საქმე №ას-144-137-2013 4 მაისი, 2015 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები:
ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი - ა.ბ. (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – მ.ს. (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 4 დეკემბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი - უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა, ხელშეშლის აღკვეთა, ღობის მოშლა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
მ.ს–მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ა.ბ–ის მიმართ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის, ხელშეშლის აღკვეთისა და ღობის მოშლის შესახებ.
მოსარჩელემ განმარტა, რომ ქ.წალკაში, ..... ქუჩის მიმდებარედ მდებარე არასასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთი რეგისტრირებულია მის სახელზე. აღნიშნული ნაკვეთიდან 363 კვ.მ ფაქტობრივად დაიკავა მოპასუხემ და შემოსაზღვრა ღობით, რითაც ირღვევა მ.ს–ის, როგორც მესაკუთრის უფლებები. მოპასუხეს უნდა აეკრძალოს სადავო ნაკვეთით სარგებლობა და დაევალოს საკუთარი ხარჯებით ღობის დემონტაჟი.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ არსებობს საქმის წარმოების შეწყვეტის სამართლებრივი წინაპირობა, კერძოდ, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება იმავე მხარეებს შორის, იმავე საფუძვლებით და იმავე დავის საგანზე. აღნიშნული გადაწყვეტილებით მ.ს–ს მიეთითა, სათანადო სამართალწარმოების გზით ედავა საჯარო რეესტრის მონაცემებში შესწორების შეტანის ან საკუთრების უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის ნამდვილობის შესახებ, რაც მას არ შეუსრულებია, შესაბამისად, სარჩელი უსაფუძვლოა.
წალკის რაიონული სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 26 ივლისის გადაწყვეტილებით მ.ს–ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ა.ბ–ის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა უძრავი ქონება – არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი (საკადასტრო კოდი №....), ა.ბ–ს აეკრძალა ამ მიწის ნაკვეთზე მ.ს–თვის სარგებლობის ხელშეშლა, ასევე დადგინდა ა.ბ–ის ვალდებულება ღობის დემონტაჟის თაობაზე, რაც მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 4 დეკემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა სააპელაციო საჩივრით სადავოდ გამხდარი და საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
მ.ს–ის საკუთრებად რეგისტრირებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი ან მიწის ნაწილი იმავდროულად არ არის რეგისტრირებული სხვა პირის, მათ შორის, ა.ბ–ის სახელზე. მოპასუხე ა.ბ. ფლობს მოსარჩელე მ.ს–ის საკუთრებაში რიცხულ ფართს. ა.ბ–ს არ აქვს ამ ფართის ფლობის უფლება.
საჯარო რეესტრის ამონაწერით დასტურდება, რომ ქ. წალკაში, .... ქუჩაზე მდებარე არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, 1657 კვ.მ დაზუსტებული ფართით, საკუთრების უფლებით აღრიცხულია მ.ს–ის სახელზე. საკუთრების უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტია წალკის მუნიციპალიტეტის გამგეობის მიერ 2009 წლის 10 დეკემბერს გაცემული საკუთრების დამადასტურებელი №.. მოწმობა, საკუთრების უფლება საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში რეგისტრირებულია 2009 წლის 15 დეკემბერს.
საჯარო რეესტრის ამონაწერით დგინდება, რომ ქ. წალკაში, ....ქუჩაზე მდებარე სასოფლო-სამეურნეო (საკარმიდამო) დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, დაუზუსტებელი ფართობით 880.00კვ.მ., საკუთრების უფლებით აღრიცხულია ა.ბ–ის სახელზე. საკუთრების უფლება საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში რეგისტრირებულია 2010 წლის 7 მაისს.
წალკის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 21 ივლისის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა მ.ს–ის სარჩელი მოპასუხე ა.ბ–ის მიმართ მიწის ნაკვეთის სხვა პირის მფლობელობიდან და სარგებლობიდან გამოთავისუფლებისა და მესაკუთრისათვის თავისუფალ მდგომარეობაში დაბრუნების თაობაზე. გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში. სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარს საფუძვლად დაედო ის გარემოება, რომ წალკის სარეგისტრაციო სამსახურის მონაცემებით მ.ს–ის საკუთრებად რიცხულ 1657 კვ.მ ნაკვეთისა (საკადასტრო კოდით ....) და ა.ბ–ის კუთვნილ 880 კვ.მ მიწის ნაკვეთის (საკადასტრო კოდით .... ფართობით 880 კვ.მ) საკადასტრო მონაცემებში არსებობდა ზედდება რეგისტრირებულ ნაკვეთთან.
წალკის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 21 ივლისის გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდგომ მ.ს–მა კვლავ მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს წალკის სარეგისტრაციო სამსახურს უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრიდან საჯარო ინფორმაციის მოთხოვნის შესახებ.
წალკის სარეგისტრაციო სამსახურის 2011 წლის 21 ივლისის გადაწყვეტილებით მ.ს–ს ეცნობა, რომ მ.ს–ის და ა.ბ–ის მიწის ნაკვეთებს შორის რეგისტრირებულ მონაცემებში იყო ზედდება. აღნიშნული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი მ.ს–მა გაასაჩივრა ადმინისტაციული საჩივრით.
საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2011 წლის 9 აგვისტოს გადაწყვეტილებით, მ.ს–ის 2011 წლის 1 აგვისტოს №..... ადმინისტრაციული საჩივარი დაკმაყოფილდა, წალკის სარეგისტრაციო სამსახურის 2011 წლის 21 ივლისის გადაწყვეტილება ბათილად იქნა ცნობილი და მისი მოქმედება შეწყდა ძალაში შესვლიდან. წალკის სარეგისტრაციო სამსახურს დაევალა 2011 წლის 7 ივლისის №.... განცხადებასთან დაკავშირებით უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრიდან გაეცა სრულყოფილი და ზუსტი საჯარო ინფორმაცია.
საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს წალკის სარეგისტრაციო სამსახურის 2011 წლის 26 აგვისტოს წერილით მ.ს–ს ეცნობა, რომ ქ. წალკაში, ..... ქუჩაზე მდებარე მ.ს–ის საკუთრებად რეგისტრირებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი (დაზუსტებული ფართი – 1675 კვ.მ საკადასტრო კოდი .....) ან მისი ნაწილი იმავდროულად არ იყო რეგისტრირებული სხვა პირის (მათ შორის ა.ბ–ის) სახელზე. ამასთან, არც სარეგისტრაციო სამსახურში და არც ტექნიკური ინვენტარიზაციის არქივში არ ინახებოდა რაიმე დოკუმენტი აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე ა.ბ–ის უფლების დასადასტურებლად. უძრავ ნივთს საკადასტრო კოდით N..... და ა.ბ–ის საკუთრებად რეგისტრირებულ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთებს (საკადასტრო კოდი N...... და N....) შორის არ ფიქსირდებოდა ზედდება. განმცხადებელს ასევე განემარტა, რომ №.... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის საზღვრები დაზუსტებულია სახელმწიფო გეოდეზიურ კოორდინატთა სისტემაში, კერძოდ, WGS .. კოორდინატთა სისტემაში და UTM პროექციაში, ხოლო №.... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის საზღვრები არ არის დაზუსტებული (სახელმწიფო გეოდეზიურ კოორდინატთა სისტემაში, კერძოდ, WGS ... კოორდინატთა სისტემაში და UTM პროექციაში) და აღნიშნულ უძრავ ნივთზე უფლება არ არის რეგისტრირებული დაზუსტებული სახით უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრში.
