.ს დაევალა, მის კუთვნილ, ქ.თბილისში, .... მდებარე შენობა-ნაგებობის იმ კედლის ყველა ფანჯრის, სავენტილაციო ხვრეტისა და სამტრედეს გაუქმება (ამოშენება), რომელიც ესაზღვრება (უშუალოდ ემიჯნება) ქ.თბილისში, .... მდებარე ზ.თ.ის თანასაკუთრებაში არსებულ 639 კვ.მ მიწის ნაკვეთსა და მასზე განლაგებულ შენობა-ნაგებობას.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 10 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ნ.ს.ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 17 ივლისის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ზ.თ.ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ საჯარო რეესტრში ზ.თ.ის საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული ქ.თბილისში, მდებარე მიწის ნაკვეთი და ნ.ს.ის საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული ქ.თბილისში,... მდებარე უძრავი ქონება განთავსებულია ერთმანეთის მომიჯნავედ;

ნ.ს.ის საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულ უძრავ ქონებას, კერძოდ, სასტუმროს დანიშნულების მქონე შენობის იმ კედელს, რომელიც განთავსებულია მოსარჩელის საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული უძრავ ქონების მხარეს აქვს 11 ფანჯრის ღიობი, რომელთაგან 9 ასრულებს თავის ფუნქციურ დანიშნულებას, ერთი ამოშენებულია, ხოლო მეორეში ჩაშენებულია კონდიციონერი, ასევე, დამონტაჟებულია სავენტილაციო ხვრეტები და სამტრედეები;

სარჩელით სადავოდაა გამხდარი ზ.თ-ის უძრავი ქონების მხარეს მოწყობილი ფანჯრის ღიობებიდან სავენტილაციო ხვრეტებიდან და სამტრედეებიდან მომდინარე არსებითი ხასიათის ზემოქმედება, რითაც, მოსარჩელის მოსაზრებით, ადგილი აქვს ნ.ს.ის მიერ საკუთრების უფლების დაუშვებელ და უკანონო ხელყოფას.

პალატის განმარტებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრულია მტკიცების საგანი ანუ, ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც უნდა დამტკიცდეს სამოქალაქო საქმის განხილვისა და დავის გადაწყვეტის მიზნით. მოცემულ შემთხვევაში, მტკიცების საგანში შედის ნ.ს.ის საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული სასტუმროს დანიშნულების მქონე შენობის მხრიდან მომდინარე ხელშეშლის ფაქტის დადგენა. ამ ფაქტის არსებობის დასადგენად შესაბამისი გარემოებების მითითება და მტკიცებულებების წარმოდგენა მოსარჩელის ვალდებულებაა. მოსარჩელე სასარჩელო მოთხოვნას აფუძნებდა ნ.ს.ის საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული შენობის მშენებლობის პროექტისა და ნებართვის შეუსაბამობაზე სამშენებლო წესების შესახებ არსებულ მატერიალურ კანონმდებლობასთან, სახელდობრ, საქართველოს ურბანიზაციისა და მშენებლობის მინისტრის 18.09.2001წ-ის N.. ბრძანებით დამტკიცებულ „ნაკვეთების საზღვარზე, საზღვართან საცხოვრებელი სახლების, დამხმარე და სხვა ნაგებობების მშენებლობის წესებთან“ და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების მინისტრის 08.07.2008წ-ის N.... ბრძანებით დამტკიცებული „დასახლებათა ტერიტორიების გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების ძირითად დებულებებთან“. მოსარჩელე ამ შეუსაბამობას ადასტურებს საინჟინრო ტექნიკური ექსპერტიზის დასკვნით.

მოსარჩელის მოსაზრების საწინააღმდეგოდ, საქმეში წარმოდგენილი იყო კრწანისის რაიონის გამგეობის არქმშენკონტროლის ინსპექციის 1995 წლის 15 დეკემბრის აქტი, რომლითაც დასტურდებოდა, რომ ნ.ს.ის მიერ აშენებული ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლი მიღებულ იქნა ექსპლუატაციაში. თბილისის კრწანისის გამგეობის 25.12.1995წ-ის N... განკარგულებით დამტკიცებულ იქნა არქმშენინსპექციის აღნიშნული აქტი. ფანჯრის ღიობები, სავენტილაციო ხვრეტები და სამტრედეები თავიდანვე განთავსებული იყო ზუსტად იმ ადგილებზე, სადაც ისინი ამჟამად იყო განლაგებული და სწორედ ამ ფორმით მოხდა შენობის ექსპლუატაციაში მიღება.

