საქმე №ას-282-270-2015 13 მაისი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნინო ბაქაქური, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – თ. ს. (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ს. პ. ჯ.“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 16 იანვრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაო ადგილზე აღდგენა, იძულებით მოცდენილი დროის ხელფასის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

თ. ს.-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხე შპს „ს. პ. ჯ.-ას“ მიმართ, რომლითაც მოითხოვა 1. შპს „ს. პ. ჯ.-ას“ 07.02.2014წ.-ის N... და 12.02.2014წ.-ის N...ბრძანების ბათლად ცნობა; 2. მოსარჩელის აღდგენა შპს „ს. პ. ჯ.-აში“ ნაშთების დაგეგმარების განყოფილების უფროსის/ლოჯისტიკის დეპარტამენტის ანალიტიკოსის თანამდებობაზე; 3. მოპასუხისათვის იძულებით მოცდენილი დროის ხელფასის ანაზღაურება ყოველთვიურად 2500 ლარის ოდენობით გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 04 ივნისის გადაწყვეტილებით თ. ს.-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. ბათილად იქნა ცნობილი შპს „ს. პ. ჯ.-ას” 2014 წლის 07 თებერვლის №... ბრძანება და 2014 წლის 12 თებერვლის №... ბრძანება თ. ს.-ეს გათავისუფლების შესახებ. შპს „ს. პ. ჯ.-ას” თ. ს.-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 12 თვის ხელფასის ოდენობით (24,000 ლარი) კომპენსაციის გადახდა.

2012 წლის 06 თებერვალს შპს „ს. პ. ჯ.-ასა” და თ. ს.-ეს შორის დაიდო №.. შრომითი ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, თ. ს.-ე დაინიშნა შპს „ს. პ. ჯ.-ას” ნაშთების დაგეგმარების განყოფილების უფროსის/ლოჯისტიკის დეპარტამენტის ანალიტიკოსის თანამდებობაზე და ხელფასის სახით განესაზღვრა 2250.00 ლარი. ხელშეკრულების მოქმედების ვადად განისაზღვრა ერთი წელი. აღნიშნული ხელშეკრულების 3.2 პუნქტის თანახმად, თუ ხელშეკრულების ვადის გასვლამდე არანაკლებ ერთი თვით ადრე მხარეები არ შეატყობინებენ ერთმანეთს ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ, ხელშეკრულება ჩაითვლება ავტომატურად გაგრძელებულად მომდევნო ერთი წლის ვადით.

2012 წლის 01 სექტემბერს თ. ს.-ესა და შპს „ს. პ. ჯ.-ას” შორის დადებულ შრომით ხელშეკრულებაში შევიდა ცვლილებები, რომლის ძალით ხელფასი განისაზღვრა 2500 ლარის ოდენობით, საშემოსავლო გადასახადის ჩათვლით.

2014 წლის 06 თებერვალს თ. ს.-ეს ჯერ ზეპირსიტყვიერად, ხოლო შემდგომ ელექტრონული ფოსტის მეშვეობით შპს „ს. პ. ჯ.-ას” ადმინისტრაციული და ადამიანური რესურსების დეპარტამენტის უფროსის მიერ ეცნობა, რომ იგი გათავისუფლებულდა დაკავებული თანამდებობიდან.

გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა შპს „ს. პ. ჯ.-ას” მიერ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სააპელაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 16 იანვრის გადაწყვეტილებით შპს „ს. პ. ჯ.-ას“ სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 4 ივნისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. თ. ს.-ეს უარი ეთქვა შპს „ს. პ. ჯ.-ას“ 2014 წლის 7 თებერვლის N... ბრძანების და 2014 წლის 12 თებერვლის N... ბრძანების ბათილად ცნობაზე. თ. ს.-ეს უარი ეთქვა შპს „ს. პ. ჯ.-აში“ ნაშთების დაგეგმარების განყოფილების უფროსის/ლოჯისტიკის დეპარტამენტის ანალიტიკოსის თანამდებობაზე აღდგენაზე.

მოცემულ საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 52–ე მუხლი, რის გამოც ადგილი ჰქონდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393–ე მუხლის მე–2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით განსაზღვრულ შემთხვევას – „სამართლის ნორმების დარღვეულად ითვლება თუ სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა“. კერძოდ, სასამართლომ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 52–ე მუხლი, მაშინ როცა მისი გამოყენების აუცილებლობა არ არსებობდა.

პალატამ ხაზი გაუსვა იმ გარემოებას, რომ მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის განმსაზღვრელი მნიშვნელობა ჰქონდა მხარეთა 2012 წლის 6 თებერვლის შრომის ხელშეკრულების მე–3 მუხლის (ტ.1.ს.ფ 16) შინაარსის სწორ განმარტებას. ზემოხსენებული ნორმა შემდეგი შინაარსისაა: „3.1. წინამდებარე ხელშეკრულება დადებულია ერთი წლის ვადით და მოქმედებს 2012 წლის 6 თებერვლიდან 2013 წლის 6 თებერვლის ჩათვლით. 3.2. თუ ხელშეკრულების ვადის გასვლამდე არანაკლებ ერთი თვით ადრე მხარეებმა არ შეტყობინებენ ერთმანეთს ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ, ხელშეკრულება ჩაითვლება ავტომატურად გაგრძელებულად მომდევნო ერთი წლის ვადით. 3.3. მხარეთა ინიციატივით ხელშეკრულების შეწყვეტა შესაძლებელია მხოლოდ საქართველოში მოქმედი კანონდებლობის შესაბამისად“.

მოსარჩელის მოსაზრებით, ხელშეკრულების ავტომატური გაგრძელება გულისხმობს მისი მოქმედების გაგრძელებას იგივე პირობებით, რაც მხარეთა შორის იყო შეთანხმებული, რის გამოც ხელშეკრულების შეწყვეტა 2014 წელს უნდა მომხდარიყო იგივე წესების დაცვით, რაც ხელშეკრულების 3.2. პუნქტით იქნა განსაზღვრული. ეს მოსაზრება სამოქალაქო კოდექსის 52–ე მუხლის საფუძველზე გაზიარებულ იქნა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერაც, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების 6.2 აბზაცში აღნიშნა, რომ „ხელშეკრულების შეწყვეტის ვადის გამოუყენებლობის შემთხვევაში, ურთერთობა გრძელდებოდა იმავე პირობებით, რაც მხარეებს შორის N..–ე ხელშეკრულება აწესებდა. აღნიშნული იმას ნიშნავს, რომ დამსაქმებელი ყოველ ჯერზე იყო ვალდებული ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე ეცნობებინა დასაქმებულისათვის კონკრეტული წლის 6 იანვრამდე“. სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელის მითითებული მსჯელობა არ გაიზიარა. მხარეთა მიერ ზემოხსენებული ხელშეკრულების მე-3 მუხლში გამოვლენილი ნების განმარტებისას კი, აღნიშნა, რომ „განმარტების მეშვეობით უნდა დადგინდეს თუ როგორ შეიძლება იქნეს გაგებული ნების გამოვლენა ნებისმიერი ობიექტური მიმღების (ადრესატის) მიერ. ნების გამომვლენის ნამდვილ (სუბიექტურ) ნებას ამ კოსტელაციების ფარგლებში, არ ექცევა ყურადღება. ნების გამოვლენის ადრესატის ობიექტური აღქმა, როგორც შეფასების მასშტაბი, ძირითადად გამოიყენება ისეთი ნების გამოვლენისას, რომელიც მოითხოვს მეორე მხარის მიერ მის მიღებას. ამ შემთხვევაში, სამართლებრივი ბრუნვის ინტერესების დაცვას უპირატესობა ენიჭება ცალკეული პირის ნამდვილი (სუბიექტური) ნების დადგენის ინტერესთან შედარებით“ (იხ., ს.ჰენშელი „სამოქალაქო კაზუსების დამუშავების მეთოდიკა“, გამომცემლობა „სიესტა“, თბილისი, 2009წ. 126.).

ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ხელშეკრულების მე–3 მუხლი უნდა შეფასებულიყო ობიექტური დამკვირვებლის მოსაზრებიდან გამომდინარე და არა მხარეთა სუბიექტური შეფასებების მიხედვით. ცხადია, რომ ხელშეკრულების 3.1 მუხლი, მისი განსაზღვრულობიდან გამომდინარე, დავას არ იწვევდა – ხელშეკრულება დადებული იყო 2012 წლის 6 თებერვლიდან 2013 წლის 6 თებერვლის ჩათვლით. ხელშეკრულების 3.2 მუხლში არსებული ფრაზა „თუ ხელშეკრულების ვადის გასვლამდე არანაკლებ ერთი თვით ადრე მხარეებმა არ შეტყობინებენ ერთმანეთს ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ“ მიემართება სწორედ ხელშეკრულების 3.1. მუხლით განსაზღვრულ ერთწლიან ვადას ანუ, თუ 2013 წლის 6 იანვრამდე მხარეები არ შეატყობინებდნენ ერთმანეთს ხელშეკრულების მოქმედების შეწყვეტის შესახებ დგებოდა 3.2 მუხლით განსაზღვრული მეორე პირობა (რაზეც ქვემოთ იქნება საუბარი). საქმის მასალებით დადგენილია, რომ, მართლაც ჰქონდა ადგილი ასეთ შემთხევას – ერთი წლის გასვლამდე 1 თვით ადრე მხარეებმა არ შეატყობინეს ერთმანეთს შეწყვეტის შესახებ და დადგა 3.2 მუხლით განსაზღვრული მეორე პირობა ანუ „ხელშეკრულება ჩაითვლება ავტომატურად გაგრძელებულად მომდევნო ერთი წლის ვადით“.

ამ პირობასთან დაკავშირებით მხარეთა დავა გამოიწვია სიტყვა „მომდევნოს“ არსმა. პირველი ინსტანციის სასამართლომ ამ გარემოებაზე კონკრეტული მსჯელობის გარეშე გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 52–ე მუხლი. პალატამ აღნიშნა, რომ სიტყვა „მომდევნოს“ ფუძე – „დევნა“ და მისგან ნაწარმოები სხვა სიტყვები „მიდევნება“ („მისდევს“), „გადევნება“ („გასდევს“) და ა.შ. – თავისი არსით ასახავენ კონკრეტული მოვლენის შემდეგ არსებულ გაგრძელებას, მაგრამ ზედსართავი სახელი „მომდევნო“ – თავისი შინაარსით ასახავს დროის მარტოოდენ ერთ მონაკვეთს, რომელიც მოჰყვება მანამდე არსებულ დროის სხვა მონაკვეთს (მაგალითად „მომდევნო სემესტრი“). ამავე დასკვნის გაკეთების საშუალებას იძლევა სამართლებრივი კაზუსის ამოხსნის მეთოდიკაში გამოყენებული „დასკვნა საწინააღმდეგოს საფუძველზე“ (argumentum a contrario). ამ მეთოდის მიხედვით ივარაუდება, რომ „ვინაიდან კანონმდებელმა (მოცემულ შემთვევაში მხარეებმა) გარკვეული საკითხი მოაწესრიგა გარკვეული ფორმით, ამით მას სურდა გამოეხატა, რომ აღნიშნული ნორმა არ ვრცელდება სხვა საკითხებზე და შემთხვევებზე. ეს განსაკუთრებით აშკარაა, როდესაც ნორმის დისპოზიციაში ვხვდებით სიტყვას „მხოლოდ“. თუ კანონმდებელს სურდა მოცემული შემთხვევის მოწესრიგება, მაშინ იგი მოახერხებდა კიდეც ამას. ანუ რაიმე საკითხის არ – მოწესრიგება არის გააზრებული გადაწყვეტილება (იხ., ს.ჰენშელი „სამოქალაქო კაზუსების დამუშავების მეთოდიკა“, გამომცემლობა „სიესტა“, თბილისი, 2009წ. 126). განსახილველ შემთხვევაში argumentum a contrario იქნებოდა ისეთი შემთხვევა, როდესაც მხარეებს 3.2 მუხლში ნაცვლად სიტყვისა „მომდევნო“ ჩაეწერათ ფრაზა „ყოველი მომდევნო“. ეს უკანასკნელი ფრაზა თავის იმპერატიული ხასიათიდან და მნიშვნელობიდან გამომდინარე, გამორიცხავდა ყოველგვარ ბუნდოვანებას. მაგრამ ვინაიდან ასეთი დათქმა ხელშეკრულების ტექსტში არ გვხდება, ივარაუდება, რომ მხარეები ასეთის სურვილის შემთხვევაში, მას ტექსტში გათვალისწინებდნენ კიდეც, ხოლო რადგან არ გაითვალისწინეს, ესე იგი არც შეთანხმებულან მასზე.

რაც შეეხება მოწინააღმდეგე მხარის მსჯელობას, რომ ვინაიდან ხელშეკრულება გაგრძელდა 2014 წლის 6 თებერვალმდე და ამის შედეგად, გაგრძელება ჰპოვა აგრეთვე 3.2 მუხლმაც, და ამის გამო, საწარმოს წარმოეშვა ვალდებულება ეცნობებინდა შეწყვეტის განზრახვის შესახებ 2014 წლის 6 იანვრამდე, ეს მოსაზრება პალატამ არ გაიზიარა.

ვინაიდან ხელშეკრულების მოქმედება გაგრძელდა მხოლოდ ერთი ერთწლიანი ვადით და ამოიწურა 2014 წლის 6 თებერვალს, საწარმოს აღარ გააჩნდა ვალდებულება შებოჭილიყო 3.2 მუხლის დანაწესით (ეცნობებინა ერთ თვით ადრე) განსხვავებით 2013 წლის 6 თებერვლისთვის შექმნილი ვითარებისაგან, რომლის დროსაც საწარმოს მიერ შეტყობინების ვალდებულებას პირდაპირ ადგენდა 3.2. მუხლი. ამასთან, ხელშეკრულება მისი მოქმედების ვადის გასვლის გამო, აღარ ითვალისწინებდა მხარეთა შორის ურთიერთობის მოწესრიგებას 2014 წლის 6 თებერვლის შემდეგ, რის გამოც უსაფუძვლოა მოწინააღმდეგე მხარის მსჯელობა შეწყვეტის შეუტყობინებლობის შემთხვევაში 3.2 მუხლის ყოველი ერთწლიანი პერიოდებით გაგრძელების თაობაზე.

აქედან გამომდინარე, პალატა მიდა იმ დასკვნამდე, რომ მოცემულ შემთხვევაში ადგილი ჰქონდა „შრომის კოდექსის“ 37–ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით განსაზღვრულ შემთხვევას – შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას ვადის გასვლის შედეგად. ეს ნორმა კი არ იქნა გამოყენებული პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ, რითაც დაირღვა საქართველოს სსკ-ის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა’’ პუნქტი.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება თ. ს.-ემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

კასატორის მოსაზრებით, ის გარემოება, რომ ვადიანი შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლამდე ერთი კვირით ადრე არც ერთ მხარეს არ გამოუთქვამს მზადყოფნა შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტაზე, უნდა ჩაითვალოს არსებული შრომითი სახელშეკრულებო ურთიერთობის გაგრძელებად. აღნიშნულ დავაში კასატორის მოსაზრებით, არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2014 წლის 24 ივლისის გადაწყვეტილება Nას-443-428-2014, რომელსაც ეწინააღმდეგება თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. კასატორის მითითებით სააპელაციო სასამართლომ არასწორედ განმარტა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლი. სასამართლომ ასევე არ იმსჯელა და არ შეაფასა ის მტკიცებულება, რომელიც მან დასაშვებად ცნო, აღნიშნული მტკიცებულების შეფასებას კი არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდა დამსაქმებლის მიერ გამოვლენილი ნების შინაარსის დასადგენად.

კასატორის აზრით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სანდრა ჰენშელის „სამოქალაქო კაზუსების დამუშავების მეთოდიკაში“ განვითარებული მსჯელობა - დასკვნა საწინააღმდეგოს საფუძველზე, რომელიც რეალურად თ. ს.-ის ინტერესებს იცავს და არა შპს „ს. პ. ჯ.-ას“ ინტერესებს. კასატორის აზრით, სასამართლომ არასწორედ გამოიყენა ნების გამოვლენის მხოლოდ ეტიმოლოგიური განმარტება, როდესაც მას ნების გამოვლენის განმარტებისას თელეოლოგიური მეთოდი უნდა გამოეყენებინა. შესაბამისად, კასატორის აზრით სასამართლომ არასწორედ დაადგინა სიტყვა შრომით ხელშეკრულებაში მითითებული სიტყვა „მომდევნოს“ მნიშვნელობა.

კასატორის მითითებით, ნების ობიექტურად შესაძლებელი აღქმის შინაარსის განსაზღვრისას გათვალისწინებული უნდა იყოს დასაქმებულის მიერ აღქმული ნება, როგორც ნების გამოვლენის ადრესატის და არა დამსაქმებლის, რადგან სწორედ ეს უკანასკნელი არის ნების გამომვლენი შრომით ურთიერთობაში. დამსაქმებლის მიერ გამოვლენილი ნების ნამდვილობისათვის კი, მნიშვნელობა აქვს იმ შინაარსის დადგენას, თუ დასაქმებულმა როგორ გაიგო ან/და შეიძლებოდა გაეგო დამსაქმებლის მიერ გამოვლენილი ნება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლომ არასწორედ განმარტა ხელშეკრულების პირობა, რომლის თანახმადაც თუ ხელშეკრულება არ შეწყდა იგი ითვლება გაგრძელებულად, მიუთითებს მექანიზმზე, რომლის მთავარი მიზანი არის ხელშეკრულების გაგრძელება და არა შეწყვეტა. შესაბამისად, სასამართლოს ხელშეკრულების სადაო პირობა უნდა განემარტა შემდეგნაირად: ხელშეკრულება უნდა ჩათვლილიყო ყოველი მომდევნო წლის ვადის გასვლამდე გაგრძელებულად, თუ ვადის გასვლამდე ერთი თვით ადრე ხელშეკრულება არ შეწყდებოდა მხარეების მიერ დამოუკიდებლად გამოვლენილი ნებით.

კასატორი პრეტენზიას აცხადებს სასამართლოს მიერ გაუთვალისწინებელ ერთ-ერთ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომლის თანახმად, დამსაქმებელმა დასაქმებულის გათავისუფლებამდე რამდენიმე დღით ადრე შეადგინა საშტატო განრიგი, რომელშიც კასატორი შპს „ს. პ. ჯ.-აში“ მომუშავე პერსონალად კვლავ იყო გათვალისწინებული. აღნიშნული კი, წარმოადგენს იმის მტკიცებულებას, რომ დამსაქმებელი განიხილავდა შრომით ხელშეკრულებას გაგრძელებულად.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 16 მარტის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც, დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით სადავოდაა გამხდარი 06.02.2012წ.-ის N644 შრომით ხელშეკრულებაში გამოვლენილი ნების განმარტების საკითხი.

სადავო საკითხთან მიმართებაში, დადგენილია, რომ 2012 წლის 06 თებერვალს ერთი მხრივ, შპს „ს. პ. ჯ.-ას“, როგორც „დამსაქმებელსა“ და მერე მხრივ, თ. ს.-ეს, როგორც „დასაქმებულს“ შორის გაფორმდა №... შრომითი ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, თ. ს.-ე დაინიშნა შპს „ს. პ. ჯ.-ას” ნაშთების დაგეგმარების განყოფილების უფროსის/ლოჯისტიკის დეპარტამენტის ანალიტიკოსის თანამდებობაზე და ხელფასის სახით განესაზღვრა 2250.00 ლარი.

ხელშეკრულების მე-3 მუხლით განისაზღვრა ხელშეკრულების ვადა, მისი შეწყვეტის საფუძვლები და წესები, სახელდობრ, 3.1. პუნქტით ხელშეკრულება დაიდო ერთი წლის ვადით და მისი მოქმედების ვადად განისაზღვრა 2012 წლის 06 თებერვლიდან 2013 წლის 06 თებერვლამდე პერიოდი. 3.2. პუნქტის მიხედვით კი, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ თუ ხელშეკრულების ვადის გასვლამდე არანაკლებ ერთი თვით ადრე მხარეებმა არ შეატყობინეს ერთმანეთს ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ, ხელშეკრულება ჩაითვლება ავტომატურად გაგრაძელებულად მომდევნო ერთი წლის ვადით. 3.3. მხარეთა ინიციატივით ხელშეკრულების შეწყვეტა შესაძლებელია მხოლოდ საქართველოში მოქმედი კანონდებლობის შესაბამისად“.

2014 წლის 06 თებერვალს თ. ს.-ეს ჯერ ზეპირსიტყვიერად, ხოლო შემდგომ ელექტრონული ფოსტის მეშვეობით შპს „ს. პ. ჯ.-ას” ადმინისტრაციული და ადამიანური რესურსების დეპარტამენტის უფროსის მიერ ეცნობა, რომ იგი გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან.

კასატორის მოსაზრებით, მხარეთა შორის არსებული შრომითი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ურთიერთობის შეწყვეტა უკანონოა და იგი ეწინააღმდეგება ხელშეკრულების არსს. ამასთან, კასატორის მოსაზრებით, ხელშეკრულების 3.2. პუნქტით გათვალისწინებული სადაო პირობა უნდა განმარტებულიყო შემდეგნაირად: ხელშეკრულება უნდა ჩათვლილიყო ყოველი მომდევნო წლის ვადის გასვლამდე გაგრძელებულად, თუ ვადის გასვლამდე ერთი თვით ადრე ხელშეკრულება არ შეწყდებოდა მხარეების მიერ დამოუკიდებლად გამოვლენილი ნებით.

