საქმე №ას-226-213-2015 18 მაისი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნინო ბაქაქური, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები – ამხანაგობა „თ. მ. ს. 138“, მ. ზ.-ე, მ. ტ.-ა, ლ. ჯ.-ი (მოპასუხეები, მოსარჩელეები შეგებებული სარჩელით)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „გ. 2007“ (მოსარჩელე, მოპასუხე შეგებებული სარჩელით)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 23 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სააპელაციო საჩივრის განსახილველად დაბრუნება

დავის საგანი – ნარდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, საზღაურისა და პირგასამტეხლოს გადახდა (თავდაპირველ სარჩელში), ზედმეტად გადახდილი თანხის დაბრუნება (შეგებებულ სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

შპს „გ. 2007“-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხეების: ამხანაგობა „თ. მ. ს. 138’’-ის, მ. ზ.-ის, გ. ც.-ის, მ. ტ.-ასა და ლ. ჯ.-ის მიმართ, რომლითაც მოითხოვა, მოპასუხეებისათვის ნარდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანების - 83,945.44 ლარისა და პირგასამტეხლოს - 89,438 ლარის გადახდის დაკისრება.

სარჩელის ფაქტობრივ გარემოებად მითითებულია, რომ მხარეებს შორის 15.06.2007წ.-ს გაფორმდა ნარდობის ხელშეკრულება. მენარდემ შეასრულა გარკვეული სამუშაოები, თუმცა დამკვეთს სრულად არ აუნაზღაურებია შესრულებული სამუშაოს ღირებულება.

მოპასუხეებმა სარჩელზე წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ მოპასუხეებს დავალიანება არ გააჩნიათ. ამასთან, მიუთითეს სარჩელის ხანდაზმულობაზე.

მოპასუხეებმა ამხანაგობა „თ. მ. ს. 138“-მა, მ. ზ.-ემ, ლ. ჯ.-მა და მ. ტ.-ამ პირვანდელ სარჩელთან ერთად განსახილველად შეგებებული სარჩელი წარადგინეს, რომლითაც მოითხოვეს შპს „გ. 2007“-ს ამხანაგობა „თ. მ. ს. 138“-ის, მ. ზ.-ის, მ. ტ.-ას და ლ. ჯ.-ის სასარგებლოდ 593,401 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდის დაკისრება. ასევე, შპს „გ. 2007“-ს ამხანაგობა „თ. მ. ს. 138“-ის, მ. ზ.-ის, მ. ტ.-ასა და ლ. ჯ.-ის სასარგებლოდ 239,000 ლარის გადახდის დაკისრება.

შეგებებული სარჩელი ეფუძნება იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ შპს ,,გ. 2007’’-ს აქვს ამხანაგობისა და მისი წევრების წინაშე რამდენიმე ასეული ათასი აშშ დოლარის დავალიანება, რომელიც წარმოშობილია მხარეთა შორის არსებული ნარდობის ხელშეკრულებიდან. შპს ,,გ. 2007-მა’’ ამხანაგობა ,,თ. მ. ს. 138’’-ის დაკვეთით აწარმოა სამშენებლო სამუშაოები. აღმოჩნდა, რომ შპს ,,გ. 2007’’-ს ამხანაგობისაგან სახლის მშენებლობის საფასურად მიღებული აქვს უფრო მეტი თანხა, ვიდრე ამას ითვალისწინებდა ნარდობის ხელშეკრულება.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 12 აგვისტოს გადაწყვეტილებით: შპს „გ. 2007’’-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „თ. მ. ს. №138’’-ს, მ. ზ.-ეს, გ. ც.-ეს, მ. ტ.-ას და ლ. ჯ.-ს დაეკისრათ 83,985.44 ლარისა (მენარდის საზღაურის სახით) და 20,000 ლარის (პირგასამტეხლოს სახით) გადახდა.

ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „თ. მ. ს. 138’’-ის, მ. ზ.-ის, მ. ტ.-ასა და ლ. ჯ.-ის შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „თ. მ. ს. №138”-ის, მ. ზ.-ის, ლ. ჯ.-ისა და მ. ტ.-ას მიერ.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 23 დეკემბრის განჩინებით ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „თ. მ. ს. №138”-ის, მ. ზ.-ის, ლ. ჯ.-ისა და მ. ტ.-ას სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 12 აგვისტოს გადაწყვეტილება.

მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, რომ 2007 წლის 15 ივნისს ერთი მხრივ, ამხანაგობა ,,თ. მ. ს. 138’’-ს, როგორც ,,დამკვეთსა“ და მეორე მხრივ,შპს ,,გ. 2007’’-ს, როგორც „შემსრულებელს” შორის გაფორმდა ნარდობის ხელშეკრულება, რომლის საგანს წარმოადგენდა ქ.ქობულეთში, თ. მ. გამზირზე №138-ში მდებარე მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის სამშენებლო სამუშაოების განხორციელება.

მხარეები შეთანხმდნენ, რომ სამუშაოთა ღირებულება იყო 3,697,500 ლარი, დამატებითი ღირებულების გადასახადის ჩათვლით. ეს თანხა გაანგარიშდა 1მ2 მშენებლობის ღირებულების - 238 აშშ დოლარის ეკვივალენტით ლარში, კურსით: 1 აშშ დოლარი = 1.7 ლარს.

მხარეები ასევე შეთანხმდნენ ხარჯთაღრიცხვის შესაძლო ცვლილებებზე, რისთვისაც აუცილებელი იყო დამატებითი შეთანხმების გაფორმება (2.5 პუნქტი).

,,შემსრულებელმა” იკისრა ვალდებულება - ხელშეკრულების ხელმოწერიდან ხუთი საბანკო დღის ვადაში ,,დამკვეთისათვის” გადაერიცხა ავანსი 555,000 ლარის ოდენობით. მხარეები ასევე შეთანხმდნენ, რომ სამუშაოთა ღირებულებები, მასალებზე საბაზრო ფასების გაზრდისას შეიცვლებოდა ორმხრივი შეთანხმებით, შესაბამისი განაკვეთებით, რაც განისაზღვრა ეროვნულ ვალუტაში (დახერხილი ხის მასალა - 380 ლარი/მ3, ცემენტი - 149 ლარი/ტ, არმატურა - 1135 ლარი/ტ, საწვავი - 1.25 ლარი/ლ - დღგ-ს გარეშე).

სამუშაოს შესრულების პერიოდი განისაზღვრა 2007 წლის პირველი ივლისიდან 2008 წლის ივნისამდე.

დამკვეთის მიერ თანხის გადახდის ვადის გადაცილების შემთხვევაში, შემსრულებელს ქონდა პირგასამტეხლოს მოთხოვნის უფლება, რაც შეადგენდა გადასახდელი თანხის 0.1%-ს.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეები ფაქტობრივად შეთანხმდნენ შესრულებული სამუშაოების ანაზღაურებაზე ეროვნულ ვალუტაში (ლარში), რომლის ოდენობის გაანგარიშებისათვის ერთჯერადად განისაზღვრა ასაშენებელი 1მ2 ფართობის შენობა-ნაგებობის მშენებლობის ღირებულება 238 აშშ დოლარის ოდენობით. ხელშეკრულებითვე დადგინდა, თუ რა კურსით უნდა მომხდარიყო ანგარიშსწორება: 1 აშშ დოლარი = 1.7 ლარს. ამდენად, 1მ2 ფართობის შენობა-ნაგებობის მშენებლობის ღირებულება იყო 404.6 ლარი (238 აშშ დოლარი X 1.7 ლარზე) და ეს ღირებულება არ იყო დამოკიდებული ფულის კურსის ცვალებადობაზე.

