საქმე №ას-157-147-2015 14 მაისი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ნ.მ. (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ქ.ა. (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 17 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და კასატორის მოთხოვნის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – აუცილებელი გზით სარგებლობის უფლება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ნ.მ.მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ქ.ა.ის მიმართ აუცილებელი გზით სარგებლობის მოთხოვნით, კერძოდ, მოსარჩელემ მოითხოვა (დაზუსტებული მოთხოვნის თანახმად) ნ.მ.ს მიეცეს მოპასუხე ქ.ა.ის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე, ... ქუჩიდან, შენობის მარჯვენა კუთხიდან ტოტალიზატორის კარებამდე აუცილებელი გზით სარგებლობის უფლება, რომლის სიგანე შეადგენს 1,5 მეტრს, ხოლო სიგრძე _ 10 მეტრს, საერთო ფართი _ 15 კვ. მეტრს.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 2014 წლის 24 თებერვლის გადაწყვეტილებით ნ.მ.ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ნ.მ.ს მიეცა მოპასუხე ქ.ა.ის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე, ქ.მარნეულში, ... ქუჩიდან, აუცილებელი მისასვლელი გზით სარგებლობის უფლება, რომლის სიგანე შეადგენს 1,5 მეტრს, ხოლო სიგრძე _ 4 მეტრს, საერთო ფართით 6 კვ.მ.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ნ.მ.მა და ქ.ა.მა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 17 დეკემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგი დასაბუთებით:

პალატამ დადგენილად ცნო, რომ ნ.მ.ის საკუთრებაშია ქ.მარნეულში, .. (დაზუსტებული ფართით 137 კვ.მ, საკადასტრო კოდი .....) მდებარე უძრავი ქონება;

მოსარჩელის კუთვნილი შენობა-ნაგებობა სამსართულიანია. პირველი სართული წარმოადგენს კომერციულ ფართს, სადაც 2011 წლიდან ფუნქციონირებს ტოტალიზატორი. შენობაზე მე-2 და მე-3 სართულები დაშენებულია მოგვიანებით, რაც წარმოადგენს მოსარჩელის საცხოვრებელ ფართს. ამჟამად, კომერციულ ფართს გააჩნია შესასვლელი .... ქუჩიდან. მას აქვს ორი კარი;

ქ.ა.ის საკუთრებაშია ქ.მარნეულში, ..... (მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი .....) მდებარე უძრავი ქონება;

საკუთრების უფლება წარმოშობილია სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთის პირობებიანი აუქციონის ფორმით პრივატიზებისას ნასყიდობის ხელშეკრულებით;

ქ.ა.ის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთი მდებარეობს მოსარჩელე ნ.მ.ის საკუთრებაში არსებული შენობა-ნაგებობის ფასადის წინ. ნაკვეთი განთავსებულია უშუალოდ ნ.მ.ის პირველ სართულთან დამაკავშირებელი კიბეების მომიჯნავედ და მდებარეობს მოსარჩელის სახლსა და ქუჩას შორის;

საჯარო რეესტრში ნ.მ.ის საკუთრების უფლება დარეგისტრირდა 2011 წლის 30 მარტს, ქ.ა.მა კი, მიწის ნაკვეთი შეიძინა 2012 წლის 5 მარტს;

მოპასუხის მიერ საკუთრების შეძენის მომენტისათვის შენობის პირველ სართულზე ფუნქციონირებდა ტოტალიზატორი, სადაც მომხმარებელი ხვდებოდა იმ ტერიტორიის გავლით, რომელიც მოპასუხემ შეიძინა აუქციონის გზით;

დამოუკიდებელ ექსპერტ დ.რ.ის დასკვნის შესაბამისად, ქ.მარნეულში, ..... არსებული ნ.მ.ის კუთვნილი სახლის პირველი სართულის (არასაცხოვრებელი) ფართის გამოყენება შეუძლებელია, თუ არ მოხდა მასთან დაკავშირება ფასადის (ქუჩის) მხრიდან არსებული გზით, რისთვისაც უნდა განხორციელდეს ფართთან დაკავშირება უშუალოდ ქ.ა.ის კუთვნილი ნაკვეთის გავლით, რომელიც ფაქტობრივად წარმოადგენს და უნდა წარმოადგენდეს დოკუმენტალურადაც სახლის მიმდებარე ეზოს ან თავისუფალ (სახელმწიფოს კუთვნილ) მიწის ფართს;

