საქმე №ას-715-684-2014 7 მაისი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – გ.ლ. (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ბ.ლ., ა.ა. (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 27 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების, ასევე, მოწმეთა დაკითხვაზე, ექსპერტიზის დანიშვნასა და მტკიცებულებების დართვაზე უარის თქმის შესახებ საოქმო განჩინებების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – გარიგების ბათილად ცნობა, პირვანდელი მდგომაროების აღდგენა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

გ.ლ–მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ბ.ლ–ისა და ა.ა–ის მიმართ და მოითხოვა შემდეგი: ა) 2013 წლის 28 თებერვალს გ.ლ–სა და ბ.ლ–ს შორის შედგენილი უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა; ბ) 2013 წლის 20 დეკემბერს ა.ა–სა და ბ.ლ–ს შორის შედგენილი უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა; გ) ქ.თბილისში, ... მდებარე უძრავი ნივთის მესაკუთრედ ცნობა.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 4 თებერვლის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 27 მაისის განჩინებით გ.ლ–ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2012 წლის 9 აგვისტოს ბ.ლ–სა და გ.ლ–ს შორის გაფორმდა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება. ხელშეკრულების შედგენის მიზნით მოსარჩელეს წარმოადგენდა ფიზიკური პირი ნ.ხ. ხელშეკრულების თანახმად, გ.ლ–მ სესხად მიიღო 38 000 აშშ დოლარი. სესხის ხელშეკრულება გაფორმდა სამი თვის ვადით. მოთხოვნის უზრუნველყოფის მიზნით იპოთეკით დაიტვირთა ქ.თბილისში, ... მდებარე გ.ლ–ის საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთი;

2013 წლის 28 თებერვალს გ.ლ–სა და ბ.ლ–ს შორის გაფორმდა გამოსყიდვის უფლებით უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება. ბ.ლ–მ 48 200 აშშ დოლარად შეიძინა ქ.თბილისში, .... მდებარე მოსარჩელის ბინა, რომლის გამოსყიდვის უფლების რეალიზაციის ვადა განისაზღვრა 2013 წლის 28 მაისამდე. ბ.ლ. აღირიცხა უძრავი ქონების მესაკუთრედ;

2013 წლის 20 დეკემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, თბილისში, .... მდებარე #10^ა ბინა, 42 000 აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ, შეიძინა ა.ა–მა და აღირიცხა შეძენილი უძრავი ქონების მესაკუთრედ;

აღძრული სარჩელით გ.ლ. ითხოვდა: 2013 წლის 28 თებერვალს გ.ლ–სა და ბ.ლ–ს შორის შედგენილი უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობას; 2013 წლის 20 დეკემბერს ა.ა–სა და ბ.ლ–ს შორის შედგენილი უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობას; ქ.თბილისში .... მდებარე უძრავი ნივთის მესაკუთრედ აღრიცხვას.

სასამართლოს მითითებით, ვინაიდან, გ.ლ–ს სასარჩელო განცხადებით არ მოუთხოვია მას და გ.ლ–ს შორის 2012 წლის 9 აგვისტოს გაფორმებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, შესაბამისად, ვერც სასამართლო იმსჯელებს სააპელაციო საჩივრის საფუძვლად მითითებულ იმ გარემოებაზე, რომლითაც აპელანტი სადავოდ ხდის 09.08.2012 წლის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე მისთვის სესხად 38 000 აშშ დოლარის გადაცემა. მოცემულ საქმეზე მოსარჩელემ სადავოდ გახდა 2013 წლის 28 თებერვლის ხელშეკრულებაში მის მიერ გამოვლენილი ნება და მოითხოვა მითითებული ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ იგი გარიგებების დადების მიზნით მოატყუეს.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ მარტოოდენ ნების არსებობა არ იწვევს გარიგების დადებას, აუცილებელია, ნება გამოვლენილ იქნას. გარდა ამისა, ნება მიმართული უნდა იყოს სამართლებრივი შედეგის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისკენ. ნება შინაგანი სუბიექტური კატეგორიაა და იგი სამართლებრივ შედეგებს იწვევს მხოლოდ მისი გარეგანი გამოხატვის შედეგად, რაც იმას ნიშნავს, რომ სამართლებრივი შედეგისადმი მიმართული ნება იურიდიულად ქმედითი ხდება მისი გამოვლენის შედეგად. ამასთან, ნების გამოვლენის ფორმებს უაღრესად დიდი პრაქტიკული დატვირთვა გააჩნია გარიგებებში, ვინაიდან გამოხატული ნებისადმი არსებობს კონტრაჰენტის მიერ გამოვლენილი ნდობის დაცვის ღირსი ინტერესი, ამიტომ მხედველობაში არ უნდა იქნეს მიღებული პირის მტკიცება, რომ მას ის ნება არ გააჩნდა, რომელიც გამოხატა, თუ მისი ნების გარეგანი გამოხატულებით მეორე მხარემ კეთილსინდისიერად ირწმუნა, რომ იგი უფლებებით აღიჭურვა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ნების გამოხატვა, რომელიც გარკვეული სამართლებრივი შედეგების დადგომისკენ არის მიმართული, დაკავშირებულია არა მხოლოდ უფლებების, არამედ მოვალეობების წარმოშობასთან, შესაბამისად, საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე, ივარაუდება, რომ პირის მიერ გამოვლენილი ნება შეესაბამება მის ნამდვილ ნებას. აღნიშნული პრეზუმფცია ქარწყლდება, თუ დადასტურდება, რომ ნება გამოვლენილ იქნა ისეთ პირობებში, რომელიც გამოვლენილი ნების ნამდვილი ნებისადმი შესაბამისობას გამორიცხავს. როდესაც პირს შეზღუდული აქვს ე.წ „მოქმედების ნება“, ანუ ასეთ ვითარებაში იგულისხმება, რომ დაუძლეველ გარემოებათა გამო, პირი იმ ნებას გამოხატავს, რომელიც მის ნებას არ შეესაბამება (სულიერი ავადმყოფობა) ან პირი გამოხატავს სხვა პირის და არა თავის რეალურ ნებას (მოტყუება, იძულება და ა.შ). ასეთ შემთხვევაში, ნების გამომვლენი, რაღა თქმა უნდა, დაცული უნდა იყოს გამოვლენილი არანამდვილი ნების თანამდევი შედეგებისგან.

სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სწორად არ არის გაზიარებული აპელანტის მოსაზრება, რომ იგი მოატყუეს. მოსარჩელემ ვერც სასარჩელო განცხადებაში და ვერც სააპელაციო საჩივარში ვერ მიუთითა იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე, თუ კონკრეტულად რაში გამოიხატებოდა მისი მოტყუება. რაც შეეხება მითითებას იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელე მოატყუეს გარიგების შინაარსში, კერძოდ, მას ეგონა, რომ ხელს აწერდა სესხისა და იპოთეკით ხელშეკრულებას და არა გამოსყიდვის უფლებით უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებას, პალატამ აღნიშნა, რომ მას ჰქონდა დოკუმენტის შინაარსის გაცნობის შესაძლებლობა. გარიგების წერილობითი ფორმით დადებისას მხარეები ამ გარიგების დადების ნებას გამოხატავენ მასზე ხელმოწერით. პირის მიერ თავისი ნებითა და მოქმედებით სამოქალაქო უფლებების განხორციელებას კანონი უკავშირებს პირის ქმედუნარიანობის არსებობას. ქმედუნარიანი პირის მიერ კანონით დადგენილი წესით ნების გამოვლენისას (ხელშეკრულების ხელმოწერისას) ივარაუდება, რომ მისთვის ცნობილია ამ ხელშეკრულების შინაარსი, ასევე, ივარაუდება, რომ პირი აცნობიერებს ხელმოწერით გამოხატული ნების სამართლებრივ შედეგს. ამასთან, თუ დავუშვებთ, რომ გ.ლ. მართლაც არ გასცნობია სადავო ხელშეკრულებების შინაარსს და ისე მოაწერა ხელი, პალატის შეფასებით, აღნიშნული წარმოადგენს მესამე პირისადმი (იგულისხმება ნ.ხ., როგორც მოსარჩელეც მიუთითებს სასარჩელო განცხადებაში) ნდობით განპირობებულ უხეშ გაუფრთხილებლობას. სამოქალაქო კოდექსის 81-ე მუხლის პირველი ნაწილი კი, ითვალისწინებს გარიგების ბათილობას იმ შემთხვევაში, როდესაც არანამდვილი ნების ფორმირება მოტყუების საფუძველზე განხორციელდა და არა ნდობით გამოწვეული უხეში გაუფრთხილებლობის გამო, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ეს გარემოება სათანადო მტკიცებულებით უნდა დადასტურებულიყო.

ამდენად, პალატამ ჩათვალა, რომ 2013 წლის 28 თებერვლის გამოსყიდვის უფლებით უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება არ იყო დადებული მოტყუებით.

მოსარჩელე გ.ლ. ასევე მოითხოვდა 2013 წლის 20 დეკემბერს ა.ა–სა და ბ.ლ–ს შორის შედგენილი უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობას იმ საფუძვლით, რომ ეს გარიგება დადებული იყო მოჩვენებით.

სასამართლოს განმარტებით, მოჩვენებითი გარიგების ფაქტობრივ შემადგელობას განსაზღვრავს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლი, რომლის თანახმადაც, გარიგების მოჩვენებით ხასიათს განაპირობებს მხარეთა განზრახვა, გარიგების დადებით მიაღწიონ მიზანს, რომელიც არ შეესაბამება ამ გარიგების შინაარსიდან გამომდინარე იურიდიულ შედეგს. მოჩვენებითი გარიგების დადებისას ორივე მხარე მოქმედებს საერთო მიზნითა და ურთიერთშეთანხმებით. მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან მათი მოტყუების, პასუხისმგებლობისათვის თავის არიდებისა თუ სხვა მიზნით.

სააპელაციო პალატამ მოჩვენებითი გარიგების თაობაზე მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2010 წლის 30 აპრილის განჩინებაზე (#ას-571-879-09) და აღნიშნა შემდეგი: „იმისათვის, რომ სასამართლომ სადავო გარიგება მიიჩნიოს მოჩვენებითად, აუცილებელია ისეთი ფაქტობრივი გარემოების არსებობა, რომლიც მიუთითებს ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე“, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას“.

სააპელაციო საჩივრის (სარჩელის) მიხედვით, სადავო ხელშეკრულება მოჩვენებითი გარიგებაა, რაზეც მეტყველებს ის ფაქტი, რომ დღემდე ამ ფართში ცხოვრობს მოსარჩელის ოჯახი და რომ არა მოტყუებით დადებული გარიგება (იგულისხმება 2013 წლის 28 თებერვალის გარიგება) 2013 წლის 20 დეკემბერის ნასყიდობის ხელშეკრულება არ დაიდებოდა.

პალატის მოსაზრებით, აპელანტის მიერ მითითებული ამ გარემოებების დადასტურების პირობებშიც კი, არ იარსებებდა სადავო გარიგების მოჩვენებითად მიჩნევის საფუძველი. ნასყიდობის ხელშეკრულების შინაარსის მიხედვით, ცხადია მისი დადების მიმართ მხარეთა ინტერესი _ გამყიდველი იღებს ნასყიდობის საგნის ღირებულების შესაბამის მატერიალურ უფლებას, ხოლო მყიდველი _ საკუთრებას უძრავ ქონებზე. ამგვარი ინტერესი ქონების გამყიდველისათვის განსაკუთრებით აქტუალურია ნასყიდობის საგანზე სხვა პირის უფლების დადასტურების მოსალოდნელობისას. სადავო ხელშეკრულებებით დასტურდებოდა მხარეთათვის შესაბამისი უფლებების წარმოშობა. უფლებები არსებობს მიუხედავად იმისა, მათი რეალიზება მოხდება თუ არა უშუალოდ ხელშეკრულების დადებისთანავე. ასეთ პირობებში გარიგების მოჩვენებითობაზე მსჯელობისას უნდა იკვეთებოდეს ორივე მხარის მიზანი არა ხელშეკრულებიდან გამომდინარე უფლებების მიღების, არამედ სხვა სარგებლის მიღებისა. სადავო უძრავი ნივთების შემძენებთან მიმართებით სააპელაციო პალატამ ამ თვალსაზრისით აპელანტის პრეტენზია დაუსაბუთებლად მიიჩნია, რადგანაც მითითება მხოლოდ იმ გარემოებებზე, რომ სადავო ბინაში დღემდე მოსარჩელის ოჯახი ცხოვრობს, არ ქმნიდა დასაბუთებულ ვარაუდს იმის თაობაზე, რომ სადავო ხელშეკრულების დადებისას მყიდველს გააჩნდა ქონების საკუთრებაში მიღებაზე უპირატესი სხვა ინტერესი. მოსარჩელემ ვერ წარმოადგინა სადავო გარიგების მხარეთა (მოპასუხეთა) ნათესაური ან სხვაგვარი ურთიერთკავშირის დამადასტურებელი მტკიცებულებები, რომელთა საფუძველზეც, შესაძლოა, გაჩენილიყო ვარაუდი (პრეზუმფცია) ა.ა–ის მიერ მართლსაწინააღმდეგო გარიგებების შედგენაში ხელშეწყობის შესახებ.

სამოქალაქო კოდექსის ზოგადი დებულებებით განმტკიცებულია სამოქალაქო ურთიერთობის მონაწილეთათვის სავალდებულოდ გასათვალისწინებელი პრინციპი _ კეთილსინდისიერების პრინციპი. სწორედ აღნიშნული პრინციპი იცავს სამოქალაქო ურთიერთობის მონაწილეს შესაძლო უარყოფითი შედეგებისაგან, რაც მთლიანობაში ხელს უწყობს სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობას. პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის პირველ ნაწილზე (სადავო გარიგების დადების დროს მოქმედი რედაქცია), 185-ე მუხლზე, 312-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და აღნიშნა, რომ 185-ე მუხლი ყოველთვის არ იცავს შემძენს და ეს ის შემთხვევაა, როდესაც შემძენმა იცის რეგისტრირებული უფლების ნაკლის შესახებ. ანალოგიურ დათქმას შეიცავს ამავე კოდექსის 312-ე მუხლის მე-2 ნაწილი. სასამართლოს განმარტებით, ნორმათა ერთობლივ ანალიზს მივყავართ იმ დასკვნამდე, რომ კანონმდებელმა უძრავი ქონების შეძენისას, შემძენს მხოლოდ საჯარო რეესტრის მონაცემების შემოწმების ტვირთი დააკისრა, თუმცა საჯარო რეესტრის მონაცემების უტყუარობის პრეზუმფცია ვერ გამოდგება შემძენის დაცვით არგუმენტად, თუ დადგინდება, რომ მან იცოდა უფლების ხარვეზის შესახებ.

აპელანტის (მოსარჩელის) მიერ ვერ იქნა წარმოდგენილი იმ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ ნაკლის შესახებ (მისი არსებობის შემთხვევაშიც კი) სადავო გარიგების დადების დროს ცნობილი იყო ა.ა–თვის.

სამოქალაქო კოდექსის 50-ე და 54-ე მუხლების შესაბამისად, სასამართლომ აღნიშნა, რომ, რადგან 2013 წლის 20 დეკემბერის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებისას გასხვისებული ნივთი საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით აღრიცხული იყო ბ.ლ–ის სახელზე და შემძენისათვის უცნობი იყო გამსხვისებლის საკუთრების უფლების სამართლებრივი ხარვეზის შესახებ, საქალაქო სასამართლომ მართებულად დაასკვნა, რომ ა.ა. (შემძენი) წარმოადგენდა უძრავი ქონების კეთილსინდისიერ შემძენს და არ არსებობდა სადავო გარიგების ბათილად ცნობის ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძვლები. აპელანტი კი, ვერ ასახელებდა ისეთ გარემოებებს, რომლებიც კონკრეტული სადავო ურთიერთობების ზემოაღნიშნული თავისებურებებიდან გამომდინარე, დაადასტურებდა მოთხოვნის საფუძვლიანობას.

აპელანტის (მოსარჩელის) მოთხოვნასთან მიმართებაში, რომელიც შეეხებოდა 2013 წლის 28 თებერვლის ხელშეკრულების ბათილად ცნობას, პალატამ დამატებით აღნიშნა, რომ არ დგინდებოდა მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი ამ მოთხოვნასთან მიმართებით, რადგან ამ ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრედ დარჩებოდა ბოლო შემძენი – ა.ა. და ვერ დაკმაყოფილდებოდა ის ინტერესი, რაც ამ აღიარებით მოთხოვნაზე მოსარჩელეს გააჩნია (სსსკ-ის 180-ე მუხლი).

გამომდინარე იქიდან, რომ არ არსებობდა 2013 წლის 28 თებერვლისა და 20 დეკემბრის ხელშეკრულებათა ბათილად ცნობის საფუძვლები, სასამართლომ სამართლებრივ საფუძველს მოკლებულად მიიჩნია გ.ლ–ის მოთხოვნაც ქ.თბილისში, .... მდებარე უძრავი ნივთის მესაკუთრედ აღდგენასთან დაკავშირებით.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა გ.ლ–ემ, მოითხოვა მისი, ასევე სააპელაციო სასამართლოს იმ საოქმო განჩინებების გაუქმება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მისი მოთხოვნა მოწმედ თ.ჩ–ის დაკითხვის, საქმისათვის ფოტომასალის დართვის, ასევე კალიგრაფიული ექსპერტიზის დანიშვნის თაობაზე. კასატორმა მიუთითა შემდეგ გარემოებებზე:

სააპელაციო სასამართლომ საოქმო განჩინებით კასატორის შუამდგომლობების დაუკმაყოფილებლობით უგულებელყო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 372-ე, 377-ე და 215-ე მუხლების მოთხოვნები, რადგანაც აპელანტი შუამდგომლობდა დავის სწორად გადაწყვეტისათვის ფუნდამენტური მნიშვნელობის მქონე მტკიცებულებების წარდგენაზე. ექსპერტიზის დანიშვნის შემთხვევაში, დადგინდებოდა შესაგებელზე ხელმოწერის გაყალბების ფაქტი, ამ გზით სასამართლო შეძლებდა დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანას და სარჩელის დაკმაყოფილებას. რაც შეეხება ფოტომასალის საქმისათვის დართვას, ამ მტკიცებულებებით დადასტურდებოდა ნ.ხ–ს მიერ კასატორის მოტყუების და ამ გზით ხელშეკრულებების დადების ფაქტი. გარდა აღნიშნულისა, 2014 წლის 27 მაისის განჩინება მიღებულია მთელი რიგი საპროცესო დარღვევებით, კერძოდ, სასამართლომ გარდა ზემოაღნიშნული ნორმებისა, დაარღვია ასევე სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3, მე-4, 105-ე მუხლები, სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლი, შესაბამისად, არსებობის მისი გაუქმებისათვის სამოქალაქო კოდექსის 393-ე და 394-ე მუხლებით გათვალისწინებული საფუძვლები.

სასამართლომ არასწორი შეფასება მისცა წარმომადგენლის მეშვეობით გ.ლ–ის მიერ 2012 წლის 9 აგვისტოს დადებულ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებას. საქმეში წარმოდგენილია 2012 წლის 9 აგვისტოს მინდობილობა, რომლის საფუძველზეც ნ.ხ–მ გ.ლ–გან მიიღო მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების განკარგვის უფლება. ამ ხელშეკრულების საფუძველზე, იმავე დღეს მის ნაცნობ ბ.ლ–თან დაიდო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, საიდანაც ნათლად ჩანს, რომ ხელშეკრულებას ხელს აწერს კასატორის წარმომადგენელი ნ.ხ., რომელსაც უნდა მიეღო სესხის თანხა. ეს გარემოება დაადასტურა მოწმედ დაკითხულმა ნ.ხ–მ და აღიარა, რომ ნასესხები 38 000 აშშ დოლარი მის ვალდებულებას წარმოადგენდა, თანხა კასატორისათვის არ გადაუცია, მან მხოლოდ იპოთეკით დატვირთა მისი ქონება. ეს გარემოება სააპელაციო სასამართლოს არ შეუფასებია.

სააპელაციო სასამართლომ არასწორი შეფასება მისცა 2013 წლის 28 თებერვლის ხელშეკრულებას, ამ კუთხით სასამართლოს დასკვნები არ გამომდინარეობს საქმის მასალების სწორი შეფასებიდან, კერძოდ, სასამართლომ არ დაკითხა მოწმედ თ.ჩ., რომელიც ესწრებოდა მოლაპარაკებას სესხის ხელშეკრულების გაგრძელების თაობაზე, ამ მხრივ მოსარჩელე არათანაბარ მდგომარეობაში აღმოჩნდა.

სასამართლომ არ გაითვალისწინა საქმეში არსებული საჯარო რეესტრის ამონაწერი, რომლის თანახმადაც, მოპასუხეს სადავო ხელშეკრულების რეგისტრაციისას იპოთეკის გაუქმების რეგისტრაცია არ განუხორციელებია. სასამართლოს არ დაუსაბუთებია, თუ რატომ არ იხელმძღვანელა ამ მტკიცებულებით, რომელიც ადასტურებს მხარეთა შორის არა ნასყიდობის, არამედ სასესხო ვალდებულების გაგრძელებას და გარიგების მოტყუებით დადებას.

პალატამ შეფასება არ მისცა მოსარჩელის მიერ სადავოდ გამხდარ გარემოებას, არსებობდა თუ არა შეთანხმება ნასყიდობაზე, მიიღო თუ არა გამყიდველმა ფასი და სხვა. სასამართლომ უგულებელყო ის გარემოება, რომ გარიგების დადებისას, შესაძლოა, არსებობდეს ნების ნაკლი, რომელიც შეიძლება მხოლოდ გარეგნულად აკმაყოფილებდეს სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლის მოთხოვნებს. მოცემულ შემთხვევაში, არც გამყიდველს გადაუცია და არც მყიდველს მიუღია ე.წ გარიგების საგანი, სადავო ქონებას დღემდე ფლობს კასატორი.

2012 წლის 9 აგვისტოს სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების გაგრძელების თაობაზე კასატორის შვილის სახლში შედგა შეთანხმება, მეორე დღეს კი, მას ხელი მოაწერინეს ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე, რაც გარიგების მოტივში მოტყუებაა. ასეთ დროს მოტყუება მომდინარეობს მეორე მხარისაგან და მოტყუებულს აქვს შეცილების უფლება.

ის გარემოება, რომ მოსარჩელის ნება ბინის გაყიდვა არ ყოფილა, დასტურდება ასევე წარმომადგენლის განმარტებით, რომ გ.ლ. წავიდა დათმობაზე და შეთანხმება, რომელზეც ნება გამოხატა იყო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ვადის გაგრძელება. თავად ის ფაქტი, რომ ნასყიდობის თანხად მითითებულია სესხის თანხას დამატებული საპროცენტო სარგებელი, სწორედ, ტიპიური სესხის ხელშეკრულების არსებობაზე მეტყველებს.

პალატამ არასწორად გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნა, რომ 2013 წლის 20 დეკემბრის თვალთმაქცური გარიგება არ იყო ბათილი, რომელიც შემცირებულ თანხაზე _ 42 000 აშშ დოლარზეა დადებული. სასამართლოს მსჯელობა ა.ა–ის კეთილსინდისიერ შემძენად მიჩნევის თაობაზე არ გამომდინარეობს საქმის მასალების სწორი ანალიზიდან.

სააპელაციო სასამართლო, მსგავსად პირველი ინსტანციისა, ცდილობს, გვერდი აუაროს სიმართლეს და არასწორ შეფასებას აძლევს იმ გარემოებას, რომ ბ.ლ. ქონებას არ დაუფლებია, მან პირველი შესაძლებლობისთანავე დაჩქარებული წესით გაასხვისა იგი ახლობელზე. ამჟამად სადავო ბინას კვლავ კასატორი ფლობს იმის გამო, რომ გამოყენებულია სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება.

არასწორია სასამართლოს მსჯელობა 2013 წლის 20 დეკემბრის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე შემძენი ა.ა–ის კეთილსინდისიერებაზე, ეს დასკვნა არც უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკიდან და არც სამოქალაქო კოდექსის 185-ე და 312-ე მუხლებიდან გამომდინარეობს. ა.ა–ის განმარტებით, დადასტურებულია, რომ მან იცოდა მოსარჩელესა და ბ.ლ–ს შორის არსებული დავის თაობაზე.

სააპელაციო პალატამ არასწორად შეაფასა 2013 წლის 28 თებერვლის ხელშეკრულების მოტყუებით დადების ფაქტი, რადგანაც ამ ხელშეკრულებას წინ უსწრებს 2012 წლის 9 აგვისტოს სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომელიც წარმომადგენლის მიერაა დადებული, სასამართლო კი არ დაინტერესდა, ბ.ლ–მ რატომ არ გააფორმა ხელშეკრულება უშუალოდ მესაკუთრესთან.

ა.ა–სა და ბ.ლ–ს შორის 2013 წლის 20 დეკემბერს დადებულ ხელშეკრულებასთან მიმართებით სააპელაციო სასამართლომ არასწორად არ დაადგინა სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის შემადგენლობის არსებობა.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე არასწორად გაიზიარა ქვემდგომი სასამართლოს შეფასება სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლის განმარტებისა და კასატორის მიერ გამოვლენილი ნების თაობაზე, სააპელაციო პალატის დასკვნით საქალაქო სასამართლომ სწორად არ მიიჩნია დადგენილად მოტყუების ფაქტი, რადგანაც აპელანტი არც სარჩელში და არც სააპელაციო საჩივარში არ მიუთითებდა რაში გამოიხატა მოტყუება, ამ კუთხით სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლით დადგენილი ნების განმარტების წესი, ასევე 338-ე მუხლის დათქმა, რომლის ძალითაც ხელშეკრულებაში ურთიერთგამომრიცხავი და მრავალმნიშვნელოვანი განმარტებისას უპირატესობა ენიჭება იმ გამონათქვამს, რომელიც მეტად შეესაბამება ხელშეკრულების შინაარსს.

მოგვიანებით კასატორის წარმომადგენელმა განცხადებით მომართა სასამართლოს, სადაც ვრცლად მიუთითა როგორც ძირითად, ისე დაზუსტებულ საკასაციო საჩივრებში მითითებულ ზემოაღნიშნულ გარემოებებზე, ამასთანავე, განმარტა, რომ არ ეთანხმება გასაჩივრებული განჩინების დასკვნას იურიდიული ინტერესის არარსებობის ნაწილშიც, ვინაიდან სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში, ბათილად იქნებოდა ცნობილი 2013 წლის 28 თებერვლის გამოსყიდვის უფლებით დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება, ასევე 2013 წლის 20 დეკემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება და აღდგენოდა პირვანდელი მდგომაროება _ მოსარჩელის საკუთრების უფლება სადავო ქონებაზე და მოპასუხე ბ.ლ.ს მიეცემოდა სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხის მოთხოვნის უფლება, სწორედ ამგვარად დაკმაყოფილდებოდა მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი. კასატორმა ასევე მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ პრაქტიკაზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა გ.ლ–ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნას მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია და მხარეთა შორის დავას არ იწვევს ის გარემოება, რომ გ.ლ–სა და ბ.ლ–ს შორის 2012 წლის 9 აგვისტოს გაფორმდა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, მოსარჩელეს წარმოადგენდა ფიზიკური პირი ნ.ხ. ხელშეკრულების თანახმად, გ.ლ–მ სესხად მიიღო 38 000 აშშ დოლარი. სესხის ხელშეკრულება გაფორმდა სამი თვის ვადით და მოთხოვნის უზრუნველყოფის მიზნით იპოთეკით დაიტვირთა ქ.თბილისში, .... მდებარე გ.ლ–ის საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთი;

2013 წლის 28 თებერვალს გ.ლ–სა და ბ.ლ–ს შორის გაფორმდა გამოსყიდვის უფლებით უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება. ბ.ლ–მ 48 200 აშშ დოლარად შეიძინა ქ.თბილისში, ..... მდებარე მოსარჩელის ბინა, რომლის გამოსყიდვის უფლების რეალიზაციის ვადა განისაზღვრა 2013 წლის 28 მაისამდე. ბ.ლ. აღირიცხა უძრავი ქონების მესაკუთრედ;

2013 წლის 20 დეკემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, თბილისში, ..... მდებარე #10^ა ბინა, 42 000 აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ, შეიძინა ა.ა–მა და აღირიცხა შეძენილი უძრავი ქონების მესაკუთრედ.

წინამდებარე დავაზე გ.ლ–ის სასარჩელო მოთხოვნაა მას და ბ.ლ–ს შორის 2013 წლის 28 თებერვალს დადებული უძრავი ქონების გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა; 2013 წლის 20 დეკემბერს ა.ა–სა და ბ.ლ–ს შორის ამავე ნივთზე დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა; ქ.თბილისში, .... მდებარე უძრავი ქონების მესაკუთრედ გ.ლ–ის ცნობა.

საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელე, მართალია, მიუთითებს მას და ნ.ხ–ს შორის გაფორმებული მინდობილობის კანონშეუსაბამობაზე, ასევე ბ.ლ–თან დადებული 2012 წლის 9 აგვისტოს სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხის წარმომადგენლის და არა გ.ლ–ის მიერ მიღებაზე, თუმცა საგულისხმოა, რომ ამ გარემოებების გაზიარების შემთხვევაშიც კი, შეუძლებელია ვალდებულების წარმომშობი ძირითადი ხელშეკრულების კანონშეუსაბამობაზე საუბარი, ვინაიდან მათ მიმართ სამოქალაქო კოდექსის ზოგადი ნაწილით გათვალისწინებული უცილოდ ბათილი გარიგების წინაპირობები საქმის მასალებით არ დასტურდება, თავის მხრივ, მოსარჩელე არც წარმომადგენლობით უფლებამოსილებას და არც ამ გზით დადებულ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებას არ შედავებია, მას ამ ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა სარჩელით არ მოუთხოვია.

საქმეში წარმოდგენილი 2012 წლის 9 აგვისტოს სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით დასტურდება, რომ ხელშეკრულების მე-15 პუნქტით მესაკუთრე და იპოთეკარი შეთანხმდნენ სესხის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში იპოთეკის საგნის კრედიტორის საკუთრებაში გადაცემის გზით ვალდებულების შესრულების თაობაზე.

როგორც სარჩელით, ისე სააპელაციო და საკასაციო საჩივრებით მოსარჩელე 2013 წლის 28 თებერვლის ხელშეკრულების ბათილად ცნობას ითხოვს როგორც მოტყუებით, ისე შეცდომით დადების გამო. საგულისხმოა, რომ მითითებული საფუძვლებით გარიგების ბათილად ცნობა გათვალისწინებულია სამოქალაქო კოდექსის 72-ე-მე-80 და 81-ე-84-ე მუხლებით. როგორც ერთ, ისე მეორე შემთხვევაში, მოსარჩელეს ეკისრება მითითებული ნორმებით გათვალისწინებული ელემენტების დამტკიცების ტვირთი, ამ კუთხით მხარეს დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია. საქმის მასალებით ირკვევა, რომ მოტყუების ფაქტთან დაკავშირებით მხარეს ფაქტობრივი გარემოებები არ მიუთითებია (რაში გამოიხატა მოტყუება, კერძოდ, ადგილი ჰქონდა მოპასუხის მხრიდან ფაქტების არასწორ შეტყობას თუ დამალვას, ამასთან, მოტყუება იმ ხარისხის უნდა იყოს, რომ გარიგების დადების საფუძველი გახდეს), ხოლო გარიგების შეცდომით დადების თვალსაზრისით სააპელაციო პალატამ სავსებით მართებულად აღნიშნა, რომ გარიგებაზე ხელმოწერისას ივარაუდება ხელმომწერისათვის მისი შინაარსის ცოდნა, მით უმეტეს, რომ გ.ლ–ს სადავოდ არ გაუხდია ხელშეკრულებაზე მის მიერ შესრულებული მინაწერი _ „წავიკითხე, გ.ლ.“.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის დადგენა სასამართლოს პრეროგატივაა და სასამართლო ამ კუთხით არ არის შეზღუდული მხარის სამართლებრივი მოსაზრებებით, თუმცა სამართლებრივი დასაბუთებისას სასამართლო ხელმძღვანელობს მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული და დადასტურებული ფაქტობრივი გარემოებებით და ამგვარად გამოაქვს დასკვნა მოთხოვნის საფუძვლიანობის თაობაზე. მოსარჩელე (კასატორი) აღნიშნავს, რომ 2013 წლის 28 თებერვლის ხელშეკრულებით მას სურდა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების დადება (გაგრძელება). იმ შემთხვევაშიც კი, თუ საკასაციო სასამართლო გაიზიარებს მხარის მტკიცებას მის ნამდვილ ნებასა და გარიგებაში გადმოცემულ ნებას შორის სხვაობაზე, ასევე მითითებას ნასყიდობის ფასსა და სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანების ოდენობაზე, ჰიპოთეტურად საუბარი შეიძლება სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის თანახმადაც თუ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით მხარეებს სურთ სხვა გარიგების დაფარვა, მაშინ გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები (თვალთმაქცური გარიგება).

ასეთ ვითარებაში მხედველობაშია მისაღები ის უდავო გარემოება, რომ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულების ვადა გასულია, მოსარჩელეს სესხი არ დაუბრუნებია, გამოსყიდვის უფლებით დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ახალი სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებად, ან უკვე არსებულის ვადის გაგრძელებად მიჩნევის შემთხვევაში კი, გასულია ასევე გამოსყიდვის (ვალდებულების შესრულების) ვადად მხარეთა მიერ განსაზღვრული დრო (გამოსყიდვა უნდა განხორციელებულიყო 2013 წლის 28 მაისამდე).

სამოქალაქო კოდექსი ითვალისწინებს ვალდებულების შეწყვეტის წესს და მოვალის პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლების კანონიერ გზად აწესებს რამდენიმე ალტერნატივას (ვალდებულების შეწყვეტა შესრულებით; დეპონირებით; ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვით; ვალის პატიებით; სხვა საფუძვლებით, იხ. სკ-ის 427-454-ე მუხლები), თუმცა თითოეულ შემთხვევაში, მოვალისათვის სასურველი შედეგის მისაღწევად და კრედიტორთა ინტერესების გათვალისწინებით სავალდებულოა, რომ შესრულება განხორციელდეს დადგენილ ვადაში და არა ამ ვადის გასვლის შემდგომ. მოქმედი კანონმდებლობის არც ერთი ნორმა არ ითვალისწინებს კრედიტორის (მით უფრო უზრუნველყოფილი მოთხოვნის მქონე) დავალდებულებას, უარი თქვას უზრუნველყოფის საშუალების გამოყენებით მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე, თუ დამდგარია მოთხოვნის შესრულების ვადა და მოვალე აჭიანურებს მოთხოვნის დაკმაყოფილებას.

ზემოაღნიშნული მსჯელობის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს, ერთ შემთხვევაში, დაფარულად მიჩნეულ გარიგებაზე, ხოლო მეორე შემთხვევაში, უკვე არსებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების დათქმაზე და განმარტავს, რომ დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესების შემთხვევაში, ვალდებულების შესრულების ვადის დარღვევის გამო ნივთის ბ.ლ–ის საკუთრებაში გადაცემა არ ეწინააღმდეგება სამოქალაქო კოდექსის მე-300 მუხლის დებულებებს (მათ შორის გარიგების დადების დროს მოქმედი რედაქციის). საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის თანახმად, „სამოქალაქო კოდექსის მე-300 მუხლი ადგენს შემდეგ წინაპირობებს: ა. კრედიტორი და მოვალე შეთანხმებული უნდა იყვნენ იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის კრედიტორის (იპოთეკარის) საკუთრებაში გადასვლის თაობაზე; ბ. უნდა არსებობდეს მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევის ფაქტი; გ. კრედიტორმა და მოვალემ ერთობლივი განცხადებით უნდა მიმართონ საჯარო რეესტრს იპოთეკის საგნის კრედიტორის საკუთრებაში გადასვლის თაობაზე. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სკ-ის მე-300 მუხლის შინაარსი ისე არ უნდა იქნეს გაგებული, თითქოს, მხოლოდ მოვალის თანხმობის შემთხვევაშია შესაძლებელი იპოთეკის საგნის კრედიტორის საკუთრებაში გადასვლა. მითითებული ნორმის ამგვარი განმარტებით, მთლიანად მოვალის კეთილსინდისიერებაზე იქნებოდა დამოკიდებული, დათანხმდებოდა თუ არა იგი იპოთეკის საგნის კრედიტორის საკუთრებაში გადასვლას საჯარო რეესტრში ერთობლივი განცხადების წარდგენით. ასეთი განმარტება ეწინააღმდეგება ზემოხსენებული ნორმის მიზანს - შეზღუდოს არაკეთილსინდისიერი მოვალე აღსრულების პროცესის უსაფუძვლო გაჭიანურებაში, და ბოლოს, ამგვარი განმარტება, ფაქტობრივად, უმოქმედოდ გადააქცევდა ზემოხსენებულ ნორმას. აქედან გამომდინარე, იბადება კითხვა: - ასეთ შემთხვევაში რისი უფლება აქვს კრედიტორს? ცხადია, კრედიტორს არა აქვს უფლება, ცალმხრივად მიმართოს საჯარო რეესტრს და მოითხოვოს იპოთეკის საგნის საკუთრებაში გადაცემა, მაგრამ იგი უფლებამოსილია, სარჩელით მიმართოს სასამართლოს და მოითხოვოს იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის საკუთრებაში გადაცემა, თუ, რა თქმა უნდა, დაამტკიცებს, რომ: ა. იპოთეკის ხელშეკრულებით არსებობს შეთანხმება იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის კრედიტორის (იპოთეკარის) საკუთრებაში გადასვლის თაობაზე; ბ. მოვალემ დარღვია ვალდებულება და, მიუხედავად ამისა, იგი წინააღმდეგია, კრედიტორს საკუთრებაში გადასცეს იპოთეკის საგანი“ (იხ. სუსგ №ას-219-211-2012, 15 აპრილი, 2013 წელი).

საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ მოქმედი საპროცესო კანონმდებლობის თანახმად, სარჩელის საფუძვლიანობის შემოწმება ხორციელდება რამდენიმე მიმართულებით, ესაა ე.წ მოსარჩელის სტადია, რა დროსაც ხდება სარჩელის დასაბუთებულობის, მისი გამართულობის შემოწმება, შემდეგი ეტაპია მოპასუხის სტადია, ხოლო გადაწყვეტილების გამოტანამდე ე.წ მტკიცების სტადიაზე ხდება მტკიცებულებათა გამოკვლევა, საყურადღებოა, რომ საქმის განხილვის ყოველ შემდგომ ეტაპზე გადასვლა და ამა თუ იმ მხარის მიერ საპროცესო კანონმდებლობით დაკისრებული ტვირთის დაძლევა ფასდება მას შემდეგ, რაც სრულად ამოიწურება წინა ეტაპით განსაზღვრული საპროცესო მოქმედებები. აღიარებითი სარჩელის მიმართ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლი ითვალისწინებს მისი სამართლებრივი შედეგის განმსაზღვრელ ისეთ ელემენტს, როგორიცაა ნამდვილი იურიდიული ინტერესი. ასეთ დროს სარჩელის დაკმაყოფილება სადავო უფლების აღდგენას უნდა ახდენდეს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, სარჩელი სამართლებრივად უსაფუძვლოა და დაკმაყოფილებას არ ექვემდებარება. ამ განსაზღვრებისა და სამოქალაქო კოდექსის მე-300 მუხლის თაობაზე გაკეთებული განმარტების გათვალისწინებით, პალატა არ იზიარებს კასატორის მტკიცებას, რომ სარჩელის დაკმაყოფილებით მოპასუხეს სესხის მოთხოვნის უფლება დარჩებოდა და მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი გახდებოდა მიღწევადი. სწორედ ამ მოსაზრებიდან გამომდინარეა დაუსაბუთებელი კასატორის პოზიცია 2013 წლის 20 დეკემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე. მისი თუნდაც მოჩვენებით გარიგებად მიჩნევისა და ბათილად ცნობის შემთხვევაში, მოსარჩელის უფლებრივი მდგომაროების შეცვლა სახეზე არ გვექნება. ანალოგიურად უსაფუძვლოა კასატორის მტკიცება სააპელაციო პალატის შემაჯამებელი განჩინების წინმსწრები საოქმო განჩინებების გაუქმების თაობაზე, რადგანაც ამ მოთხოვნას მხარე ამყარებს მტკიცებულებათა წარდგენის შეუძლებლობაზე, თუმცა ვერც მოწმის ჩვენებით და ვერც ფოტომასალით მოსარჩელესა და ნ.ხ. შორის გაფორმებული ხელშეკრულების, ასევე 2012 წლის 9 აგვისტოს სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ძალაში ყოფნის პირობებში მოსარჩელის იურიდიული ინტერესის მიღწევა არ გახდება შესაძლებელი. რაც შეეხება ექსპერტიზის დანიშვნაზე უარის თქმას, ამ გარემოებას მხარე უკავშირებს შესაგებელზე მოპასუხის ხელმოწერის არარსებობას და დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის გზით დავის მის სასარგებლოდ გადაწყვეტას. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 103-ე მუხლის თანახმად, მტკიცებულების, მათ შორის ექსპერტიზის დასკვნის წარდგენა მხარის ვალდებულებას წარმოადგენს, ხოლო ამავე კოდექსის 162-ე მუხლი სასამართლოს ინიციატივით ექსპერტიზის ჩატარებას სავალდებულოდ მიიჩნევს, როდესაც სპეციალური ცოდნის მქონე პირის დასკვნა სავალდებულოა დავის მატერიალური შედეგის სწორად განსაზღვრისათვის, უფრო მეტიც, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ დადგინდებოდა ხელმოწერის არარსებობის ფაქტი, დავის მოსარჩელის სასარგებლოდ გადაწყვეტა მაინც ვერ მოხერხდებოდა, რადგანაც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 232¹ მუხლის თანახმად, დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება, დასაშვებია მაშინ, თუ სარჩელში მითითებული გარემოებები იურიდიულად ამართლებს მას, რაც როგორც არაერთხელ აღინიშნა, მოცემულ შემთხვევაში, სახეზე არაა. ამდენად, საკასაციო პალატა ასკვნის, რომ ამ კუთხით საპროცესო დარღვევის დადასტურების შემთხვევაშიც სახეზე არ გვექნება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული საოქმო განჩინებების გაუქმების წინაპირობა.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვთ წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, არ არის უფლებამოსილი დაუშვას გ.ლ–ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

რაც შეეხება საკასაციო საჩივარზე დართულ მტკიცებულებებს, პალატა მიიჩნევს, რომ ისინი უნდა დაუბრუნდეს მხარეს, რადგანაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს და მისი შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მხარეს არ ჰქონდა მათი ქვემდგომი წესით საქმის განხილვის დროს წარდგენის შესაძლებლობა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არ აქვთ. დასახელებული ნორმის დისპოზიციისა და იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე მტკიცებულებათა მიღების შესაძლებლობას კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს, პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულებები: ფოტოსურათი 2 (ორი) ცალად, საქართველოს პარლამენტის ადამიანის უფლებათა დაცვის სამოქალაქო ინტეგრაციის კომიტეტისა და დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული პროკურატურის მიმართვები 2 (ორი) ფურცლად.

„სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 5.1 მუხლის „მ¹“ ქვეპუნქტის თანახმად, კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. გ.ლ–ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. გ.ლ–ს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულებები: ფოტოსურათი 2 (ორი) ცალად, საქართველოს პარლამენტის ადამიანის უფლებათა დაცვის სამოქალაქო ინტეგრაციის კომიტეტისა და დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული პროკურატურის მიმართვები 2 (ორი) ფურცლად.

3. კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური