საქმე №ას-635-602-2014 25 მაისი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ი.ჩ. (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ი.ზ. (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ი.ზ–მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ი.ჩ–ის მიმართ მოპასუხისათვის თანხის _ 10 300 აშშ დოლარის დაკისრების მოთხოვნით.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 17 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილებით ი.ზ–ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ი.ზ–ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ი.ჩ–ს ი.ზ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა 6 800 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2011 წლის 5 აგვისტოს ი.ჩ–სა და ი.ზ–ს შორის დაიდო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის შესაბამისად, 2011 წლის 5 ნოემბრამდე ი.ზ–მ სესხად მიიღო 13 300 აშშ დოლარი. სესხისათვის გათვალისწინებულ იქნა თვეში 6%-იანი სარგებელი, ხოლო ვადაგადაცილებისათვის _ პირგასამტეხლო, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 0,3%. სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა მოვალის სახელზე რიცხული ქ.ქუთაისში, მდებარე №.. ბინა;

ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვადაში ი.ზ–მ ვალდებულება არ შეასრულა;

2011 წლის 21 დეკემბერს ი.ზ–სა და ი.ჩ–ს შორის იპოთეკის საგანზე დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც ი.ჩ. საჯარო რეესტრში აღირიცხა უძრავი ნივთის მესაკუთრედ;

ნასყიდობის ხელშეკრულების პირველი მუხლის შესაბამისად, „გარიგების საგანია გამყიდველის ვალდებულება (მყიდველის წინაშე არსებული ვალის სანაცვლოდ), მყიდველს საკუთრებაში გადასცეს უძრავი ქონება“. ხელშეკრულების მე-3 მუხლის პირველი და მეორე პუნქტების შესაბამისად, „მხარეთა მიერ მყარად შეთანხმებული ნასყიდობის ფასია _ გამყიდველი მხარის დავალიანება მყიდველის მიმართ _ 20 000 ლარი; ნასყიდობის ფასის გადახდა განხორციელდა მყიდველის მოთხოვნის (ვალის) ჩათვლით“;

ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების შემდეგ, მოსარჩელემ მოპასუხეს სულ 6 800 აშშ დოლარი გადასცა, კერძოდ: 2012 წლის 27 აპრილს _ 500 აშშ დოლარი, 2012 წლის 1 მაისს _ 3 000 აშშ დოლარი, 2012 წლის 22 მაისს _ 2 000 აშშ დოლარი, 2012 წლის 29 მაისს _ 1 300 აშშ დოლარი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, პალატამ განმარტა, რომ კანონმდებელმა დაადგინა მხარის ვალდებულება, სათანადო მტკიცებულებებზე დაყრდნობით ასაბუთოს მისი პოზიცია. ნორმის ამ დანაწესის დარღვევა მხარისათვის ნეგატიური, არახელსაყრელი შედეგის დადგომის განმაპირობებელია.

მოცემულ შემთხვევაში, სადავო იყო ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების შემდეგ მოპასუხისათვის გადაცემული თანხის ოდენობა. მოსარჩელის განმარტებით, მხარეთა შორის არსებობდა ზეპირი შეთანხმება, რომლის შესაბამისად, ნასყიდობის ხელშეკრულებაში მითითებული თანხის გადახდის შემთხვევაში, მოპასუხე კისრულობდა მოსარჩელისათვის უძრავი ნივთის დაბრუნების ვალდებულებას. მოსარჩელე განმარტავდა, რომ მითითებული შეთანხმების საფუძველზე, მოპასუხეს გადასცა 10 300 აშშ დოლარი. 6 800 აშშ დოლარის გადახდის ფაქტს ადასტურებდა საქმეში წარმოდგენილი წერილობითი მტკიცებულებები, ხოლო დარჩენილი 3 500 აშშ დოლარის გადახდის ფაქტის დასადასტურებლად მოსარჩელე უთითებდა მოწმეთა ჩვენებებზე.

პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 429-ე მუხლზე და განმარტა, რომ ნორმაში მითითებული დოკუმენტის ფლობა აუცილებლობას წარმოადგენს მოვალისათვის, რადგან მან მხოლოდ ამ დოკუმენტით შეიძლება დაადასტუროს ვალდებულების შესრულება. კანონი მოვალეს აღჭურავს მთელი რიგი უფლებებით, რათა შეძლოს ვალდებულების შესრულების ფაქტის დადასტურება. ამ უფლების გამოუყენებლობა კი, წარმოადგენს მის რისკს. (სსსკ-ის 102-ე მუხლის თანახმად) ამა თუ იმ გარემოების დასამტკიცებლად მატერიალური კანონით გათვალისწინებულია მტკიცების სტანდარტი – სპეციალური მტკიცებულება. კონკრეტულ შემთხვევაში, ფულადი ვალდებულების შესრულება, მითითებული ნორმის შესაბამისად, დადასტურებადია წერილობითი მტკიცებულებით. მოწმის ჩვენების ნამდვილობა, შედავების შემთხვევაში თუ არ იქნა გამყარებული სხვა მტკიცებულებითაც, არ შეიძლება გახდეს სადავო გარემოების უტყუარად მიჩნევის წინაპირობა. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხის მხრიდან შედავებულია 3 500 აშშ დოლარის გადაცემის ფაქტი, შესაბამისად, მხოლოდ მოწმის ჩვენება არ იქნა მიჩნეული სადავო ფაქტის დამადასტურებელ საკმარის მტკიცებულებად.

ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ სააპელაციო საჩივარი რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 17 მაისის საოქმო განჩინებაზე, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა შუამდგომლობა მოწმეთა დაშვებისა და დაკითხვის შესახებ, არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო. შესაბამისად, აღნიშნა, რომ მოსარჩელემ ვერ შეძლო მისი წილი მტკიცების ტვირთის სათანადოდ რეალიზება, ხოლო საქმის მასალებით დადასტურებულად უნდა ჩათვლილიყო, რომ 2011 წლის 21 დეკემბრის შემდგომ მოპასუხეს მოსარჩელისაგან მიღებული ჰქონდა 6 800 აშშ დოლარი.

სამოქალაქო კოდექსის 427-ე და 428-ე მუხლების თანახმად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის, სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებითი ურთიერთობა, შეწყდა კრედიტორისათვის სხვა შესრულების, კერძოდ, იპოთეკის საგნის საკუთრებაში გადაცემით. აღნიშნულ დასკვნას საფუძვლად დაედო მხარეთა შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება იპოთეკის საგანზე.

სასამართლომ, სამოქალაქო კოდექსის 52–ე მუხლის შესაბამისად, განმარტა, რომ სამოქალაქო ურთიერთობის მონაწილეთა ნამდვილი ნების დადგენისათვის ნების განმარტება უნდა განხორციელდეს განსამარტ ტექსტთან მჭიდრო კავშირში. ნების განმარტება ადეკვატური უნდა იყოს ფაქტისა.

ამდენად, მხარეთა შორის არსებობდა სესხის სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარე ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა. ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვადაში მოვალემ ფულადი ვალდებულება არ შეასრულა. აღნიშნული ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ, მხარეთა შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება და ნასყიდობის საგანი გადაეცა კრედიტორს. მოპასუხის პოზიცია მდგომარეობდა იმაში, რომ იპოთეკის საგნის საკუთრებაში გადაცემით ვალდებულება შეწყდა ნაწილობრივ, მხოლოდ 20 000 ლარის ნაწილში. აღნიშნული მოსაზრება პალატამ არ გაიზიარა, ვინაიდან ნასყიდობის ხელშეკრულებაში მითითებული იყო, რომ მყიდველის (ი.ჩ–ის) წინაშე არსებული ვალის სანაცვლოდ, გამყიდველმა (ი.ზ–მ) მყიდველს საკუთრებაში გადასცა უძრავი ქონება, ასევე, ხელშეკრულების 3.1 მუხლში მითითებული იყო, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების მომენტში, დავალიანება შეადგენდა 20 000 ლარს. ხელშეკრულებაში არ იყო მითითება იმის შესახებ, რომ უძრავი ნივთის გადაცემა ვალდებულების ნაწილობრივ შესრულებას ემსახურებოდა მიზნად. ნასყიდობის ხელშეკრულების არც პირველი და არც მე-3 მუხლის პირველი და მეორე პუნქტებიდან არ გამომდინარეობდა დასკვნა იმის შესახებ, რომ მოვალემ ნაწილობრივ შეასრულა ვალდებულება. შესაბამისად, დგინდებოდა, რომ მხარეებს შორის შემდგარი გარიგებით (ნასყიდობის ხელშეკრულებით), მოსარჩელემ სრულად შეასრულა ვალდებულება, ხოლო მოპასუხემ ფულადი ვალდებულების შესრულება მიიღო სხვა შესრულებით, რითაც სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებითი ურთიერთობა შეწყდა.

სასამართლომ, სამოქალაქო კოდექსის 385-ე მუხლის თანახმად, აღნიშნა, რომ კერძო სამართლებრივი ურთიერთობების უმნიშვნელოვანესი პრინციპია ის, რომ არავინ არ შეიძლება გამდიდრდეს სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე. ამგვარ ურთიერთობებს არეგულირებს სამოქალაქო კოდექსის მე-3 წიგნის მე-2 კარის მე-3 თავი უსაფუძვლო გამდიდრების შესახებ. ამავე კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია, რომ ერთი პირის გამდიდრება მეორის ხარჯზე მოხდეს და ასეთი გამდიდრება მოკლებული უნდა იყოს იურიდიულ საფუძველს, რომელიც ან თავიდანვე არ არსებობს, ან შემდგომში იშლება. ამასთან, არავითარი მნიშვნელობა არ აქვს იმ გარემოებას, თუ რის შედეგად დადგა უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტი _ თავად დაზარალებულის მოქმედების, გამდიდრებულის მოქმედების, თუ მესამე პირთა მოქმედების შედეგად ან განხორციელდა იგი მათი ნების საწინააღმდეგოდ, ასევე არ აქვს მნიშვნელობა ამ სამართალურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტთა ბრალეულობას, კეთილსინდისიერებასა და მათ მიერ განხორციელებული მოქმედებების მართლზომიერებას, თუ მართლწინააღმდეგობას. სარჩელის დასაკმაყოფილებლად მნიშვნელოვანია მხოლოდ ობიექტური შედეგი _ ერთი პირის მიერ მეორე პირის ხარჯზე რაიმე სამართლებრივი სიკეთის შეძენა (დაზოგვა) შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის არსებობის გარეშე. აუცილებელია, რომ გამდიდრება მოხდეს სხვის ხარჯზე, რის შედეგადაც ერთი პირის ქონების გაზრდა ხდება მეორე პირის ქონების შესაბამისი შემცირების ხარჯზე. უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტის არსებობის შემთხვევაში იგულისხმება, რომ პირმა ქონება მიიღო (შეიძინა) შესაბამისი იურიდიული საფუძვლის გარეშე, რის გამოც აღნიშნული შენაძენი ექვემდებარება უფლებამოსილი პირისათვის დაბრუნებას, ანუ უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის ნორმები აღჭურვილია დაცვითი ფუნქციით, უზრუნველყოფს რა არაუფლებამოსილი სუბიექტისაგან უსაფუძვლოდ მიღებული ქონების ამოღებას და მისი უფლებამოსილი პირისათვის გადაცემას. შედეგობრივი თვალსაზრისით, სამართლისათვის აბსოლუტურად არავითარი მნიშვნელობა არ აქვს, თუ რა საშუალებით გამდიდრდა პირი _ მიიღო თუ დაზოგა ქონება. ფაქტი ერთია _ ვითომ კრედიტორის ქონებრივ სფეროში აღმოჩნდა ქონება, რომელსაც იქ არსებობის იურიდიული საფუძველი არ გააჩნია და, აქედან გამომდინარე, ექვემდებარება უფლებამოსილი პირისათვის დაბრუნებას.

ამდენად, სამოქალაქო კოდექსის 976–ე მუხლი არეგულირებს ისეთ შემთხვევებს, როდესაც შემსრულებელი ახორციელებს ფაქტიურად არარსებულ ვალდებულებას, რაც იწვევს პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას მითითებული ნორმის დანაწესიდან გამომდინარე. სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებისათვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს იმ გარემოების დადგენას, არსებობდა თუ არა ვალდებულება, რის საფუძველზეც განხორციელდა შესრულება. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილი იყო, რომ მოსარჩელემ მოპასუხეს 6 800 აშშ დოლარი გადასცა მას შემდეგ, რაც მხარეთა შორის შეწყდა სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა. სხვა სახელშეკრულებო ურთიერთობა, გარდა სესხის ხელშეკრულებისა, მხარეთა შორის არ არსებობდა, შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ ფულადი თანხა ვალდებულების გარეშე იყო გადახდილი და მოსარჩელე უფლებამოსილი იყო მოეთხოვა მის მიერ გადაცემული თანხის დაბრუნება.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ი.ჩ–მ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მიღებულია როგორც მატერიალური, ისე საპროცესო სამართლის ნორმათა დარღვევით, სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის საწინააღმდეგოდ, არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა საქმეში არსებულ სადავო გარემოებებს. სააპელაციო პალატამ არ მიიჩნია დადგენილად, რომ მხარეთა შორის გამოსყიდვის უფლებით იყო დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება და გადახდილი თანხაც ბინის გამოსყიდვას ემსახურებოდა, რაც მართებულია და სარჩელი სწორედ ამ საფუძვლით არ ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას, თუმცა სასამართლოს მსჯელობა, რომ იპოთეკის საგნის ი.ჩ–ის საკუთრებაში გადასვლით მხარეთა შორის ვალდებულებითი ურთიერთობა მთლიანად შეწყდა, არასწორია. აღნიშნული თანხა მოვალემ ნებაყოფლობით გადაიხადა, ხოლო ნასყიდობის ხელშეკრულების დათქმა, რომ დავალიანება 20 000 ლარს შეადგენდა, არ გულისხმობს იმას, რომ ხელშეკრულების დადების დროისათვის დავალიანება მხოლოდ 20 000 ლარით განისაზღვრებოდა. ხელშეკრულების ეს დებულება სასამართლომ არასწორად განმარტა, მისი ლოგიკური განმარტებიდან გამომდინარე, „მყარად განსაზღვრული“ მოიაზრებდა არა დავალიანების ოდენობას, არამედ უძრავი ქონების რეალურ ღირებულებას, შესაბამისად, იპოთეკის საგანი მხოლოდ ამ ნაწილში ფარავდა ვალს, რადგან, ობიექტური რეალობის გათვალისწინებით, ბინის ღირებულება მეტს არ შეადგენდა. შესაბამისად, დარჩენილი დავალიანება კვლავ რჩებოდა ძალაში და ი.ზვიადაძეც სწორედ მის დაფარვას ახორციელებდა.

ის გარემოება, რომ დავალიანება 20 000 ლარს აღემატებოდა დასტურდება იმ გარემოებით, რომ მსესხებელს არც ძირი და არც საპროცენტო სარგებელი არ გადაუხდია, ამ თანხების შეჯამებითა და მასზე პირგასამტეხლოს დარიცხვით სწორედ სადავო გარემოება დასტურდება.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ი.ზ–ს ვალდებულება არ შეუსრულებია, თუმცა არასწორია პალატის დასკვნა, რომ სადავო ხელშეკრულებაში რაკი არ არის მითითებული ვალდებულების ნაწილობრივ შესრულებაზე, იგულისხმება, რომ ნივთის გადაცემით იგი სრულად შესრულდა, ხელშეკრულების დადების შემდგომ მოვალის მიერ თანხის გადახდა, სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის შესაბამისად, ვალდებულების არსებობას ადასტურებს. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 428-ე მუხლი, არასწორად გამოიყენა ამავე კოდექსის 385-ე და 976-ე მუხლები.

მოვალის მიერ ვალდებულების ნებაყოფლობით შესრულების ფაქტი ძირშივე გამორიცხავს უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტზე მსჯელობის შესაძლებლობას. საპირისპირო ვითარებაშიც კი, სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტებით კრედიტორი მოკლებულია გადაცემული სიკეთის უკან დაბრუნების მოთხოვნის შესაძლებლობას.

საგულისხმოა, რომ მოსარჩელე საკუთარ პოზიციას სამოქალაქო კოდექსის მე-300 მუხლის მე-3 ნაწილზეც ამყარებდა, რის თაობაზეც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ შეიცავს მსჯელობას, თუმცა ამ ნორმით გათვალისწინებული პრინციპის გაზიარების შემთხვევაშიც კი, თანხის უკან დაბრუნების მოთხოვნა გაუმართლებელია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ი.ჩ–ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო პალატა დამატებით განმარტავს შემდეგს:

გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ მხარეთა შორის არსებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, სამოქალაქო კოდექსის 428-ე მუხლის შესაბამისად, კრედიტორის მიერ სხვა შესრულების მიღებით შეწყდა, შესაბამისად, ვალდებულების შეწყვეტის შემდგომ სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე გადახდილი თანხა ექვემდებარებოდა დაბრუნებას უსაფუძვლო გამდიდრების შესახებ წესებით.

კასატორის ძირითადი პრეტენზია მიმართულია სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან ხელშეკრულების დებულებათა არასწორი განმარტებისკენ, შესაბამისად, მხარე მიიჩნევს, რომ არ არსებობდა უსაფუძვლო გამდიდრების მარეგულირებელი წესების გამოყენების წინაპირობა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებაში არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

რაც შეეხება ხელშეკრულების დებულებათა განმარტებას, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობას და დამატებით მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვან სასამართლო პრაქტიკაზე, რომლის თანახმადაც, „ხელშეკრულებათა განმარტების სპეციფიკა განპირობებულია ურთიერთობათა ორმხრივი (მრავალმხრივი) ხასიათით, დისპოზიციური ნორმების გამოყენებით, სავაჭრო და საქმიანი ჩვეულებებითა და ტრადიციებით, მხარეთა შორის არსებულ ურთიერთობაში ჩამოყალიბებული პრაქტიკით, იმპერატიული ნორმების მოთხოვნათა გათვალისწინების აუცილებლობით და ა.შ.

ხელშეკრულება არის მხარეთა მიერ მიღწეული კონსესუსის შედეგი, რომელიც, სამართლებრივი თვალსაზრისით, იწვევს მხარეთა მიმართ უფლებებისა და ვალდებულებების წარმოშობას მათივე ნების საფუძველზე. ხელშეკრულების არსებობისათვის აუცილებელია ორი ან მეტი ნების თანხვედრა, რაც იწვევს მხარეთა საერთო ნების დადგენის აუცილებლობას. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ხელშეკრულების განმარტების არსი მხარეთა მიერ გამოვლენილი საერთო ნების ნამდვილი შინაარსის, ხელშეკრულების რეალური მიზნის დადგენაში მდგომარეობს. სასამართლო მხარეთა ნამდვილ ნებას ადგენს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ განმარტების პროცესში წარმოიშობა ხელშეკრულების ტექსტში გადმოცემულ დებულებათა შორის წინააღმდეგობა ან შეუსაბამობა.

ყველა იმ გარიგებაში, რომლებშიც ნების გამოვლენის ნამდვილობა დამოკიდებულია მეორე მხარის მიერ ამ ნების მიღებაზე, არცთუ იშვიათად იბადება კითხვა, სწორად გაიგო თუ არა მეორე მხარემ ის, რისი თქმაც ნების გამომვლენ პირს სურდა. თუ მხედველობაში მივიღებთ იმას, რომ გარიგებათა აბსოლუტურ უმრავლესობაში ორი მხარე – ნების გამომვლენი და ნების მიმღები – მონაწილეობს, აშკარა გახდება, თუ რა დიდი მნიშვნელობა აქვს გამოვლენილი ნების სწორად გაგებას მეორე მხარის მიერ. მრავალი გარემოებით შეიძლება იყოს გამოწვეული, რომ ის, რაც იგულისხმა ნების გამომვლენმა, სხვაგვარად გაიგო მისმა მიმღებმა. აქედან წარმოიშობა გამოვლენილ ნებათა კონფლიქტი, რომელიც საჭიროებს სწორად გადაწყვეტას. ამ კონფლიქტის გადაწყვეტის სამართლებრივ საშუალებას წარმოადგენს ნების გამოვლენის განმარტება.

ნების გამოვლენის განმარტება ემსგავსება კანონის განმარტებას: ორივე შემთხვევაში ხდება ბუნდოვანი, საეჭვო აზრის დაზუსტება. მაგრამ თუ კანონის განმარტებას ზოგადი ხასიათი აქვს, ე.ი სავალდებულოა და გამოიყენება ყველას მიმართ და მიზნად ისახავს კანონის ბუნდოვანი ადგილების ერთიანი გაგების უზრუნველყოფას, გარიგების (ხელშეკრულების) განმარტების მიზანი უფრო ვიწროა – გარიგების (ხელშეკრულების) მონაწილე მხარეებს შორის ურთიერთობის გარკვევა. ამიტომ ასეთ განმარტებას ძალა აქვს მხოლოდ გარიგების მონაწილეებისათვის.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლის თანახმად, ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად, და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან. ცხადია, რომ ეს „გონივრული განსჯა“ უნდა ემყარებოდეს გარკვეულ კრიტერიუმებს, კერძოდ, ნების გამოვლენის განმარტება უნდა განხორციელდეს ნების მიმღების შემეცნების (გაგების) შესაძლებლობათა გათვალისწინებით. ამგვარი განმარტების დროს გათვალისწინებული უნდა იქნეს ყველა ხელშესახები გარემოება, რომელიც ამ შემთხვევას ახასიათებს“ (იხ, სუსგ №ას-1144-1090-2014, 23 თებერვალი, 2015 წელი).

რაც შეეხება გადახდილი თანხის დაბრუნებას, საკასაციო პალატის ერთგვაროვანი პრაქტიკის თანახმად, სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით რეგულირებულია ე.წ „შესრულების კონდიქცია“ და ამგვარი სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე, მოთხოვნის დაკმაყოფილებისათვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: მოსარჩელემ უნდა მიუთითოს სამართლებრივი სიკეთის გადაცემის ფაქტზე, ასევე მხარეთა შორის ვალდებულების არარსებობაზე (იხ. სუსგ №ას-653-621-2013, 27 აპრილი, 2015 წელი).

გარდა ზემოაღნიშნულისა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს პ.კ–ის მიერ 2014 წლის 4 ივნისის N2 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის _ 598,40 ლარის 70% _ 418,88 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ი.ჩ–ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ ი.ჩ–ს (პ/N....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეს (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) პ.კ–ის მიერ 2014 წლის 4 ივნისის N2 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის _ 598,40 ლარის 70% _ 418,88 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

პ. ქათამაძე