აღნიშნული გარემოების საპირისპიროდ, მოპასუხე ქ.ა.მა წარმოადგინა სსიპ ლ.ს. სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ექსპერტიზის დასკვნა, რომლის მიხედვითაც, მოქალაქე ნ.მ.ის საკუთრებაში არსებულ ნაკვეთზე განთავსებული შენობის პირველ სართულზე მდებარე ტოტალიზატორისათვის შესაძლებელია დამატებითი ალტერნატიული შესასვლელის მოწყობა ჩრდილოეთის ფასადის მხრიდან არსებულ კედელში ღიობის გამოჭრით. კედელში ღიობის ზუსტი მდებარეობა და ზომები, მოწყობის წესი, კედლის გამაგრებისათვის საჭირო ჩასატარებელი სამშენებლო სამუშაოების ჩამონათვალი და თანმიმდევრობა ასახული უნდა იქნას წინასწარ, სათანადოდ დამუშავებულ პროექტში;

დამატებით ალტერნატიული შესასვლელის მოწყობასთან დაკავშირებით, მოსარჩელემ წარადგინა დამოუკიდებელი ექსპერტიზის დასკვნა, რომლის მიხედვითაც, დღეის მდგომარეობით, ნ.მ.ის საკუთრებაში არსებულ ნაკვეთზე მდებარე შენობის პირველ სართულზე განთავსებული ტოტალიზატორის შესასვლელს, რომ გაუკეთდეს ალტერნატიული დამატებითი შესასვლელი ჩრდილოეთის მხრის კედელზე ღიობის გამოჭრით, ან ტოტალიზატორის უკანა კედელზე იმავე ღობის გამოჭრით, დაუშვებელია, რადგან, როგორც კვლევით ნაწილშია აღნიშნული, მან შესაძლებელია, გამოიწვიოს შენობის რღვევა. კედლებში ღიობების გამოჭრა შესაძლებელია მას შემდეგ, როცა აღნიშნულ შენობას ჩაუტარდება ფუნდამენტის გამაგრებით, სამშენებლო-სამონტაჟო და სარემონტო სამუშაოები, რომელთა სავარაუდო სახარჯთაღრიცხვო ღირებულებამ შეიძლება შეადგინოს 24 533 ლარი.

პალატამ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე და მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნების და ახსნა-განმარტებების შესაბამისად დადგენილად მიიჩნია, რომ ნ.მ.ის საკუთრებაში არსებულ შენობა-ნაგებობაში განთავსებულ კომერციულ ფართს - ტოტალიზატორს, მისასვლელი სხვა გზა, ისე რომ პირმა არ გადაკვეთოს მოპასუხის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთი, არ გააჩნია. მართალია, ექსპერტიზის დასკვნით დგინდებოდა, რომ შესასვლელი შეიძლება გაკეთდეს ჩრდილოეთის ფასადის მხრიდან არსებულ კედელში ღიობის გამოჭრით, თუმცა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი დასკვნის მიხედვით ასევე დგინდებოდა, რომ ამ სახით ღიობის გამოჭრამ შეიძლება გამოიწვიოს შენობის რღვევა. ფუნდამენტის გამაგრებითი სამუშაოები კი, რაც შენობის რღვევის თავიდან ასაცილებლად უნდა ჩატარდეს, დაკავშირებული იყო შეუსაბამოდ დიდ ხარჯებთან.

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილით და აღნიშნა, რომ კანონით ან ხელშეკრულებით დადგენილ შემთხვევაში, მესაკუთრეს შეიძლება შეეზღუდოს ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნის უფლება და დაეკისროს თმენის იმგვარი ვალდებულება, რაც სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლის პირველი ნაწილითაა გათვალისწინებული,

სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებაზე (№ას-744-801-2011, 13 ოქტომბერი, 2011 წელი) და აღნიშნა, რომ

ზემოთმითითებული ნორმა ითვალისწინებს არა მარტო ისეთ შემთხვევებს, როდესაც საერთოდ არ არსებობს კავშირი, არამედ იმ შემთხვევებსაც, როდესაც არ არსებობს მიწის ნაკვეთის ჯეროვანი გამოყენებისათვის, კონკრეტულ შემთხვევაში, საჯარო გზებთან აუცილებელი კავშირი. ამ შემთხვევაში გამოკვლეულ უნდა იქნეს ყველა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომელიც მიუთითებს მიწის ნაკვეთის ჯეროვან გამოყენებაზე. ის ფაქტი, რომ ნ.მ.ის საკუთრებაში არსებულ ნაკვეთზე მდებარე შენობის პირველ სართულზე განთავსებულ ტოტალიზატორს შესაძლებელია გაუკეთდეს ალტერნატიული დამატებითი შესასვლელი ჩრდილოეთის მხრის კედელზე ღიობის გამოჭრით, თავისთავად არ გამორიცხავს მოპასუხის საკუთრებაში არსებული ნაკვეთიდან საჯარო გზასთან დაკავშირების აუცილებლობას. მით უფრო მაშინ, როდესაც ჩრდილოეთის ფასადის მხრიდან დამატებითი შესასვლელის მოწყობა საფრთხის შემცველია და ამასთანავე დაკავშირებულია შეუსაბამოდ დიდ ხარჯებთან.

პალატის შეფასებით, მოცემულ შემთხვევაში, დგინდებოდა მოპასუხის საკუთრების უფლების აუცილებელი გზით დატვირთვის კანონით გათვალისწინებული წინაპირობები, ვინაიდან საჯარო გზასთან კავშირის არარსებობით მოსარჩელეს ერთმეოდა მის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ჯეროვანი გამოყენების შესაძლებლობა.

არ იქნა გაზიარებული აპელანტის განმარტება, რომ აუცილებელი გზით იმგვარი სახით დატოვება, როგორც ეს პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა, უზღუდავდა მოსარჩელეს ფართის კომერციული მიზნებისათვის გამოყენების შესაძლებლობას. ამ თვალსაზრისით სასამართლომ განმარტა, რომ აუცილებელი გზით მიწის ნაკვეთის დატვირთვისას, მესაკუთრის უფლების დაცვის ინტერესებიდან გამომდინარე, უნდა გამოირიცხოს აუცილებელი გზით დატვირთული მიწის ნაკვეთის მესაკუთრის ზედმეტად დავალდებულება და ამავდროულად, სხვა მესაკუთრისათვის ნაკლებად ზიანის მომტანი გზის არსებობა.

დადგენილი იყო, რომ კომერციულ ფართს, ფასადის მხრიდან გააჩნია კიბის ბაქანი, რომელიც მოსარჩელის საკუთრებაშია. ფასადის მხრიდან შენობაზე დატანილია ორი კარი, შესასვლელი და გამოსასვლელი. საქმეში წარმოდგენილი ნახაზის მიხედვით, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი აუცილებელი გზა, რომლის სიგანე შეადგენს 1,5 მეტრს, ხოლო სიგრძე 4 მეტრს, საერთო ფართით 6 კვ.მ, საშუალებას აძლევს ნებისმიერ პირს ეზოს მხრიდან ფეხის სავალი გზით შეუფერხებლად მოხვდეს კიბის ბაქანზე. აღნიშნული კი, თავის მხრივ, საშუალებას აძლევს ნ.მ.ს შეუფერხებლად ისარგებლოს მისი კუთვნილი კომერციული ფართით დანიშნულებისამებრ, ისე რომ არ შელახოს მეზობელი მიწის ნაკვეთის მესაკუთრის კანონიერი ინტერესებიც.

პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ ქ.ა.ს პირველი ინსტანციის სასამართლოში შეგებებული სარჩელი, კომპენსაციის მოთხოვნის თაობაზე, წარდგენილი არ ჰქონია. სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 201-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, მე-2 ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტზე, 188-ე მუხლზე, სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლზე და განმარტა, რომ აუცილებელი გზის არსებობით გამოწვეული თმენის ვალდებულება უსასყიდლო არ არის და მეზობელი მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს საკუთრების უფლების შეზღუდვის ხარისხის თანაზომიერი კომპენსაციის მოთხოვნის უფლება აქვს. განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხე მხოლოდ შეპასუხებით შემოიფარგლა და მას შეგებებული სარჩელი კომპენსაციის მოთხოვნით არ აღუძრავს, შესაბამისად, სააპელაციო პალატა მოკლებული იყო სამართლებრივ საფუძველს ემსჯელა ქ.ა.ის სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნაზე, რომელიც ეხებოდა კომპენსაციის დაწესებას აუცილებელი გზით სარგებლობისათვის.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ.მ.მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

რაიონული სასამართლოს მიერ ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ნ.მ.ის სასარჩელო მოთხოვნა და მას მიეცა მოპასუხე ქ.ა.ის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე აუცილებელი გზით სარგებლობის უფლება, რომლის სიგანე შეადგენს 1.5 მეტრს, ხოლო სიგრძე 4 მეტრს, საერთო ფართი _ 6 კვ. მეტრს. სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ ნ.მ. 2011 წლიდან ფლობდა უძრავ ქონებას _ 137 კვ.მ მიწის ნეკვეთს და მასზედ განთავსებულ შენობა-ნაგებობებს. შენობის პირველი სართული წარმოადგენს კომერციულ ფართს. კასატორი კი, ფაქტობრივად ვერ სარგებლობს მისი საკუთრებით, რადგან ქ.ა. მას შეგნებულად უზღუდავს უფლებებს, მან ასევე შეგნებულად შეიძინა სადავო უძრავი ქონება აუქციონზე, რის შედეგადაც ნ.მ.ის კომერციულმა ფართმა ფაქტიურად დაკარგა მნიშვნელობა.

სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ თუ მიწის ნაკვეთს არ აქვს ჯეროვანი გამოყენებისთვის აუცილებელი კავშირი საჯარო გზასთან ელექტრო, ნავთობის, გაზის და წყალმომარაგების ქსელთან, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია მეზობელს მოსთხოვოს, რომ მან ითმინოს მისი მიწის ნაკვეთის გამოყენება ამგვარი აუცილებელი კავშირის უზრუნველსაყოფად. სასამართლომ დაადგინა, რომ კასატორის კუთვნილ შენობა-ნაგებობას ამ ეტაპზე აქვს მხოლოდ ერთი მისასვლელი გზა .... ქუჩიდან, რომელიც გადის მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე და გამომდინარე იქედან, რომ ნ.მ.ის საკუთრებაში არსებულ ტოტალიზატორს აქვს კომერციული დანიშნულება, მას უნდა გააჩნდეს ჯეროვანი გამოყენებისთვის აუცილებელი კავშირი საჯარო გზასთან, რაც მოიცავს შენობაში შესასვლელ და გამოსასვლელ კარს. უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკის თანახმად, ჯეროვანი გამოყენებისთვის აუცილებელ კავშირში არ იგულისხმება ბილიკი ან არასაავტომობილო გზა. აღნიშნული გულისხმობს მიწის ნაკვეთთან ჯეროვან მისასვლელს, რომელიც სულ მცირე უზრუნველყოფს ნაკვეთის დანიშნულებისამებრ გამოყენებას, ასევე გადაუდებელი დანიშნულების სამსახურების ადგილამდე მიღწევას, რაც 6 კვ. მეტრი ფართში შეუძლებელია. ნ.მ.ის მიერ თავდაპირველ სარჩელში მოთხოვნილი 15 კვ.მ არის ის მინიმალური ფართი, რომელიც ნაწილობრივ მაინც დააკმაყოფილებს კასატორის მოთხოვნას და შესაძლებელს გახდის გამოიყენოს მისი საკუთრება დანიშნულებისამებრ.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 16 თებერვლის განჩინებით ნ.მ.ის საკასაციო საჩივარი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლითა და ამავე კოდექსის 391-ე მუხის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად მიღებულ იქნა წარმოებაში.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ნ.მ.ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო პალატა დამატებით განმარტავს შემდეგს:

გასაჩივრებული განჩინებით ნ.მ.ს სარჩელის სრულად დაკმაყოფილებაზე უარი ძირითადად იმ საფუძვლით ეთქვა, რომ რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოპასუხის კუთვნილი მიწის ნაკვეთით აუცილებელ გზასთან დასაკავშირებლად ნებადართული ფართი საკმარისი იყო აუცილებელი გზის ფუნქციის შესასრულებლად.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებაში არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

მართალია, კასატორი მიუთითებს, რომ სასამართლოს მიერ ნებადართული ოდენობის გზა არ შეიძლება მიჩნეულ იქნას აუცილებელ გზად, ვინაიდან შეუძლებელია გადაუდებელი დანიშნულების სამსახურების ადგილამდე მისვლა, ასევე აღნიშნავს, რომ სარჩელის სრულად დაუკმაყოფილებლობის შემთხვევაში, მისი კუთვნილი კომერციული ფართი დაკარგავს ფუნქციურ დანიშნულებას, თუმცა ამ კუთხით გასათვალისწინებელია, რომ ნ.მ.თვის ნებადართული გზის სიგანე 1,5 მეტრია, სიგრძე _ 4 მეტრი, ხოლო საერთო ფართი _ 6 კვ. მეტრი. კასატორს სასამართლოსათვის არ შემოუთავაზებია იმგვარი დასაბუთებული მტკიცება, რაც მითითებული პარამეტრების გზის აუცილებლ გზად გამოყენებას გამორიცხავდა.

საკასაციო პალატა მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლზე, რომლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ მიწის ნაკვეთს არა აქვს ჯეროვანი გამოყენებისათვის აუცილებელი კავშირი საჯარო გზებთან, ელექტრო, ნავთობის, გაზისა და წყალმომარაგების ქსელთან, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია მეზობელს მოსთხოვოს, რომ მან ითმინოს მისი მიწის ნაკვეთის გამოყენება ამგვარი აუცილებელი კავშირის უზრუნველსაყოფად. იმ მეზობლებს, რომელთა ნაკვეთზედაც გადის აუცილებელი გზა ან გაყვანილობა, უნდა მიეცეთ შესაბამისი კომპენსაცია, რომელიც, მხარეთა შეთანხმებით, შეიძლება ერთჯერადი გადახდით გამოიხატოს.

დასახელებული ნორმით წესრიგდება სამეზობლო თმენის ვალდებულება, რაც წარმოადგენს საკუთრების კანონისმიერი ბოჭვის სამართლებრივ მექანიზმს. ამ ნორმით გათვალისწინებული ბოჭვის უფლების ამ ხარისხით გამოყენება განპირობებული უნდა იყოს ისეთი ობიექტური ფაქტორებით, რომლის არსებობის შემთხვევაში პრაქტიკულად შეუძლებელია მესაკუთრის მიერ თავის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ჯეროვანი გამოყენება მეზობელი მიწის ნაკვეთით სარგებლობის გარეშე. მიწის ნაკვეთის ჯეროვანი გამოყენება ნიშნავს საჯარო გზებთან, ელექტრო, ნავთობის, გაზისა და წყალმომარაგების ქსელთან აუცილებელი კავშირის არსებობას. ამ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ამ კავშირის არსებობა არ არის დამოკიდებული სუბიექტურ მიზანშეწონილობასა და არჩევანზე, არამედ ობიექტურად არსებულ ისეთ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომლებიც უთითებენ აუცილებელ, უალტერნატივო კავშირზე საჯარო გზებთან და ა.შ.

სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევა კანონისმიერი ბოჭვის ამსახველ ისეთ დანაწესს წარმოადგენს, როდესაც მხოლოდ აუცილებლობა, ობიექტური გარემოება (სხვა გზის არარსებობა, რაც ნივთის ჯეროვანი გამოყენების საშუალებას არ იძლევა და ამით ნივთის დანიშნულებისამებრ გამოყენების შესაძლებლობა მცირდება ან საერთოდ იკარგება) წარმოშობს სხვისი ნივთით სარგებლობის უალტერნატივო წინაპირობას. სხვისი საკუთრებით სარგებლობის უფლების მხოლოდ ამგვარ შემთხვევებში დადგენა განპირობებულია საქართველოს კონსტიტუციითა და სამოქალაქო კოდექსით აღიარებული საკუთრების უფლების თავისუფლებით, რომლის შეზღუდვა დაშვებულია მხოლოდ აუცილებელი ბოჭვის ფარგლებში (იხ. სუსგ-ებები №ას-102-100-2011, 24 მაისი, 2011 წელი; №ას-70-68-2014, 6 აპრილი, 2015 წელი).

გარდა ზემოაღნიშნულისა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ამდენად, საკასაციო პალატა არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ნ.მ.ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მითითებული ნორმიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ნ.ქ.ის მიერ 2015 წლის 28 იანვრის N1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ნ.მ.ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ ნ.მ.ს (პ/N....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ნ.ქ.ის მიერ 2015 წლის 28 იანვრის N1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური