საქართველოს უზენაესი სასამართლო

განჩინება

საქართველოს სახელით

22 მაისი 2015 წელი

№ას-185-172-2015 თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ა.ა.-ი

მოწინააღმდეგე მხარე – გ.ს.-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 17 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – აუცილებელი გზის დადგენა და ამ მიზნით სხვენში ასასვლელი ღიობის პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა ა.ა.-მა მოპასუხეების გ.ს.-ისა და ბმა „ს.უ.-ის“ მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა:

1. 2012 წლის 22 მარტს ნოტარიუს ნ.შ.-ის მიერ დამოწმებული ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა „ს.უ.-ის“ წევრთა კრების ოქმის ბათილად ცნობა, რომლითაც მოპასუხე გ.ს.-ს დაუდასტურდა ქ.თბილისში, გ.ა.-ის ქ.N..-ში მდებარე მრავალბინიან სახლში განთავსებული სხვენის ნაწილის – 152.2კვ.მ. ფართის საკუთრად მფლობელობის ფაქტი;

2. ქ.თბილისში, გ.ა.-ის ქ.N..-ში მრავალბინიანი სახლის სხვენში განთავსებული, ა.ა.-ის საკუთრებად რეგისტრირებული 127.93კვ.მ ფართით ჩვეულებრივი სარგებლობის მიზნით, ამავე სახლში განთავსებული და გ.ს.-ის საკუთრებად რეგისტრირებული 1...კვ.მ ფართის ნაწილში – ჰოლში აუცილებელი გზით სარგებლობის უფლების დადგენა;

3. გ.ს.-ისათვის ქ.თბილისში, გ.ა.-ის ქ.N...-ში მდებარე მრავალბინიან საცხოვრებელ სახლში მის სახელზე რეგისტრირებული ჰოლის პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის, კერძოდ, ა.ა.-ის კუთვნილ სხვენში ასასვლელი ღიობის ამოქოლვამდე არსებული მდგომარეობის აღდგენის დავალება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 10 მარტის გადაწყვეტილებით:

1. ა.ა.-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;

2. ბათილად იქნა ცნობილი ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა „ს.უ.-ის“ წევრთა კრების ოქმი, რომლითაც გ.ს.-ს დაუდასტურდა ქ.თბილისში, გ. აბესაძის ქ.N ...-ში მდებარე სახლის სხვენიდან 152.2კვ.მ ფართის საკუთრების ფაქტი;

3. ა.ა.-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა აუცილებელი გზის დადგენისა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის შესახებ მოთხოვნის ნაწილში.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 17 დეკემბრის განჩინებით:

1. ა.ა.-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა;

2. უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

აღსრულების ეროვნული ბიუროს თბილისის სააღსრულებო ბიუროს 2009 წლის 9 ნოემბრის N...განკარგულების თანახმად, შ. ბ.-ის სახელზე რიცხული, ქ.თბილისში, გ.ა.-ის ქ. N....-ში მდებარე იპოთეკით დატვირთული სხვენის (ფართი – 127.93კვ.მ.; საკადასტრო კოდი – N...) მესაკუთრე 2009 წლის 3 ნოემბერს პირველ იძულებით საჯარო აუქციონზე გახდა ა.ა.-ი.

უძრავი ნივთი 2009 წლის 26 ნოემბრიდან სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში რეგისტრირებული იყო ა.ა.-ის საკუთრებად.

ქ.თბილისში, გ.ა.-ის ქ. N....-ში მდებარე მრავალბინიან სახლში განთავსებული 1...კვ.მ ფართი (საკადასტრო კოდი ...) 2010 წლის 11 ნოემბრის უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, 2010 წლის 17 ნოემბერს სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში დარეგისტრირდა გ.ს.-ის საკუთრებად. 20... წლის 6 და 15 თებერვალს საჯარო რეესტრს განცხადებებით მიმართეს გ.ს.-მა და მისმა წარმომადგენელმა გ. მ.-ძემ. მათ მოითხოვეს უძრავ ნივთზე რეგისტრირებულ უფლებაში ცვლილების რეგისტრაცია. ამ განცხადებების საფუძველზე, 20... წლის 15 თებერვალს სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურმა მიიღო გადაწყვეტილებაN..., რომლითაც გათვალისწინებულ იქნა მარეგისტრირებელი ორგანოსთვის წარდგენილი შიდა აზომვითი ნახაზი და 1...კვ.მ-ის ნაცვლად, გ.ს.-ი დარეგისტრირდა ამავე საკადასტრო კოდის მქონე 117.92კვ.მ ფართის მესაკუთრედ.

მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა გ.ს.-ის საკუთრებაში არსებული ჰოლის (ფოლში არსებული ა.ა.-ის საკუთრებაში არსებული სხვენის) პირვანდელი მდგომარეობის (ამოქოლვამდე არსებული მდგომარეობის) აღდგენა იმ სახით, რომ მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ სხვენში აღდგენილიყო სხვენში ასასვლელი კიბე.

ადგილზე დათვალიერების შედეგად გაირკვა, რომ საერთო სარგებლობის ფართში, სადარბაზოში, არსებობდა სხვენთან დასაკავშირებელი ღიობი (ლუკი). ასევე, დადგინდა, რომ ჰოლი, სადაც მოსარჩელე ასასვლელი კიბის მოწყობას მოითხოვდა, წარმოადგენდა მოპასუხის საკუთრებას და კარის ღიობით იზოლირებული იყო სადარბაზოს ფართისგან.

მოსარჩელემ წარადგინა შენობის მეორე სართულის საინვენტარიზაციო გეგმა, სადაც დატანილი იყო მეორე სართულზე ასასვლელი კიბის უჯრედი. რაც შეეხებოდა სადავო კიბის უჯრედს, ასეთი რამ საინვენტარიზაციო გეგმაზე არ იყო დატანილი. გარდა ამისა, წარდგენილი იყო სხვენის სართულის შიდა აზომვითი ნახაზი 2008 წლის 27 აგვისტოს მდგომარეობით (ა.ა.-ის მიერ სხვენის შეძენამდე), საიდანაც დგინდებოდა, რომ სხვენთან დასაკავშირებლად სადარბაზოში არსებობდა ასასვლელი ლუკი, ხოლო კიბის უჯრედი, რომელიც მოსარჩელის განმარტებით მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ ჰოლში მდებარეობდა, მასზე დატანილი არ იყო.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებები, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს; ამ გარემოებების დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით; საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით.

მოცემულ შემთხვევაში, აპელანტი ა.ა.-ი აპელირებდა მოპასუხის განმარტებაზე იმის შესახებ, რომ მან ბინაში ჩატარებული სარემონტო სამუშაოების შედეგად გააუქმა სხვენთან დამაკავშირებელი კიბის უჯრედი. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა უნდა განხორციელებულიყო საინვენტარიზაციო გეგმის შესაბამისად. კონკრეტულ შემთხვევაში, საინვენტარიზაციო გეგმით არ დგინდებოდა სხვენთან დამაკავშირებელი კიბის უჯრედის არსებობის ფაქტი. სხვენთან დასაკავშირებლად კიბის უჯრედის საკუთარ ფართში მოწყობა, შესაძლოა, შეესაბამებოდა იმ დროისათვის მესაკუთრის ინტერებებს, თუმცა, როდესაც სადავო იყო პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა, მისი დაკმაყოფილების წინაპირობას წარმოადგენდა იმ ფაქტობრივი გარემოების არსებობა, რომ კიბის უჯრედი განკუთვნილი იყო საერთო სარგებლობისათვის. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება, შესაძლოა, დადგენილიყო საინვენტარიზაციო გეგმით, რომელზეც სადავო ფართში სადავო კიბის უჯრედის არსებობა არ დგინდებოდა. აქედან გამომდინარე, მოპასუხეს სრული უფლება გააჩნდა მოეშალა კიბის უჯრედი, მით უფრო, რომ სხვენი, რომელთან დასაკავშირებლადაც იგი გამოიყენებოდა, მოსარჩელის საკუთრებაში იყო. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია მოთხოვნა პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის შესახებ.

ამავდროულად, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის მიხედვით, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას.

მოსარჩელის მოთხოვნას, ასევე, წარმოადგენდა, სხვენთან დასაკავშირებლად მოპასუხის საკუთრებაში არსებული ფართით სარგებლობის უფლების მოპოვება. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, არ არსებობდა იმის კანონისმიერი ვალდებულება, რომ მოპასუხეს თავისი საკუთრებიდან უზრუნველეყო მოსარჩელის მიერ სხვენით სარგებლობა. საცხოვრებელი შენობების სამშენებლო ნორმებისა და წესების განმარტებათა მიხედვით, სხვენი წარმოადგენს დაფარვის (სახურავის) ზედაპირის მოცულობას გარეთა კედლებსა და ზედა სართულის სახურავს შორის. სხვენი არის დამხმარე სამეორნეო სათავსი და შესაბამისად, არ გამოიყენება იმ დანიშნულებით, რაც საცხოვრებელ სახლს გააჩნია. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელე უფლებამოსილი იყო უარი ეთქვა მის საკუთრებაში არსებულ ფართში მოპასუხის დაშვებაზე, ვინაიდან, სხვენის დანიშნულებით გამოყენების უზრუნველსაყოფად საერთო სარგებლობის ფართში ლუკი იყო დატანილი.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ა.ა.-მა.

საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რამდენადაც საკუთრება გულისხმობს ფლობის, სარგებლობისა და განკარგვის შესაძლებლობას და კანონმდებლობა არ განასხვავებს ამ უფლებების გამოყენებას საკუთრებაში არსებული ნივთის დანიშნულების მიხედვით. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ არ დასტურდება კიბის არსებობის ფაქტი, თუმცა ყურადღება არ გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ სხვენი მოწყობილია საცხოვრებლად, ხოლო ფართისთვის ასეთი ფორმის მიცემა, აუცილებელი საყოფაცხოვრებო ნივთების ატანა და სარემონტო სამუშაოების ჩატარება, არსებული ღიობის საშუალებით შეუძლებელია;

პირველი ინსტანციის სასამართლომ ბათილად ცნო კრების ოქმი, რომლის საფუძველზეც რეგისტრაცია მოხდა. ე.წ. ჰოლი წარმოადგენს ამხანაგობის საერთო საკუთრებას, გაყალბებული კრების ოქმის საფუძველზე განხორციელებული რეგისტრაცია ნამდვილი არ არის და მისი გაუქმებაც უნდა მოხდეს. პრობლემას წარმოადგენს ის ფაქტი, რომ ჰოლი უკვე გახდა გ.ს.-ის საკუთრებაში არსებული ფართის შემადგენელი ნაწილი და რეგისტრაციის გარეშეც მის საკუთრებად მიიჩნევა, თუმცა აქ გასათვალისწინებელია 180-ე მუხლის მე-2 ნაწილის დანაწესი – აუცილებელი გზის ან გაყვანილობის თმენის ვალდებულება არ წარმოიშობა, თუკი მიწის ნაკვეთის უკვე არსებული დაკავშირება მესაკუთრის თვითნებური მოქმედებით გაუქმდა;

სასამართლომ აღიარა, რომ ფართის მიერთება კანონდარღვევით განხორციელდა, მაგრამ ამავე დროს ადასტურებს, რომ ხსენებული ტერიტორია მაინც წარმოადგენს გ.ს.-ის საკუთრებაში არსებული ფართის არსებით შემადგენელ ნაწილს და შესაბამისად, მის საკუთრებას. სამოქალაქო კოდექსის 150-ე მუხლი იცნობს არსებითი შემადგენელი ნაწილის ცნებას. ამ მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ნივთის შემადგენელი ნაწილი, რომლის გამოცალკევებაც შეუძლებელია მთლიანი ნივთის ან მისი ნაწილის განადგურების ანდა მათი დანიშნულების მოსპობის გარეშე, ცალკე უფლების ობიექტად შეიძლება იყოს მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში. ეს დანაწესი არ გულისხმობს, რომ არსებითი შემადგენელი ნაწილის გამოცალკევება კანონით დაუშვებელია. მოსარჩელე არ ითხოვს მთელი ნივთის დაზიანებას ან გ.ს.-ის საკუთრებისადმი რაიმე ზიანის მიყენებას, იგი ცდილობს დაიცვას საკუთარი უფლებები, დაუბრკოლებლად მივიდეს, ისარგებლოს, გამოიყენოს და განკარგოს თავისი საკუთრება. მოპასუხეს მოეთხოვება მხოლოდ ამ დაბრკოლების აღმოფხვრა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ა.ა.-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ა.ა.-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ამ ნორმის გამოყენების წინაპირობა არ არსებობს, ვინაიდან საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 23 თებერვლის განჩინებით კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ საფუძველზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ა.ა.-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე