№ას-880-842-2014 4 მაისი, 2015 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები – მ. ს. და ხ. მ.-ი

მოწინააღმდეგე მხარე – ე .მ.-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 10 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა ე .მ.-მა მოპასუხეების – მ. ს. და ხ. მ.-ის მიმართ და მოითხოვა:

ქ.თბილისში, კ.-ის ქ. N...--ში მდებარე, მოსარჩელე ე .მ.-ის კუთვნილ 383კვ.მ ფართის მქონე მიწის ნაკვეთზე განლაგებული შენობა-ნაგებობებიდან საკადასტრო გეგმის მიხედვით 3/1 შენობა-ნაგებობაში მ. ს. და ხ. მ.-ის მიერ დაკავებული ფართის (ამ ფართში არ იგულისხმებოდა ის 15.99კვ.მ ფართის მქონე ოთახი, რომელიც იგივე მოპასუხეების უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქნეთა კოლეგიის 2011 წლის 15 ივლისის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით) უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 29 ნოემბრის გადაწყვეტილებით:

1. ე .მ.-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა;

2. მ. ს. და ხ. მ.-ის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა თბილისში, კ.-ის ქ. N...--ში მდებარე მოსარჩელე ე .მ.-ის კუთვნილი 383კვ.მ ფართის მქონე მიწის ნაკვეთზე განლაგებული შენობა-ნაგებობებიდან საკადასტრო გეგმის მიხედვით 3/1 შენობა-ნაგებობაში (საკადასტრო კოდი ..........) მოპასუხეების – მ. ს. და ხ. მ.-ის მიერ დაკავებული ფართი (ამ ფართში არ იგულისხმება ის 15.99კვ.მ ფართის მქონე ოთახი, რომელიც იგივე მოპასუხეების უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 15 ივლისის კანონიერ ძალაში შესული N2/4396-11 გადაწყვეტილებით).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 10 ივლისის განჩინებით:

1. მ. ს. და ხ. მ.-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა;

2. უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

მოპასუხეები – მ. ს. და ხ. მ.-ი ფლობენ თბილისში, კ. -ის ქ N ....--მისამართზე მდებარე 383კვ.მ ფართის მქონე მიწის ნაკვეთზე განლაგებული შენობა-ნაგებობებიდან საკადასტრო გეგმის მიხედვით 3/1 შენობა-ნაგებობაში განთავსებულ ფართს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 15 ივლისის კანონიერ ძალაში შესული №2/4396-11 გადაწყვეტილებით დადასტურებულია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიამ დააკმაყოფილა ე .მ.-ის სარჩელი და მოპასუხეების – მ. ს. და ხ. მ.-ის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა თბილისში, კ.-ის ქ.№... მისამართზე მდებარე საცხოვრებელი სახლის ლიტერ „ა-ში“ განთავსებული 15.99კვ.მ ფართის მქონე ოთახი.

სადავო არ არის, რომ ზემოაღნიშნული ოთახი წარმოადგენს განსახილველი სარჩელით სადავოდ ქცეული 3/1 შენობა-ნაგებობის ნაწილს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002 წლის 4 ივლისის გადაწყვეტილების და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2003 წლის 6 ივნისის განჩინების ასლებით დადასტურებულია, რომ სასამართლომ განიხილა დავა მ. მ.-ის მამას – ჯ. მ.-სა და ე .მ.-ის მამას – ა. მ.-ს შორის. ჯ. და ა. მ.-ები იყვნენ ძმები. აღნიშნული დავის საგანი განისაზღვრა სარჩელითა და შეგებებული სარჩელით, კერძოდ, ჯ.მ.--ის სარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა მამის – ნ.მ.-ის მიერ ა.მ.-ის სასარგებლოდ შედგენილი ანდერძის ბათილად და ა.მ.--ის უღირს მემკვიდრედ ცნობა. რაც შეეხებოდა ა.მ.-ის შეგებებულ სარჩელს, ამ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენდა სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელება, სამკვიდროზე – თბილისში, კ. -ის ქ N ....--მისამართზე მდებარე სახლის კანონიერ ნაწილზე – 15.99კვ.მ ფართის ლიტ „ა-ს“ №3 ოთახზე მემკვიდრეობის აღდგენა. ჯ.მ.--ს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე, ხოლო ა.მ.--ი სასამართლომ ცნო თბილისში, კ.-ის ქ.№... მისამართზე მდებარე სახლის კანონიერი ნაწილის – 15.99კვ.მ ფართის ლიტ „ა-ს“ №... ოთახის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ.

თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის ტექნიკური აღრიცხვის მიერ გაცემული ცნობა-დახასიათებით დადასტურებულია, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002 წლის 4 ივლისის გადაწყვეტილების და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2003 წლის 6 ივნისის განჩინების საფუძველზე ა.მ.--ი ტექნიკური აღრიცხვის არქივში აღირიცხა თბილისში, კ. -ის ქ N ....--მისამართზე მდებარე 643კვ.მ ფართის მქონე მიწის ნაკვეთის ერთ-ერთ მესაკუთრედ და მასზე განლაგებული შენობა-ნაგებობებიდან ლიტერ „ა-ს“ ნაწილის – 15.99კვ.მ-ის მესაკუთრედ.

მიუხედავად ნ.მ.-ის მხრიდან ანდერძით მთელი სამკვიდრო ქონების ა.მ.--ისათვის გადაცემისა, გარდაცვალების შემდეგ ტექინვენტარიზაციის ბიუროში ნ.მ.-ი აღნიშნულ მისამართზე მდებარე უძრავი ქონების ½ ნაწილის მესაკუთრედ კვლავ ირიცხებოდა. ამასთან, ½ ნაწილი ლ. ხ.-ის საკუთრებად იყო აღრიცხული. სამკვიდრო მოწმობების ასლებითა და საჯარო რეესტრიდან ამონაწერებით დადასტურებულია, რომ 2005 წლის 9 იანვარს გარდაცვლილი ა.მ.--ის სამკვიდროსთან მიმართებით ჯერ 2008 წლის 13 ივნისს გაიცა სამკვიდრო მოწმობა და მის საფუძველზე ე .მ.-ი აღირიცხა თბილისში, კ. -ის ქ N ....--მისამართზე მდებარე 621კვ.მ ფართის მქონე მიწის ნაკვეთის თანამესაკუთრედ და ამ ნაკვეთზე განლაგებული ლიტერ „ა“ ნაგებობიდან 15.99კვმ-ის მესაკუთრედ, ხოლო მეორედ სამკვიდრო მოწმობა 2012 წლის 25 იანვარს გაიცა და ამჯერად ა.მ.--ის სამკვიდრო მასის ნაწილად მიჩნეულ იქნა მარეგისტრირებელ ორგანოში მისი მამის, ნ.მ.-ის საკუთრებად აღრიცხული ქონება. ამ სამკვიდრო მოწმობების საფუძველზე ე .მ.-ი საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა თბილისში, კ. -ის ქ N ....--მისამართზე მდებარე 621კვ.მ ფართის მქონე მიწის ნაკვეთის თანამესაკუთრედ, აღნიშნულ ნაკვეთზე განლაგებული ექვსი შენობა-ნაგებობის ½ ნაწილის და ასევე, ლიტერ „ა-ს“ ნაგებობიდან 15.99კვ.მ-ის მესაკუთრედ.

2013 წლის 10 მაისს გაცემული საჯარო რეესტრის ამონაწერით დადასტურებულია, რომ თბილისში, კ. -ის ქ N ....--მისამართზე მდებარე, ..... საკადასტრო კოდით იდენტიფიცირებული უძრავი ქონება წარმოადგენდა ორი პირის საკუთრებას. მათ შორის, ე .მ.-ი იყო აღნიშნულ მისამართზე მდებარე 621კვ.მ ფართის მქონე მიწის ნაკვეთის თანამესაკუთრე, ამ ნაკვეთზე განლაგებული ექვსი შენობა-ნაგებობის ½ ნაწილის და ასევე ლიტერ „ა-ს“ ნაგებობიდან 15.99კვ.მ-ის მესაკუთრე, ხოლო რაც შეეხებოდა მეორე მესაკუთრეს – ნ. ხ.-ს, ის იყო მიწის ნაკვეთის თანამესაკუთრე და მასზე განლაგებული შენობა-ნაგებობების ½ ნაწილის მესაკუთრე.

2013 წლის 28 ნოემბერს გაცემული ამონაწერებით საჯარო რეესტრიდან დადასტურებულია, რომ 2013 წლის 22 ნოემბერს ე. მ.-სა და ნ. ხ.-ს შორის დაიდო გამიჯვნის ხელშეკრულება და ამ ხელშეკრულების საფუძველზე ნ. ხ.-ი აღირიცხა თბილისში, კ. -ის ქ N ....--მისამართზე მდებარე ... საკადასტრო კოდით იდენტიფიცირებული უძრავი ქონებიდან 238კვ.მ ფართის მქონე მიწის ნაკვეთისა და მასზე განლაგებული სამი შენობა-ნაგებობის მესაკუთრედ, ხოლო ე .მ.-ი წარმოადგენს 383კვ.მ ფართის მქონე მიწის ნაკვეთისა და მასზე განლაგებული ოთხი შენობა-ნაგებობის მესაკუთრეს.

მოპასუხეთაგან მ.მ.-მა სასამართლოს მიმართა შეგებებული სარჩელით და მოითხოვა თბილისში, კ. -ის ქ N ....--მისამართზე მდებარე უძრავი ქონებიდან აწ გარდაცვლილი პაპის, ნ.მ.-ის კუთვნილი ½ ნაწილის თანამესაკუთრედ (ე.ი აღნიშნულ მისამარტზე მდებარე უძრავი ქონების ¼ ნაწილის) მესაკუთრედ ცნობა და ნოტარიუს მ. ჩ.-ის მიერ 2012 წლის 25 იანვარს ე .მ.-ის სახელზე გაცემული სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა იმ ნაწილში, რომლითაც მას გადაეცა აღნიშნული უძრავი ქონების ¼ ნაწილი. ამ მოთხოვნის საფუძვლად მ.მ.-ი მიუთითებდა იმ გარემოებაზე, რომ ის, ე .მ.-ის მსგავსად, იყო პაპის – ნ.მ.-ის მემკვიდრე და სამკვიდრო ქონება ფაქტობრივი ფლობით ჰქონდა მიღებული, თუმცა 2013 წლის 29 ნოემბრის სასამართლო სხდომაზე, დავის განხილვის პაექრობის ეტაპზე მ.მ.-მა უარი განაცხადა თავის სასარჩელო მოთხოვნაზე და შეგებებული სარჩელის განხილვის ნაწილში საქმის წარმოება შეწყდა. აღნიშნული მოქმედებით მ.მ.-მა პრაქტიკულად აღიარა, რომ მისი და მისი ოჯახის წევრების მფლობელობა განპირობებული არ იყო მემკვიდრეობითი სამართლის ნორმებით. მიუხედავად ამისა, მოპასუხე შეეცადა სადავო მფლობელობა გაემართლებინა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონით რეგულირებული ურთიერთობის არსებობის მტკიცებით.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ აპელანტებმა გადაწყვეტილება გაასაჩივრეს მხოლოდ სამართლებრივი დასაბუთებულობის ნაწილში და საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები სადავოდ არ გაუხდიათ. მართალია, მხარეებმა ფაქტობრივ ნაწილში გასაჩივრების სურვილი დააფიქსირეს, მაგრამ სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე განმარტეს, რომ გადაწყვეტილება გასაჩივრებული იყო მხოლოდ სამართლებრივი საფუძვლით და დაზუსტებული სააპელაციო საჩივარი მათ არ წარუდგენიათ. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ყველა ფაქტობრივი გარემოება და იმსჯელა მხოლოდ სამართლებრივი შეფასების ნაწილში.

სააპელაციო სასამართლომ უწინარესად განმარტა, თუ რა ურთიერთობებზე ვრცელდება „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ კანონი და გამომდინარეობდა თუ არა მოცემული დავა ამ ურთიერთობებიდან:

საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოშობილი ურთიერთობები, მათი სპეციფიკური ხასიათიდან გამომდინარე, წესრიგდება „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონით. ამგვარი მოწესრიგების დამკვიდრება დაკავშირებული იყო საბჭოთა წყობის პოლიტიკის პირობებში კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის, კერძო საკუთრების იგნორირების ფონზე ხელისუფლებისაგან მალულად ან ხელისუფლების არასამართლიანი იძულების შედეგად პირებს შორის წარმოშობილ ურთიერთობებთან. საბჭოთა ხელისუფლების პერიოდში მოქმედი კანონმდებლისთვის უცხო იყო კერძო საკუთრების ინსტიტუტი და კერძო პირებს კანონის გვერდის ავლით უხდებოდათ კერძოსამართლებრივი ურთიერთობების დამყარება. ამავდროულად, საბჭოთა პერიოდის სამართალი აწესრიგებდა მემკვიდრეობითი სამართლიდან აღმოცენებულ და მისგან გამომდინარე უფლება-მოვალეობებს. სამემკვიდრეო ურთიერთობებისგან და, ამ მხრივ, სამოქალაქო ბრუნვის თავისუფლებისგან განსხვავებით, საბჭოთა სამართალი არ იძლეოდა მხარეთა შორის (მესაკუთრე-მოსარგებლე) არსებული ურთიერთობის რეალური შეფასების შესაძლებლობას. შესაბამისად, აუცილებელი გახდა იმ ურთიერთობის სპეციალური მოწესრიგება, რომელიც არც სამემკვიდრეო, არც კანონით რეგლამენტირებული სხვა სამართლებრივი ურთიერთობიდან არ გამომდინარეობდა.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, კანონმდებლის ნების შეცნობისას, აუცილებლად უნდა ყოფილიყო გათვალისწინებული კანონის თელეოლოგიური განმარტება, კერძოდ, კანონმდებლის ნება წარიმართა იმ მიმართულებით, რომ სამართლებრივად დაბალანსებულიყო ქვეყანაში დამკვიდრებული ურთიერთობები მესაკუთრესა და არამესაკუთრეს შორის, რომელიც კანონის მე-11 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, წლების მანძილზე ფაქტობრივად ფლობდა საცხოვრებელ სადგომს კანონის მიღების მომენტისათვის მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან მფლობელობის უფლება მიღებული ჰქონდა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით.

მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხეები საცხოვრებელ სადგომში მამკვიდრებლის – პაპის ნ.მ.-ის ნებით ცხოვრობდნენ. შესაბამისად, ზემოხსენებული კანონის მიზნიდან და მისი განმარტებიდან გამომდინარე, დაუშვებელი იყო სამემკვიდრეო და ამ კანონით განსაზღვრული უფლება-მოვალეობების დუბლირება, ანუ ორივე სამართალურთიერთობის ერთდროულად არსებობა, რადგან მემკვიდრეობითი სამართალი გამორიცხავდა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილ ურთიერთობებს. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ მოპასუხეებს საცხოვრებელი სადგომი დაკავებული ჰქონდათ მართლზომიერი მფლობელობის საფუძვლის გარეშე. სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლიდან გამომდინარე, მესაკუთრის მიერ ნივთის ვინდიკაცია შესაძლებელი იყო, თუკი მფლობელს არ გააჩნდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხეები არ წარმოადგენდნენ სადავო ფართის მართლზომიერ მფლობელებს, რის გამოც სარჩელი კანონის შესაბამისად დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მ. ს. და ხ. მ.-მა.

საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

სააპელაციო სასამართლომ, ისევე როგორც პირველი ინსტანციის სასამართლომ, არასწორად შეაფასა ფაქტობრივი გარემოებები;

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოპასუხეები საცხოვრებელ სადგომში ცხოვრობდნენ მამკვიდრებლის – პაპის ნ.მ.-ის ნებით. საქმის გარემოებებით დგინდება, რომ ნ.მ.-ი არ არის მათი მამკვიდრებელი. შესაბამისად, ამ პირის მიერ გამოხატული ნება მნიშვნელოვანი არ არის. საქმეში წარმოდგენილია მტკიცებულებები, რომელთა საფუძველზეც დასტურდება, რომ მ.მ.-ი სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრირებული იყო, ცხოვრობდა და იხდიდა გადასახადებს 1996 წლამდე. აღნიშნული საკითხი სადავო არ გამხდარა და უდავო გარემოებას წარმოადგენს;

განსახილველ შემთხვევაში, მ.მ.-ი არამხოლოდ ცხოვრობს ვინმეს კეთილი ნების საფუძველზე, არამედ რეგისტრირებულია და იხდის კომუნალურ გადასახადებს. სასამართლომ მიუთითა, რომ დაუშვებელია, სამემკვიდრეო და კანონით გათვალისწინებული უფლება-მოვალეობების დუბლირება. სასამართლოს ეს განსაზღვრება არასწორია, ვინაიდან, ადგილი არ აქვს მემკვიდრეობის საფუძველზე საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ გამოყენების მოთხოვნას. ამავე კანონის მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ უნდა დასტურდებოდეს სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაციითა და კომუნალური გადასახადების გადახდით ან/და მესაკუთრისათვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდით;

სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, პრეიუდიციულად დასტურდება, რომ ნ.მ.-ის მემკვიდრე ა.მ.--ი ჯერ კიდევ 2002 წელს ითხოვდა კასატორებისა და მათი მამკვიდრებლის – ჯ.მ.--ის გამოსახლებას, რაც არ დაკმაყოფილდა. აქედან გამომდინარე, სადავო ბინაში ცხოვრების საფუძველი გახლდათ კანონით განსაზღვრული ურთიერთობები–სადავო ფართში კასატორების რეგისტრაცია და კომუნალური გადასახადების გადახდა. ზემოაღნიშნული გარემოება სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა;

მოცემულ შემთხვევაში, უდავოა, რომ დაპირისპირებული მხარეები არიან ა.მ.--ის (ე .მ.-ი) და ჯ.მ.--ის (მ.მ.-ი) უფლებამონაცვლეები, დავის საგანს წარმოადგენს სადავო ფართიდან გამოსახლება, ხოლო საფუძველს – მესაკუთრის ნების საწინააღმდეგოდ საცხოვრებელი სადგომის უკანონოდ ფლობა. იქედან გამომდინარე, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა ა.მ.--ის (ე .მ.-ის მამკვიდრებლის) მოთხოვნა გამოსახლების თაობაზე უსაფუძვლობის გამო და ეს გადაწყვეტილება დღესაც ძალაშია, ე .მ.-ის სარჩელი ექვემდებარება არა მარტო დაუკმაყოფილებლობას, არამედ საერთოდ საქმის წარმოების შეწყვეტას სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტით განსაზღვრული მიზეზით.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ. ს. და ხ. მ.-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

კასატორების მოსაზრებით, არსებობს განსახილველი საქმის წარმოების შეწყვეტის საფუძველი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად.

მითითებული ნორმის მიხედვით, სასამართლო, მხარეთა განცხადებით ან თავისი ინიციატივით, შეწყვეტს საქმის წარმოებას, თუ არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება ან განჩინება, რომელიც გამოტანილია დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით.

აღნიშნული პუნქტით საქმის წარმოების შეწყვეტა დასაშვებია, თუ არსებობს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება იგივე სარჩელზე. სარჩელი კი იმ შემთხვევაშია იგივე, თუ განსახილველ შემთხვევაშიც იგივეა; ა. სასარჩელო მოთხოვნა (სარჩელის საგანი); ბ. სარჩელის საფუძველი (ფაქტობრივი გარემოებები, რომელზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას) და გ. მხარეები. ამასთან, სამივე ეს ელემენტი ერთდროულად უნდა არსებობდეს, წინააღმდეგ შემთხვევაში საქმის წარმოების შეწყვეტა დაუშვებელია.

მოცემულ შემთხვევაში, კასატორის მიერ მითითებული კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით (თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002 წლის 4 ივლისის გადაწყვეტილებით) ირკვევა, რომ ამ საქმეში ა.მ.-ი (ე .მ.-ის მამა) შეგებებული სარჩელით მოითხოვდა:

1. სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელებას და 15.99 კვ.მ ფართის ოთახზე მემკვიდრედ ცნობას;

2. 15.99 კვ.მ ფართის ოთახიდან ჯ.მ.--ის (მ.მ.-ის მამის) ოჯახთან ერთად გამოსახლებას (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 42-48).

ამდენად, შეგებებული სარჩელის ერთ-ერთი მოთხოვნა (სარჩელის საგანი) იყო 15.99 კვ.მ ფართის ოთახიდან ჯ.მ.--ის (მ.მ.-ის მამის) ოჯახთან ერთად გამოსახლება.

განსახილველ შემთხვევაში კი, ე .მ.-ის სარჩელის საგანია მ. ს. და ხ. მ.-ის გამოსახლება არა 15.99 კვ.მ ფართის ოთახიდან, არამედ ამავე მისამართზე მდებარე სახლის სხვა ფართიდან, რაზედაც მხარეებს შორის დავა არ ყოფილა და არც სასამართლოს მიუღია რაიმე გადაწყვეტილება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, განსახილველ დავაში სარჩელის საგანი განსხვავდება იმ სარჩელის საგნისაგან, რომელზედაც უკვე არსებობს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, შესაბამისად, სახეზეა არა იგივე, არამედ სხვა სარჩელი, რაც გამორიცხვას სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლის და აქედან გამომდინარე საქმის წარმოების შეწყვეტის წინაპირობის არსებობას.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს ასევე კასატორების მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ მათ სადავო ფართზე მფლობელობა მიღებული აქვთ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის საფუძველზე და, შესაბამისად, ისინი ამ კანონით გათვალისწინებულ მოსარგებლეებს წარმოადგენენ.

სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ კასატორებმა (მოპასუხეებმა) სადავო სახლში ცხოვრების უფლება მიიღეს მოპასუხე მ.მ.-ის პაპის - ნ.მ.-ის თანხმობით. აღნიშნულთან დაკავშირებით კასატორებს დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენიათ, შესაბამისად, ეს გარემოება სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის (სსკ-ის 407.2 მუხლი). საკასაციო პალატის მოსაზრებით, შვილიშვილისა და მისი ოჯახის წევრების პაპის სახლში ცხოვრება და რეგისტრაცია, ამ უკანასკნელის თანხმობით, ჩვეულებრივი მოვლენაა ჩვენს ქვეყანაში დამკვიდრებული საოჯახო-ნათესაური ურთიერთობებიდან გამომდინარე. ასეთ შემთხვევაში, როგორც წესი, მოქმედებს პრეზუმფცია, რომ შვილიშვილის პაპის სახლში ცხოვრება ეფუძნება მათ ნათესაურ კავშირს და არა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ სპეციალური კანონიდან გამომდინარე ურთიერთობებს. ამ პრეზუმფციის გაქარწყლების ტვირთი ეკისრებათ კასატორებს, ანუ მათ უნდა დაამტკიცონ ის გარემოება, რომ ასეთი ხარისხის ნათესაური კავშირის მიუხედავად, მხარეთა შორის ურთიერთობა ზემოხსენებული სპეციალური კანონით დარეგულირებას ექვემდებარება. კასატორების მოსაზრებით, სადავო სახლში რეგისტრაციისა და კომუნალური გადასახადების გადახდის ფაქტი ადასტურებს მხარეთა შორის საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების არსებობას. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სადავო სახლში კასატორ მ.მ.-ის რეგისტრაციისა და კომუნალური გადასახადების გადახდის ფაქტი ზემოხსენებული პრეზუმფციის გასაქარწყლებლად საკმარისი არაა. ეს ფაქტები საკმარისი იქნებოდა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების არსებობის დასადასტურებლად იმ მესამე პირებთან მიმართებაში, რომლებიც საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესთან ახლო ნათესაურ კავშირში არ იმყოფებიან. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, საცხოვრებელ სადგომში ასეთი პირების ხანგრძლივი დროით რეგისტრაციასა და მათ მიერ კომუნალური გადასახადების გადახდას შეიძლება ჰქონდეს სწორედ ის ახსნა, რომ მათ სადგომის მესაკუთრესთან დადებული აქვთ გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ. სწორედ ამ პრეზუმფციას ეფუძნება „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტის დანაწესი იმის შესახებ, რომ გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ უნდა დასტურდებოდეს სადავო საცხოვრებელ სახლში რეგისტრაციითა და კომუნალური გადასახადების გადახდით. ამასთან, როგორც ზემოთ აღინიშნა, ეს ფაქტები საკმარისია საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების არსებობის დასადასტურებლად ზემოხსენებულ მესამე პირებთან მიმართებაში, მაგრამ არაა საკმარისი პაპისა და შვილიშვილის შემთხვევაში, მით უფრო იმ ვითარებაში, როდესაც შვილიშვილის მშობლებიც თავიდანვე ერთ სახლში ცხოვრობდნენ პაპასთან ერთად. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება შესაძლებელია არსებობდეს ახლო ნათესაურ კავშირში მყოფ პირთა შორისაც, მაგრამ ასეთ შემთხვევაში სპეციალური კანონით მოწესრიგებული გარიგების არსებობის ფაქტი შეიძლება დადგინდეს მხოლოდ ისეთი მტკიცებულებებით, რომლებიც ამ სადავო გარემოებას უტყუარად დაადასტურებენ (მაგალითად: წერილობით შედგენილი გარიგებით საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ, მესაკუთრისათვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულებით და სხვა).

განსახილველ შემთხვევაში, დამატებით გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ მოპასუხე მ.მ.-ის მამა - ჯ.მ.--ი, 2000-2002 წლებში სასამართლოში მიმდინარე დავის დროს, სადავო საცხოვრებელ სახლზე პრეტენზიას აცხადებდა არა ზემოხსენებული სპეციალური კანონის საფუძველზე, არამედ როგორც ნ.მ.-ის (მამის) პირველი რიგის მემკვიდრე (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 42-48). თავად მოპასუხეებიც თავის შესაგებელს მემკვიდრეობითი ურთიერთობიდან გამომდინარე ულებებს აფუძნებდნენ და არა სპეციალურ კანონს (იხ. ტომი 1, ს.ფ.23-30). მემკვიდრეობით-სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე აღძრა შეგებებული სარჩელი მოპასუხე მ.მ.-მაც, რომელზედაც მოგვიანებით უარი განაცხადა (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 50-66). კანონიერ ძალაში შესული თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 15 ივლისის გადაწყვეტილებით დასტურდება, რომ 15.99 კვ.მ ფართიდან გამოსახლების თაობაზე აღძრული სარჩელის წინააღმდეგ მოპასუხეთა შესაგებელი ეფუძნებოდა ასევე მემკვიდრეობით-სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე უფლების არსებობას (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 73-77).

ზემოხსენებული გარემოებები ადასტურებენ იმას, რომ კასატორებს სადავო საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობა მიღებული არა აქვთ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის 1¹ მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული გარიგების საფუძველზე.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას მ. ს. და ხ. მ.-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე გ. ნ.-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. მ. ს. და ხ. მ.-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორებს – მ. ს. და ხ. მ.-ს დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე გ. ნ.-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი, საგადახდო დავალება №1, გადახდის თარიღი – 2014 წლის 22 სექტემბერი) 70% – 210 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე

გასათვალისწინებელია ისიც, რომ გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ ატარებდა სასყიდლიან ხასიათს, ანუ საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების მისაღებად დაინტერესებული პირი მესაკუთრეს უხდიდა გარკვეული ოდენობის თანხას (საფასურს). ამიტომ, იმ შემთხვეაში, თუ მესაკუთრისათვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულება გააჩნია საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლეს, მაშინ ამ მტკიცებულებით დასტურდება გარიგების არსებობის ფაქტი („საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტი). თუ ასეთი მტკიცებულება არ არსებობს, მაშინ საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაციისა და კომუნალური გადასახადების გადახდის ფაქტი ქმნის იმის ვარაუდს (პრეზუმფციას), რომ შესაბამისი თანხა მესაკუთრისათვის გადახდილია. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორები არ უთითებენ, რომ მათ საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლება გარკვეული საფასურის გადახდის სანაცვლოდ მოიპოვეს. ასეთ გარემოებაზე მიუთითებლობა დამატებით ადასტურებს იმას, რომ კასატორებს სადავო საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობა მიღებული არა აქვთ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის 1¹ მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული გარიგების საფუძველზე.