2008 წლის 04 აპრილს ერთი მხრივ, ამხანაგობა ,,თ. მ. ს. 138’’-, როგორც ,,დამკვეთს” და შპს ,,გ. 2007’’-ს, როგორც ,,მიმწოდებელს” შორის დაიდო დამატებითი ხელშეკრულება ნასყიდობისა და მომსახურების შესახებ (ლიფტების შეძენა და მონტაჟი), რომლის საგანს წარმოადგენდა 3 ცალი 10 სართულიანი (გაჩერებიანი), 630კგ. ტევადობის ლიფტის გადაცემა და მონტაჟი, 96900 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ($ - K=1.49 ლარი, დღგ-ს ჩათვლით) გადახდის პირობით.

2008 წლის 05 ნოემბერს ამხანაგობა ,,თ. მ. ს. 138’’-ის თავმჯდომარემ წერილით მიმართა შპს ,,გ. 2007’’-ის დირექტორს, რომელსაც სთხოვა მშენებლობის შეჩერება 2008 წლის აგვისტოს ომის შედეგად ბინების გაყიდვების შემცირებისა და შექმნილი მძიმე ფინანსური მდგომარეობის გამო.

დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ შპს ,,გ. 2007”-მა 2007 წლის 15 ივნისისა და 2008 წლის 04 აპრილის ნარდობის ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული სამუშაოები დაასრულა 2010 წლის 10 დეკემბერს.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ აღნიშნული აუდიტორული დასკვნა წარმოდგენილი იყო თავად აპელანტის (მოპასუხე) მიერ და მასში მითითებული იყო, რომ მშენებლობა მიმდინარეობდა 2007-2010წწ.-ში და დასკვნის მომზადების პერიოდშიც იგი დასრულებული არ იყო. სააპელაციო სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია აპელანტის პრეტენზია იმის შესახებ, რომ მშენებლობა 2010 წლის 10 დეკემბრამდე დასრულდა და 10 დეკემბერს უბრალოდ შედგა შესრულებული სამუშაოს მიღება.

ამხანაგობა ,,თ. მ. ს. 138”-მ შპს ,,გ. 2007’’-ს შესრულებული სამუშაოებისათვის სულ გადაუხადა 5647461 ლარი; გადასახდელი დარჩა 83985.44 ლარი.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ ზემოაღნიშნული აუდიტორული დასკვნა და აუდიტორის 22.04.2014წ.-ის მიმართვაც წარმოდგენილი იყო თავად აპელანტის (მოპასუხე) მიერ. მათში აღნიშნული იყო, რომ დავალიანება სწორედ ამ ოდენობისაა და მისი დადგენისას აუდიტორი დაეყრდნო 2011 წლის 30 სექტემბრის შედარების აქტს, როგორც სათანადო და ნამდვილ ბუღალტრულ დოკუმენტს. ამდენად, აპელანტის პრეტენზია იმის შესახებ, რომ ვინაიდან 2011 წლის 30 სექტემბრის შედარების აქტს ხელს აწერდა მხოლოდ ბუღალტერი, ეს აქტი არ უნდა ყოფილიყო მიჩნეული დავალიანების ოდენობის განმსაზღვრელ შესაბამის მტკიცებულებად დაუსაბუთებლად იქნა მიჩნეული.

2012 წლის 15 მაისს შპს ,,გ. 2007’’-ის დირექტორმა წერილობით მიმართა ამხანაგობა ,,თ. მ. ს. 138’’-ის თავმჯდომარეს, რომელსაც მოსთხოვა დარჩენილი დავალიანების ანაზღაურება.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 102-ე მუხლებზე და მიიჩნია, რომ ამხანაგობა „თ. მ. ს. 138“-მა ვერ დაადასტურა ის გარემოება, რომ მან საკუთარი ძალებით შეასრულა სადავო სამუშაოები (სადარბაზოს კეთილმოწყობის სამუშაოები - 40000 ლარის ღირებულების, ლიფტების მონტაჟის სამუშაოები - 73000 აშშ დოლარის ღირებულების, ეზოს კეთილმოწყობისა და ღობის მოწყობის სამუშაოები - 60000 ლარის ღირებულების, შენობის გარეთა ფასადის შეღებვის სამუშაოები - 35000 ლარის ღირებულების), რადგან საქალაქო სასამართლომ სწორად არ გაიზიარა შპს „დ.-ის’’ 2011 წლის 09 დეკემბრის დასკვნის მონაცემები: მე-3 შეკითხვის ნაწილში, აუდიტორული დასკვნა არანაირ დასაბუთებას და გაანგარიშებას არ შეიცავდა, თუ რა ბუღალტრულ დოკუმენტაციაზე დაყრდნობით დაადგინა აუდიტორმა ამ ღირებულების სამუშაოების შესრულების გარემოება ამხანაგობის მიერ.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის მითითება შპს „გ. 2007’’-ის სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით და აღნიშნა, რომ ვინაიდან 2007 წლის 15 ივნისის და 2008 წლის 4 აპრილის ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული სამუშაოები შემკვეთმა დაასრულა 2010 წლის 10 დეკემბერს, ხანდაზმულობის ვადა უნდა ათვლილიყო სწორედ ამ მომენტიდან. სარჩელი კი, სასამართლოში შპს ,,გ. 2007”-მა აღძრა 2013 წლის 13 ნოემბერს.

დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასების მიზნით, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 629-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, ამ ხელშეკრულებებით მენარდემ - შპს ,,გ. 2007”-მა იკისრა ვალდებულება - შეესრულებინა სამშენებლო სამუშაოები და მიეწოდებინა (დაემონტაჟებინა) ლიფტები შემკვეთის - ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა ,,თ. მ. ს. №138”-ის სასარგებლოდ და მის კუთვნილ სამშენებლო ობიექტზე; შემკვეთს კი, დაეკისრა ვალდებულება გადაეხადა მენარდისათვის შეთანხმებული საზღაური.

მენარდემ სარჩელი აღძრა შეთანხმებული საზღაურის აუნაზღაურებელი ნაწილის - 83985.44 ლარისა და მისი გადახდის დაყოვნებისათვის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლოს გადახდევინების მოთხოვნით. ამდენად, მოსარჩელეს უნდა მიეთითებინა და დაემტკიცებინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა: ა) მან ჯეროვნად შეასრულა ნაკისრი ვალდებულება; ბ) შემკვეთს სრულად არ გადაუხდია შეთანხმებული საზღაური დადგენილ ვადაში; გ) ვალდებულების ჯეროვანი შეუსრულებლობისათვის დაწესებული იყო პირგასამტეხლო დადგენილი ფორმით და გონივრული ოდენობით.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მენარდემ დაამტკიცა ზემოთ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა. შეთანხმებული საზღაურის აუნაზღაურებელი ნაწილის ოდენობა განისაზღვრა, როგორც მოსარჩელის, ასევე, თვითონ აპელანტის (მოპასუხე) მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით. სამოქალაქო კოდექსის 417-ე-418-ე მუხლების თანახმად, პირგასამტეხლო არის მხარეთა წერილობითი ფორმით დადებული შეთანხმებით განსაზღვრული ფულადი თანხა, რომელიც მოვალემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულებისათვის.

უდავო გარემოებად იქნა მიჩნეული, რომ მხარეები შეთანხმდნენ პირგასამტეხლოზე კანონით დადგენილი ფორმით. დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, გონივრულად იქნა მიჩნეული, რომ მოვალეს გადაეხდა პირგასამტეხლო დავალიანების ძირითადი თანხის 0.07%-ის ოდენობით, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე. ამდენად, გადაუხდელი საზღაურის ოდენობის (83985.44 ლარი) და მისი გადახდის ვადის გადაცილების პერიოდის (2010 წლის 10 დეკემბრიდან 2013 წლის ნოემბრამდე) გათვალისწინებით პირგასამტეხლოს თანხა მნიშვნელოვნად აღემატებოდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით შემკვეთისათვის დაკისრებულ 20000 ლარს (83985.44-ის 0.07%=58.78 ლარს, რომელიც, დაახლოებით 35 თვეზე გაანგარიშებით შეადგენდა 61729 ლარს). ვინაიდან მენარდეს სააპელაციო საჩივარი არ წარმოუდგენია, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირგასამტეხლოს გადახდევინების ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონიერი იყო.

სასარჩელო ხანდაზმულობის არსისა და მისი პრაქტიკული მნიშვნელობის განმარტებისათვის სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილით, რომლის თანახმად, სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე ვრცელდება ხანდაზმულობა. 129-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს. 130-ე მუხლის მიხედვით ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. 138-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ უფლებამოსილი პირი შეიტანს სარჩელს მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ან მის დასადგენად, ანდა შეეცდება დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა სხვა საშუალებით, როგორიცაა სახელმწიფო ორგანოსათვის ან სასამართლოში განცხადებით მიმართვა მოთხოვნის არსებობის შესახებ, ანდა აღმასრულებელი მოქმედების განხორციელება. 144-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, კი ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ ვალდებული პირი უფლებამოსილია უარი თქვას მოქმედების შესრულებაზე.

მოხმობილ ნორმათა ანალიზიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სახელშეკრულებო ვალდებულების შესრულება კრედიტორმა მოვალეს უნდა მოთხოვოს სამი წლის ვადაში იმ მომენტიდან, როცა შეიტყობს (ან უნდა შეიტყოს), რომ მოვალემ, შეთანხმებულ ვადაში, არ შეასრულა თავისი ვალდებულება. მოთხოვნის წარდგენა უნდა განხორციელდეს სარჩელის სასამართლოში აღძვრით, სახელმწიფო ორგანოსთვის განცხადების მიმართვით ან აღმასრულებელი მოქმედების განხორციელებით. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოვალეს, მითითებული ვადის გასვლის შემდეგ, ენიჭება უფლება - უპირობოდ უარი თქვას ვალდებულების შესრულებაზე, რაც სავალდებულოდ გასათვალისწინებელია კრედიტორისა და სასამართლოსთვისაც.

მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილ იქნა, რომ შპს ,,გ. 2007”-მა განსახილველი სარჩელი ბათუმის საქალაქო სასამართლოში აღძრა 2013 წლის 13 ნოემბერს. აპელანტების (მოპასუხეების) მიმართ საზღაურის გადახდევინების მოთხოვნა კი, მას წარმოეშვა 2010 წლის 10 დეკემბერს.

ამდენად, შპს ,,გ. 2007”-ს სარჩელი უნდა აღეძრა არაუგვიანეს 2013 წლის 10 დეკემბრისა. შესაბამისად, 2013 წლის 13 ნოემბერს აღძრული სარჩელი ვერ იქნებოდა მიჩნეული ხანდაზმულად.

სააპელაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა ,,თ. მ. ს. №138”-ის, მ. ზ.-ის, ლ. ჯ.-ის და მ. ტ.-ას შეგებებული სარჩელი შპს ,,გ. 2007”-ის წინააღმდეგ ემყარებოდა შემდეგ საფუძვლებს:

2007 წლის 15 ივნისის ხელშეკრულების თანახმად, 1მ2 ფართის მშენებლობის ღირებულება იყო 238 აშშ დოლარი. თუმცა, როგორც აუდიტორული შემოწმებით დადგინდა, შემკვეთს მენარდისათვის, 238 აშშ დოლარის ნაცვლად, გადახდილი აქვს 279 აშშ დოლარი. ამდენად, მენარდემ მნიშვნელოვნად გადააჭარბა მიახლოებით ხარჯთაღიცხვას, ისე, რომ მისი მხრიდან არავითარი შეტყობინება შემკვეთს არ მიუღია, რის გამოც შემკვეთის მიერ ზედმეტად და უსაფუძვლოდ გადახდილი თანხა - 593401 აშშ დოლარის ეკვივალენტი თანხა ლარში უნდა დაუბრუნდეს უკან შემკვეთსვე. გარდა ამისა, შემკვეთმა, მენარდის ნაცვლად, სამშენებლო ობიექტზე შეასრულა საერთო ჯამში 239000 ლარის ღირებულების აუცილებელი სამუშაოები, რაც, დავალების გარეშე სხვისი საქმეების შესრულების მომწესრიგებელი ნორმების (სამოქალაქო კოდექსის 973-ე მუხ.) თანახმად უნდა აუნაზღაურდეს შემკვეთს.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ შეგებებული სარჩელისა და სააპელაციო საჩივრის საფუძვლების შედარებით ირკვეოდა რომ ისინი განსხვავებული იყო. ფულის კურსის ცვლილებაზე დაყრდნობით შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა პირველი ინსტანციის სასამართლოში არ წარდგენილა. აპელანტ მხარეს არ დაუსაბუთებია, რომ არსებობს საპატიო მიზეზი, რის გამოც ამ ფაქტობრივ გარემოებაზე არ იქნა მითითებული ბათუმის საქალაქო სასამართლოში საქმის განხილვისას, რის გამოც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ვერ შემოწმდებოდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება ამ ფაქტობრივი გარემოების გათვალისწინებით. სამოქალაქო კოდექსის 631-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ მენარდე მიახლოებით ხარჯთაღრიცხვას მნიშვნელოვნად გადააჭარბებს, მას შეუძლია მოითხოვოს მხოლოდ შეთანხმებული საზღაური, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა გადახარჯვების წინასწარ გათვალისწინება შეუძლებელი იყო. ხოლო მე-2 ნაწილის თანახმად, მიახლოებითი ხარჯთაღრიცხვის ისეთი გაზრდის შესახებ, რომლის გათვალისწინებაც შეუძლებელი იყო ხელშეკრულების დადებისას, მენარდემ დაუყოვნებლივ უნდა შეატყობინოს შემკვეთს. თუ შემკვეთი წყვეტს ხელშეკრულებას ხარჯთაღრიცხვის გაზრდის გამო, მაშინ იგი ვალდებულია აანაზღაუროს შესრულებული სამუშაო მიახლოებითი ხარჯთაღრიცხვის მიხედვით.

მოცემულ შემთხვევაში, უდავოა, რომ 2011 წლის 30 სექტემბრამდე შემკვეთმა, ნებაყოფლობით, გადაუხადა მენარდეს 5647461 ლარი, ისე, რომ გადახდების განხორციელებამდე არავითარი პრეტენზია მენარდის მიმართ არ გასჩენია და არც ხელშეკრულება შეუწყვეტია ხარჯთაღრიცხვის მნიშვნელოვანი გადაჭარბების საფუძველზე. ამდენად, მისი სააპელაციო პრეტენზია დაუსაბუთებლად იქნა მიჩნეული.

სამოქალაქო კოდექსის 973-ე მუხლის თანახმად, შემსრულებელს უფლება აქვს მოითხოვოს გაწეული ხარჯების ანაზღაურება, რომლებიც საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე, აუცილებლად იქნა მიჩნეული.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მითითებული ნორმის საფუძველზე აპელანტი მოითხოვდა 239000 ლარის გადახდევინებას. თანხის ოდენობის განსაზღვრისას კი, ეყრდნობოდა შპს ,,დ.-ის” 2011 წლის 9 დეკემბრის აუდიტორულ დასკვნას.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ წარმოდგენილი აუდიტორული დასკვნა, შემკვეთის მიერ საკუთარი ხარჯით 239000 ლარის ღირებულების სამუშაოების შესრულების ნაწილში, აბსოლუტურად დაუსაბუთებელი იყო და ემყარებოდა მხოლოდ შემკვეთის მიერ წარდგენილ ზეპირ განმარტებას, შესაბამისი ბუღალტრული დოკუმენტაციის შესწავლის გარეშე (იხ: 3.1.7 პუნქტი). გარდა ამისა, აპელანტებს (შეგებებული სარჩელის ავტორებს) არ დაუმტკიცებიათ, რომ ამ ხარჯების გაწევა, საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე, აუცილებელი იყო.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ამხანაგობა „თ. მ. ს. 138“-მა, მ. ზ.-ემ, მ. ტ.-ამ, ლ. ჯ.-მა გაასაჩივრეს საკასაციო წესით, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივრის განსახილველად დაბრუნება.

