საქმე №ას-203-190-2015 7 მაისი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – რ.ღ. (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – კ.ლ. (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 24 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება

დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

კ.ლ.მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში რ.ღ.ის მიმართ მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული, ქ.თბილისში, .... ბინის გამოთხოვისა და მოსარჩელისათვის გადაცემის მოთხოვნით.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 21 მაისის გადაწყვეტილებით კ.ლ.ს სარჩელი დაკმაყოფილდა, რ.ღ.ის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა ქ.თბილისში, ....ბინა და მოსარჩელეს გადაეცა თავისუფალ მდგომარეობაში, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 24 დეკემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, წინამდებარე სარჩელის საგანი უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვაა და დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობა გააჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებების დადგენას: ა) არის თუ არა მოსარჩელე ნივთის მესაკუთრე, ბ) ფლობს თუ არა მოპასუხე მოსარჩელის კუთვნილ ნივთს და გააჩნია თუ არა მოპასუხის მფლობელობას რაიმე საფუძველი.

რ.ღ.ს შეგებებული სარჩელი 30.05.2013წ. ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნით აღძრული არა აქვს, რის გამოც სააპელაციო სასამართლო ვერ იმსჯელებდა საკუთრების უფლების წარმოშობის ნამდვილობის საკითხზე.

ქ.თბილისში, ... ბინა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში საკუთრების უფლებით აღრიცხული იყო კ.ლ.ს სახელზე. უძრავ ნივთზე კ.ლ.ს საკუთრების უფლება წარმოშობილი იყო მას და რ.ღ.ს შორის 30.05.2013წ. გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე, რომლის თანახმადაც გამყიდველმა _ რ.ღ.მ მყიდველ კ.ლ.ს მიჰყიდა უძრავი ქონება 2013 წლის 31 ივლისამდე გამოსყიდვის უფლებით.

უძრავ ქონებაზე კ.ლ.ს საკუთრების უფლება რეესტრში რეგისტრირებულია 07.08.2013 წელს. კ.ლ.ს სახელზე რიცხული უძრავი უძრავი ნივთი რ.ღ.ის მფლობელობაშია. მოპასუხემ სასამართლოს ვერ წარუდგინა სადავო ფართის ფლობის სამართლებრივი საფუძვლის დამადასტურებელი მტკიცებულება.

სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით და განმარტა, რომ აღნიშნული ნორმის გამოყენებისათვის აუცილებელია შემდეგი საფუძვლების არსებობა: მოსარჩელე უნდა იყოს ნივთის მესაკუთრე, მოპასუხე - ნივთის მფლობელი და მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება. იმ შემთხვევაში, თუ დადგინდება სამივე გარემოების არსებობა, სარჩელი საფუძვლიანია.

პალატის განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოსარჩელის სახელზე სადავო ბინაზე რეგისტრირებული ჩანაწერი მისი საკუთრების უფლების თაობაზე გაუქმებული არ ყოფილა, ამდენად, საჯარო რეესტრის ჩანაწერის უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციის პრინციპიდან გამომდინარე, მოსარჩელე მიიჩნეოდა სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრედ. მესაკუთრე ითხოვდა ბინის მოპასუხის მფლობელობიდან გამოთხოვას, შესაბამისად, არსებობდა სავინდიკაციო სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის საჭირო ფაქტობრივი შემადგენლობა.

სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო პროცესი აგებულია რა შეჯიბრებითობის პრინციპზე, მხარეებს უფლებებთან ერთად აკისრებს თავისივე ინტერესებისათვის აუცილებელ საპროცესო მოვალეობებს, რომელთა შეუსრულებლობა იწვევს ამავე მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს. ეს დანაწესი განმტკიცებულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით. აპელანტმა ვერ შეძლო დაემტკიცებინა, რომ მას გააჩნია სადავო ფართის ფლობის სამართლებრივი საფუძველი.

მოცემულ შემთხვევაში, არსებობდა ნივთზე მფლობელობის შეწყვეტის სამოქალაქო კოდექსის 168-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძველი, რადგანაც მოპასუხეს არ ჰქონდა სადავო უძრავი ნივთის ფლობის სამართლებრივი საფუძველი.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა რ.ღ.მ, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლომ სწორად იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლით და მართებულად განმარტა იგი, თუმცა არასწორად დააკმაყოფილა მოსარჩელის მოთხოვნა. მიუხედავად გამოსყიდვის უფლებით ხელშეკრულების დადებისა, კასატორი სიტყვიერად მოელაპარაკა კრედიტორს, რომ ყოველთვიურად გადაუხდიდა თანხას, შესაბამისად, შეწყდებოდა ხელშეკრულებაც. ის გარემოება, რომ კასატორს ვალის გადახდა დაწყებული ჰქონდა, დასტურდება პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილი გადახდის ქვითრით და თვით მხარის აღიარებით. სასამართლომ არასწორად ჩათვალა, რომ მოპასუხეს მტკიცებულებები არ წარუდგენია, შესაბამისად, მან შეფასება არ მისცა მხარის აღიარებას. სწორედ ამ აღიარებით დასტურდება მხარეთა შორის თანხის გადახდაზე და არა ბინის მისაკუთრებაზე შეთანხმების არსებობა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 6 მარტის განჩინებით რ.ღ.ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლითა და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა რ.ღ.ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო პალატა დამატებით განმარტავს შემდეგს:

გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება ემყარება ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილების სავალდებულო წინაპირობების არსებობას, ამასთანავე, სასამართლოს განმარტებით, შეგებებული სარჩელის არარსებობის პირობებში, სადავო ქონებაზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების წარმოშობის კანონიერებას სასამართლო ვერ შეამოწმებდა.

წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით რ.ღღ განჩინების გაუქმებას იმ საფუძვლით მოითხოვს, რომ მხარეთა შორის არსებობდა ზეპირი შეთანხმება ვალის ნაწილ-ნაწილ დაბრუნების თაობაზე და მხარეთა შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ნაწილში იგი მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლით გათვალისწინებულ წინაპირობებზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებაში არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული განჩინებით პალატამ მართებულად არ იმსჯელა მოსარჩელის საკუთრების უფლების წარმოშობის მართლზომიერებაზე, რადგანაც რ.ღ.ს ამ ნაწილში შეგებებული სარჩელი არ აღუძრავს, თავის მხრივ, სასამართლომ არსებითად სწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 170-172-ე მუხლები და სასამართლოს მსჯელობა ამ კუთხით არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკისაგან. დამკვიდრებული სასამართლო პრაქტიკის თანახმად, „ვინდიკაციური სარჩელის აღძვრისას უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: მოსარჩელე უნდა იყოს ნივთის მესაკუთრე; მოპასუხე უნდა იყოს მოსარჩელის კუთვნილი ნივთის მფლობელი და მას არ უნდა გააჩნდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება, თუმცა საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების წესზე და აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, ხოლო ამავე კოდექსის 103-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები.

მოხმობილი ნორმების ანალიზით დასტურდება, რომ სადავოდ მიჩნეული უფლების კანონიერება უნდა დამტკიცდეს. დარღვეული უფლების დაცვა მხარეს კონკრეტულ ფაქტებზე დაყრდნობით შეუძლია და ამ ფაქტების მითითება მხარის მოვალეობაა. საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტები, რომელიც სადავოა, დამტკიცებას საჭიროებს, ხოლო ფაქტების დამტკიცების ტვირთი ფაქტების მიმთითებელ მხარეებს ეკისრებათ. გამონაკლისს წარმოადგენს მატერიალური სამართლით გათვალისწინებული შემთხვევა, როდესაც ფაქტების დამტკიცების ტვირთი ამა თუ იმ ნორმით განსხვავებულადაა მოწესრიგებული.

მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის სწორად გადანაწილებას არა მარტო საპროცესო-სამართლებრივი, არამედ არსებითი მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობაც გააჩნია, ვინაიდან მხარის მიერ ამ მოვალეობის შეუსრულებლობას ან არაჯეროვნად განხორციელებას, შედეგად მოჰყვება ამავე მხარისათვის უარყოფითი, არახელსაყრელი შედეგი“ (იხ. სუსგ-ებები №ას-1326-1252-2012, 25 მარტი, 2013 წელი, № ას-1142-1071-2012, 7 მარტი, 2013 წელი).

გარდა ზემოაღნიშნულისა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მითითებული ნორმიდან გამომდინარე, პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ 2015 წლის 27 თებერვალს N1 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 300 ლარის 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. რ.ღ.ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ რ.ღ.ეს (პ/N....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს მის მიერ 2015 წლის 27 თებერვალს N1 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 300 ლარის 70% – 210 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური