საქმე №ას-423-400-2014 11 მაისი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - რ.შ. (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ც.თ. (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 25 თებერვლის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - გარიგების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ც.თ.მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში რ.შ.ს მიმართ 2001 წლის 29 დეკემბერს ც.თ.სა და რ.შ.ს შორის დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნით.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 14 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 25 თებერვლის გადაწყვეტილებით ც.თ.ს სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 14 ოქტომბრის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ც.თ.ს სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი ც.თ.სა და რ.შ.ს შორის 2001 წლის 29 დეკემბერს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ დადგენილად ცნო, რომ საქმეში წარმოდგენილი ნოტარიუს მ.ს.ს მიერ შედგენილი, 2001 წლის 29 დეკემბრით დათარიღებული №.... სანოტარო აქტით, 5000 ლარის გადახდის პირობით, ც.თ.მ რ.შ.ს საკუთრებაში გადასცა ქ.ზუგდიდში, მდებარე უძრავი ქონება, სანოტარო აქტზე განთავსებულია ხელმოწერები ხელშეკრულების მხარეების სახელით, ასევე ნოტარიუსის ხელმოწერა და ბეჭედი;

აღნიშნული სანოტარო აქტის საფუძველზე, 2002 წლის 28 იანვარს, უძრავი ქონება საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა რ.შ.ს საკუთრებად;

ც.თ.ს განცხადების საფუძველზე, 2011 წლის 1 ივლისიდან წარმოებდა გამოძიება, რომლის ფარგლებშიც ჩატარებული გრაფიკული ექსპერტიზის 2011 წლის 30 ნოემბრის №... დასკვნით დადგინდა, რომ მითითებულ სანოტარო აქტზე არსებული ხელმოწერა „რ.შ.“ არ იყო შესრულებული რ.შ.ს მიერ;

სანოტარო აქტის სიყალბეს ადასტურებდა სსიპ საქართველოს ნოტარიუსთა პალატის 2011 წლის 17 ოქტომბრის №.... წერილიც, რომლის თანახმადაც ნოტარიუს მ.ს.ს მიერ ნაწარმოებ არქივში ზემოთ აღნიშნული შინაარსის სანოტარო აქტი არ მოიძებნა.

პალატამ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლზე და განმარტა, რომ მოსარჩელემ (აპელანტმა) სარჩელი დააფუძნა იმ გარემოებას, რომ სადავო გარიგება ბათილი იყო, რადგან მასზე არ იყო ერთ-ერთი მხარის ნამდვილი ხელმოწერა. ის გარემოება, რომ სადავო გარიგებაზე არ იყო რ.შ.ს ხელმოწერა, დასტურდებოდა საქმეში წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნით, რომელიც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 162-ე მუხლის პირველი ნაწილითა და 170-ე მუხლით გათვალისწინებული გარკვეული სახის მტკიცებულებაა, რომლითაც, მხოლოდ სპეციალური ცოდნის გამოყენებით, შეიძლებოდა დადასტურებულიყო რ.შ.ს ხელმოწერის ნამდვილობა. მოპასუხეს ამ დასკვნის საწინააღმდეგო უტყუარი მტკიცებულება (გარდა საკუთარი დაუსაბუთებელი ახსნა-განმარტებისა, რომ ავადმყოფობის გამო შეეცვალა ხელმოწერის სტილი) არ წარმოუდგენია.

სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა გარიგების დადების დროს მოქმედი რედაქციის სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლით, 59-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 183-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 316-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 317-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 323-ე მუხლით, 327-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 328-ე მუხლის მე-2 ნაწილით, 477-ე მუხლის 1-ლი და მე-2 ნაწილებით და განმარტა, რომ 2001 წლის 29 დეკემბრის გარიგება მხოლოდ მაშინ შეიძენდა ნასყიდობის ხელშეკრულების ძალას, მხარეთა შესაბამისი უფლება-მოვალეობების წარმოშობით, თუ მასზე მხარეები მოაწერდნენ ხელს და ეს გარიგება დამოწმდებოდა სანოტარო წესით; მხარეთა ხელმოწერის აუცილებლობას კანონი ადგენდა მარტივი წერილობითი ფორმის დროსაც კი და იგი მით უფრო აუცილებელი იყო სანოტარო ფორმის დროს, რომელიც 2001 წლის 29 დეკემბრის მდგომარეობით, რეგულირდებოდა საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2001 წლის 29 აგვისტოს №321 ბრძანებით დამტკიცებული ინსტრუქციის მე-17 მუხლით.

მოცემულ შემთხვევაში, სანოტარო აქტის ერთ-ერთ მონაწილეს - რ.შ.ს - სანოტარო აქტზე ზემოთ აღნიშნული წესის დაცვით ხელი არ მოუწერია. შესაბამისად, 2001 წლის 29 დეკემბრის გარიგება ბათილი იყო და არ შეუძენია ნასყიდობის ხელშეკრულებისათვის დამახასიათებელი იურიდიული ძალა, რადგან იგი არ იყო დადებული კანონით დადგენილი ფორმის დაცვით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა რ.შ.მ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

სასამართლომ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლზე, თუმცა მხოლოდ ცალკეულ მტკიცებულებებს მიანიჭა გადამწყვეტი მნიშვნელობა და არ მიაქცია ყურადღება მხარეთა ახსნა-განმარტებას, მოწმის ჩვენებასა და საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს.

სასამართლომ გადაწყვეტილების მიღებისას დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლი, რადგანაც გამოტანილი გადაწყვეტილება არ ემყარება საქმეში არსებული და სასამართლო სხდომაზე განხილული მტკიცებულებების ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, ამასთანავე, სასამართლომ არასწორად გამოიყენა კანონი _ სამოქალაქო კოდექსის 59-ე მუხლი და განმარტა, რომ გარიგება ბათილია კანონით გათვალისწინებული აუცილებელი ფორმის დაუცველობის გამო. მოცემულ შემთხვევაში კანონით დადგენილი წესის დარღვევას ადგილი არ ჰქონია. ხელშეკრულება დაიდო, წარმოშობილი ვალდებულება შესრულდა და ფაქტობრივ-სამართლებრივი შედეგი დადგა.

პალატამ არასწორად არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 89-ე, 129-ე, 130-ე, 131-ე მუხლები და არ იმსჯელა, რამდენად საფუძვლიანი იყო ც.თ.ს მოთხოვნა კანონით დადგენილი ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ.

სააპელაციო სასამართლოს უნდა ემსჯელა მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე, რადგან საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 85-ე მუხლის თანახმად, იძულებით დადებული გარიგების შეცილების ერთწლიანი ვადა აითვლება არა იმ მომენტიდან, როცა შეცილების უფლების მქონემ შეიტყო შეცილების საფუძვლების არსებობის შესახებ, არამედ იძულების დამთავრების მომენტიდან. სასამართლოს ასევე არ უმსჯელია მასზედ, რომ სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლით სახელშეკრულებო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს, ხოლო უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული მოთხოვნებისა _ ექვს წელს. აღნიშნულ ხანდაზმულობაში იგულისხმება დრო, რომლის განმავლობაშიც პირს, ვისი უფლებებიც დარღვეულია, შეუძლია, მოითხოვოს თავისი უფლებების დაცვა. სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის თანახმად, ივარაუდება, რომ ც.თ.მ დარღვევის განხორციელებისთანავე შეიტყო აღნიშნულის შესახებ და, შესაბამისად, მას ხანდაზმულობის ექვსწლიანი ვადის ფარგლებში შეეძლო შეტყობა იმისა, რომ სადავო ხელშეკრულებას არ ჰქონდა მყიდველის ხელმოწერა, მაგრამ, ც.თ.ს დაახლოებით 10 წლის განმავლობაში პრეტენზია არ გამოუთქვამს, პირიქით ამ გარიგების დადების შემდეგ მათი ოჯახები ნათელმირონით ერთმანეთს დაუახლოვდნენ. მიუხედავად ამ ფაქტებისა, სასამართლოს ხანდაზმულობაზე საერთოდ არ უმსჯელია და სარჩელი ხანდაზმულად არ მიიჩნია.

მოსარჩელის განმარტებით, მხარეებს შორის ხელშეკრულების გაფორმების შედეგად წარმოიშვა დავა ნასყიდობის ფასთან დაკავშირებით, რაზეც სასამართლოს გარეშე მიღწეულ იქნა შეთანხმება და მან მიიღო ნასყიდობის ფასი _ 32 000 აშშ დოლარი.

სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ ჩათვალა დადგენილად, რომ სანოტარო აქტის ერთ-ერთი მონაწილეს რ.შ.ს სანოტარო აქტზე ხელი არ მოუწერია და ამ გარიგებას იურიდიული ძალა არ აქვს. სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე და 172-ე მუხლების დარღვევით ექსპერტიზის დასკვნას მიანიჭა წინასწარ დადგენილი ძალა, ყოველმხრივ არ შეაფასა იგი სხვა მტკიცებულებებთან ერთად და ამის შედეგად არ გამოიტანა დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების თაობაზე. მიუხედავად საქმეში არსებული ექსპერტიზის დასკვნისა, სხვა მტკიცებულებები: რ.შ.ს ახსნა-განმარტება და ნოტარიუსის დაკითხვის ოქმი ადასტურებს, რომ ხელმოწერა ეკუთვნის რ.შ.ს. ამასთან, სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ ხელმოწერის შესრულებიდან ექსპერტიზის ჩატარებამდე გავიდა 10 წელი და ხელნაწერის ნიმუშის ჩამორთმევისას რ.შ. 70 წელს გადაცილებული იყო, ექსპერტიზისათვის წარდგენილი არ ყოფილა შესაბამის პერიოდში რ.შ.ს მიერ შესრულებული ხელნაწერები, ნიმუშები ჩამორთმეული იყო გამომძიებლის და არა ექსპერტის მიერ და ექსპერტიზა შესრულდა საუწყებო და არა დამოუკიდებელ საექსპერტო დაწესებულებაში.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ რ.შ.ს საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად დადგენა-შეფასება, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

როგორც საკასაციო საჩივრის შინაარსიდან ირკვევა, კასატორი სადავოდ ხდის სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას იმის თაობაზე, რომ უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე არ არის შემძენის (რ.შ.ს) ხელმოწერა. კასატორი მიუთითებს სასამართლოს მხრიდან საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევაზე, რადგანაც სასამართლომ ერთობლიობაში არ შეაფასა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები და მხედველობაში არ მიიღო ის გარემოება, რომ სადავო ხელშეკრულებაზე ხელმოწერიდან გასულია 10 წელზე მეტი, ამასთან, მიიჩნევს, რომ მოსარჩელე არ იყო უფლებამოსილი, სადავოდ გაეხადა მოპასუხის მიერ გამოვლენილი ნება, ხოლო გარიგების შედავების ხანდაზმულობის ვადა გასულია.

საკასაციო პრეტენზიების მართებულობის შემოწმების მიზნით პალატა ყურადღებას გაამახვილებს რამდენიმე გარემოებაზე:

მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენს 2001 წლის 29 დეკემბერს მას და რ.შ.ს შორის სანოტარო წესით დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა;

მოთხოვნის ფაქტობრივ დასაბუთებაში მოსარჩელემ მიუთითა, რომ სანოტარო წესით დამოწმებულ ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე არსებული შემძენის ხელმოწერა არ ეკუთვნის მოპასუხეს, იგი სხვა პირის მიერაა შესრულებული, ხოლო, თავად მოსარჩელე, მესამე პირის (რ.შ.ს შვილის, მ.შ.ს) მხრიდან განხორციელებული მუქარის (სიცოცხლის მოსპობა) გამო, იძულებული გახდა მას გაჰყოლოდა ნოტარიუსთან და ხელი მოეწერა სადავო ხელშეკრულებაზე.

სასარჩელო მოთხოვნის უარყოფის მიზნით მოპასუხემ მიუთითა მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე, ამასთან, აღნიშნა, რომ შეცილება არ იყო ნამდვილი, ვინაიდან მოსარჩელე სადავოდ ხდიდა არა საკუთარ, არამედ მოპასუხის მიერ გამოვლენილ ნებას, რაც შეეხება ექსპერტიზის დასკვნას, მოპასუხემ აღნიშნა, რომ გამოსაკვლევი ნიმუში აღებული იყო ხელმოწერიდან დიდი ხნის გასვლის შემდეგ.

გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილია რომ:

ნოტარიუს მ.ს.ს მიერ შედგენილი, 2001 წლის 29 დეკემბრით დათარიღებული №.... სანოტარო აქტით ც.თ.მ რ.შ.ს საკუთრებაში გადასცა უძრავი ქონება 5 000 ლარის გადახდის პირობით;

სანოტარო აქტზე განთავსებულია ხელმოწერები ხელშეკრულების მხარეების სახელით, ასევე, ნოტარიუსის ხელმოწერა და ბეჭედი. რ.შ. ამ სანოტარო აქტის საფუძველზე აღირიცხა უძრავი ქონების მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში;

ც.თ.ს განცხადების საფუძველზე 2011 წლის 1 ივლისიდან წარმოებდა გამოძიება, რომლის ფარგლებშიც ჩატარებული გრაფიკული ექსპერტიზის 2011 წლის 30 ნოემბრის №.... დასკვნით დადგინდა, რომ სადავო სანოტარო აქტზე არსებული ხელმოწერა „რ.შ.“ არ არის შესრულებული რ.შ.ს მიერ;

სანოტარო აქტის სიყალბეს, ექსპერტიზის დასკვნასთან ერთად, ადასტურებდა სსიპ საქართველოს ნოტარიუსთა პალატის 2011 წლის 17 ოქტომბრის წერილიც, რომლის თანახმად ნოტარიუს მ.ს.ს მიერ ნაწარმოებ არქივში ზემოაღნიშნული შინაარსის სანოტარო აქტი არ მოიძებნა.

სააპელაციო პალატის შეფასებით, სადავო გარიგება უცილოდ ბათილ (ფორმის დაუცველად დადებულ) გარიგებას წარმოადგენდა, რამდენადაც დარღვეული იყო ხელშეკრულების დადების დროს მოქმედი რედაქციის სამოქალაქო კოდექსის 59-ე და 183-ე მუხლები, ასევე საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2001 წლის 29 აგვისტოს №... ბრძანებით დამტკიცებული ინსტრუქციის მე-17 მუხლით დადგენილი გარიგების დადების წესი, რადგანაც ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, სადავო ხელშეკრულებაზე შემძენის ხელმოწერა რ.შ.ს არ ეკუთვნოდა.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ გარიგების ფორმის მომწესრიგებელი ზოგადი დებულებები მოცემულია სამოქალაქო კოდექსის 68-ე-71-ე მუხლებში და 68-ე მუხლის მიხედვით, გარიგების ნამდვილობისათვის საჭიროა კანონით დადგენილი ფორმის დაცვა. თუ ასეთი ფორმა არ არის დაწესებული, მხარეებს შეუძლიათ თვითონ განსაზღვრონ იგი. სასამართლო აღნიშნავს, რომ გარიგების ძირითადი ფორმებია ზეპირი და წერილობითი, ხოლო წერილობითი გარიგება, თავის მხრივ, შეიძლება იყოს მარტივი ან რთული (სანოტარო) სახის. სადავო ხელშეკრულების დადების დროს მოქმედი რედაქციის სამოქალაქო კოდექსის 323-ე მუხლი უძრავი ნივთის გადაცემისათვის ადგენდა სანოტარო ფორმის დაცვის აუცილებლობას. უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების წარმომშობი სანივთო-სამართლებრივი ნორმა კი, აზუსტებდა, რომ უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელია სანოტარო წესით დამოწმებული საბუთი და შემძენის რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში (სკ 183-ე მუხლი).

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქმეში წარმოდგენილ ნასყიდობის სადავო ხელშეკრულებაზე და აღნიშნავს, რომ ფორმის თვალსაზრისით იგი კანონით გათვალისწინებულ მოთხოვნებს ფორმალურად სრულად აკმაყოფილებს, ამდენად, სახეზე არ გვაქვს იმგვარი კლასიკური შემთხვევა, როდესაც შესაძლებელია უალტერნატივოდ ვამტკიცოთ გარიგების მხარის ხელმოწერის არარსებობა და ეს გარემოება შეიძლება მხოლოდ საქმის გარემოებათა ყოველმხრივი შეფასებით დადგინდეს.

მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს კასატორის პრეტენზიას სააპელაციო სასამართლოს მიერ ექსპერტიზის დასკვნის არასწორად შეფასებასთან დაკავშირებით და განმარტავს, რომ ექსპერტიზის დასკვნა წარმოადგენს დასაშვები მტკიცებულების ერთ-ერთ სახეს და სასამართლო თავისი მოტივირებული გადაწყვეტილებით ასაბუთებს აღნიშნული მტკიცებულების გაზიარების ან მისი უარყოფის მართლზომიერებას. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 172-ე მუხლის თანახმად, ექსპერტის დასკვნა სასამართლოსათვის სავალდებულო არ არის და მისი შეფასება ხდება 105-ე მუხლით დადგენილი წესით (ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად). ამდენად, სასამართლო სადავო გარემოებათა არსებობა-არარსებობის დადგენისას ინდივიდუალურად და ერთობლიობაში აფასებს საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს, რის შედეგადაც აყალიბებს თავის შინაგან რწმენას გამოსაკვლევი საკითხის მიმართ.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს საქმეში წარმოდგენილ ექსპერტიზის დასკვნის კვლევით ნაწილს, რომლის შესწავლით ირკვევა, რომ 2001 წლის 29 დეკემბრით დათარიღებულ უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე არსებული ხელმოწერა „რ.შ.“ შედარებულია მოწმის დაკითხვის ოქმზე რ.შ.ს მიერ შესრულებულ ხელმოწერებს, საქმეში წარმოდგენილი გამოძიების დაწყების აღრიცხვის ბარათის თანახმად კი, გამოძიება დაიწყო 2011 წლის 1 ივლისს.

რაც შეეხება ნოტარიუსთა პალატის 2011 წლის 17 ოქტომბრის წერილობით განმარტებას, რომ ნოტარიუს მ.ს.ს მიერ ნაწარმოებ არქივში სადავო ხელშეკრულება არ მოიძებნა, სააპელაციო სასამართლოს არ უმსჯელია, ეს მითითება რამდენად იძლევა დოკუმენტის ყალბად მიჩნევის წინაპირობას, რადგანაც, ამავე მტკიცებულების თანახმად, მიმდინარეობს ნოტარიუს მ.ს.ს მიერ ნაწარმოები დოკუმენტების დალაგება/დამუშავების პროცესი, რომლის დასრულების შემდეგ შესაძლებელი იქნება სასამართლოსათვის საინტერესო დოკუმენტების განმეორებით მოძიება.

სამოქალაქო კოდექსის 59-ე მუხლის ანალიზის შედეგად, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო კანონმდებლობით აღიარებულია ბათილი გარიგების შემდეგი სახეები: ა) უცილოდ ბათილი (არარა) გარიგებები _ რომლებიც დადებისთანავე ბათილია და მონაწილეთა მიერ დასახულ სამართლებრივ შედეგებს არ წარმოშობს; ბ) საცილო გარიგებები _ რომელთა ბათილობა დამოკიდებულია შეცილებაზე. ამ უკანასკნელ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია განიმარტოს შეცილების ინსტიტუტის თავისებურებაც. შეცილების უფლება სამართლებრივ ურთიერთობებზე ზემოქმედების ძლიერი საშუალებაა და იგი არ არის შეუზღუდავი. კანონი შეცილების უფლებას განსაზღვრულ დროის ჩარჩოებში აქცევს, რომელთა ხანგრძლივობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ როგორი ხასიათის ქმედება უდევს საფუძვლად საცილო გარიგების დადებას (სკ-ის 79.1, 84-ე, 89-ე მუხლები).

შეცილების, როგორც ცალმხრივი მიღებასავალდებულო ნების ნამდვილობა მეორე მხარის მიერ მის შეცნობასთანაა დაკავშირებული, ამასთან, სამართლებრივი შედეგის მიღწევისათვის, სახეზე უნდა იყოს სამართლებრივად ნამდვილი შეცილება. სამოქალაქო კოდექსის 59-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მითითება დაინტერესებულ პირზე სწორედ შეცილების ნამდვილობას განსაზღვრავს და ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, უნდა გაირკვეს შეცილების უფლების სუბიექტს წარმოადგენს უშუალოდ ნების გამომვლენი თუ სხვა პირი.

პალატა სრულად იზიარებს კასატორის მოსაზრებას შეცილებული ნების ნამდვილობისა და ნების გამომვლენი პირის თაობაზე. მნიშვნელოვანია ასევე იმ საკითხის შემოწმება, თუ რამდენად სწორად შეაფასა სასამართლომ გარიგების მონაწილეთა ნების ნამდვილობა, კერძოდ, მოსარჩელე ხელშეკრულების ბათილად ცნობას იმ საფუძვლით მოითხოვდა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების ნება მას არ გამოუვლენია (მან ხელი გარიგებას იძულებით მოაწერა), ამასთანავე, ხელშეკრულებაზე არსებული შემძენის ხელმოწერა არ ეკუთვნის რ.შენგელიას.

მოსარჩელის განმარტებით, ხელშეკრულების ხელმოწერის შემდეგ მოპასუხის შვილი, რომლისგანაც მომდინარეობდა იძულება, მას დაჰპირდა 40 000 აშშ დოლარის გადახდას, თუმცა ც.თ.ს ნაწილ-ნაწილ გადასცა მხოლოდ 32 000 აშშ დოლარი, სააპელაციო სასამართლოს ამ კუთხით არც ფაქტობრივი გარემოებები დაუდგენია და არც სამართლებრივად შეუფასებია ის საკითხი, ნასყიდობის ფასის ნაწილობრივ მიღება ხომ არ ადასტურებდა გარიგების დადების თაობაზე ნების გამოვლენის ნამდვილობას.

საგულისხმოა ასევე, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ შეიცავს მსჯელობას იმის თაობაზე, გამყიდველი წარმოადგენს თუ არა განსახილველი ნორმის (ს.კ 59.3 მუხლი) მიზნებისათვის მყიდველის მიერ გამოვლენილი ნების შეცილებაზე უფლებამოსილ სუბიექტს. ამასთანავე, სააპელაციო პალატას არც მის მიერ დადგენილი იმ ფაქტობრივი გარემოებისთვის მიუცია შეფასება, რომ 2001 წლის 29 დეკემბრის სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, რ.შ. ქონების მესაკუთრედ აღირიცხა საჯარო რეესტრში 2002 წლის 28 იანვარს.

რაც შეეხება სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხს, პალატა იზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით არ უმსჯელია სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის თაობაზე. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში, ც.თ. იურიდიული ინტერესი მისი ნების საწინააღმდეგოდ დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობით უძრავ ქონებასთან მიმართებით მოსარჩელის უფლებრივი მდგომაროების აღდგენაა. ეს გარემოება კი, განაპირობებს სადავო სამართალურთიერთობის მიმართ ხანდაზმულობის ინსტიტუტის გამოყენების შესაძლებლობას.

სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე ვრცელდება ხანდაზმულობა. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სასარჩელო ხანდაზმულობის ქვეშ იგულისხმება დრო, რომლის განმავლობაშიც პირს, ვისი უფლებებიც დარღვეულია, შეუძლია მოითხოვოს თავისი უფლების იძულებით განხორციელება ან დაცვა. ხანდაზმულობაზე მითითება წარმოადგენს სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების შემაფერხებელ შესაგებელს და ასეთის არსებობის შემთხვევაში (რაც სახეზეა) სასამართლო ვალდებულია ამ კუთხით დაადგინოს ფაქტები. ამასთანავე, რადგანაც განსახილველი დავა უძრავ ნივთზე დადებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარეობს, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ამ შემთხვევის მიმართ უნდა გავრცელდეს სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრული 6-წლიანი ხანდაზმულობის ვადა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ: ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა; ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ არსებობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილითა და 394-ე მუხლის „ე¹“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლები, რამდენადაც სააპელაციო პალატის მხრიდან დარღვეულია ამავე კოდექსის 105-ე მუხლითა და 249-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრული იმპერატიული მოთხოვნები ამასთან, საქმის გარემოებების სწორად დადგენისათვის საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა.

საქმის ხელახლა განმხილველმა სასამართლომ წინამდებარე განჩინებაში ჩამოყალიბებული დასაბუთების შესაბამისად, სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში უნდა დაადგინოს საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებები, შეამოწმოს სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობა და მხოლოდ ამის შემდეგ გადაწყვიტოს უფლების საკითხი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. რ.შ.ს საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 25 თებერვლის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია.

4. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

პ. ქათამაძე