სასამართლოს განმარტებით, 1991 წელს, შესაბამისი ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ, ნ.ს.ს მიენიჭა უფლება მშენებლობაზე და მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებში განხორციელებული იურიდიული მნიშვნელობის მქონე მოქმედების მართლზომიერება დადგენილი იყო ექსპლუატაციაში მიღების აქტით. ის გარემოება, დაცული იყო თუ არა ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოს მიერ საპროექტო დოკუმენტაციის შედგენისას სამშენებლო წესების შესახებ არსებული მატერიალური კანონმდებლობის მოთხოვნები, არ წარმოადგენდა სამოქალაქო წესით, სამეზობლო ურთიერთობიდან გამომდინარე დავის ფარგლებში მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას.

სასამართლოს მოსაზრებით, მშენებლობის პროექტის დამტკიცება და ობიექტის ექსპლუატაციაში მიღების მართლზომიერების შემოწმება წარმოადგენდა ადგილობრივი თვითმმართველობის კომპეტენციას განკუთვნილ საკითხებს. თუ რამდენად იყო შესაბამისობაში ამ ორგანოს მიერ საკუთარი უფლებამოსილების ფარგლებში გამოცემული აქტი სამშენებლო წესების შესახებ მოქმედ ნორმატიულ ბაზასთან, წარმოადგენდა თბილისის მერიის კომპეტენციას და მანამ, სანამ შენობის ექსპლუატაციაში მიღების შესახებ აქტი ძალაში იყო, მიიჩნეოდა, რომ მის შესაბამისად მოქალაქის მიერ განხორციელებულ ქმედებებში კანონდარღვევას არ ჰქონდა ადგილი. ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ნ.ს.ის საკუთრებაში არსებული შენობის მშენებლობა, მათ შორის, ზ.თ.ის საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული ინდივიდუალური ბინის მხარეს მოწყობილი ფანჯრის ღიობები, სავენტილაციო ხვრეტები და სამტრედეები მოწყობილი იყო კანონით დადგენილი წესით დამტკიცებული საპროექტო დოკუმენტაციის საფუძველზე. ამგვარ პირობებში, მხოლოდ კედელზე ღიობების არსებობა, ვერ იქნებოდა შეფასებული მოსარჩელის უფლების დაუშვებელ ხელყოფად.

რაც შეეხება მოსარჩელის პრეტენზიას, რომ ნ.ს.ის საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული სასტუმროს დანიშნულების მქონე შენობის იმ ნაწილიდან, სადაც მოწყობილი იყო ფანჯრის ღიობები და სავენტილაციო ხვრეტები, ხდებოდა სასტუმროს კლიენტების მიერ ჰიგიენური მოხმარების საგნების ნარჩენების გადმოყრა მოსარჩელის ეზოში, ამ გარემოების დასადასტურებლად მოსარჩელეს ახსნა-განმარტების გარდა რაიმე სხვა მტკიცებულება არ წარუდგენია, რის გამოც პალატამ მიიჩნია, რომ სამოქალაქო კოდექსის 170-ე-172-ე და 176-ე მუხლებით გათვალისწინებული საფუძვლების არარსებობის გამო, ზ.თ.ის სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ზ.თ.მ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ ურთიერთობაში სამოქალაქო კოდექსის 170-ე-172-ე და 176-ე მუხლებით გათვალისწინებული წინაპირობები არ არსებობდა. სასამართლომ მხოლოდ ფორმალურად მოიხსენია კანონის ნორმები, რის შედეგადაც მიიღო ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული, არასწორი გადაწყვეტილება. გარდა აღნიშნულისა, საქმე განხილულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-6 მუხლების, ასევე 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის დარღვევით რამაც იმოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. აღსანიშნავია, რომ ანალოგიურ საქმეზე მოსარჩელესა და ამავე მისამართზე მდებარე შენობის სხვა მესაკუთრეს შორის არსებობს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილება, რომლითაც მოპასუხე ბ.შ.ს აეკრძალა ზ.თ.ის ხელშეშლა. მითითებული დავის საგანი, საფუძველი და მოსარჩელე ერთი და იგივეა. ორივე საქმეში მოსარჩელეს ერთი და იგივე ექსპერტიზის დასკვნა ჰქონდა წარმოდგენილი, რომლის თანახმადაც სამეზობლო მიჯნის ზონაში, სამშენებლო საზღვრის მხარეს კედელში ფანჯრის ღიობებისა და სავენტილაციო ხვრეტების განთავსება არ შეესაბამება მოქმედ ნორმატიულ აქტებს. ამ ორ დავას შორის განსხვავება მხოლოდ ისაა, რომ ქ.თბილისში, .... მდებარე სასტუმროს შენობა განლაგებულია ორი სხვადასხვა საკადასტრო ნომრის მქონე ნაკვეთზე, რომელთაგან ერთი ბ.შ.ს, ხოლო მეორე _ მოპასუხეს ეკუთვნის. პირველი სარჩელის აღძვრისას ეს გარემოება მოსარჩელისათვის არ იყო ცნობილი. კასატორმა მიუთითა ბ.შ.ს მიმართ განხილულ დავაზე მიღებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივ-სამართლებრივ დასაბუთებაზე, სადაც დადგინდა სამშენებლო ნორმების დარღვევა და ეს გარემოება სასამართლომ სამეზობლო ურთიერთობიდან გამომდინარე დაუშვებელ ხელყოფად ჩათვალა. გარდა აღნიშნულისა, მსგავს საქმეებზე მხარემ ასევე მიუთითა საკასაციო წესით განხილულ საქმეებზე, სადაც ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნა დაკმაყოფილდა, შესაბამისად, საკასაციო საჩივრები არ იქნა განსახილველად დაშვებული.

სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილებით დარღვეულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის მოთხოვნა, როდესაც სასამართლომ სარჩელის საფუძვლად მიუთითა სადავო სასტუმროს სამშენებლო პროექტისა და სამშენებლო ნებართვის მოთხოვნებთან შეუსაბამობაზე. ამ კუთხით მოსარჩელეს სარჩელი არ დაუყენებია და არც მტკიცებულებებია წარმოდგენილი საქმეში, აღნიშნული მსჯელობით სააპელაციო პალატამ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-6 მუხლის პირველი და მე-3 ნაწილებიც.

გარდა აღნიშნულისა, მშენებლობის მარეგულირებელი ნორმების მიმართ სააპელაციო პალატამ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნები და ამ კუთხით შეფასება არ მისცა მოსარჩელის მიერ მოთხოვნის დადასტურების მიზნით საქმეში წარმოდგენილ სათანადო მტკიცებულებებს. ის გარემოება, რომ წინამდებარე საქმის გადაწყვეტა ადმინისტრაციული საქმის გადაწყვეტაზე არ იყო დამოკიდებული, დადგენილია პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ, საოქმო განჩინებით მოპასუხეს უარი ეთქვა საქმის წარმოების შეჩერებაზე, ეს განჩინება არ გასაჩივრებულა, ხოლო სააპელაციო სასამართლომ ადმინისტრაციული აქტების კანონიერების საკითხი დაუდო საფუძვლად მოცემული საქმის გადაწყვეტას. ამ კუთხით სასამართლოს მსჯელობა არასწორია. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის დარღვევას წარმოადგენს სააპელაციო პალატის მხრიდან თბილისის სახელმწიფო არქიტექტურული სამშენებლო კონტროლის ინსპექციის 1995 წლის 15 დეკემბრის კომისიის აქტისა და თბილისის კრწანისის რაიონის გამგეობის 1995 წლის 15 დეკემბრის N....განკარგულების შეფასება. სასამართლომ საქმეში არსებული მტკიცებულებები სრულად და ობიექტურად არ გამოიკვლია და არასწორი დასკვნები იქნა გამოტანილი სადავო გარემოებების თაობაზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ზ.თ.ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ:

ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა;

ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა.

ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. დასაშვები შედავებისას, კანონით იმპერატიულადაა დადგენილი საკასაციო სასამართლოს ვალდებულება, შეამოწმოს სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შესაბამისობა საქმეში არსებულ მტკიცებულებებთან, ანუ შეამოწმოს, გადაწყვეტილების გამოტანისას დაცულია თუ არა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე და 249-ე მუხლების მოთხოვნები.

საკასაციო საჩივრის შესწავლით, პალატა მიდის დასკვნამდე, რომ კასატორის პრეტენზია მიმართულია სასამართლოს მხრიდან საპროცესო ნორმების დარღვევაზე, კერძოდ სააპელაციო პალატამ არასწორი შეფასება მისცა საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს, სათანადოდ ან, რიგ შემთხვევაში, საერთოდ არ იმსჯელა დასაშვებად ცნობილ და განკუთვნად მტკიცებულებებზე, რასაც შედეგად ფაქტების არასწორი დადგენა და დავაზე არასწორი გადაწყვეტილების გამოტანა მოჰყვა.

წარმოდგენილი სარჩელის თანახმად, ზ.თ. მოითხოვდა უკანონო ხელშეშლის აღკვეთას, რასაც ამყარებდა შემდეგ გარემოებებზე: მოსარჩელის საცხოვრებელი სახლის ეზოს ემიჯნება მოპასუხის საკუთრებაში არსებული სასტუმროს შენობა. შენობის საანგარიშო ზედაპირი მდებარეობს მოსარჩელის მიწის ნაკვეთის მიჯნის ზონაში. სამეზობლო საზღვრის მხარეს, კედელში მოწყობილია ფანჯრის ღიობები და ვენტილაციის ხვრეტები. მეზობელი ნაკვეთის შენობა წარმოადგენს სასტუმროს. კლიენტები ანაგვიანებენ მოსარჩელის კუთვნილ ტერიტორიას, ფანჯრიდან ყრიან ნაგავს, მათ შორის ჰიგიენური მოხმარების ნარჩენებს. ამდენად, ხდება საკუთრების დაუშვებელი ხელყოფა, რისი გაკონტროლებაც, სასტუმროს სპეციფიკის გათვალისწინებით, შეუძლებელია. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ სასტუმრო აშენდა და ექსპლუატაცია ხორციელდება კანონმდებლობის დარღვევით.

მოპასუხის განმარტებით, მოსარჩელე ვერ ადასტურებს თუ რაში გამოიხატება ხელშეშლა, ამასთანავე, შენობა ექსპლუატაციაშია მიღებული და აკმაყოფილებს კანონის მოთხოვნებს.

გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ:

საჯარო რეესტრში მოსარჩელე ზ.თ.ის საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული უძრავი ქონება მდებარეობს ქ.თბილისში,.... ხოლო მოპასუხე ნ.ს.ის საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული უძრავი ქონება _ .....

მხარეთა უძრავი ქონებები განთავსებულია ერთმანეთის მომიჯნავედ;

მოპასუხე ნ.ს.ის საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული უძრავი ქონების _ სასტუმროს დანიშნულების მქონე შენობის იმ კედელს, რომელიც განთავსებულია მოსარჩელე ზ.თ.ის საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული უძრავ ქონების მხარეს, აქვს 11 ფანჯრის ღიობი, რომელთაგან 9 ასრულებს ფუნქციურ დანიშნულებას, ერთი ამოშენებულია, ხოლო მეორეში ჩაშენებულია კონდიციონერი. ასევე დამონტაჟებულია სავენტილაციო ხვრეტები და სამტრედეები;

პალატის შეფასებით, ხელშეშლის ფაქტს მოსარჩელე ამყარებდა ნ.ს.ის საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული შენობის მშენებლობის პროექტისა და ნებართვის შეუსაბამობაზე სამშენებლო წესების შესახებ არსებულ მატერიალურ კანონმდებლობასთან, სახელდობრ, საქართველოს ურბანიზაციისა და მშენებლობის მინისტრის 2001 წლის 18 სექტემბრის N.. ბრძანებით დამტკიცებულ „ნაკვეთების საზღვარზე, საზღვართან საცხოვრებელი სახლების, დამხმარე და სხვა ნაგებობების მშენებლობის წესებთან“ და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების მინისტრის 2008 წლის 8 ივლისის N... ბრძანებით დამტკიცებულ „დასახლებათა ტერიტორიების გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების ძირითად დებულებებთან“. მოსარჩელე ამ შეუსაბამობას ადასტურებდა საინჟინრო ტექნიკური ექსპერტიზის დასკვნით.

სააპელაციო პალატამ სარჩელის უსაფუძვლობა დაასაბუთა კრწანისის რაიონის გამგეობის არქმშენკონტროლის ინსპექციის 1995 წლის 15 დეკემბრის აქტით, რომლითაც დასტურდებოდა, რომ ნ.ს.ის მიერ აშენებული ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლი მიღებულ იქნა ექსპლუატაციაში, ხოლო თბილისის კრწანისის გამგეობის 1995 წლის 25 დეკემბრის N... განკარგულებით დამტკიცდა არქმშენინსპექციის აღნიშნული აქტი. ფანჯრის ღიობები, სავენტილაციო ხვრეტები და სამტრედეები თავიდანვე განთავსებული იყო ზუსტად იმ ადგილებზე, სადაც ისინი ამჟამადაა განლაგებული და სწორედ ამ ფორმით მოხდა შენობის ექსპლუატაციაში მიღება. პალატის დასკვნით, ვინაიდან შენობა ექსპლუატაციაშია მიღებული, სამოქალაქო დავის ფარგლებში სადავოდ გამხდარი სამშენებლო წესების დაცვის მარეგულირებელი ნორმების გამოყენების კანონიერება ვერ შემოწმდებოდა, ამასთანავე, რადგანაც მოსარჩელემ, გარდა ახსნა-განმარტებისა, ვერ წარადგინა კონკრეტული მტკიცებულება, რომლითაც დადგინდებოდა სასტუმროს დანიშნულების მქონე შენობიდან (იმ ნაწილიდან, სადაც მოწყობილია ფანჯრის ღიობები და სავენტილაციო ხვრეტები) კლიენტების მიერ სხვადასხვა მოხმარების საგნების ნარჩენების გადმოყრა მოსარჩელის ეზოში, სასამართლომ სარჩელი უსაფუძვლოდ მიიჩნია.

საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის არგუმენტს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების არასწორად განსაზღვრის, ასევე ამ ფაქტების დამადასტურებელი სათანადო მტკიცებულებების არასწორად შეფასების თაობაზე და მიიჩნევს, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში, ფაქტობრივი დაუსაბუთებლობის გამო გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო დავის სწორად გადაწყვეტას მნიშვნელოვნად განაპირობებს მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის ზუსტად განსაზღვრა, რაც სასამართლოს პრეროგატივაა, თუმცა, ასევე არანაკლებ მნიშვნელოვანია სასამართლომ მართებულად დაადგინოს დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტების (მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების) ამომწურავი ჩამონათვალი, რათა მას არ მოუწიოს იმ გარემოებათა დადგენა, რომლებსაც საქმისათვის არანაირი მნიშვნელობა არ აქვთ და პირიქით, რათა მთელი სამართალწარმოება საძიებელ ფაქტებზე იქნეს ორიენტირებული. სამართალწარმოების ამ ამოცანის მიღწევა შესაძლებელია იმგვარად, რომ სასამართლომ უნდა მოძებნოს სამართლის ნორმა, რომელიც მიესადაგება განსახილველ შემთხვევას. მოთხოვნის მარეგულირებელი ნორმის აღწერილობით ნაწილში მოცემული აბსტრაქტული წანამძღვრები წარმოადგენს მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების ამომწურავ ჩამონათვალს, ამ გზით სასამართლომ უნდა შეამოწმოს სარჩელის დასაბუთებულობა, რაც გამოიხატება შემდეგში _ უნდა შემოწმდეს მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები პასუხობს თუ არა გამოსაყენებელი ნორმის ელემენტებს (შემადგენლობას).

სარჩელის ფორმალური დასაბუთების დადგენის შემთხვევაში, სასამართლო ასევე ამოწმებს მოპასუხის შესაგებელს და საბოლოდ, მტკიცების ეტაპზე, მტკიცების ტვირთის სამართლიანად განაწილების გზით მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შემოწმება-გამოკვლევისას გამოაქვს დასკვნა დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტების არსებობა-არასებობის შესახებ.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სადავო ურთიერთობის რეგულირება სრულად ექცევა სამოქალაქო სამართლით მოწესრიგებული საკუთრების უფლების ფარგლებში. ამ თვალსაზრისით პალატა მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლითაც განმტკიცებულია საკუთრების უფლების არსი და ნორმაში გადმოცემულია ის ელემენტები, რომელთა ერთობლიობაც ქმნის საკუთრების სოციალური უფლების შინაარსს. კანონის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას.

საკუთრების აბსოლუტური უფლების არსის გამოხატულებაა მესამე პირისათვის საკუთრების ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნის წარდგენა, სწორედ ამგვარი ვითარებაში შეძლებს მესაკუთრე ნივთზე იმგვარი ბატონობის განხორციელებას, როგორც ეს ზემოაღნიშნულ ნორმაშია გადმოცემული. საკუთრების ინსტიტუტის არსის გარკვევას მეტი პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს სამეზობლო სამართლებრივ ურთიერთობაში, როდესაც შეიძლება სახეზე გვქონდეს მეზობელი ნაკვეთის მესაკუთრეთა უფლებების კონკურენცია.

სამოქალაქო კოდექსის 174-ე მუხლით დამკვიდრებულია მეზობელთა ურთიერთპატივისცემის პრინციპი და დადგენილია, რომ მეზობელი მიწის ნაკვეთის ან სხვა უძრავი ქონების მესაკუთრენი, გარდა კანონით გათვალისწინებული უფლება-მოვალეობებისა, ვალდებულნი არიან პატივი სცენ ერთმანეთს. მეზობლად მიიჩნევა ყველა ნაკვეთი ან სხვა უძრავი ქონება, საიდანაც შესაძლებელია გამომდინარეობდეს ორმხრივი ზემოქმედება. ნორმის აღწერილობითი ნაწილი სამეზობლო ურთიერთპატივისცემის შემდეგი ელემენტების კლასიფიკაციას იძლევა: მეზობელი ნაკვეთის მესაკუთრეები ვალდებული არიან: ა) დაიცვან კანონით დადგენილი წესი და აკრძალვები; ბ) პატივი სცენ ერთმანეთს. ჩამოთვლილთაგან პირველი ობიექტურ ფაქტორს წარმოადგენს და მის დარღვევად შეიძლება ყოველთვის მივიჩნიოთ მატერიალური კანონმდებლობით დადგენილი კონკრეტული აკრძალვები, რაც შეეხება მეორე ელემენტს, ის შეფასების საგანს წარმოადგენს და საქმის გარემოებების გათვალისწინებით იგი ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში შეიძლება მსჯელობის საგნად იქცეს.

როგორც აღინიშნა, სარჩელით მოთხოვნილია კანონით დადგენილი წესის დარღვევიდან გამომდინარე ხელშეშლის აღკვეთა. სადავოს არ წარმოადგენს ის გარემოება, რომ მოსარჩელე და მოპასუხე არიან მეზობელი ნაკვეთის მესაკუთრეები, კერძოდ, ქ.თბილისში, .... მდებარე უძრავი ნივთის მესაკუთრეა მოსარჩელე, ხოლო ...... მდებარე ქონებისა _ მოპასუხე;

მოპასუხის კუთვნილი ქონების (სასტუმროს დანიშნულების შენობის) კედელს, რომელიც მოსარჩელის ნაკვეთის მხარესაა განთავსებული, აქვს 11 ფანჯრის ღიობი, რომელთაგან 9 ასრულებს ფუნქციურ დანიშნულებას, ერთი ამოშენებულია, ხოლო ერთში ჩაშენებულია კონდიციონერი, დამონტაჟებულია სავენტილაციო ხვრეტები და სამტრედეები.

საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი გარემოება, რომ შენობის ექსპლუატაციაში მიღებისას სადავო ღიობები, სავენტილაციო ხვრეტები და სამტრედეები თავიდანვე იმ ადგილას იყო, სადაც ისინი ამჟამადაა განლაგებული, არ შეიძება გახდეს საკუთრებით სარგებლობის დაუშვებელი ხელყოფის აღკვეთის შემაფერხებელი წინაპირობა.

საქმეში წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნების თანახმად, რომელთა საფუძვლიანობა სააპელაციო სასამართლოს საერთოდა არ გამოუკვლევია, ირკვევა, რომ მოპასუხის შენობა აგებულია სამეზობლო მიჯნის ზონაში.

უდავოა, რომ ნაგებობის მშენებლობა მოპასუხემ დაიწყო 1991 წელს გაცემული ადმინისტრაციული აქტების საფუძველზე და შენობა ექსპლუატაციაში შევიდა 1995 წლის განკარგულებით.

მშენებლობის ნებართვის მარეგულირებელი დოკუმენტაციის გაცემის დროს მოქმედი საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს მშენებლობის საქმეთა კომიტეტის 1966 წლის 7 თებერვლის N.. გადაწყვეტილებით დამტკიცებული „საქართველოს სსრ ქალაქებში, დაბებსა და სოფლებში საკარმიდამო განაშენიანების ზონაში ნაკვეთების საზღვარზე (მიჯნაზე) მშენებლობის წესების“ თანახმად, ნებადართულია საცხოვრებელი სახლის (შენობის) მოთავსება ნაკვეთების საზღვრიდან (მიჯნიდან) არა უმცირეს 5 მეტრისა. გამონაკლის შემთხვევაში, ნაკვეთების საზღვრიდან (მიჯნიდან) 5 მეტრზე ნაკლებ მანძილზე, მეზობლის მხარეს შეიძლება გაჭრილ იქნას ფანჯრები თუ ამაზე იქნება თანხმობა, ნოტარიული წესით დამოწმებული. ამასთან, ასეთი წესით გაჭრილი ფანჯრები არ შეიძლება ჩაითვალოს წინაღობად იმავე მეზობლის მიერ საზღვარზე (მიჯნაზე) შემდგომი მშენებლობის დროს. სამშენებლო საქმიანობის მომწესრიგებელ ნორმატიულ აქტებში მოგვიანებით განხორციელებული ცვლილებებით (საქართველოს ურბანიზაციისა და მშენებლობის მინისტრის 18.09.2001წ. N.. ბრძანებით დამტკიცებული „ნაკვეთების საზღვარზე, საზღვართან საცხოვრებელი სახლების, დამხმარე და სხვა ნაგებობების მშენებლობის წესით“, ასევე საქართველოს ეკონომიკური განვითარების მინისტრის 2008 წლის 8 ივლისის №... ბრძანებით დამტკიცებული „დასახლებათა ტერიტორიების გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების ძირითადი დებულებებით“) რაიმე არსებითად განსხვავებული რეგულაცია არ დადგენილა, შეიცვალა მხოლოდ ნაკვეთის მიჯნიდან შენობამდე არსებული დასაშვები მანძილის პარამეტრები.

საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, სამეზობლო მიჯნის მარეგულირებელი ნორმატიული ბაზა სწორედ სამოქალაქო კოდექსის 174-ე მუხლით გათვალისწინებულ „კანონით დადგენილი აკრძალვის“ დეფინიციის ქვეშ მოიაზრება და მეზობელი მიწის ნაკვეთის მესაკუთრის მიერ ამ წესის დარღვევა დაუშვებელ ხელყოფად უნდა იქნას განხილული.

ამ კუთხით საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ სადავო შემთხვევაში, მიჯნის ზონაში არსებული ნაგებობის საანგარიშო ზედაპირზე ფანჯრის ღიობების, სავენტილაციო ხვრეტებისა და სამტრედეების მოწყობა არღვევს ე.წ „ჩაუხედაობის პრინციპს“.

საქართველოს კონსტიტუციის მე-2 თავით აღიარებულ ადამიანის ძირითად უფლებათა შორისაა მე-20 მუხლით გარანტირებული პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლება. ამ კონსტიტუციური უფლების სამოქალაქო-სამართლებრივ რეალიზაციას წარმოადგენს მესაკუთრისათვის საკუთრებით სარგებლობის იმგვარი უფლების მინიჭება, როდესაც უფლების მქონე ამ უფლების ობიექტს მხოლოდ საკუთარი შეხედულებით, მესამე პირთა ჩარევის გარეშე განკარგავს. სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ამ უფლების დარღვევა კი, სწორედ საკუთრებით სარგებლობის დაუშვებელ ხელყოფას წარმოადგენს.

სამოქალაქო კოდექსის 176-ე მუხლის თანახმად, მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს შეუძლია მოითხოვოს მეზობელ ნაკვეთებზე ისეთი ნაგებობების აშენების ან ექსპლუატაციის აკრძალვა, რომლებიც დაუშვებლად ხელყოფენ ნაკვეთით სარგებლობის უფლებას და ეს იმთავითვე აშკარაა. მითითებული მუხლი პრევენციული ხასიათის მატარებელია და დაუშვებელი ხელყოფისას, ნორმით დაცული მესაკუთრის ინტერესებიდან გამომდინარე, ხელშეშლის აღკვეთას ექვემდებარება მეზობელ ნაკვეთზე თუნდაც მშენებლობის წესების შესაბამისად განხორციელებული ნაგებობიდან მომდინარე ზემოქმედება.

საგულისხმოა, კიდევ ერთი გარემოება, საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას წარმოადგენდა ის, რომ სამეზობლო მიჯნის ზონაში ღიობები მოწყობილი არ ყოფილა საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული მეზობელი მიწის ნაკვეთის მესაკუთრის სანოტარო წესით დამოწმებული თანხმობის საფუძველზე, რასაც არ ეთანხმებოდა აპელანტი. სააპელაციო პალატას ეს გარემოება არ გამოუკვლევია და არ უმსჯელია, ამ კუთხით აპელანტის მიერ მითითებული მტკიცებულებები წარმოადგენდა თუ არა საქმეზე დასაშვებ და განკუთვნად მტკიცებულებებს.

ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მოთხოვნები, რომლის თანახმადაც სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს სასამართლო სხდომაზე მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილად მიჩნეული გარემოებები არ ჰპოვებს დადასტურებას საქმეში არსებული შესაბამისი მტკიცებულებებით, შეკრებილ მტკიცებულებებს კი არ მიეცა ობიექტური შეფასება.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, საქმის ხელახლა განმხილველმა სასამართლომ წინამდებარე განჩინებაში ჩამოყალიბებული დასაბუთების შესაბამისად, სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში უნდა დაადგინოს საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებები და მხოლოდ ამის შემდეგ გადაწყვიტოს უფლების საკითხი.

რაც შეეხება საკასაციო საჩივარზე დართულ სასამართლო გადაწყვეტილებების ასლებს, პალატა მიიჩნევს, რომ არ არსებობს მათი საქმისათვის დამატებით დართვის საფუძველი, რამდენადაც ზ.თ.სა და ბ.შ.ს შორის განხილული დავის თაობაზე მიღებული, კანონიერ ძალაში შესული თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 11 ნოემბრის გადაწყვეტილება და მასზე გაცემული სააღსრულებო ფურცელი წარმოდგენილია საქმის მასალებში, ხოლო ამ დავის თაობაზე ზემდგომი სასამართლოს განჩინებათა საქმისათვის დართვა არ ემსახურება 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრულ საკასაციო სამართალწარმოების მიზნებს. ამავე კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არა აქვთ.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე, 53-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ზ.თ.ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 10 დეკემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. კასატორს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულებები 20 (ოცი) ფურცლად.

4. საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია,

5. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

პ. ქათამაძე