№ას-683-653-2014 18 მაისი, 2015 წელი
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები:
ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორები – ა.ფ.-ე, მ.ს.-ე
მოწინააღმდეგე მხარე – მ.ჯ.-ე
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება
დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, სესხის ხელშეკრულების არსებობის აღიარება, საჯარო რეესტრში ცვლილებების შეტანა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სარჩელით მიმართეს ა.ფ.-ემ და მ.ს.-ემ მოპასუხე მ.ჯ.-ის მიმართ და მოითხოვეს:
1. ქ.ბათუმში, კ.-ის ქ.N..-ში მდებარე N... ბინაში მდებარე უძრავი ქონებაზე 2012 წლის 24 დეკემბერს ა.ფ.-ესა და მ.ჯ.-ეს შორის დადებული, გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა;
2. ქ.ბათუმში, კ.-ის ქ.N. მდებარე N.. ბინაში მდებარე უძრავი ქონების ა.ფ.-ის საკუთრებაში აღრიცხვა, საჯარო რეესტრში შესაბამისი ცვლილებების შეტანის გზით და აღნიშნული ქონების იპოთეკით დატვირთვა 2012 წლის 24 დეკემბერს ა.ფ.-ესა და მ.ჯ.-ეს შორის დადებული სესხის ხელშეკრულების უზრუნველყოფის მიზნით.
ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 9 იანვრის გადაწყვეტილებით:
1. ა.ფ.-ისა და მ.ს.-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა;
2. ბათილად იქნა ცნობილი ქ.ბათუმში, კ.-ის ქ.N..-ში მდებარე N.. ბინაზე 2012 წლის 24 დეკემბერს გამოსყიდვის უფლებით ა.ფ.-ესა და მ.ჯ.-ეს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება;
3. ქ.ბათუმში, კ.-ის ქ.N..-ში მდებარე N.. ბინაზე აღირიცხა ა.ფ.-ის საკუთრების უფლება. საჯარო რეესტრში შესაბამისი ცვლილებების შეტანის გზით აღნიშნული ბინა იპოთეკით დაიტვირთა ა.ფ.-ესა და მ.ჯ.-ეს შორის 2012 წლის 24 დეკემბერს დადებული სესხის ხელშეკრულების უზრუნველყოფის მიზნით.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ.ჯ.-ემ.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილებით:
1. მ.ჯ.-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა;
2. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება;
3. ა.ფ.-ისა და მ.ს.-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა:
სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
2012 წლის 24 დეკემბერს ქ.ბათუმში, კ.-ის ქ.N..-ში მდებარე N.. მდებარე უძრავ ქონებაზე ა.ფ.-ესა (გამყიდველი – გამოსყიდვის უფლების მქონე) და მ.ჯ.-ეს (მყიდველი) შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, გამოსყიდვის უფლებით.
2012 წლის 24 დეკემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების მე-5 პუნქტის თანახმად, იმ შემთხვევაში, თუ ა.ფ.-ე 6 თვის განმავლობაში, კერძოდ, 2013 წლის 24 ივნისამდე არ გადაიხდიდა ნასყიდობის თანხას, მ.ჯ.-ე საჯარო რეესტრში აღირიცხებოდა სადავო ბინის მესაკუთრედ.
სააპელაციო სასამართლომ მხარეთა ახსნა-განმარტებებისა და მოწმეთა ჩვენების მოსმენის საფუძველზე დაადგინა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება დადებული იყო გამოსყიდვის უფლებით. მხარეთა შეთანხმებით, ბინის ექვსთვიანი გამოსყიდვის ვადაში, გამყიდველს უნდა ეცხოვრა აღნიშნულ ბინაში. ხელშეკრულებით გათვალისწინებული იყო, რომ თუ მოსარჩელე ექვსი თვის ვადაში ბინას ვერ გამოისყიდდა, მაშინ მოპასუხე ხდებოდა საჯარო რეესტრში სრულუფლებიანი მესაკუთრე.
გამყიდველმა არაერთი სიტყვიერი გაფრთხილების მიუხედავად, ექვსთვიან ვადაში ბინა ვერ გამოისყიდა და თანხა მყიდველს ვერ დაუბრუნა. 2013 წლის 1 ივლისს მ.ჯ.-ე საჯარო რეესტრში გატარდა, როგორც ბინის სრულუფლებიანი მესაკუთრე და მისი დაცლა მოითხოვა.
მოსარჩელეებმა ბინა ნებაყოფლობით არ გაათავისუფლეს, მ.ჯ.-ემ ბინის დაცლის შესახებ მოთხოვნა სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლსა და შინაგან საქმეთა მინისტრის 747-ე ბრძანებაზე დააფუძნა, თუმცა მოსარჩელეებმა წინააღმდეგობა გაუწიეს და სარჩელი აღძრეს. საქმის განხილვის დროისათვის სადავო ქონება მ.ჯ.-ის საკუთრებაში იყო რეგისტრირებული.
პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოწმის სახით დაიკითხა ნ. ს.-ე, მოსარჩელე მ.ს.-ის მამა და მოსარჩელე ა.ფ.-ის სიმამრი. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოწმე საქმის შედეგებით დაინტერესებულ პირს წარმოედგენდა და მისი ჩვენება სასამართლოს არ უნდა გაეზიარებინა.
გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოწმის სახით დაკითხული პირი – ქ. ჯ.-ა, მოსარჩელეების ახლობელი იყო, ისინი ერთ მაღაზიაში მუშაობდნენ. იგი ჩვენებაში უთითებდა, რომ ერთხელ თუ ორჯერ მოსარჩელეების თხოვნით, 100 აშშ დოლარი და 100 ლარი გადასცა მოპასუხეს, რაც პროცენტის თანხას განეკუთვნებოდა; მანამდე მოპასუხეს არ იცნობდა და ისე გადასცა თანხები უცნობ პირს.აღნიშნულის თაობაზე, მას რაიმე ხელწერილი არ გამოურთმევია და საჭიროდ არ მიუჩნევია ასეთი ხელწერილის ჩამორთმევა. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, ხსენებული მოწმის ჩვენებით უდავო იყო, რომ ხელშეკრულების დადებას და შეთანხმებას იგი არ ესწრებოდა, საქმის გარემოებებს ვერ ადასტურებდა და მისი ჩვენება სასამართლოს არ უნდა გაეზიარებინა.
პირველი ინსტანციის სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებით დაიფარა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, შესაბამისად, იგი თავლთმაქცურ გარიგებას წარმოადგენდა. სააპელაციო სასამართლომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს აღნიშნული მსჯელობა არ გაიზიარა და სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლის თანახმად განმარტა, რომ გარიგება არის ნების თავისუფალი გამოვლენა, რომელიც მიმართულია რაიმე სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობისკენ. გარიგება ეს არის მისი მონაწილე მხარეების განსჯის შედეგი, რომელთაც გაცნობიერებული აქვთ მისი შედეგები და შესაძლო სამომავლო რისკები. მონაწილის მიერ გაკეთებული ხელმოწერა ასახავდა ამ უკანასკნელის ნებას, შესულიყო სამოქალაქოსამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილეთა შორის შეთანხმებული პირობებით და აღჭურვილიყო შესაბამისი უფლება-მოვალეობებით.
სააპელაციო სასამართლომ, საქმის განხილვისას იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლით, 327-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 509-ე მუხლით, 477-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებით.
კონკრეტულ შემთხვევაში, დადგინდა რომ სადავო იყო გადაცემული თანხის ოდენობა და ის გარემოება, რომ თანხის გადაცემა ემსახურებოდა სესხის ხელშეკრულების დადებას, თუ მხარეთა შორის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებას.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლზე, რომლითაც დადგენილია გარკვეულ წესები და მათ დარღვევას მოჰყვება გარიგების ბათილად ცნობა. ამავდროულად, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის მიხედვით, თვალთმაქცური გარიგება ფართო გაგებით წარმოადგენდა მოჩვენებით გარიგებას, მაგრამ მოჩვენებითი გარიგებისგან იმით განსხვავდება, რომ მხარეებს შორის არსებული ურთიერთობა წარმოიშობა არა დადებული გარიგების, არამედ ფაქტობრივად მათ შორის არსებული შეთანხმების საფუძველზე. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, თვალთმაქცური გარიგების მონაწილეებს მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით სურთ სხვა გარიგების დაფარვა, რომლის განხორციელებასაც ისინი რეალურად ისახავენ.
საქმის მასალების ანალიზით დადგინდა, რომ მ.ჯ.-ეს არანაირი ურთიერთშეთანხმება, მიზანი სხვა გარიგების დაფარვის და იურიდიული შედეგის დადგომის განზრახვის გარეშე გარიგების დადების თაობაზე არ ჰქონდა. ამასთან, საქმის მასალებით დადასტურდა, რომ მოპასუხეს ნამდვილად სურდა ნასყიდობის გარიგების დადება და ამით არ ილახებოდა მესამე პირების, მათ შორის, მოსარჩელეების ინტერესი. მ.ჯ.-ეს არანაირი ურთიერთშეთანხმება არ ჰქონია მოსარჩელეებთან თვალთმაქცურ გარიგებაზე. მან დადო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ნასყიდობის ხელშეკრულება გამოსყიდვის უფლებით, რომელიც შეესაბამებოდა კანონის მოთხოვნებს. სადავო ნასყიდობის გარიგებას მოჰყვა იურიდიული შედეგი, ნასყიდობის საგანი საჯარო რეესტრში აღირიცხა მ.ჯ.-ის საკუთრებაში, ვინაიდან, მოსარჩელეებმა ხელშეკრულებაში მითითებულ ვადაში ნასყიდობის საგანი ვერ გამოისყიდეს. მ.ჯ.-ის მიზანი არ იყო სხვა გარიგების დაფარვა, შესაბამისად, სადავო გარიგების ბათილად ცნობის საფუძველი არ არსებობდა და სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.
სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას მოქმედი კანონმდებლობის დარღვევას ადგილი არ ჰქონდა, რასაც სამოქალაქო კოდექსის 477-ე და 509-ე მუხლები ითვალისწინებს. პირველი ინსტანციის სასამართლო გადაწყვეტილების ერთ-ერთ მტკიცებულებად იმ გარემოებაზე უთითებდა, რომ ხელშეკრულების დადებისთანავე ბინის მყიდველზე გადაცემა არ მომხდარა, თუკცა სააპელაციო სასამართლომ ეს მოსაზრება არ გაიზიარა და განმარტა, რომ აღნიშნული კანონმდებლობის სავალდებულო მოთხოვნას არ წარმოადგენდა, იგი მხარეთა ნებაზე იყო დამოკიდებული.
სააპელაციო სასამართლომ ასევე იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 102-ე, 105-ე მუხლებით და მიიჩნია, რომ მოწმეთა ჩვენებები სასამართლოს არ უნდა გაეზიარებინა. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია, რომ სასამართლომ კრიტიკულად არ შეაფასა მოწმეების ჩვენება და მას წორი სამართლებრივი შეფასება არ მისცა. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მოწმე ნ. ს.-ძე საქმის შედეგით დაინტერესებულ პირს წარმოადგენდა და მისი ჩვენება სასამართლოს არ უნდა გაეზიარებინა, ხოლო ქ. ჯ.-ა საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს ვერ ადასტურებდა და მისი ჩვენება სასამართლოს სარწმუნოდ არ უნდა მიეჩნია.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ა.ფ.-ემ და მ.ს.-ემ.
საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:
სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 50-56-ე, 477-ე და 509-510-ე მუხლები, უარყო და არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები. სააპელაციო სასამართლომ იგივე ფაქტებისა და გარემოებების ინტერპრეტაციით დაადგინა, რომ მხარეებს შორის არსებობდა ნასყიდობის ხელშეკრულება გამოსყიდვის უფლებით.
ა.ფ.-ესა და მ.ჯ.-ეს შორის არსებობდა სიტყვიერი მოლაპარაკება სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების შესახებ. სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების დადების მიზნით მ.ჯ.-ემ მასთან მიიყვანა მაკლერი, რომელმაც ა.ფ.-ეს განუცხადა, რომ იურიდიული თვალსაზრისით ეს იყო იგივე სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება. მოსარჩელემ ვერ მოითხოვა მოწმედ მაკლერის დაკითხვა, ვინაიდან, მისთვის უცნობი იყო მისი ადგილსამყოფლი.
კასატორს მოწინააღმდეგე მხარისათვის გადახდილი ჰქონდა ორი თვის თანხა პროცენტის სახით – 700 აშშ დოლარი, გამოსყიდვის ვადაში პროცენტის სახით – 1040 აშშ დოლარი, წინასწარ გამოსყიდვის საგნის ღირებულებაში ჩადებული პროცენტის სახით – 1750 აშშ დოლარი. კანონმდებლობით, ნასყიდობის ხელშეკრულება გამოსყიდვის უფლებით არ ითვალისწინებს პროცენტის სახით სარგებლის მიღებას გამოსყიდვის ვადაში. შესაბამისად, აღნიშნული გარიგება თვალთმაქცურია.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ა.ფ.-ისა და მ.ს.-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ა.ფ.-ისა და მ.ს.-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში ამ ნორმის გამოყენების წინაპირობა არ არსებობს, ვინაიდან კასატორები გათავისუფლებული არიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401.3-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. ა.ფ.-ისა და მ.ს.-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე პ. ქათამაძე
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
ბ. ალავიძე