კასატორი მიუთითებს სარჩელის ხანდაზმულობაზე და აღნიშნავს, რომ იმისათვის, რომ საქმის განმხილველ სასამართლოს ხანდაზმულობისათვის გვერდი აევლო მტკიცებულებითი მნიშვნელობა მიანიჭა 2010 წლის 10 დეკემბრის აქტს, რომლითაც დადგენილად მიიჩნია, რომ სამშენებლო სამუშაოები დასრულდა 2010 წლის 10 დეკემბრისათვის.

კასატორი აღნიშნავს, რომ 2010 წლის 10 დეკემბრის აქტს ხელს არ აწერს მ. ზ.-ე, არამედ ხელმოწერა სავარაუდოდ შესრულებულია სხვა პირის მიერ. შპს „გ. 2007-ის“ დირექტორმა გ. ყ.-მა განაცხადა, რომ ამ აქტს ხელს აწერდა გ. ც.-ე (იხ., 15.07.2014წ.-ის სხდომის აუდიო ჩანაწერი). კასატორი მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-ე მუხლზე და აღნიშნავს, რომ სასამართლოს შპს „გ. 2007-ის“ დირექტორის აღიარება უნდა მიეჩნია სადავო გარემოების დამადასტურებელ მტკიცებულებად. ამის საპირისპიროდ კი, საქმის განმხილველმა სასამართლომ სამუშაობის დასრულების ფაქტის დასადასტურებლად მიუთითა 2010 წლის 10 დეკემბრის აქტზე და მიიჩნია, რომ სამუშაოები დასრულდა 2010 წლის 10 დეკემბერს.

შპს ,,დ.-ის” 2011 წლის 9 დეკემბრის აუდიტორულ დასკვნასთან დაკავშირებით კი, კასატორმა მიუთითა, რომ აუდიტის დასკვნით მშენებლობის დასრულების ფაქტი არ დგინდება, რამდენადაც ეს გარემოება არ განეკუთვნება აუდიტორის შეფასების საგანს. რაც შეეხება დასკვნაში მითითებულ გარემოებას, რომ დამკვეთს შპს „გ. 2007-სათვის“ იმაზე მეტი აქვს გადახდილი ვიდრე ეკუთვნოდა, სასამართლომ არ გაიზიარა.

ამასთან, კაასატორი აღნიშნავს, რომ 2011 წლის 30 სექტემბრის აქტი, არ წარმოადგენს ვალის აღიარების დოკუმენტს, რადგან მას ხელს აწერს არა ამხანაგობა „თ. მ. ს. 138-ის“ თავმჯდომარე და მისი მოადგილე, არამედ ბუღალტერი თ.ვარშანიძე, რომელსაც წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება არ ჰქონდა მინიჭებული.

შეგებებული სარჩელის საფუძვლებთან დაკავშირებით კასატორი აღნიშნავს, რომ შპს „გ. 2007-ის“ მიერ აშენებულ 1მ2 დამკვეთს უნდა გადაეხადა 238 აშშ დოლარი დღგ-ს ჩათვლით. როგორც აუდიტის დასკვნით დგინდება რეალურად აღმოჩნდა, რომ ამხანაგობამ გადაიხადა 1მ2 მეტრში 279 აშშ დოლარი. კასატორი მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 631-ე მუხლზე და აღნიშნავს, რომ მოპასუხის მხრიდან არ ყოფილა არავითარი შეტყობინება მოსარჩელე მხარის მიმართ, რომ მნიშვნელოვნად იზრდებოდა ხარჯთაღიცხვა. შესაბამისად, ის თანხა, რაც შპს „გ. 2007-მა“ მიიღო ზედმეტად უსაფუძვლო გამდიდრების მარეგულირებელი ნორმების თანახმად ექვემდებარება დაბრუნებას.

რაც შეეხება სააპელაციო სასამართლოს მითითებას, რომ შპს „დ.-ის“ დასკვნა გაცემულია ბუღალტრული დოკუმენტაციის შესწავლის გარეშე, კასატორი არ ეთანხმება და აღნიშნავს, რომ დასკვნა შედგენილია ბუღალტრული დოკუმენტაციის საფუძველზე.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებასთან დაკავშირებით, რომ სარჩელისა და სააპელაციო საჩივრის საფუძვლები არის განსხვავებული, კასატორი აღნიშნავს, რომ მხარე არ არის ვალდებული მიუთითოს მოთხოვნის სამართლებრივ რეგულირებაზე, რადგან სამართლებრივი კვალიფიკაცია სასამართლოს უფლებამოსილების სფეროს განეკუთვნება.

კასატორის მოსაზრებით, საქმის განმხილველ სასამართლოს აუდიტის დასკვნის გარეშეც უნდა დაედგინა, რომ დამკვეთმა ზედმეტად გადაიხადა თანხა, კერძოდ, ჯამში აშენებულია 13092მ2, ხელშეკრულების თანახმად, 1მ2-ის სამუშაოთა ღირებულებაა 238 აშშ დოლარი, ხოლო მათი ნამრავლი 3115896 აშშ დოლარია. მოსარჩელე აცხადებს, რომ სულ შესრულდა 5 731 602 ლარის სამუშაოები, და დამკვეთს დარჩენილი აქვს გადასახდელად 83,985 ლარი. ამდენად, თუ 5731602 ლარს გამოვაკლებთ 83,985-ს მივიღებთ 5647461 ლარს. ე.ი თავად შპს „გ. 2007“ ადასტურებს, რომ დამკვეთმა გადაიხადა თუ 5647461 ლარი, რაც სადავო არ არის.

სააპელაციო სასამართლო კი ადგენს, რომ ყოველი აშენებული 1მ2-სთვის ამხანაგობას უნდა გადეხადა 404,6 ლარი. დადგენილია, კერძოდ, ჯამში აშენებულია 13092მ2 ე.ი დამკვეთს უნდა გადაეხდა 13092მ2 -ისა და 404,6-ის ნამრავლი, რაც შეადგენს 5297023 ლარს. დადგენილია, რომ დამკვეთმა გადაიხადა 5647461 ლარი ანუ, 350 438 ლარით მეტი

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მოკლებულია როგორც ფაქტობრივ, ისე სამართლებრივ საფუძვლებს, რის გამოც ის უნდა გაუქმდეს და საქმე სააპელაციო საჩივრის ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 10 მარტის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო 06 მაისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთება, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:

წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით კასატორი სადავოდ ხდის ნარდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანების - 83,945.44 ლარისა და პირგასამტეხლოს - 20,000 ლარის გადახდის დაკისრებას. აგრეთვე, შეგებებული სარჩელიდან გამომდინარე, ზედმეტად გადახდილი თანხის უკან დაბრუნების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, სადავო საკითხის კანონიერება შემოწმდეს მოცემულ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით.

დადგენილია, რომ 2007 წლის 15 ივნისს ერთი მხრივ, ამხანაგობა ,,თ. მ. ს. 138’’-ს, წარმოდგენილი მისი თავმჯდომარის - გ. ც.-ის სახით, როგორც ,,დამკვეთსა“ და მეორე მხრივ, შპს ,,გ. 2007’’-ს, წარმოდგენილი მისი დირექტორის - გ. ყ.-ის სახით, როგორც „შემსრულებელს” შორის გაფორმდა ნარდობის ხელშეკრულება. ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა ქ.ქობულეთში, თ. მ. გამზირზე №138-ში მდებარე მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის სამშენებლო სამუშაოების განხორციელება.

ხელშეკრულებით განისაზღვრა სამუშაოთა ღირებულება - 3,697,500 ლარი, დღგ-ს ჩათვლით ანუ, 1მ2 მშენებლობის ღირებულებას შეადგენდა 238 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში, კურსით: 1 აშშ დოლარი = 1.7 ლარს.

სამუშაოს შესრულების ვადის გადაცილებისათვის ხელშემკვრელ მხარეთა მიერ გათვალისწინებულ იქნა პირგასამტეხლო, რომლის ოდენობა შეადგენდა გადასახდელი თანხის 0.1%-ს.

სამუშაოს შესრულების ვადად განისაზღვრა 2007 წლის პირველი ივლისიდან 2008 წლის ივნისამდე პერიოდი.

ხელშეკრულებითვე განისაზღვრა სამუშაოს მიღების წესი, სახელდობრ ხელშეკრულების მე-6 მუხლით ხელშემკვრელი მხარეები შეთანხმდნენ, რომ „დამკვეთი“ შეამოწმებდა დასრულებული სამუშაოს მოცულობას და დადასტურების შემთხვევაში, ფორმდებოდა სათანადო აქტი. მშენებლობის ობიექტის დამთავრების შემდეგ ფორმდებოდა მიღება-ჩაბარების აქტი, რომელსაც ხელს აწერდა მხარეთა უფლებამოსილი წარმომადგენლები (კომისიის წევრები).

ამასთან, დადგენილია, რომ 2008 წლის 04 აპრილს ერთი მხრივ, ამხანაგობა ,,თ. მ. ს. 138’’-ს, როგორც ,,დამკვეთს” და შპს ,,გ. 2007-ს’’, როგორც ,,მიმწოდებელს” შორის დაიდო დამატებითი ხელშეკრულება ნასყიდობისა და მომსახურების შესახებ (ლიფტების შეძენა და მონტაჟი), რომლის საგანს წარმოადგენდა 3 ცალი 10 სართულიანი (გაჩერებიანი), 630კგ. ტევადობის ლიფტის გადაცემა და მონტაჟი, 96900 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ($ - K=1.49 ლარი, დღგ-ს ჩათვლით) გადახდის პირობით.

2008 წლის 05 ნოემბერს ამხანაგობა „თ. მ. ს. 138-ის’’ თავმჯდომარემ წერილით მიმართა შპს ,,გ. 2007-ის’’ დირექტორს, რომლითაც თხოვა მშენებლობის შეჩერება 2008 წლის აგვისტოს საომარი მოქმედებების გამო ბინების გაყიდვების შემცირებითა და შექმნილი მძიმე ფინანსური მდგომარეობის გათვალისწინებით.

ზემოთ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, კასატორს სადავოდ არ გაუხდია. შესაბამისად, მათ საკასაციო სასამართლოსათვის სავალდებულო ძალა გააჩნიათ.

თავდაპირველი სარჩელის მიმართ (ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანებისა და პირგასამტეხლოს დაკისრება) კასატორის პრეტენზია მის ხანდაზმულობას შეეხება, კერძოდ, კასატორი სადავოდ ხდის სამშენებლო სამუშაოების დასრულების დროს და აღნიშნავს, რომ საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ეს ფაქტობრივი გარემოება არ შეიძლება დადასტურებულიყო საქმეში წარმოდგენილი „მშენებლობის დამთავრებული შენობის, ნაგებობის მიმღების კომისიის 2010 წლის 10 დეკემბრის აქტით“. კასატორის არგუმენტი კი, ემყარება იმ გარემოებას, რომ შპს „გ. 2007-ის“ დირექტორმა გ. ყ.-მა განაცხადა, რომ ამ აქტს ხელს აწერდა გ. ც.-ე (იხ., 15.07.2014წ.-ის სხდომის აუდიო ჩანაწერი), რომელსაც არ ჰქონდა ამხანაგობის სახელით, აქტზე ხელმოწერის უფლებამოსილება.

2010 წლის 10 დეკემბრის აქტზე, ამხანაგობა „თ. მ. ს. 138-ის“, როგორც „დამკვეთის“ მხრიდან არაუფლებამოსილი პირის ხელმოწერაზე კასატორის მითითებას საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს და აღნიშნავს, რომ როგორც ეს მოცემული საქმის მასალებითაა დადასტურებული სადავო აქტზე „მენარდის“ მხრიდან ხელს აწერს გ. ყ.-ი, რომელიც წარმოადგენს შპს „გ.ს 2007-ის“ დირექტორს და შესაბამისად, საზოგადოების წარმომადგენლობითი უფლებამოსილებით აღჭურვილ პირს, ხოლო „დამკვეთის“ მხრიდან კი, აქტი ხელმოწერილია ამხანაგობა „თ. მ. ს. 138-ის“ ტექნიკური ზედამხედველის - გოდერძი მეტრეველის მიერ, რომელსაც მშენებლობის ობიექტის დამთავრების შესახებ მიღება-ჩაბარების აქტის გაფორმებისა და ხელმოწერის უფლებამოსილება, როგორც ამხანაგობა „თ. მ. ს. 138-ის“ უფლებამოსილ წარმომადგენელს (კომისიის წევრს) მიენიჭა მხარეთა შორის გაფორმებული 15.06.2007წ.-ის ნარდობის ხელშეკრულების 6.7 პუნქტით, რომლის თანახმად, მშენებლობის ობიექტის დამთავრების შემდეგ ფორმდება მიღება-ჩაბარების აქტი, რომელსაც ხელს აწერს მხარეთა უფლებამოსილი წარმომადგენლები (კომისიის წევრები) (ტ.1. ს.ფ. 18).

ამასთან, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ გ. ც.-ე, რომლის სადავო აქტზე ხელმოწერის უფლებამოსილებასაც სადავოდ ხდის კასატორი, წარმოადგენს ამხანაგობა „თ. მ. ს. 138-ის“ ერთ-ერთ დამფუძნებელს (ტ.1. სფ. 37-42).

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არაუფლებამოსილი პირის ხელმოწერაზე, როგორც 2010 წლის 10 დეკემბრის აქტის სადავოობაზე კასატორის მითითება, საკასაციო პალატას უსაფუძვლოდ მიაჩნია და აღნიშნავს, რომ „მენარდის“ მიერ შესრულებული სამუშაოს დარჩენილი ნაწილის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების წარმოშობის დროდ სწორად იქნა მიჩნეული 2010 წლის დეკემბერი, რაც თავის მხრივ, გამორიცხავს სახელშეკრულებო მოთხოვნის ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადის გასვლასა და ამდენად, ვალდებული პირის მიერ შესულებაზე უარის თქმის უფლებით სარგებლობასაც.