კასატორის ზემოთ მითითებულ პოზიციას საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს და პირველ რიგში, მიუთითებს, რომ მხარეთა შორის შრომით სამართლებრივი ურთიერთობა წარმოშობილია 06.02.2012წ.-ის N... შრომით ხელშეკრულებიდან. სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლის თანახმად, გარიგება არის ცალმხრივი, ორმხრივი ან მრავალმხრივი ნების გამოვლენა, რომელიც მიმართულია სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემული დავის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანია განიმარტოს 06.02.2012წ.-ის N... შრომით ხელშეკრულების ის მუხლი, რომელიც შეეხება ხელშეკრულების ვადას, მისი შეწყვეტის საფუძვლებსა და წესებს რადგანაც, სწორედ 3.1 და 3.2 პუნქტების ერთობლივი განმარტებითაა შესაძლებელი გარიგებაში გამოვლენილი ნადვილი ნების დადგენა და ამდენად, სადავო საკითხის გადაწყვეტაც. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ხელშეკრულებათა განმარტების თავისებურება განპირობებულია ურთიერთობათა ორმხრივი (მრავალმხრივი) ხასიათით, დისპოზიციური ნორმების გამოყენებით, სავაჭრო და საქმიანი ჩვეულებებითა და ტრადიციებით, მხარეთა შორის არსებულ ურთიერთობაში ჩამოყალიბებული პრაქტიკით, იმპერატიული ნორმების მოთხოვნათა გათვალისწინების აუცილებლობით და ა.შ.

ხელშეკრულება არის მხარეთა მიერ მიღწეული კონსესუსის შედეგი, რომელიც, სამართლებრივი თვალსაზრისით, იწვევს მხარეთა მიმართ უფლებებისა და ვალდებულებების წარმოშობას მათივე ნების საფუძველზე. ხელშეკრულების არსებობისათვის აუცილებელია ორი ან მეტი ნების თანხვედრა, რაც იწვევს მხარეთა საერთო ნების დადგენის აუცილებლობას. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ხელშეკრულების განმარტების არსი მხარეთა მიერ გამოვლენილი საერთო ნების ნამდვილი შინაარის, ხელშეკრულების რეალური მიზნის დადგენაში მდგომარეობს. სასამართლო მხარეთა ნამდვილ ნებას ადგენს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ განმარტების პროცესში წარმოიშობა ხელშეკრულების ტექსტში გადმოცემულ დებულებათა შორის წინააღმდეგობა ან შეუსაბამობა.

ყველა იმ გარიგებაში, რომლებშიც ნების გამოვლენის ნამდვილობა დამოკიდებულია მეორე მხარის მიერ ამ ნების მიღებაზე, არცთუ იშვიათად იბადება კითხვა, სწორად გაიგო თუ არა მეორე მხარემ ის, რისი თქმაც ნების გამომვლენ პირს სურდა. თუ მხედველობაში მივიღებთ იმას, რომ გარიგებათა აბსოლუტურ უმრავლესობაში ორი მხარე – ნების გამომვლენი და ნების მიმღები – მონაწილეობს, აშკარა გახდება, თუ რა დიდი მნიშვნელობა აქვს გამოვლენილი ნების სწორად გაგებას მეორე მხარის მიერ. მრავალი გარემოებით შეიძლება იყოს გამოწვეული, რომ ის, რაც იგულისხმა ნების გამომვლენმა, სხვაგვარად გაიგო მისმა მიმღებმა. აქედან წარმოიშობა გამოვლენილ ნებათა კონფლიქტი, რომელიც საჭიროებს სწორად გადაწყვეტას. ამ კონფლიქტის გადაწყვეტის სამართლებრივ საშუალებას წარმოადგენს ნების გამოვლენის განმარტება.

ნების გამოვლენის განმარტება ემსგავსება კანონის განმარტებას: ორივე შემთხვევაში ხდება ბუნდოვანი, საეჭვო აზრის დაზუსტება. მაგრამ თუ კანონის განმარტებას ზოგადი ხასიათი აქვს, ე.ი. სავალდებულოა და გამოიყენება ყველას მიმართ და მიზნად ისახავს კანონის ბუნდოვანი ადგილების ერთიანი გაგების უზრუნველყოფას, გარიგების (ხელშეკრულების) განმარტების მიზანი უფრო ვიწროა – გარიგების (ხელშეკრულების) მონაწილე მხარეებს შორის ურთიერთობის გარკვევა. ამიტომ ასეთ განმარტებას ძალა აქვს მხოლოდ გარიგების მონაწილეებისათვის.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლის თანახმად, ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად, და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან. ცხადია, რომ ეს „გონივრული განსჯა“ უნდა ემყარებოდეს გარკვეულ კრიტერიუმებს, კერძოდ, ნების გამოვლენის განმარტება უნდა განხორციელდეს ნების მიმღების შემეცნების (გაგების) შესაძლებლობათა გათვალისწინებით. ამგვარი განმარტების დროს გათვალისწინებული უნდა იქნეს ყველა ხელშესახები გარემოება, რომელიც ამ შემთხვევას ახასიათებს.

ხელშეკრულების განმარტების საჭიროებას ადგილი აქვს იმ შემთხვევაში, როცა სახეზეა ხელშეკრულება, რომლის გამონათქვამებიც ბუნდოვანი, ორაზროვანი ან ურთიერთგამომრიცხავია, აგრეთვე, როცა მისი გამონათქვამები შესწორებასა და შევსებას მოითხოვენ.

ხელშეკრულების განმარტების დროს სასამართლო ორ მნიშვნელოვან საკითხს წყვეტს: სასამართლოს ევალება მხარეთა მიერ ხელშეკრულებაში გაკეთებული გამონათქვამების დაზუსტება, ხოლო მეორეს მხრივ, სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით ხელშეკრულებაში ღიად დარჩენილი ადგილების ე.წ. ხარვეზების შევსებას ახორციელებს.

„ხელშეკრულების გამონათქვამების განმარტება“ და „ხელშეკრულების შევსებითი განმარტება“ განსხვავებული ცნებებია. სხვადასხვანაირი, ორაზროვანი და მრავალმნიშვნელოვანი გამონათქვამების დაზუსტების აუცილებლობას ადგილი აქვს, როდესაც მხარეები ხელშეკრულების გამონათქვამების მიღმა არსებულ მნიშვნელობებზე დავობენ. ხოლო ხელშეკრულების შევსებით განმარტებას მაშინ აქვს ადგილი, როდესაც მხარეებს ხელშეკრულების ტექსტში გამორჩენილი აქვთ ცალკეულ საკითხთა მოწესრიგება ან ხელშეკრულების პირობები გარკვეული ხარვეზებითაა მოცემული.

ხელშეკრულების გამონათქვამების განმარტების დროს უნდა დადგინდეს მხარის შინაგანი ნების შესაბამისობა მის გამოხატულებასთან. ხელშეკრულების განმარტების მიზანი მისი შინაარსის დადგენაა. განმარტებას შეიძლება საჭიროებდეს, როგორც მთელი ხელშეკრულება, ასევე, მისი რომელიმე ნაწილი ან თუნდაც რომელიმე პუნქტი (პირობა). ხელშეკრულების პირობები იმგვარად უნდა იქნას განმარტებული, რომ ყველა მათგანს მიეცეს მნიშვნელობა და არა რომელიმე მათგანს წაერთვას ძალა.

ხელშეკრულების განმარტების საფუძვლებთან დაკავშირებით საინტერესოა ევროპული სახელშეკრულებო სამართლის ძირითადი პრინციპების (დებულებების) 5:101-5:107 მუხლების დანაწესები, კერძოდ, ხელშეკრულება უნდა განიმარტოს მხარეთა საერთო ნების შესაბამისად იმ შემთხვევაშიც კი, თუ იგი განსხვავდება სიტყვასიტყვითი მნიშვნელობისაგან. მხარეთა საერთო ნების დადგენის შეუძლებლობის შემთხვევაში, განმარტების კრიტერიუმად მიიჩნევა ხელშეკრულების მხარეთა მსგავსი გონივრული აზროვნების მქონე პირთა შეფასება მოცემულ გარემოებებში. ხელშეკრულების ცალკეული გამონათქვამი (პირობა) უნდა განიმარტოს იმ მთლიანი ხელშეკრულების ჭრილში, რომელშიც ისინი არის მოცემული.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი გარიგების განმარტების შესახებ 52-ე მუხლის გარდა, მოიცავს ასევე ნორმებს, რომლებიც ხელშეკრულებათა განმარტების საკითხებს აწესრიგებს, მაგალითად, 338-ე მუხლი, რომლის ძალითაც, ხელშეკრულებაში ურთიერთგამომრიცხველი ან მრავალმნიშვნელოვანი გამონათქვამების დროს უპირატესობა უნდა მიენიჭოს იმ გამონათქვამს, რომელიც ყველაზე მეტად შეესატყვისება ხელშეკრულების შინაარსს (ხელშეკრულების ბუნდოვანი ნაწილის განმარტებისათვის იხ., სუს 23.02.2015წ.-ის განჩინება №ას-1144-1090-2014). მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის განმსაზღვრელი მნიშვნელობა გააჩნია 06.02.2012წ.-ის N... შრომით ხელშეკრულებაში გამოვლენილი ნამდვილი ნების დადგენას, რომელიც მხარეთა მიერ შემდეგი სახითაა ჩამოყალიბებული:

„3.1. წინამდებარე ხელშეკრულება დადებულია ერთი წლის ვადით და მოქმედებს 2012 წლის 6 თებერვლიდან 2013 წლის 6 თებერვლის ჩათვლით.

3.2. თუ ხელშეკრულების ვადის გასვლამდე არანაკლებ ერთი თვით ადრე მხარეებმა არ შეტყობინებენ ერთმანეთს ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ, ხელშეკრულება ჩაითვლება ავტომატურად გაგრძელებულად მომდევნო ერთი წლის ვადით.

3.3. მხარეთა ინიციატივით ხელშეკრულების შეწყვეტა შესაძლებელია მხოლოდ საქართველოში მოქმედი კანონდებლობის შესაბამისად“.

საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ხელშეკრულების 3.1 მუხლით დადგენილია ხელშეკრულების მოქმედების კონკრეტული ვადა, თუმცა ამავე ხელშეკრულების 3.2 პუნქტი, რომელიც ხელშეკრულების შეწყვეტის წინაპირობად აწესებს წინასწარი გაფრთხილების ერთთვიან ვადას პრაქტიკულად განსაზღვრავს ამავე ხელშეკრულების პირველ პუნქტსაც, ვინაიდან, სწორედ ამ პუნქტით დადგენილი ვადის გასვლის შედეგებს უკავშირდება და ხელშეკრულებიდან გასვლისათვის აწესებს წინასწარი გაფრთხილების/შეტყობინების სავალდებულობას.

მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის საკვანძო საკითხი სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ წინასწარი შეტყობინების არარსებობას უკავშირდება ხელშეკრულების გაგრძელება მომდევნო ერთი წლით. დადგენილია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, ადგილი ჰქონდა სწორედ ამგვარ შემთხვევას, სახელდობრ, ხელშეკრულების მოქმედების ვადის ამოწურვამდე ერთი თვით ადრე მხარეებმა არ შეატყობინეს ერთმანეთს შრომითი ურთიერთობიდან გასვლის შესახებ, რამაც განაპირობა ამავე მუხლის 3.2 პუნქტით დადგენილი ქცევის წესის ამოქმედება და ხელშეკრულების კიდევ ერთი წლის ვადით გაგრძელება. ამდენად, კასატორის ის პოზიცია, რომ ხელშეკრულებიდან გასვლის წინასწარი გაფრთხილების არარსებობა ყოველ ჯერზე გამოიწვევდა ხელშეკრულების 3.1 პუნქტით დადგენილი ვადის გაგრძელებას უმართებულოა და არ გამომდინარეობს ხელშეკრულების სადავო ტექსტის განმარტებიდან.

„შრომის კოდექსის“ 37–ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის ერთ-ერთი საფუძველია შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლა. მოცემულ შემთხვევაში, უდავოა, რომ მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა სწორედ ზემოთმითითებული სამართლებრივი საფუძვლით მოხდა, ანუ გავიდა ის ერთწლიანი ვადა, რასაც მხარეთა შორის დადებული შრომითი ხელშეკრულება ითვალისწინებდა. შესაბამისად, მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობა შეწყდა კანონისა და ხელშეკრულების მოთხოვნათა სრული დაცვით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივ შეფასებას და მიაჩნია, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძველი, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (ხელშეკრულების ბუნდოვანი ნაწილის განმარტებისათვის იხ., სუს 23.02.2015წ.-ის განჩინება №ას-1144-1090-2014; სშკ-ის 37-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის სამართლებრივი საფუძვლისათვის ასევე იხ.,სუს 11.11.2013წ.-ის განჩინება Nას-924-882-2013).

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70%, რაც შეადგენს 210 ლარს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. თ. ს.-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორს - თ. ს.-ეს (პ/ნ:....) დაუბრუნდეს 2015 წლის 05 მარტს №...საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% – 210 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ნ. ბაქაქური

ბ. ალავიძე