საქმე №ას-150-140-2015 14 მაისი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – მ.ტ. (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ვ.ჯ., პ. და ზ.ვ.ები (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 3 დეკემბრის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – თანხის გადახდის სანაცვლოდ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ.ტ.მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ვ.ჯის, პ. და ზ.ვ.ბის მიმართ ქ.თბილისში, .... მდებარე 23,15 კვ.მ საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%-ის _ 5 255,5 ლარის გადახდის სანაცვლოდ, სადგომის მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნით.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მის დაკმაყოფილებაზე უარი იმ საფუძვლით განაცხადეს, რომ მოსარჩელე არ წარმოადგენს საცხოვრებელი სადგომის მფლობელს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 19 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 3 დეკემბრის განჩინებით მ.ტ.ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შემდეგი დასაბუთებით:

პალატამ დადგენილად ცნო, რომ ქ.თბილისში, .... არსებული უძრავი ქონების შენობა-ნაგებობა 2 (ლიტ ა) საერთო ფართით 175.52 კვ.მ (მათ შორის სარდაფი ფართით 17 კვ.მ) აქედან 1/3 ნაწილი საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია ვ.ჯ.ის სახელზე, ხოლო ლიტ „ა-ს“ დარჩენილი 2/3 ნაწილი საკუთრების უფლებით რჩება რეგისტრირებული ტექინვენტარიზაციის ბიუროში აწ გარდაცვლილ ა.ვ.ის სახელზე;

ა.ვ.ის სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით მიიღეს მეუღლემ _ ვ.პ.მ (1/3), შვილმა _ რ.მა (1/3), მეორე შვილმა _ გ.მ (1/3). ა.ვ.ის სამივე მემკვიდრე გარდაცვლილია;

რ.ნის კუთვნილი წილი _ 1/3 მიიღო და დაირეგისტრირა საჯარო რეესტრში მეუღლე ვ.ჯ.მა. გ.ს წილი _ 1/3 სამკვიდრო მოწმობით მიიღო შვილმა ზ.მა და აწ გარდაცვლილი ვ.ს _ 1/3 წილი ფაქტობრივი ფლობით თანაბარწილად მიიღეს შვილიშვილებმა: პ. და ზ.მა, შესაბამისად, ლიტ „ა-ს“ მესაკუთრეებად ითვლებიან ვ.ჯ. 1/3 წილში, პ.ვ. 1/6 წილში, ზ.ვ.-1/2 წილში;

მოსარჩელის მამა _ აწ გარდაცვლილი გ.ტ., სადავო საცხოვრებელ სახლში რეგისტრირებული იყო 1949 წლიდან, მოსარჩელე მ.ტ.ც ასევე რეგისტრირებული იყო საცხოვრებელ სახლში 1973 წლის 1 აგვისტოდან;

სს „თ.ის“ ცნობის თანახმად, ქ.თბილისში, ...1996 წლიდან აბონენტად რეგისტრირდება გ.ტ. სააბონენტო ნომრით ...., რომელიც 2006 წლიდან ირიცხება არააქტიური სტატუსით. ხანდაზმულობის გამო, 1996 წლამდე ინფორმაცია კომპანიაში არ ინახება;

არსებული მდგომარეობით სადავო საცხოვრებელ სადგომს ფლობენ მოპასუხეები.

პალატამ მიუთითა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტზე და განმარტა, რომ მოსარგებლედ ითვლება პირი, რომელიც კანონის მიღების მომენტისათვის კეთილსინდისიერად, ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს, მნიშვნელობა არა აქვს იმ ფაქტს, სადავო ფართის მფლობელობა მოგვიანებით შეწყვიტეს თუ არა მოსარგებლეებმა. საქმის მასალებით კი, არ დგინდებოდა ამ კანონის მიღების მომენტისათვის (1998 წლის 25 ივნისი) მოსარჩელის მიერ სადავო ფართის ფაქტობრივად ფლობა.

მოსარჩელე სარჩელში განმარტავდა, რომ მის მფლობელობაში იყო მეორე სართულზე მდებარე 15.52 კვ.მ ოთახი და 7.63 კვ.მ სამზარეულო. მას შემდეგ, რაც მოპასუხემ წარადგინა შესაგებელი და აღნიშნა, რომ მოსარჩელეს არ უცხოვრია 1987 წლიდან სადავო ფართში, სასამართლოში მხარეთა შუამდგომლობების საფუძველზე დაიკითხნენ მოწმეები. პალატამ მიუთითა როგორც მოსარჩელის, ისე მოპასუხის შუამდგომლობით დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებებზე და განმარტა, რომ მოსარგებლე, როგორც კეთილსინდისიერი მფლობელი, თავის უფლებასთან მიმართებით თავისუფალია და ნივთის აუცილებლად პირადად სარგებლობით შეზღუდული არ არის. მოცემულ შემთხვევაში, საუბარია ნივთის არაპირდაპირ მფლობელობაზე. თუ დადგინდებოდა, რომ მოსარჩელემ სარგებლობის უფლება რაიმე საფუძვლით (თხოვება, ქირავნობა) გადასცა სხვას ან ოჯახის ერთ-ერთ წევრს, ეს ქმედება უფლების მართლზომიერად გამოყენებას და ამავე უფლების სურვილისამებრ რეალიზაციას დაამტკიცებდა, თუმცა პალატამ ჩათვალა, რომ მოსარჩელის მიერ ნივთის არაპირდაპირი ფლობა არ დადასტურდა.

მოწმედ დაკითხულ იქნა დ.ბ., მ.ტ.ის ნათესავის ყოფილი მეუღლე, რომელმაც განმარტა, რომ 97-99 წლებში ცხოვრობდა მეორე სართულზე და ფართი დაუთმო მ.ტ.მა, ხოლო მოწმეებმა: ვ.ქ.მა, ნ.ა.მა და მ.ა.მ განმარტეს, რომ დ.ბ. და მისი მეუღლე ცხოვრობდნენ პირველ სართულზე და მეორე სართულზე არასოდეს არ ფლობდნენ ფართს.

მოსარჩელე სადავო საცხოვრებელი სადგომის ფაქტობრივ ფლობას, კანონის მიღების დროისათვის ადასტურებდა იმ გარემოებით, რომ მასში დღემდე ინახებოდა მოსარჩელის კუთვნილი ნივთები (პიანინო, კარადა). პალატის მოსაზრებით, მხოლოდ ის ფაქტი, რომ მოსარჩელის კუთვნილი ნივთები განთავსებული იყო სადავო ფართში, არ იყო საკმარისი მტკიცებულება სადავო გარემოების დასადასტურებლად. სადავო ფართს ფლობენ მოპასუხეები, ხოლო ნივთების არსებობა შესაძლებელია სხვადასხვა გარემოებით ყოფილიყო განპირობებული და, მათ შორის, იმით, რომ მოსარჩელემ ფართის მიტოვების შემდეგ ვერ უზრუნველყო მათი გადატანა და ა.შ. მოსარჩელე განმარტავდა, რომ ფართის ფლობას (არაპირდაპირ მფლობელობას) ახორციელებდა 2000 წლამდე, ამ დროის შემდეგ მოპასუხემ ჩაკეტა ბინა და მოსარჩელეს მოუსპო ბინის ფლობის შესაძლებლობა. საქმის მასალებით არ დგინდებოდა არც 2000 წლამდე ბინის ფლობის ფაქტი და არც ის გარემოება, რომ მოსარჩელემ მიმართა კანონიერ საშუალებებს უფლების დასაცავად. რაც შეეხება სს „თ.ის“ ცნობასა და აბონენტის ბრუნვის ისტორიას, პალატა განმარტავს, რომ 1998 წელში და შემდგომ პერიოდში დაფიქსირებული იყო ელექტროენერგიის მოხმარების ფაქტი, თუმცა გადასახადის გადამხდელის იდენტიფიკაცია არ ხდებოდა.

სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელეს სათანადო მტკიცებულებებით უნდა დაედასტურებინა კანონის მიღების დროისათვის ნივთის ფაქტობრივად ფლობის ფაქტი, რათა გამხდარიყო იმ სპეციალური სამართლებრივი ურთიერთობის სუბიექტი, რომელსაც აწესრიგებს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონი.