რაც შეეხება კასატორის პოზიციას იმასთან დაკავშირებით, რომ „2011 წლის 30 სექტემბრის აქტი არ წარმოადგენს ვალის აღიარების დოკუმენტს, რადგან მას ხელს აწერს არა ამხანაგობა „თ. მ. ს. 138-ის“ თავმჯდომარე და მისი მოადგილე, არამედ ბუღალტერი თ.ვარშანიძე, რომელსაც წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება არ ჰქონდა მინიჭებული“, საკასაციო პალატა ნაწილობრივ იზიარებს და აღნიშნავს, რომ 2011 წლის 30 სექტემბრის აქტი (ტ.1. ს.ფ. 27-31) შედგენილია ერთი მხრივ, ამხანაგობა „თ. მ. ს. 138-ის“ ბუღალტერ თ. ვ.-ისა და მეორე მხრივ, შპს „გ. 2007-ის დირექტორ გ. ყ.-ის მიერ. ამ აქტით მხარეებს შორის წერილობითი ფორმით შედგა ანგარიშსწორება და დადასტურდა, რომ 2011 წლის 30 სექტემბრის მდგომარეობით ამხანაგობა „თ. მ. ს. 138-ს“ ერიცხებოდა დავალიანება - 83,985.44 ლარი. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მითითებული აქტი ნამდვილად არ წარმოადგენს ვალის აღიარების ხელშეკრულებას და ამ ნაწილში, კასატორის პოზიცია მართებულია.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ვალის აღიარების ხელშეკრულების სამართლებრივი განმარტება მოცემულია სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლში, რომელიც თავისი შინაარსითა და გამოხატვის ფორმით შეიძლება იყოს სხვადასხვა სახის, კერძოდ, კონსტიტუციური ან დეკლარაციული ხასიათის. კონსტიტუციური ხასიათის ვალის არსებობის აღიარებით ხდება ახალი ხელშეკრულების დადება, რაც იმას ნიშნავს, რომ ვალის აღიარების ხელშეკრულებით დგინდება ახალი დამოუკიდებელი ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა, წარმოიშობა ახალი მოთხოვნა, მიუხედავად ძველი ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობისა თუ ნამდვილობისა. ახალი ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის სამართლებრივი ძალა არ არის დამოკიდებული ძველი ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის სამართლებრივ ძალასა თუ შინაარსზე. სწორედ აღნიშნული სახის ვალის არსებობის აღიარებას ითვალისწინებს სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლის პირველი ნაწილი. ვალის არსებობის აღიარება, როგორც ვალდებულების არსებობის დამოუკიდებელი კომპონენეტი ხელწერილის შინაარსიდან უნდა მომდინარეობდეს, კერძოდ, ხელწერილით პირი უნდა აღიარებდეს გარკვეულ ვალდებულებით სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობას და კისრულობდეს მისი შესრულების ვალდებულებას. ვალის არსებობის აღიარების ხელშეკრულების თავისებურება სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ მასში ვალდებულების შესრულების მზაობა იკვეთება (იხ., სუს 08.11.2011წ.-ის გადაწყვეტილება Nას-839-890-2011).

ჯერ ერთი, სადავო აქტი, თავისი შინაარსიდან გამომდინარე, ვერ შეფასდება ვალდებულებითი ურთიერთობის წარმოშობის ახალ, დამოუკიდებელ კომპონენტად და შესაბამისად, სარჩელის დაკმაყოფილების დამოუკიდებელ საფუძვლად და ამასთან, მასზე არ არის ამხანაგობის უფლებამოსილი წარმომადგენელის ხელმოწერა, რამდენადაც ამხანაგობის მიერ ახალი დამოუკიდებელი ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის აღიარებისათვის აუცილებელია მისი აღიარება მოხდეს სათანადოდ უფლებამოსილი პირი მიერ.

თუმცა საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სადავო აქტი წარმოადგენს მტკიცებულებას იმისა, რომ ამხანაგობის მხრიდან დადასტურებულ იქნა 15.06.2007წ.-ის ნარდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ფულადი დავალიანება (შესრულებული სამუშაოს აუნაზღაურებელი ოდენობა). სახელდობრ, საკასაციო პალატის ამ მსჯელობის მატერიალურ-სამართლებრივი საფუძველია სამოქალაქო კოდექსის 629-ე და 648-ე მუხლებით დადგენილი შემკვეთის მიერ შესრულებული სამუშაოს ანაზაღაურების ვალდებულება. 629-ე მუხლის მიხედვით ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური, ხოლო 648-ე მუხლის მიხედვით კი, შემკვეთი მოვალეა მენარდეს გადაუხადოს საზღაური სამუშაოს შესრულების შემდეგ, თუ ხელშეკრულება არ ითვალისწინებს ნაწილ-ნაწილ გადახდას.

ზემოთ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებიდან და მოხმობილ ნორმათა სამართლებრივი ანალიზიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიდის ლოგიკურ, დასაბუთებულ და თანმიმდევრულ დასკვნამდე, რომ „2011 წლის 30 სექტემბრის აქტი, რომელიც ამხანაგობის მხრიდან ხელმოწერილია მთავარი ბუღალტრის მიერ წარმოადგენს 15.06.2007წ.-ის ნარდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ფულადი დავალიანების დარჩენილი ნაწილის - 83,985.44 ლარის დამადასტურებელ მტკიცებულებას და მის მტკიცებულებით მნიშვნელობას ვერ გააქარწყლებს კასატორის მიერ სადავოდ გამხდარი ბუღალტრის მიერ აქტზე ხელმოწერის კომპეტენცია. გამომდინარე იქიდან, რომ სადავო აქტი თავისი შინაარსითა და გამოხატვის ფორმით წარმოადგენს ურთიერთანგარიშსწორების აქტს . შესაბამისად, ბუღალტრის მიერ შესრულებული ხელმოწერა საკმარისია აქტის ნამდვილობისა და სადავო გარემოების დადასტურებისათვის.

ამასთან, ვინაიდან უშუალოდ დაკისრებული ძირითადი თანხისა და პირგასამტეხლოს ოდენობა კასატორს სადავოდ არ გაუხდია, მის საფუძვლიანობაზე საკასაციო პალატა ვერ იმსჯელებს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორის პრეტენზია შესრულებული სამუშაოს აუნაზღაურებული ოდენობისა და მისი გადახდის ვადის გადაცილებისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრების ნაწილში (სარჩელის დაკმაყოფილებული ნაწილი), დაუსაბუთებელია და არ უნდა იქნეს გაზიარებული და ამ ნაწილში, უცვლელად უნდა დარჩეს გასაჩივრებული განჩინება.

კასატორის შემდეგი პრეტენზია მენარდისათვის ზედმეტად გადახდილი თანხის - 350,438 ლარის უკან დაბრუნებას შეეხება (შეგებებული სარჩელის ერთ-ერთი მოთხოვნა). ამ ნაწილში, კასატორის დაზუსტებული პოზიცია იმ დასაბუთებას ემყარება, რომ შპს „გ. 2007-ის“ მიერ აშენებულ 1მ2-ში დამკვეთს უნდა გადაეხადა 238 აშშ დოლარი დღგ-ს ჩათვლით. როგორც აუდიტის დასკვნით დგინდება რეალურად აღმოჩნდა, რომ ამხანაგობამ გადაიხადა 1მ2 მეტრში 279 აშშ დოლარი. შესაბამისად, დამკვეთს ზედმეტად აქვს გადახდილი სულ მცირე, 350,438 ლარი. კასატორი განმარტავს, რომ მოპასუხის მხრიდან არ ყოფილა არავითარი შეტყობინება ხარჯთაღრიცხვის მნიშვნელოვანი გადაჭარბების თაობაზე, შესაბამისად, ის თანხა, რაც მენარდემ მიიღო ექვემდებარება უკან დაბრუნებას უსაფუძვლო გამდიდრების მარეგულირებელი ნორმების საფუძველზე.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შეგებებული სარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა თავდაპირველი მოსარჩელისათვის 593,401 აშშ დოლარისა და 239,000 ლარის დაკისრება (იხ., შეგებებული სარჩელი, წინმსწრები გადაწყვეტილებები). დაზუსტებული საკასაციო საჩივრით კი, მართალია კასატორი მოითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მთლიანად გაუქმებას, თუმცა იგი რაიმე მითითებას კასაციის საფუძვლებზე (კასაციის მიზეზებზე) გარდა სადავო 350,438 ლარისა, არ შეიცავს და ამდენად, საკასაციო პალატა იმსჯელებს მხოლოდ კასატორის იმ არგუმენტზე, რომელიც შეეხება „სულ მცირე 350,438 ლარის, როგორც ზედმეტად გადახდილი თანხის უკან დაბრუნების“ მოთხოვნის უფლების კანონიერებას.

კასატორის პოზიცია იმ მსჯელობას ემყარება, რომ 15.06.2007წ.-ის ნარდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ტარიფსა (1მ2 მშენებლობის ღირებულება - 238 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში, კურსით: 1 აშშ დოლარი = 1.7 ლარს) და მენარდისათვის გადახდილ თანხას შორის სხვაობა, როგორც წინასწარი შეტყობინების გარეშე განხორციელებული გადაჭარბებული ხარჯთაღრიცხვა არ ექვემდებარებოდა ანაზღაურებას. შესაბამისად, კასატორს უმართებულოდ მიაჩნია ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს მითითება იმ გარემოებაზე, რომ „თუ ვალდებული პირი ნებაყოფლობით იხდის თანხას, იგი გარკვეულწილად ადასტურებს ამ თანხის გადახდის ვალდებულების არსებობას, რაც გამორიცხავს მისი უკან დაბრუნების მოთხოვნის უფლებასაც“.

საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის ზემოთ აღნიშნულ პოზიციას და მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, საქმის განმხილველ სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 631-ე მუხლი, რომელიც მიახლოებითი ხარჯთაღიცხვის გადაჭარბების მარეგულირებელი ნორმაა. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საერთო წესის მიხედვით, მენარდეს შეუძლია, მოითხოვოს მხოლოდ შეთანხმებული საზღაური. ამ წესიდან გამონაკლისს ითვალისწინებს სამოქალაქო კოდექსის 631-ე მუხლი, რომლის პირველი ნაწილის მიხედვით, „თუ მენარდე მიახლოებით ხარჯთაღრიცხვას მნიშვნელოვნად გადააჭარბებს, მას შეუძლია, მოითხოვოს მხოლოდ შეთანხმებული საზღაური, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა გადახარჯვების წინასწარ გათვალისწინება შეუძლებელი იყო“. ამ მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით კი, „მიახლოებითი ხარჯთაღრიცხვის ისეთი გაზრდის შესახებ, რომლის გათვალისწინებაც შეუძლებელი იყო ხელშეკრულების დადებისას, მენარდემ დაუყოვნებლივ უნდა შეატყობინოს შემკვეთს. თუ შემკვეთი წყვეტს ხელშეკრულებას ხარჯთაღრიცხვის გაზრდის გამო, მაშინ იგი ვალდებულია, აანაზღაუროს შესრულებული სამუშაო მიახლოებითი ხარჯთაღრიცხვის მიხედვით“.

მითითებული ნორმის მიხედვით, მენარდეს შეუძლია მოითხოვოს გადახარჯვის ანაზღაურება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ არსებობს შემდეგი წინაპირობები: ა. მხარეები შეთანხმდნენ შესრულებული სამუშაოს ანაზღაურებაზე მიახლოებითი ხარჯთაღრიცხვის მიხედვით; ბ. მენარდემ მიახლოებით ხარჯთაღრიცხვას მნიშვნელოვნად გადააჭარბა; გ. მიახლოებითი ხარჯთაღრიცხვის გაზრდის გათვალისწინება შეუძლებელი იყო ხელშეკრულების დადებისას; დ. მიახლოებითი ხარჯთაღრიცხვის გაზრდის შესახებ მენარდემ დაუყოვნებლივ შეატყობინა შემკვეთს.

სამოქალაქო კოდექსის 631-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის მისაღებად აუცილებელია, რომ ყველა ზემოაღნიშნული პირობა ერთდროულად არსებობდეს. ამასთან, უპირველესად, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს, არსებობს თუ არა მხარეთა შეთანხმება შესრულებული სამუშაოს ანაზღაურებაზე მიახლოებითი ხარჯთაღრიცხვის მიხედვით, ვინაიდან ზემოხსენებული ნორმა განსაზღვრავს სწორედ მიახლოებითი ხარჯთაღრიცხვის გადაჭარბების სამართლებრივ შედეგებს. საერთოდ, ხარჯთაღრიცხვა არის სპეციალური დოკუმენტი, რომელიც გამოიყენება ნარდობის ხელშეკრულების ფასის განსაზღვრისათვის რთული სამუშაოების შესრულებისას. ხარჯთაღრიცხვა შეიძლება იყოს მყარი (როცა ზუსტადაა განსაზღვრული საზღაურის ოდენობა, რომელიც შემკვეთმა უნდა გადაუხადოს მენარდეს შესრულებული სამუშაოსათვის) და მიახლოებითი (რომელიც სამუშაოების მიმდინარეობის პროცესში შეიძლება გაიზარდოს ან შემცირდეს). თუ ხარჯთაღრიცხვა მიახლოებითია და მენარდე მას მნიშვნელოვნად გადააჭარბებს, აღნიშნულის თაობაზე მან დაუყოვნებლივ უნდა აცნობოს შემკვეთს. ასეთი ვალდებულების მენარდისათვის დაკისრების არსი მდგომარეობს იმაში, რომ თუკი მენარდე არ შეატყობინებს შემკვეთს ხარჯთაღრიცხვის მნიშვნელოვნად გაზრდის შესახებ და გააგრძელებს სამუშაოს შესრულებას, შემდეგში, იგი კარგავს უფლებას, შემკვეთისაგან მოითხოვოს ფასებს შორის სხვაობის ანაზღაურება. მას შემდეგ, რაც შემკვეთი მენარდისაგან მიიღებს შეტყობინებას მიახლოებითი ხარჯთაღრიცხვის მნიშვნელოვნად გადაჭარბების შესახებ, მას შეუძლია, მოითხოვოს ნარდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოს შესრულება, თუ იგი თანახმაა, გადაიხადოს გაზრდილი ანაზღაურება. იმ შემთხვევაში, თუ შემკვეთი არ მოისურვებს გაზრდილი ანაზღაურების გადახდას, მას შეუძლია, შეწყვიტოს ხელშეკრულება ხარჯთაღრიცხვის გაზრდის გამო. მითითებული საფუძვლით ხელშეკრულების შეწყვეტის შემთხვევაში, შემკვეთი ვალდებულია, აანაზღაუროს შესრულებული სამუშაო მიახლოებითი ხარჯთაღრიცხვის მიხედვით.

ზემოთ აღინიშნა, რომ ხარჯთაღრიცხვა შეიძლება, ასევე იყოს მყარი, როდესაც ზუსტადაა განსაზღვრული საზღაურის ოდენობა, რომელიც შემკვეთმა უნდა გადაუხადოს მენარდეს შესრულებული სამუშაოსათვის. მყარი ხარჯთაღრიცხვის გადაჭარბების შემთხვევაში მენარდე გადახარჯვის ანაზღაურების მოთხოვნისას ვერ დაეყრდნობა სამოქალაქო კოდექსის 631-ე მუხლს, ვინაიდან ეს ნორმა განსაზღვრავს მიახლოებითი და არა მყარი ხარჯთაღრიცხვის გადაჭარბების სამართლებრივ შედეგებს. იმ შემთხვევაში, თუ ხელშეკრულებით გათვალისწინებულია მყარი ხარჯთაღრიცხვა, იგი არ ექვემდებარება გადასინჯვას, მიუხედავად მისი გადასინჯვის მოთხოვნის მიზეზისა. საერთო წესის მიხედვით, ვალდებულება უნდა შესრულდეს, რადაც არ უნდა დაუჯდეს ეს ვალდებულ პირს. თუ მოვალეს ვალდებულების შესრულება გაურთულდა ან მან დაკარგა ხელშეკრულების შესრულების ინტერესი, ეს მას არ ათავისუფლებს ნაკისრი ვალებულების შესრულების მოვალეობისაგან. მან თავად იკისრა ვალდებულების შესრულება და თავადვე უნდა ატაროს მისი შეუსრულებლობის რისკი. ამ საერთო წესიდან არსებობს გამონაკლისი, რომელიც გათვალისწინებულია სამოქალაქო კოდექსის 398-ე მუხლით (ხელშეკრულების მისადაგება შეცვლილი გარემოებებისადმი). შეცვლილი გარემოებები ართულებს შესრულებას იმ დონემდე, რომ მისი შესრულების მოთხოვნა, როგორი გამართლებული საფუძველიც არ უნდა გააჩნდეს მეორე მხარეს, ეწინააღმდეგება სამოქალაქო ბრუნვისათვის დამახასიათებელ სიკეთეთა სამართლიანი (ეკვივალენტური) გაცვლისა და კეთილსინდისიერების მოთხოვნებს, რაც შეიძლება, განპირობებული იყოს, როგორც შესრულების ღირებულების გაზრდით, ისე - მისი შემცირებით. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მყარი ხარჯთაღრიცხვის მნიშვნელოვნად გადაჭარბების შემთხვევაში, მენარდეს შეუძლია, შემკვეთს მოსთხოვოს ხელშეკრულების მისადაგება შეცვლილი გარემოებებისადმი. თუ მენარდე ამ უფლებით არ ისარგებლებს და მაინც გააგრძელებს სამუშაოს შესრულებას, შემდეგში იგი კარგავს უფლებას, შემკვეთისაგან მოითხოვოს გადახარჯვის ანაზღაურება (იხ.,სუს 30.12.2013წ.-ის გადაწყვეტილება საქმე Nას-888-834-2012).

ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, დასაბუთებულია კასატორის პრეტენზია იმის თაობაზე, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, მენარდეს (მოსარჩელეს) შესრულებული სამუშაო უნდა აუნაზღაურდეს ნარდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ფასის მიხედვით, ვინაიდან მხარეები გადახარჯვის ანაზღაურებაზე არ შეთანხმებულან და მით უფრო, რომ მენარდეს არც სამოქალაქო კოდექსის 398-ე მუხლითა და 15.06.2007წ.-ის ხელშეკრულების 2.5 პუნქტით მინიჭებული უფლებით უსარგებლია და არ მოუთხოვია ხელშეკრულების მისადაგება შეცვლილი გარემოებებისადმი.

კასატორის პრეტენზია სწორედ ზედმეტად გადახდილი თანხის უკან დაბრუნებას მართლზომიერებას შეეხება და იმ გარემოებას ემყარება, რომ „მენარდის მიერ ჯამში აშენებულია 13092მ2. ხელშეკრულების თანახმად, შემკვეთს უნდა გადაეხადა 238 აშშ დოლარი (კურსით 1,70 ლარი) 404,6 ლარი. შესაბამისად, 13092მ2 -ისა და 404,6-ის ნამრავლი შეადგენს 5297023 ლარს. დადგენილია, რომ დამკვეთმა გადაიხადა 5647461 ლარი ანუ, 350 438 ლარით მეტი).

მოცემულ საქმეზე დადგენილია, რომ 15.06.2007წ.-ის ნარდობის ხელშეკრულების მიხედვით სამუშაოთა ღირებულება განისაზღვრებოდა 3,697,500 ლარით დღგ-ს ს ჩათვლით. ეს თანხა გაანგარიშდა 1მ2 მშენებლობის ღირებულების - 238 აშშ დოლარის ეკვივალენტით ლარში, კურსით: 1 აშშ დოლარი = 1.7 ლარს, რაც იმას ნიშნავდა რომ ანაზღაურების ოდენობაზე სავალუტო კურსის ცვალებადობა გავლენას ვერ მოახდენდა.

უდავო გარემოებაა, რომ ამხანაგობა ,,თ. მ. ს. 138”-მ შპს ,,გ. 2007’’-ს შესრულებული სამუშაოებისათვის სულ გადაუხადა 5647461 ლარი.

საქმის მასალებით არ არის სათანადოდ დასაბუთებული და სარწმუნოდ დადასტურებული ის ფაქტობრივი გარემოება მიღებული აქვს თუ არა მენარდეს 350,438 ლარი ზედმეტად. ამ ნაწილში, შეგებებული სარჩელის მოთხოვნის უარსაყოფად სააპელაციო სასამართლო ეყრდობა მხოლოდ შპს „დანი აუდიტის 09.12.2013წ.-ის დასკვნის დაუსაბუთებლობას და რაიმე გაანგარიშებას საქმის ფაქტობრივ გარემოებებზე დაყრდნობით არ შეიცავს. ამდენად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ამ ნაწილში, წამოყენებულია დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია (შედავება).

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის ე1 ქვეპუნქტის მიხედვით, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმება ამ ნაწილში, შეუძლებელია, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს არ დაუდგენია დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე (მტკიცების საგანში) შემავალი ფაქტი იმის შესახებ თუ, რა მოცულობის სამუშაოები შესრულდა მთლიანობაში მენარდის მიერ და რას შეადგენდა მთლიანობაში შესრულებულ სამუშაოთა ღირებულება.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ: ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა; ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ შეგებებული სარჩელის ნაწილში, საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა დაადგინოს დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებები და გამოიკვლიოს მთლიანობაში შესრულებულ სამუშაოთა მოცულობა და შესრულებულ სამუშაოთა შესაბამისად შემკვეთის მიერ გადახდილი გასამრჯელოს ოდენობა და მხოლოდ ამის შემდეგ იმსჯელოს შეგებებული სარჩელის ერთ-ერთ მოთხოვნაზე, რომელიც შეეხება გადახდილი 350,438 ლარის, როგორც უსაფუძვლოდ მიღებული თანხის უკან დაბრუნების მართებულობას სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის კონტექსტში.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა მიიჩნევს, რომ ნაწილობრივ უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე შეგებებული სარჩელის მოთხოვნის, რომელიც შეეხება ზედმეტად გადახდილი 350,438 ლარის უკან დაბრუნებას, ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

რაც შეეხება საპროცესო ხარჯების საკითხს, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კასატორის მიერ არასრულადაა გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი, კერძოდ, მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო საჩივრის ღირებულებაა 454,383.44 (83,945.44 + 20,000 + 350,438) ლარი, რომლის 5% აღმატება საკასაციო საჩივრისათვის სამოქალაქო კოდექსით დადგენილ მაქსიმალურ ოდენობას. შესაბამისად, სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა საკასაციო საჩივრისათვის განისაზღვრება 6000 ლარით.

მოცემულ შემთხვევაში კი, საკასაციო საჩივარზე გადახდილია სახელმწიფო ბაჟი 4199,25 ლარის ოდენობით.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 4199,25 ლარიდან 3000 ლარი უნდა დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში განხილული საკასაციო საჩივრის ანგარიშში, ხოლო დარჩენილი 1199,25 ლარის მიზნობრიობა განისაზღვროს შეგებებულ სარჩელზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ამხანაგობა „თ. მ. ს. 138-ის“, მ. ზ.-ის, მ. ტ.-ას, ლ. ჯ.-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 23 დეკემბრის განჩინება გაუქმდეს ნაწილობრივ და საქმე შეგებებული სარჩელის საფუძვლიანობის შესამოწმებლად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 23 დეკემბრის განჩინება თავდაპირველი სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში დარჩეს უცვლელად.

4. სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ საკასაციო საჩივარზე გადახდილად ჩაითვალოს 3000 ლარი, ხოლო დარჩენილი 1199,25 ლარის მიზნობრიობა განისაზღვროს შეგებებულ სარჩელზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას.

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ნ. ბაქაქური

ბ. ალავიძე