წალკის სარეგისტრაციო სამსახურმა მიუთითა „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლზე, რომლითაც საკადასტრო მონაცემების ზედდება განმარტებულია, როგორც უძრავი ნივთის (მისი ნაწილის) საკადასტრო მონაცემების იდენტურობა უფლებარეგისტრირებული უძრავი ნივთის (მისი ნაწილის) საკადასტრო მონაცემებთან. შესაბამისად, სარეგისტრაციო სამსახურში არსებული მონაცემებით №..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე უფლება არ არის რეგისტრირებული და არაა დაზუსტებული მისი საკადასტრო მონაცემები, მიწის ნაკვეთებს შორის (№..... და №......) ზედდება არ ფიქსირდება.
სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2012 წლის 30 აპრილის დასკვნით დგინდება, რომ ქ.წალკაში .... ქუჩაზე მდებარე ა.ბ–ის მიერ ფაქტობრივად დაკავებული მიწის ნაკვეთი ნაწილობრივ ფარავს მ.ს–ის სახელზე რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთს საკადასტრო კოდით №...... და გადაფარვის ფართი შეადგენს 363 კვ.მ-ს. პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილია და სადავოდ არ გამხდარა, რომ აღნიშნული ფართი შემოსაზღვრულია ღობით.
ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მ.ს–ის საკუთრებად რეგისტრირებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი ან მიწის ნაწილი იმავდროულად არ არის რეგისტრირებული სხვა პირის, მათ შორის, ა.ბ–ის სახელზე. მოპასუხე ა.ბ. ფლობს მოსარჩელე მ.ს–ის საკუთრებაში რიცხულ 363 კვ.მ-ს. ა.ბ. არ აქვს ამ ფართის ფლობის უფლება.
ამასთან, პალატის განმარტებით, სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2012 წლის 30 აპრილის დასკვნაში არსებული ჩანაწერი იმასთან დაკავშირებით, რომ ქ. წალკაში .... ქუჩაზე მდებარე ა.ბ–ის მიერ ფაქტობრივად დაკავებული მიწის ნაკვეთი ნაწილობრივ ფარავს მ.ს–ის სახელზე რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთს, არ ნიშნავს ზედდებას „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის კონტექსტში, არამედ გულისხმობს უკანონოდ ფლობას სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის შესაბამისად.
სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტით, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის 1952 წლის 20 მარტის დამატებითი ოქმის პირველი მუხლით, სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 172-ე მუხლით, 312-ე მუხლის პირველი ნაწილით და მოცემულ შემთხვევაში დაადგინა, რომ მ.ს–ის საკუთრებად რეგისტრირებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი ან მიწის ნაწილი (საკადასტრო კოდი №.....) იმავდროულად არ არის რეგისტრირებული სხვა პირის, მათ შორის, ა.ბ–ის სახელზე. მოპასუხე ა.ბ. ფლობს მოსარჩელე მ.ს–ის საკუთრებაში რიცხულ 363 კვ.მ-ს, რომელიც შემოსაზღვრულია ღობით. ა.ბ–ს არ აქვს ამ ფართის ფლობის უფლება.
პალატის მითითებით, მესაკუთრე ითხოვს ნივთის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვას, ხელშეშლის აღკვეთას. ამდენად, არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი წინაპირობები, რაც იმას ნიშნავს, რომ წალკის რაიონულმა სასამართლომ სარჩელი მართებულად დააკმაყოფილა.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ა.ბ–მა გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:
სააპელაციო სასამართლომ არასწორად არ დააკმაყოფილა სააპელაციო საჩივარში მითითებული შუამდგომლობა, დაშვებულიყო წალკის საჯარო რეესტრის 2012 წლის 23 ივლისის №.... ცნობა, რადგან ამ ცნობის წარდგენის აუცილებლობა გამოწვეული იყო მთავარ სხდომაზე მოსარჩელის განცხადებით, რომ საჯარო რეესტრის ამონაწერით ა.ბ–მა თავისი მიწის ნაკვეთის უფლების რეგისტრაცია მოახდინა მ.ს–ის მიწის ნაკვეთის რეგისტრაციის შემდეგ. ხსენებული დამახინჯებული ფაქტი საბოლოოდ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაში ისე დაფიქსირდა, როგორც უდავო გარემოება.
ამასთან, საქმეში მოიპოვება ა. ბ–ის უძრავი ნივთის სააღრიცხვო ბარათი და ცნობა საჯარო რეესტრიდან, რომ ა.ბ–მა თავისი უძრავი ქონება საჯარო რეესტრში გაატარა 2007 წელს. ამის შემდგომ, მოსარჩელემ აუქციონზე შეიძინა მიწის ფართი, რომლის ელექტრონული ვერსია დამზადდა შეცდომით და მოიცვა ა. ბ–ის ნაკვეთის ნაწილი.
არსებობს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება იმავე მხარეთა შორის, რომლის მიხედვითაც დადგენილია, რომ ა. ბ. არის სადავო მიწის მართლზომიერი მფლობელი და ასეთად არის დარეგისტრირებული საჯარო რეესტრში. არც რაიონულმა და არც სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა მხარის მითითება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლზე, რომ ერთ საქმეზე დადასტურებული ფაქტები აღარ საჭიროებენ მტკიცებას.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ ა.ბ.ის მიწის საზღვრები არ არის დადგენილი, თუმცა სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი, რომელზეც კასატორის კუთვნილი ფინური სახლი დგას, საჯარო რეესტრში ირიცხება ა.ბ–ის სახელზე.
გაუგებარია, თუ რა ფართი იქნა გამოთხოვილი წალკის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების მე-2 პუნქტით, რომელი მიწის ნაკვეთი იქნა გამოთხოვილი ა. ბ–ის უკანონო მფლობელობიდან, რადგან ეს გადაწყვეტილებაში ჩაწერილი არ არის და ასეთი გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთებულობა და მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ ა.ბ–ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ შემდეგ გარემოებათა გამო:
განსახილველი დავის საგანია საკუთრების ხელშეშლის აღკვეთა და უძრავი ქონების თავისუფალ მდგომარეობაში დაბრუნება მოსარჩელისათვის. სარჩელის საფუძვლად მითითებული გარემოებების მიხედვით, მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ მოპასუხეს თვითნებურად აქვს შემოღობილი მოსარჩელის მიწის ნაკვეთის გარკვეული ნაწილი. მოპასუხე ისე სარგებლობს სადავო მიწის ნაკვეთით, რომ არ აქვს ამის სამართლებრივი საფუძველი. მხარეებს შორის უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის თაობაზე დასრულებულ დავაზე დადგინდა ფაქტობრვი გარემოებები იმის შესახებ, რომ ადგილი ჰქონდა ზედდებას, რაც დღეისათვის აღმოფხვრილია, ვინაიდან მოსარჩელემ წარადგინა ადმინისტრაციული საჩივარი, რომელიც დაკმაყოფილდა და რომლითაც დადგინდა, რომ მოსარჩელის მიწის ნაკვეთი ან მისი ნაწილი იმავდროულად არ არის რეგისტრირებული სხვა პირის (მათ შორის არც ა.ბ–ის) სახელზე. საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული მონაცემებით არ დგინდება არც ზედდება და არც ხარვეზი რეგისტრირებულ მონაცემებში.
მოპასუხის განმარტებით, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადასტურებულია ზედდება, ამასთან, მოპასუხეს ორი წლით ადრე აქვს რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთი. მოპასუხემ წარადგინა არა მხოლოდ მატერიალური შესაგებელი (რომლითაც იგი მიიჩნევს, რომ წარმოადგენს სადავო ნაკვეთის მესაკუთრეს, რაც დადგენილია კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით და რაც გამორიცხავს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლით (პირველი და მეორე ნაწილები) გათვალისწინებული ნორმის ყველა აბსტრაქტული ელემენტის არსებობას), არამედ საპროცესო შესაგებელი, სადაც იგი ითხოვს ერთის მხრივ საქმის წარმოების შეწყვეტას დავის საგნის, დავის საფუძვლებისა და დავაში მონაწილე პირების იგივეობრიობის გამო, ხოლო მეორეს მხრივ საპროცესო შესაგებელი ეფუძნება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლის დანაწესს, რომლის მიხედვითაც გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე, აგრეთვე სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი.
საქმის მასალებით დადგენილია, რომ წალკის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 21 ოქტომბრის განჩინებით შეწყდა საქმის წარმოება მ.ს–ის სარჩელზე ა.ბ–ის მიმართ საკუთრების უფლების ხელშეშლის აღკვეთისა და უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის თაობაზე. აღნიშნული განჩინება გასაჩივრდა მოსარჩელის მიერ კერძო საჩივრით, რაც დაკმაყოფილდა. ვინაიდან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 419-ე მუხლით დადგენილია კერძო საჩივრის თაობაზე ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ გამოტანილი განჩინების სავალდებულო ძალა, რაც ნიშნავს კერძო საჩივრის განხილვის საგანზე საქმის წარმოების დასრულებასა და შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანას, საკასაციო პალატა მართებულად არ მიიჩნევს, მოახდინოს იმ სასამართლო აქტის გადასინჯვა, რომელიც საბოლოოა და არ საჩივრდება.
რაც შეეხება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების (აქ იგულისხმება წალკის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 21 ივლისს მიღებული გადაწყვეტილება) ობიექტურ ფარგლებს, როგორც ზემოთ ვახსენეთ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლის თანახმად, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ დაუშვებელია მხარეებმა, აგრეთვე მათმა უფლებამონაცვლეებმა სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი. ნორმის ამგვარი დათქმა ემსახურება მართლმსაჯულების განხორციელებისას მიღებული სასამართლო აქტის სავალდებულო ძალის, ასევე ამ აქტისადმი სანდოობის პრინციპის შენარჩუნებას. ივარაუდება, რომ იმ სასამართლომ, რომელმაც ერთხელ უკვე იმსჯელა მხარეებს შორის არსებულ სამართალურთიერთობაზე და დაადგინა გარკვეული ფაქტები, სასამართლოს დასკვნები ამ ფაქტებთან მიმართეაში ემყარება მტკიცებულებათა ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური შემოწმების შედეგს. შესაბამისად, თუ იგივე ფაქტები მათი შეფასება-დადგენის კუთხით კვლავ გახდებოდა სხვა სასამართლოს მიერ სხვა სამართალწარმოების პროცესში მსჯელობის საგანი, ამით სერიოზულ საფრთხეს შვუქმნიდით ზემოაღნიშნული პრინციპების დაცვასა და ზოგადად მართლმსაჯულების სტაბილურობას. ერთადერთი საგამონაკლისო შემთხვევა, როდესაც შესაძლებელია მოხდეს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტების ეჭვქვეშ დაყენება, ესაა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლით გათვალისწინებული ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების შემთხვევა, ისიც იმ პირობით თუ მხარეს თავისი ბრალის გარეშე არ ჰქონდა შესაძლებლობა საქმის განხილვისა და გადაწყვეტილების მიღების დროს მიეთითებინა ახალ გარემოებებსა და მტკიცებულებებზე.
საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლით ფაქტობრივად დადგენილია კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების პრეიუდიციულობა, რაც ასახულია ასევე საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლში (მხარეები თავისუფლდებიან მტკიცებულებათა წარმოდგენისაგან ისეთი ფაქტების დასადასტურებლად, რომლებსაც თუმცა ემყარება მათი მოთხოვნები, თუ შესაგებელი, მაგრამ დამტკიცებას არ საჭიროებენ. ესენია ფაქტები, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ).
საკასაციო სასამართლო შენიშნავს, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებში დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ერთ-ერთ გარემოებას წარმოადგენდა იმის გამორკვევა, საქმე გვქონდა მხარეების საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთებს შორის ფაქტობრივ ზედდებასთან თუ სამართლებრივ ზედდებასთან. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ამ საკითხის სწორად დადგენას არსებითი მნიშვნელობა აქვს იმდენად, რამდენადაც მის დადებითად ან უარყოფითად გადაწყვეტას შეუძლია გავლენა მოახდინოს დავის შედეგზე. ფაქტობრივ ზედდებასთან მაშინ გვაქვს საქმე, როდესაც მეზობელი მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეები საჯარო რეესტრში დაცული საკადასტრო მონაცემების მიხედვით სხვადასხვა ადგილას უნდა ფლობდნენ საკუთრების ობიექტს, მაგრამ ფაქტობრივი მფლობელობა აღრეულია, ანუ ფაქტობრივი მონაცემები არ შეესაბამება საკადასტრო მომაცემებს. რაც შეეხება იურიდიულ ზედდებას, იგი შეიძლება გამოწვეული იყოს მრავალი ფაქტორით, მაგალითად არასწორი აზომვითი ნახაზის შედგენით, ძველ, ხელით შესრულებულ ნახაზებსა და ახალ კოორდინატთა სისტემაში (ციფრული) შესრულებულ ნახაზებს შორის შედარების სათანადო საშუალებების არქონით. მოცემული პრობლემის აღწერასთან დაკავშირებით საინტერესოა საქართველოს სახალხო დამცველის 2013 წლის ანგარიში, სადაც აღნიშნულია, რომ ზედდების პრობლემის გამოვლენა ელექტრონული საკადასტრო აზომვითი ნახაზების შემოღებას უკავშირდება. 2006 წლამდე მიწის ნაკვეთის საკადასტრო აზომვითი ნახაზი ქაღალდზე მზადდებოდა. 2006 წლის 13 დეკემბრის საქართველოს იუსტიციის მინისტრის „უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეგისტრაციის შესახებ ინსტრუქციის დამტკიცების თაობაზე“ №... ბრძანებით დაინერგა სახელმწიფო გეოდეზიურ კოორდინატთა სისტემა, თუმცა, სახელმწიფო გეოდეზიურ კოორდინატთა სისტემაში ელექტრონული ნახაზის შედგენა და რეგისტრაცია არ გამორიცხავს ნახაზის ქაღალდის ვერსიის საფუძველზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციას. ამასთან, ქაღალდზე შესრულებული საკადასტრო მონაცემების ელექტრონულ სისტემაში გადაყვანა კანონმდებლობით სავალდებულო არ გამხდარა. შესაბამისად, ელექტრონულ სისტემაში არც ძველი მეთოდით დამზადებული ნახაზები ასახულა (საქართველოს სახალხო დამცველის ანგარიში, 2013 წ., გვ.379).
საჯარო რეესტრის შესახებ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის „მ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, საკადასტრო მონაცემების ზედდება განმარტებულია, როგორც უძრავი ნივთის (მისი ნაწილის) საკადასტრო მონაცემების იდენტურობა უფლებარეგისტრირებული უძრავი ნივთის (მისი ნაწილის) საკადასტრო მონაცემებთან. ამავე კანონის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის თანახმად, მარეგისტრირებელი ორგანო იღებს გადაწყვეტილებას სარეგისტრაციო წარმოების შეჩერების შესახებ, თუ სარეგისტრაციოდ წარმოდგენილ და საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული უძრავი ნივთის საკადასტრო მონაცემებს შორის არსებობს ინტრუქციით განსაზღვრული ზედდება, ან მათში მოცემული უძრავი ნივთის ფართობი, გარდა ინტრუქციით გათვალისწინებული შემთხვევებისა, აღემატება უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტში მითითებულ უძრავი ნივთის ფართობს.
როგორც დასაწყისში ვახსენეთ, მოპასუხე სარჩელისაგან თავს კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებაში ასახული დასკვნებით იცავდა, რომლის მიხედვითაც, მ.ს–სა და ა.ბ–ის მიწის ნაკვეთების საკადასტრო მონაცემებში არსებობდა იურიდიული ზედდება, ხოლო ა.ბ. სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლით დადგენილი საჯარო რეესტრის ჩანაწერის უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციის პრინციპიდან გამომდინარე წარმოადგენდა მ.ს–ის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთში სადავო მიწის ნაკვეთის რეგისტრირებულ მესაკუთრეს. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე და 266-ე მუხლების დებულებებით და მათზე დაყრდნობით თავიდან არ უნდა შესულიყო იმ საკითხის კვლევაში, ადგილი ჰქონდა თუ არა ზედდებას. მართალია მოსარჩელეს მიმდინარე დავაში წარდგენილი ჰქონდა ახალი მტკიცებულებები, რომელიც განსხვავებულად აჩვენებდა სადავო სურათს, თუმცა, ახალი მტკიცებულებები მაინც ვერ გააქარწყლებდა პრეიუდიუციულ ფაქტებს.
საკასაციო პალატა პრეიუდიციულ ფაქტებთან დაკავშირებით დამატებით განმარტავს შემდეგს: იმისათვის, რომ სასამართლომ მიიჩნიოს ფაქტი პრეიდიციალურად, ის უნდა დარწმუნდეს იმაში, რომ ამ ფაქტს გააჩნდა იურიდიული მნიშვნელობა, ანუ უნდა დარწმუნდეს, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი ეფუძნება ამ ფაქტს. წინააღმდეგ შემთხვევაში ეს ფაქტი არ შეიძლება მივიჩნიოთ პრეიდიციალურ ფაქტად და ის უნდა იქნეს შეყვანილი მტკიცების საგანში. ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ისეთ ვითარებაში, როდესაც ერთმა მხარემ წარმოადგინა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომელიც მიუთითებს ფაქტის პრეიდიციალურ მნიშვნელობაზე, ხოლო მეორე მხარემ წარმოადგინა მტკიცებულება, რომელიც გამორიცხავს ამ ფაქტის არსებობას, რომელიც დადგენილია კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, ფაქტის საკითხი უნდა გადაწყდეს პრეიდიციალური ფაქტისათვის პრიორიტეტის მინიჭებით, რაც იმას ნიშნავს, რომ ეს უკანასკნელი არ უნდა გახდეს მტკიცების კვლევის საგანი.
საკასაციო საჩივრის პრეტენზია გარდა სასამართლოს მხრიდან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე და 266-ე მუხლების დარღვევისა, ასევე ემყარება 105-ე მუხლის მოთხოვნათა დარღვევას, კერძოდ, კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა ა.ბ–ის სახელზე უფლების რეგისტრაციის თარიღი. ვიდრე გადავიდოდეთ უფლების რეგისტრაციის თარიღის მნიშვნელობაზე, საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს მოპასუხის შესაგებელში გამოთქმულ პოზიციას იმის შესახებ, რომ ა.ბ–ის 880 კვ.მ. ფართობი საჯარო რეესტრში 2 წლით ადრეა რეგისტრირებული, ვიდრე მ.ს–ის მიწის ნაკვეთი. მოპასუხის განმარტება შესაბამისობაშია კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების დასკვნასთან, რომლის თანახმადაც, ნაკვეთი N....., ფართობით 880 კვ.მ. რეგისტრირებულია ა.ბ–ის საკუთრებად 2007 წლის 3 ივლისს, ხოლო მ.ს–მა N..... ნაკვეთი აუქციონზე შეიძინა და ელექტრონული ვერსიის მიხედვით დაირეგისტრირა 2009 წლის 21 დეკემბერს. საქმეში წარმოდგენილია საცხოვრებელი სახლის ტექნიკური პასპორტი (ტ. I, ს.ფ.112-119), ასევე მიწის (უძრავი ქონების) სააღრიცხვო ბარათი, რომლებში უფლების რეგისტრაციის თარიღად ასევე მითითებულია 2007 წლის 3 ივლისი. აქედან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა მითითებულ საკითხთან დაკავშირებით (როდის განხორციელდა ა.ბ–ის სახელზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია) არ ეფუძნება საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილ მტკიცებულებათა ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური განხილვის კრიტერიუმებს.
რაც შეეხება უფლების რეგისტრაციის რიგითობის მნიშვნელობას, საკასაციო პალატა მოიშველიებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის ერთგვაროვან პრაქტიკას, კერძოდ, საქმეზე Nბს-359-349(4კ-13), 24 აპრილი, 2014წ., ადმინისტრაციულმა სასამართლომ განმარტა შემდეგი: „საერთო წესის მიხედვით ბოლო ჩანაწერი ძალას უკარგავს ადრინდელ ჩანაწერს. მოცემულ შემთხვევაში თვითმმართველობის ორგანოს სახელზე განხორციელებული სადავო ჩანაწერით არ გაუქმებულა ვ. მ-ის სახელზე არსებული ჩანაწერი, სახეზეა ერთი და იმავე ობიექტზე სხვადასხვა კოორდინატთა სისტემაში ორი ჩანაწერის კონკურენცია, რომლის პირობებშიც უპირატესობა უნდა მიენიჭოს იმ უფლებას, რომელიც ქრონოლოგიურად უფრო ადრე არის რეგისტრირებული, ვინაიდან წინმსწრები რეგისტრაციის ჩანაწერის მოქმედება გამორიცხავს შემდეგი ჩანაწერის კანონიერებას.“. ადმინისტრაციული პალატის ამგვარი მიდგომა სრულად გაიზიარა საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ თავის ერთ-ერთ გადაწვეტილებაში, სადაც განმარტა შემდეგი: „მ.მ-ის შემთხვევაში, საქმეში წარმოდგენილი მასალებით დადგენილია და მხარეთა შორის სადავო არ არის ის გარემოება, რომ მოსარჩელის როგორც საკუთრების უფლების დამდგენი დოკუმენტი, ასევე მის საფუძველზე განხორციელებული სარეგისტრაციო ჩანაწერი განხორციელებულია უფრო ადრე ვიდრე დ.ვ-ის. შესაბამისად, არ უნდა დავუშვათ, რომ მოსარჩელემ, მიუხედავად ზედდებისა, იურიდიულად დაკარგა საკუთრება.“ (იხ. საქმე №ას-314-299-2013 17 აპრილი, 2015 წელი).
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც სააპელაციო სასამართლომ საქმის განხილვის დროს დაუშვა, რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება და მატერიალური სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან განმარტება. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორმა წარმოადგინა დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა.
მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ წინამდებარე განჩინებაში ჩამოყალიბებული მოსაზრებების გათვალისწინებით სწორად უნდა განსაზღვროს მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტები და მხოლოდ ამის შემდეგ გადაწყვიტოს უფლების საკითხი. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ მხედველობაში უნდა მიიღოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო და ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატების მიერ სადავო საკითხებზე დადგენილი ბოლოდროინდელი პრაქტიკა (სუსგ-ბები: 6 სექტემბერი, 2013წ., №ას-1648-1545-2012; 28 თებერვალი, 2013 წ., №ბს-367-363(კ-12)); 16 ივლისი, 2013 წ., №ბს-192-184(3კ-13)); 24 აპრილი, 2014წ., Nბს-359-349(4კ-13); 28 თებერვალი, 2013 წ., Nბს-367-363(კ-12); 17 აპრილი, 2015 წ., №ას-314-299-2013).
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ა.ბ–ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 4 დეკემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.
3. საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია.
4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
პ. ქათამაძე