დადგენილი გარემოებების გათვალისწინებით, პალატა დაეთანხმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნას, რომ მოსარჩელე, კანონის მიღების დროისათვის, სადავო ნივთს ფაქტობრივად არ ფლობდა, ამ კუთხით სასამართლომ მიუთითა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველ მუხლზე, 1¹ მუხლის „ა“ ქვეპუნქტზე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე და აღნიშნა, რომ მოსარჩელემ სათანადო მტკიცებულებებით ვერ დაადასტურა კანონის მიღების დროისათვის ნივთის ფაქტობრივად ფლობის ფაქტი, რაც სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძლებით:

გასაჩივრებული განჩინებით სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე და 105-ე მუხლების მოთხოვნები, რაც გამოიხატა, როგორც მტკიცების ტვირთის არასწორ განაწილებაში, ისე წარმოდგენილ მტკიცებულებათა არასწორ შეფასებაში. გარდა აღნიშნულისა, სააპელაციო პალატამ დაარღვია „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილ ურთიერთობათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 1¹ მუხლი, მე-2 მუხლის მე-4 და მე-6 პუნქტები, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის განჩინება ეწინააღმდეგება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ პრაქტიკას.

კასატორის განმარტებით, სასამართლომ, კანონის მიღების დროისათვის საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის ფაქტის დადგენისას არასწორად გამოიკვლია მოსარჩელის შუამდგომლობით დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებები, მაშინ, როდესაც მოპასუხის შუამდგომლობით დაკითხული მოწმეები კონკრეტულად ვერ უთითებენ სარჩელში მითითებული გარემოებების საწინააღმდეგო ფაქტებზე, რაც მოსარჩელის შუამდგომლობით დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებებს გააბათილებდა.

სასამართლომ ასევე არასწორად შეაფასა საქმეში წარმოდგენილი სს „თ.ის“ ცნობა და აბონენტის ბრუნვის ისტორია, რომლითაც უდავოდ დასტურდება გ.ტ.ის რეგისტრაცია კომუნალური გადასახადების გადამხდელ აბონენტად და ელ.ენერგიის მოხმარების ფაქტი. „თ.ის“ ცნობის თანახმად, 1999 წლამდე აბონენტის მიერ მოხმარებული ელექტროენერგიის შესახებ ინფორმაცია არ ინახება, ხოლო აბონენტის ბრუნვის ისტორიით ირკვევა ელ.ენერგიის მოხმარების ფაქტი. სასამართლოს დასკვნა, რომ მოსარჩელეს უფლების დასაცავად კანონით გათვალისწინებული ზომებისათვის არ მიუმართავს, ასევე არასწორია, რადგანაც, მიუხედავად იმისა, რომ მხარეს სასამართლოსა თუ სხვა ორგანოსათვის არ მიუმართავს, მას არ შეიძლება, დაეკარგოს უფლება, რომელიც სადავო ურთიერთობიდან წარმოიშვა.

დაუსაბუთებელია სასამართლოს მსჯელობა მოსარჩელის კუთვნილი ნივთების თაობაზე, ის ფაქტი, რომ სადგომში მოსარჩელის ნივთები ინახება, მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ, რაც შეეხება მფლობელობის შეწყვეტას, იგი გარდა ნივთზე ფიზიკური შემხებლობისა, ასევე უნდა დადგინდეს მფლობელის ნებით, რაც, მოცემულ შემთხვევაში, არ დასტურდება. მოპასუხემ თვითნებურად ჩაკეტა სადგომი, რაც გამორიცხავდა ნივთებით სარგებლობას, შესაბამისად, მოწმე ს.კ.ის განმარტება არ უნდა იქნას იმგვარად განმარტებული, რომ მოსარჩელემ სამუდამოდ მიატოვა მფლობელობა. ვინაიდან მოსარჩელემ ნივთის ფლობა 2000 წლიდან შეწყვიტა, ამ დროიდან მოყოლებული მოძრავი ნივთების მიტოვების ფაქტიც კი, არ შეიძლება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი გამხდარიყო. გარდა აღნიშნულისა, მოწმე ს.კკმ სწორედ ამ კონტექსტში მიუთითა ნივთების დატოვებაზე, რომ მოსარჩელე 2000 წლიდან ვეღარ ახორციელებდა მათ ფლობას.

სასამართლომ არ გაითვალისწინა მოპასუხის მიერ შესაგებელში მითითებული გარემოება მხარეთა შორის ქირავნობის სამართლებრივი ურთიერთობის თაობაზე. ამ ფაქტის სათანადო მტკიცებულებით დადასტურება ევალებოდა მოპასუხეს, რაც არ განუხორციელებია, შესაბამისად, დადასტურებულია მხარეთა შორის საცხოვრებელი სადგომის დათმობის გარიგების არსებობა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ.ტ.ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა. ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება და განმარტება.

ამგვარი დასაშვები შედავებისას, კანონით იმპერატიულადაა დადგენილი საკასაციო სასამართლოს ვალდებულება, შეამოწმოს სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შესაბამისობა საქმეში არსებულ მტკიცებულებებთან, ანუ შეამოწმოს, გადაწყვეტილების გამოტანისას დაცულია თუ არა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე და 249-ე მუხლების მოთხოვნები.

როგორც საკასაციო საჩივრის შინაარსიდან ირკვევა, კასატორი სადავოდ ხდის სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას იმის თაობაზე, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიღების დროისათვის კასატორი სადავო საცხოვრებელ სადგომს არ ფლობდა, ამ კუთხით კასატორმა მიუთითა სასამართლოს მიერ მოწმეთა ჩვენებების, საქმეში წარმოდგენილი აბონენტად რეგისტრაციის დამადასტურებელი მტკიცებულებებისა და მოსარჩელის კუთვნილი ნივთების ამავე სადგომში არსებობის ფაქტის არასწორ შეფასებაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილით კი დადგენილია, რომ საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

საკასაციო პრეტენზიების მართებულობის შემოწმების მიზნით პალატა ყურადღებას გაამახვილებს რამდენიმე გარემოებაზე:

განსახილველი დავის საგანს წარმოადგენს კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ საცხოვრებელ სადგომზე მოსარგებლისათვის საკუთრების უფლების გადაცემა, ამ თვალსაზრისით მოსარჩელემ საკუთარი პოზიციის დადასტურების მიზნით მიუთითა, რომ წარმოადგენს საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლეს საცხოვრებელი სადგომის დათმობის გარიგების საფუძველზე და გადახდილი აქვს გარკვეული თანხა, თუმცა ამ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება არ გააჩნია (დათმობის გარიგება დაიდო მოსარჩელის მამკვიდრებელს, მამას _ გ.ტ.სა და მოპასუხეების მამკვიდრებელს შორის);

გ.ტ.ი 1949 წლიდან რეგისტრირებული იყო სადავო მისამართზე, ამასთან, აღრიცხული იყო კომუნალური გადასახადის გადამხდელ აბონენტად;

გარდა აღნიშნულისა, სადავო სადგომში ინახება მოსარჩელის კუთვნილი მოძრავი ნივთები.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და შესაგებლით მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის განმაპირობებელ ისეთ გარემოებაზე მიუთითა, როგორიცაა მხარეთა მამკვიდრებლებს შორის ქირავნობის სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობა, რაც შეეხება გ.ტ.ის რეგისტრაციის ფაქტს, ეს იყო მოპასუხის კეთილი ნება, ამასთანავე, მოსარჩელეს სადგომის მფლობელობა მიტოვებული აქვს.

სარჩელის საფუძლიანობის გარკვევის მიზნით პასუხი უნდა გაეცეს მთავარ კითხვას: 1998 წლის 25 ივნისისათვის მოსარჩელე წარმოადგენდა მოსარგებლეს?

„საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის 1¹ მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით მოსარგებლედ მიიჩნევა პირი, რომელიც კანონის მიღების მომენტისთვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით. ამავე კანონის მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტით კანონმდებელი განმარტავს, თუ რა განიხილება საცხოვრებელი სადგომის სარგებლობის უფლების დათმობის გარიგებად _ სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია და კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისთვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდა (გარდა ქირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქირისა).

დამკვიდრებული სასამართლო პრაქტიკის თანახმად, უნდა გავმიჯნოთ აღნიშნული კანონის მიზნებიდან გამომდინარე ქირავნობის ხელშეკრულება და საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება. რადგან მითითებული კანონი აწესრიგებს 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს.

ჩვენს მიერ მითითებული ამ ორი სამართლებრივი ინსტიტუტის (ქირავნობა, საცხოვრებელი სადგომის დათმობა) გამიჯვნისათვის მეტად დიდი მნიშვნელობა ენიჭება იმ დროს არსებული სამართლებრივი აქტებისა და მათ საფუძველზე წარმოშობილი ქირავნობითი ურთიერთობის კვალიფიკაციას, კერძოდ, (1964 წლის რედაქციის) საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 290-ე მუხლი არეგულირებდა საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულებას. ამავე მუხლის მე-3 აბზაცის თანახმად, საცხოვრებელი სახლის ქირავნობის ხელშეკრულება დაიდება, შეიცვლება და მოიშლება სსრ კავშირისა და საქართველოს სსრ-ის კანონმდებლობით განსაზღვრული პირობებითა და წესით. იმ დროს მოქმედი საქართველოს სსრ-ის საბინაო კოდექსის 136-ე მუხლის პირველი აბზაცის თანახმად, მოქალაქეებს, რომელთაც პირად საკუთრებაში ჰქონდათ საცხოვრებელი სახლი, უფლება გააჩნდათ, შეესახლებინათ სახლში სხვა მოქალაქენი, აგრეთვე, გაექირავებინათ იგი კანონით დადგენილი პირობებითა და წესით.

აღნიშნული ქირავნობის ვადა და სხვა პირობები რეგულირდებოდა მხარეთა მიერ დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე, რა დროსაც უნდა დაცულიყო წერილობითი ფორმა.

„საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონის 1.1 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული მფლობელობის უფლების მიღების საფუძვლები უნდა გავიგოთ, უპირველეს ყოვლისა, ამავე კანონის მიზნებიდან გამომდინარე, კერძოდ, აღნიშნული კანონი არეგულირებს ისეთ ურთიერთობებს, რომლის მარეგულირებელ მექანიზმს არ იცნობდა 1996 წლამდე არსებული კანონმდებლობა. ერთ შემთხვევაში, საცხოვრებელი სადგომის გადაცემა ხდებოდა მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ხოლო, მეორე შემთხვევაში, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით. ამ უკანასკნელ შემთხვევაშიც იგულისხმება კანონით გათვალისწინებული წესების დარღვევით საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის უფლების გადაცემა. ამისათვის გარკვეული საფასურის გადახდა, განსახილველი კანონის მე-2 მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, წარმოადგენს ერთ-ერთ მტკიცებულებას, რომლითაც დასტურდება ამავე კანონის მიზნებიდან გამომდინარე საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის ფაქტი. აღნიშნული საფასური შესაძლებელია, ყოფილიყო, როგორც ერთჯერადი, ასევე ყოველთვიურად გადასახდელი თანხა. აღნიშნული საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლების გადაცემა ფაქტობრივად ხდებოდა მოსარგებლეზე „სამუდამოდ“, რაც განასხვავებდა მას ქირავნობის ინტიტუტისაგან.

ამრიგად, გარკვეული ქირის გადახდა თავისთავად არ შეიძლება მიუთითებდეს ქირავნობის ურთიერთობებზე. ქირავნობის ურთიერთობის განსაზღვრისათვის აუცილებელია, არსებობდეს ამ ინსტიტუტისათვის დამახასიათებელი ნიშნები, რომლისთვისაც დამახასიათებელია საცხოვრებელი სადგომის გარკვეული დროით გადაცემა და ამისათვის ქირის გადახდა (რომელშიც იგულისხმება ვადიანი და უვადო ხელშეკრულებები, ამ უკანასკნელ შემთხვევაში გამოიყენებოდა სსრ-ის საბინაო კოდექსის 154-ე მუხლი). სსრ-ის საბინაო კოდექსის 142-ე მუხლის მე-2 აბზაცის პირველი წინადადების თანახმად, საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულებას დამქირავებელი უდებს სახლის მესაკუთრეს წერილობით. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს უნდა დაედასტურებინა ქირავნობის ხელშეკრულების ფაქტი მხოლოდ წერილობით დადებული ხელშეკრულებით (იხ, სუსგ №ას-1033-1226-08, 28 მაისი, 2009 წელი), საგულისხმოა, რომ ქირავნობის ურთიერთობის დამადასტურებელი მტკიცებულება მოპასუხეს არ წარმოუდგენია.

გასაჩივრებული განჩინებით სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ ქ.თბილისში, .... არსებული უძრავი ქონების 1/3 საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია ვ.ჯ.ის სახელზე, ხოლო ლიტ „ა-ს“ დარჩენილი 2/3 ნაწილი საკუთრების უფლებით რჩება რეგისტრირებული ტექინვენტარიზაციის ბიუროში აწ გარდაცვლილ ა.ვ.ის სახელზე, თუმცა მემკვიდრეობითი ურთიერთობებიდან გამომდინარე, მესაკუთრეებად განიხილებიან ასევე პ.ვ. და ზ.ვ.;

მოსარჩელის მამა _ აწ გარდაცვლილი გ.ტ., სადავო სახლში რეგისტრირებული იყო 1949 წლიდან, მოსარჩელე მ.ტ. ასევე რეგისტრირებული იყო საცხოვრებელ სახლში 1973 წლის 1 აგვისტოდან;

სს „თ.ის“ ცნობის თანახმად, ქ.თბილისში, ...1996 წლიდან აბონენტად რეგისტრირდება გ.ტ. სააბონენტო ნომრით ..., რომელიც 2006 წლიდან ირიცხება არააქტიური სტატუსით. ხანდაზმულობის გამო 1996 წლამდე არსებული ინფორმაცია კომპანიაში არ ინახება;

ამჟამინდელი მდგომარეობით სადავო საცხოვრებელ სადგომს ფლობენ მოპასუხეები.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელის მტკიცება, რომ კანონის მიღების დროისათვის ის კვლავ ფლობდა საცხოვრებელ სადგომს, ამ კუთხით სასამართლომ მიუთითა მოწმეთა ჩვენებებზე, რაც შეეხება ნივთების სადგომში დატოვებას, სასამართლომ ფლობის ფაქტის დამადასტურებელ მტკიცებულებად არ მიიჩნია იმ მიზეზით, რომ შესაძლოა, ფართის მიტოვების შემდეგ მოსარჩელემ მათი გადატანა ვერ უზრუნველყო. სასამართლოს შეფასებით, საქმის მასალებით არ დგინდებოდა მოსარჩელის მიერ სადგომის 2000 წლამდე ფლობის ფაქტი და არც ის გარემოება, რომ უფლების დასაცავად მოსარჩელემ მიმართა კანონიერ საშუალებებს. რაც შეეხება სს „თ.ის“ ცნობასა და აბონენტის ბრუნვის ისტორიას, მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელის მამა აბონენტად რეგისტრირებული იყო 1996 წლიდან (წინა პერიოდის მონაცემები, ხანდაზმულობის გამო, აღარ ინახებოდა კომპანიაში) და მხოლოდ 2006 წლის შემდეგ ირიცხება არააქტიურ აბონენტად, სასამართლომ ამ მტკიცებულებაზე დაყრდნობით მოსარგებლის მიერ კომუნალური გადასახადების გადახდის ფაქტის დადგენაზე უარი იმ მოტივით განაცხადა, რომ არ ხდებოდა გადასახადის გადამხდელის იდენტიფიკაცია.

კასატორი სადავოდ ხდის სააპელაციო პალატის ზემოაღნიშნულ მსჯელობას იმ საფუძლით, რომ სასამართლომ ყოველმხრივ არ შეაფასა მტკიცებულებები.

საკასაციო პალატა გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მოთხოვნები, რომლის თანახმადაც სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს სასამართლო სხდომაზე მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილად მიჩნეული გარემოებები არ ჰპოვებს დადასტურებას საქმეში არსებული შესაბამისი მტკიცებულებებით, შეკრებილ მტკიცებულებებს კი, არ მიეცა ობიექტური შეფასება, შესაბამისად, სასამართლოს დასკვნები დაუსაბუთებელია როგორც ფაქტობრივი, ისე სამართლებრივი თვალსაზრისით.

საკასაციო პალატა მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრულია დასაშვებ მტკიცებულებათა ჩამონათვალი, რომელთაგან ერთ-ერთი მოწმის ჩვენებაა. სასამართლო კი, მტკიცებულებათა კვლევისათვის დადგენილი სტანდარტის გათვალისწინებით (ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად), ვალდებულია, გამოიტანოს სწორი დასკვნები საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

მნიშვნელოვანია კასატორის პრეტენზია, რომელიც მიმართულია მოწმეთა ჩვენებების ცალმხრივი შეფასებისკენ. სააპელაციო პალატამ სადგომის მიტოვების ფაქტს საფუძვლად დაუდო მოსარჩელის შუამდგომლობით დაკითხული მოწმის განმარტება, რომ ნივთები აღარ სჭირდებოდათ, თუმცა აქვე არ გაითვალისწინა აპელანტის, ასევე, მოწმის მითითება შესაძლო კომპენსაციის გადახდის თაობაზე, გასათვალისწინებელია კასატორის მტკიცება იმ კუთხითაც, რომ მოპასუხემ დაკეტა სადგომი და აღარ აძლევდა შესაძლებლობას მოსარჩელეს, ესარგებლა ნივთით.

მოცემულ შემთხვევაში, პალატა იზიარებს მ.ტ.ის მტკიცებას, რომ ნივთების სადგომში დატოვება სასამართლომ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად არასწორად გამოიყენა.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ამა თუ იმ სამოქალაქო-სამართლებრივი ურთიერთობის სამართლებრივი შეფასებისათვის უნდა დადგინდეს მატერიალური სამართლის ნორმით გათვალისწინებული გარკვეული იურიდიული ფაქტების უტყუარად არსებობა, რაც შესაძლებელია მხოლოდ შესაბამისი მტკიცებულებებით. ამ კუთხით პალატა მიუთითებს მფლობელობის თაობაზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ ერთგვაროვან პრაქტიკაზე, რომლის თანახმადაც, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიზნებისათვის მფლობელობად მიიჩნევა საცხოვრებელი ფართის ფლობა, რაც შეიძლება გამოიხატოს, როგორც მოსარგებლის მიერ ნივთით უშუალოდ სარგებლობითა და ფლობით, ასევე მოსარგებლის საკუთრებაში არსებული მოძრავი ნივთების საცხოვრებელ ფართში განთავსებით (იხ. სუსგ №ას-1665-1653-2011, 28 თებერვალი, 2012 წელი). საცხოვრებელი სადგომის ფაქტობრივი ფლობისათვის, როგორც ზოგადად მფლობელობისათვის, განმსაზღვრელია მფლობელის ნებითი მომენტი, სურვილი, იყოს ნივთის მფლობელი და პირდაპირ ან არაპირდაპირ ფლობდეს მას. მფლობელობის იურიდიული ბუნება არ გულისხმობს ნივთთან მხოლოდ ფიზიკურ შემხებლობას. კანონის მიზნებიდან გამომდინარე, მოსარგებლე, როგორც კეთილსინდისიერი მფლობელი, თავის უფლებასთან მიმართებით თავისუფალია და ნივთის აუცილებლად პირადად სარგებლობით შეზღუდული არ არის. მოსარგებლე შესაძლებელია, არ ცხოვრობდეს სადავო საცხოვრებელ სადგომში გარკვეული პერიოდი და, აქედან გამომდინარე, ამ პერიოდის განმავლობაში არ იხდიდეს კომუნალურ გადასახადებს, მაგრამ მხოლოდ ეს არ ნიშნავს იმას, რომ მან მიატოვა სადავო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლება (იხ. სუსგ №ას-1043-978-2012, 4 მარტი, 2014 წელი).

გასაზიარებელია კასატორის მოსაზრება, რომ ამ უკანასკნელ შემთხვევაში, უნდა დასტურდებოდეს სადავო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების მიტოვების ნება.

საკასაციო პალატა ასევე ვერ გაიზიარებს გასაჩივრებული განჩინების დასკვნას, რომლის მიხედვითაც ის ფაქტი, რომ სს „თ.ის“ მიერ გაცემული ცნობა და აბონენტის ბრუნვის ისტორია გადასახადის გადამხდელზე მითითებას არ შეიცავს, სამართლებრივად უსაფუძვლოა აბონენტად პირის რეგისტრაცია. საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ამ მტკიცებულებებს შეფასება საქმის სხვა მასალებთან ერთობლიობაში უნდა მიეცეს. აქვე გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ გ.ტ.ს „არააქტიური“ აბონენტის სტატუსი მხოლოდ 2006 წლიდან აქვს მინიჭებული.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული განჩინება ემყარება ურთიერთსაწინააღმდეგო დასკვნებს, რითაც დარღვეულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მე-3 ნაწილის იმპერატიული მოთხოვნა - გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში არ არის ასახული სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებები, მტკიცებულებები, რომლებსაც ემყარება სასამართლოს დასკვნები, მოსაზრებები, რომლებითაც სასამართლო უარყოფს ამა თუ იმ მტკიცებულებას, რაც მისი გაუქმების საფუძველია, ამასთან, ვინაიდან საქმის გარემოებების სწორად დადგენისათვის საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა, საკასაციო პალატა მოკლებულია შესაძლებლობას, თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ, მ.ტ.ის მოსარგებლედ მიჩნევის თვალსაზრისით საქმის ხელახლა განმხილველმა სასამართლომ საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებათა გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ უნდა გამოიტანოს დასკვნები საქმის ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა-არარსებობის თაობაზე და სამართლებრივად შეაფასოს ისინი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ.ტ.ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 3 დეკემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური