საქმე N:ას-962-920-2013

საქმე №ას-962-920-2013 7 მაისი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ვასილ როინიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ს.რ.ა.ჰ. (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ.ს., ზ.მ. (მოსარჩელე)

თავდაპირველი მოპასუხე - შპს „H.T.C.“

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 12 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – მორალური ზიანის დაკისრების ნაწილში გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – სახელფასო დავალიანების გადახდა, მორალური ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ.ს–მ და ზ.მ–მა სარჩელი აღძრეს მოპასუხე შპს „H.T.C.-სა“ და ს.რ.ა.ჰ–ის მიმართ და მოითხოვეს შპს „H.T.C.-თვის“ მოსარჩელე მ.ს–ის სასარგებლოდ სახელფასო დავალიანების – 12 250 ლარის (შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტასთან დაკავშირებული ერთი თვის ხელფასის ოდენობის კომპენსაციის ჩათვლით), ზ.მ–ის სასარგებლოდ სახელფასო დავალიანების – 5 250 ლარის (შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტასთან დაკავშირებული ერთი თვის ხელფასის ოდენობის კომპენსაციის ჩათვლით) გადახდა, მოსარჩელეების სასარგებლოდ დაყოვნების ყოველ დღეზე თითოეულისათვის დაყოვნებული თანხის 0,07 %-ის ანაზღაურების დაკისრება 2012 წლის 25 ივნისიდან დაყოვნებული თანხის სრულ დაფარვამდე, ასევე ს.რ.ა.ჰ–თვის მოსარჩელეთა საქმიანი რეპუტაციის შელახვით მიყენებული მორალური ზიანის – 60 000 ლარის დაკისრება.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ მოსარჩელეებთან შრომითი ურთიერთობა დაიწყო რესტორან „ზ–ს“ გახსნის დღიდან. მოსარჩელეები 2 თვის გამოსაცდელი ვადით იყვნენ დაქირავებულნი. მათი ხელფასი შეადგენდა მ.ს–თვის – 1 500 ლარს, ხოლო ზ.მ–თვის – 1 000 ლარს. შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა განაპირობა შესრულებული სამუშაოს არადამაკმაყოფილებელმა შედეგმა. მოსარჩელეთა საქმიანი რეპუტაცია კი მოპასუხეს არ შეულახავს. მათ ანაზღაურებული აქვთ ორი თვის ხელფასი, ჯამში – 5 000 ლარი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 8 თებერვლის გადაწყვეტილებით მ.ს–სა და ზ.მ–ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, შპს „H.T.C.-ს“ მ.ს–ის სასარგებლოდ დაეკისრა სახელფასო დავალიანების – 8750 ლარის, შრომითი ხელშეკრულების მოშლასთან დაკავშირებული კომპენსაციის – 3500 ლარის, 2012 წლის 25 ივნისიდან სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულებამდე დაყოვნების ყოველ დღეზე დაყოვნებული თანხის – 12 250 ლარის 0,07 პროცენტის გადახდა, შპს „H.T.C.-ს“ ზ.მ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა სახელფასო დავალიანების 3 750 ლარის, შრომითი ხელშეკრულების მოშლასთან დაკავშირებული კომპენსაციის – 1 500 ლარის, 2012 წლის 25 ივნისიდან სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულებამდე დაყოვნების ყოველ დღეზე დაყოვნებული თანხის – 5 250 ლარის 0,07 პროცენტის გადახდა, ს.რ.ა.ჰ–ს მ.ს–ის სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის ანაზღაურებისათვის 9 000 ლარის, ზ.მ–ის სასარგებლოდ კი 3000 ლარის გადახდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება მოპასუხეებმა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 12 ივნისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებანი:

შპს „H.T.C.“ დაფუძნდა 2011 წელს ეგვიპტის მოქალაქეების მიერ. შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების პარტნიორებს წარმოადგენენ რ.ა.ჰ.მ. (რომელიც ამავე დროს არის შპს-ს დირექტორი და ხელმძღვანელობაზე/წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირი), ს.რ.ა.ჰ. (მოპასუხე) და მ.ბ.თ.ბ. შპს „H.T.C.“ უფლებამოსილია, განახორციელოს სარესტორნო საქმიანობა.

შპს „H.T.C.-ის“ დირექტორი და პარტნიორი რ.ა.ჰ.მ. და კომპანიის პარტნიორი, მოპასუხე ს.რ.ა.ჰ. არიან მამა-შვილი.

მოპასუხე ს.რ.ა.ჰ. არის მამის, მოპასუხე კომპანიის დირექტორის მინდობილი პირი. ამ მხრივ, საყურადღებოა ასევე მოსარჩელეების წარმომადგენლის მიმართ რ.ა.ჰ–ის მიერ გაგზავნილი ელექტრონილი წერილი, რომელშიც იგი აღნიშნავს, რომ რესტორნის საქმიანობასთან დაკავშირებულ მოლაპარაკებებში მასთან ერთად მონაწილეობდა მისი შვილი. ასევე, მოსარჩელეებთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა, რაც განხორციელდა ს.რ.ა.ჰ–ის მიერ, მოიწონა რ.ა.ჰ–მა.

პალატის მითითებით, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილია და სადავოდ არ გამხდარა, რომ მოსარჩელეების და მოპასუხე კომპანიის მხრიდან, მამა-შვილ ს.რ.ა.ჰ–ისა და რ.ა.ჰ–ის საქმიანი შეხვედრა შედგა საერთო ნაცნობების მეშვეობით 2012 წლის თებერვლის ბოლოს. წინადადებების, მოსაზრებების, მიზნების, პოზიციების ურთიერთგაცნობისა და შეჯერების შემდეგ, მოპასუხე კომპანიის უფლებამოსილი პირები გაეცნენ მოსარჩელეების მიერ წარდგენილ ბიზნეს გეგმას, რომელიც ეხებოდა რესტორნის მომავალ საქმიანობას. მოპასუხე კომპანიის მფლობელებმა მოიწონეს მოსარჩელეთა მიერ შემუშავებული ბიზნესგეგმა.

პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოება, რომ 2012 წლის 5 მარტს, მოპასუხე შპს-ს დირექტორს და მოსარჩელეებს შორის ზეპირი ფორმით, განუსაზღვრელი ვადით დაიდო შრომითი ხელშეკრულება. შეთანხმების დადებას, ასევე, ესწრებოდა შპს-ს ერთ-ერთი პარტნიორისა და კომპანიის დირექტორის მინდობილი პირი, მოპასუხე ს.რ.ა.ჰ.

მოსარჩელეები შრომით საქმიანობას ფაქტობრივად შეუდგნენ მოპასუხე კომპანიასთან შეთანხმების მეორე დღეს – 2012 წლის 6 მარტს.

დაახლოებით თვენახევრის განმავლობაში, მიმდინარეობდა რესტორნის რემონტი. სარემონტო სამუშაოები განხორციელდა მოსარჩელეების მუდმივი ხელმძღვანელობითა და უშუალო მონაწილეობით, რაც დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი ელექტრონული წერილებით, რომლითაც მ.ს. ს.რ.ჰ–ს აცნობებს რესტორნის გახსნამდე საჭირო ხარჯების თაობაზე.

2012 წლის მარტში მოსარჩელეების შრომით საქმიანობას ადასტურებს 2012 წლის 23 მარტს ზ.მ–ის მიერ ფართის მესაკუთრისათვის მოპასუხე კომპანიისაგან იჯარის საფასურის – 2 428.50 ლარის გადახდის სალაროს შემოსავლის ორდერი. საქმის მასალებით ასევე დგინდება, რომ პარალელურად მიმდინარეობდა კადრების მოძიება (მათთან გასაუბრება) და შერჩევა, მენიუს შედგენა (საგულისხმოა ელექტროული მიმოწერა სარესტორნო-საბუღალტრო პროგრამის „სუფრა+-ის“ მფლობელთან, სადისტრიბუციო კომპანიებთან.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სასამართლომ მართებულად არ გაიზიარა მოპასუხის მსჯელობა იმის შესახებ, რომ ამ პერიოდში არსებობდა ურთიერთობა მხოლოდ იდეის ფარგლებში, წინადადების გაცნობის დონეზე.

სააპელაციო პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებას, რომ მოსარჩელე მ.ს–ის ყოველთვიური შრომის ანაზღაურება განისაზღვრა 3 500 ლარით, ზ.მ–ის – 1 500 ლარით (ჯამში – 5 000 ლარით) . მ.ს–ის და ზ.მ–ის მიერ ყოველთვიური შრომის ანაზღაურების სახით 5 000 ლარით განსაზღვრაზე უთითებს რ.ა.ჰ–ის მიერ მოსარჩელეთა წარმომადგენლის სახელზე გაგზავნილი ელექტრონული წერილიც. კერძოდ, წერილში აღნიშნულია, რომ ზ.მ. და მ.ს. ანაზღაურებას ითხოვდნენ 5 000 ლარის ოდენობით. როგორც წერილითვე ირკვევა, აღნიშნული ოდენობა კომპანიამ „გადამეტებულ თანხად“ მიიჩნია, თუმცა, მიუხედავად ამისა, იგი დათანხმდა აემუშავებითა ეს ადგილი გამოსაცდელი ვადით, ერთი თვით. ამდენად, თავად მოპასუხე ელექტრონული მიმოწერაში ადასტურებს მოსარჩელეთა შრომითი ანაზღაურების 5 000 ლარით განსაზღვრას, რაც შეეხება გამოსაცდელ ვადას, შრომითი ურთიერთობის გამოსაცდელი ვადით დაწყების დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ არის, ამასთან, გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვის ახსნა-განმარტების ეტაპზე მოპასუხე მხარემ საერთოდ უარყო თავისი მითითება შრომითი ხელშეკრულების გამოსაცდელი ვადით დადების თაობაზე.

ელექტრონულ წერილებთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ მიუთითა „ელექტრონული ხელმოწერისა და ელექტრონული დოკუმენტის შესახებ“ საქართველოს კანონზე, რომლის მე-2 მუხლის „ა.ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, ელექტრონული დოკუმენტი არის ელექტრონული, ოპტიკური ან სხვა მსგავსი საშუალების გამოყენებით შექმნილი, გაგზავნილი, მიღებული ან შენახული წერილობითი ინფორმაცია, რომელიც ადასტურებს იურიდიული მნიშვნელობის ფაქტს ან იურიდიული მნიშვნელობის არმქონე ფაქტს. მოცემულ შემთხვევაში საქმეში წარმოდგენილი ელექტრონული მიმოწერის მასალები შეიცავს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების თაობაზე ინფორმაციას. ასეთ დოკუმენტებს კი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 134-ე მუხლის 1¹ ნაწილის თანახმად, გააჩნიათ მტკიცებულებითი ძალა.

სასამართლომ უდავოდ დაადგინა, რომ მოსარჩელეები არიან მეუღლეები. მ.ს. არის საქართველოში ცნობილი ტელესახე, ტელეწამყვანი, ტელეგადაცემათა და სატელევიზიო პროექტის ავტორი. აქვს სხვადასხვა ტელეკომპანიაში მენეჯერად მუშაობის გამოცდილება. ზ.მ. არის ცნობილი პიანისტი, კომპოზიტორი, მუშაობდა სხვადასხვა მუსიკალური პროექტების თუ სტუდიების მენეჯერად და პროდიუსერად. აქვს სარესტორნო ბიზნესში მუშაობის 14-წლიანი გამოცდილება. გავლილი აქვს შოუბიზნესის მენეჯმენტის კურსები ლოიოლას უნივერსიტეტში (ნიუ ორლეანი, აშშ).

სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელეებს შრომითი ანაზღაურების სახით მიღებული აქვთ ჯამში 5 000 ლარი. მოსარჩელე მ.ს–ის ყოველთვიური შრომის ანაზღაურება განისაზღვრებოდა 3 500 ლარით, ხოლო ზ.მ–სა – 1 500 ლარით, ამდენად, მოსარჩელეებს მიღებული აქვთ ერთი თვის შრომის ანაზღაურება.

პალატამ ასევე დაადგინა და სადავოდ არ გამხდარა, რომ რესტორანი გაიხსნა 2012 წლის 14 მაისს. ჩატარდა რესტორნის გახსნასთან დაკავშირებული წვეულება მოწვეული სტუმრების მონაწილეობით. რესტორნის პირველი ერთი თვის ნავაჭრმა შეადგინა 44 800.2 ლარი.

2012 წლის 18 ივნისს მოპასუხე ს.რ.ა.ჰ–მა მოსარჩელეებს განუცხადა, რომ აღარ სურს მათთან თანამშრომლობა და მოითხოვა დაეტოვებინათ რესტორანი ყოველგვარი ანაზღაურების გარეშე.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო პროცესი აგებულია რა შეჯიბრებითობის პრინციპზე, მხარეებს უფლებებთან ერთად გააჩნიათ თავისივე ინტერესებისათვის აუცილებელი საპროცესო მოვალეობები, რომელთა შეუსრულებლობა იწვევს ამავე მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს. ეს დანაწესი განმტკიცებულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 102-ე მუხლებით. ე.ი. მხარეს ეკისრება როგორც ფაქტების მითითების, ასევე მათი დამტკიცების ტვირთი, რაც სათანადო მტკიცებულებების წარდგენით უნდა განახორციელოს.

სასამართლოს მოსაზრებით, საქმეში წარმოდგენილი არ არის მტკიცებულება, რომელიც მიუთითებდა მოსარჩელეთა მხრიდან ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობას, ან არაჯეროვან შესრულებას.

მორალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნასთან მიმართებით სასამართლომ დაადგინა, რომ რესტორან „ზ–ში“ მომხდარ უთანხმოებასთან დაკავშირებით მედიით გავრცელდა სიუჟეტი, კერძოდ, პალიტრა ტვ-რადიოს ტელეეთერით გადაიცა ვიდეო ინტერვიუ ს.რ.ა.ჰ–თან, როგორც „ზ–ს“ მფლობელთან. მისი განმარტებით, ბიზნეს-გეგმა არ იყო შესრულებული, რამაც განაპირობა მოსარჩელეების დათხოვნა სამსახურიდან. ინტერვიუს დროს კადრში ჩანს რესტორანში დაფაზე ცარცით ქართულ ენაზე შესრულებული უხამსობის შემცველი წარწერა ეგვიპტელების მისამართით, რომელზეც მოპასუხე მიუთითებს, როგორც მოსარჩელების ნამოქმედარზე. მოპასუხე, ასევე, მიუთითებს, რომ დათხოვნის შემდეგ მოსარჩელეებმა ეს ადგილი ფაქტობრივად გაანადგურეს, ყვავილებიც კი მოგლიჯეს და მიწაზე დაყარეს.

ტელეკომპანია „მაესტროს“ გადაცემა „ახალ ამბებში“ მომზადებულ სიუჟეტში წარდგენილ იქნა ორივე მხარის პოზიცია მომხდართან დაკავშირებით. მოპასუხე ს.რ.ა.ჰ. (იგივე ს.ჰ.) განმარტავს, რომ მოსარჩელეების გათავისუფლება მოხდა მათ მიერ ბიზნესგეგმის შეუსრულებლობის გამო, ამასთან, მან გამოთქვა უკმაყოფილება, რომ მოსარჩელეები საქმის დეტალებში არ ახედებდნენ, არ აძლევდნენ გადაწყვეტილების მიღების უფლებას.

მოპასუხე ს.რ.ა.ჰ–ის მიერ გავრცელებული ინფორმაციით შეილახა მოსარჩელეების საქმიანი რეპუტაცია. ამ ინფორმაციის გავრცელების შემდეგ, მისი ზეგავლენით, რამდენიმე რესტორანმა თავი შეიკავა მოსარჩელეებთან საქმიანი ურთიერთობისაგან და უარყო მათი შეთავაზებები.

მოპასუხე ს.რ.ა.ჰ–ის მიერ გავრცელებული ინფორმაციის შინაარსიდან გამომდინარე, აღნიშნული ინფორმაციის გავრცელების შედეგების გათვალისწინებით, თითოეული მოსარჩელისათვის მიყენებული მორალური ზიანის მოცულობა განსხვავებულია, შესაბამისად, სასამართლო მიყენებული მორალური ზიანის გონივრულ ოდენობად მიიჩნევს მ. ს–თან მიმართებით – 9 000 ლარს, ხოლო ზ. მ–თან მიმართებით – 3 000 ლარს.

დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ურთიერთშეჯერებით სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მორალური ზიანის 12 000 ლარით განსაზღვრა გონივრულია. რაც შეეხება მორალური ზიანის მოსარჩელეთა შორის პროპორციულად გადანაწილების საკითხს, აღნიშნული მათ (თავად მოსარჩელეებს) სადავოდ არ გაუხდიათ.

შრომითი ურთიერთობის დაწყების და დასრულების თარიღების, ასევე იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელეებს მიღებული აქვთ მხოლოდ ერთი თვის შრომის ანაზღაურება, დადგენილია, რომ მოპასუხე კომპანიას თითოეული მოსარჩელისათვის გადასახდელი აქვს 2,5 თვის შრომის ანაზღაურება მ. ს–თვის – 8 750 ლარის, ხოლო ზ.მ–თვის – 3 750 ლარის ოდენობით.

ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტის მე-6 მუხლის საფუძველზე, ამ პაქტის მონაწილე სახელმწიფოები აღიარებენ შრომის უფლებას, რომელიც შეიცავს თითოეული ადამიანის უფლებას, საარსებო სახსრები მოიპოვოს საკუთარი შრომით, რომელსაც თავისუფლად აირჩევს ან თავისუფლად დათანხმდება ან განახორციელებს სათანადო ღონისძიებებს ამ უფლების უზრუნველყოფისათვის.

სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს შრომის კოდექსის პირველი მუხლით, მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილით, მე-6 მუხლით, 31-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 6.1. მუხლით და მიუთითა, რომ განსახილველ შემთხვევაში მხარეებს შორის არსებობდა შრომითი ურთიერთობა. დამსაქმებელმა არ აანაზღაურა 2,5 თვის შრომის ანაზღაურება. შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლომ მართებულად დააკისრა დამსაქმებელ კომპანიას შრომის ანაზღაურების სახით მ. ს-ის სასარგებლოდ 8750 ლარის, ხოლო ზ. მ–ის სასარგებლოდ – 3 750 ლარის გადახდა.

შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „გ“ და „დ“ ქვეპუნქტების, 38-ე მუხლის მესამე და მეოთხე ნაწილის, სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, პალატამ ჩათვალა, რომ საქმეში წარმოდგენილი არ არის რაიმე მტკიცებულება, რაც მიუთითებდა მოსარჩელეთა მხრიდან ნაკისრი ვალდებულებების შესურულებლობას, ან არაჯეროვან შესრულებას, ამდენად, დგინდება, რომ მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობა შეწყდა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, შრომითი ხელშეკრულების მოშლის საფუძველზე და მოსარჩელეების მიმართ ვერ გავრცელდება საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის მუხლის დანაწესი. მოპასუხე კომპანია (დამსაქმებელი) ვალდებულია, მოსარჩელეებს გადაუხადოს შრომითი ხელშეკრულების მოშლასთან დაკავშირებით, საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მესამე ნაწილით გათვალისწინებული, არანაკლებ ერთი თვის შრომის ანაზღაურება.

მითითებული სამართლებრივი საფუძვლით შპს „H.T.C.-ს“ მ.ს–სა და ზ.მ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა შრომითი ხელშეკრულების მოშლასთან დაკავშირებული კომპენსაციის გადახდა ერთი თვის შრომის ანაზღაურების ოდენობით.

შრომის კოდექსის 34-ე მუხლის, 31-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მოპასუხე კომპანიას მართებულად დაეკისრა მ.ს–ის სასარგებლოდ 12 250 ლარის დაყოვნების ყოველ დღეზე დაყოვნებული თანხის 0,07 პროცენტის, ზ.მ–ის სასარგებლოდ კი, 5 250 ლარის დაყოვნების ყოველ დღეზე დაყოვნებული თანხის 0,07 პროცენტის გადახდა 2012 წლის 25 ივნისიდან სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.

საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის, 24-ე მუხლის, სამოქალაქო კოდექსის 18-ე მუხლის მეორე, მეექვსე ნაწილების, „სიტყვის და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის, მე-9 მუხლის პირველი პუნქტის, მე-13 მუხლის მიხედვით, სასამართლომ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სადავოდ გამხდარი განცხადებები (ინფორმაცია) ინტერვიუს მიცემით გაავრცელა მოპასუხე ს. ჰ–მა.

„სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის თანახმად, ცილისწამება მცდარი ფაქტის შემცველი და პირისთვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადებაა. მცდარი ფაქტის შემცველი განცხადება არის თუ არა ზიანის მიმყენებელი, შეფასებითი კატეგორიაა და ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში ფაქტობრივი გარემოებების ანალიზითა და ურთიერთშეჯერებით უნდა დადგინდეს. ამასთან, ზიანი ასეთ შემთხვევებში არაქონებრივი სახით – პირის პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შელახვით არის გამოვლენილი. არაქონებრივი ურთიერთობები, თავისთავად, მოკლებულია რა ეკონომიკურ შინაარსს, და მას არ გააჩნია ღირებულება, შესაბამისად, ამ ზიანის დამტკიცებისათვის კანონით დაცული უფლების დარღვევაც საკმარისია.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სადავო ინტერვიუებით მოპასუხემ მოსარჩელეების მიმართ გაავრცელა ცილისმწამებლური ფაქტები (და უხამსობის შემცველი განცხადებები). საქმეში არსებული მტკიცებულებებით არ დადასტურდა ინტერვიუებში მოყვანილი გარემოებები და ფაქტები. მოპასუხე ს.რ.ა.ჰ–მა მოსარჩელეების, როგორც პროფესიონალის (ასევე, როგორც პიროვნების) შესახებ საზოგადოებას არასწორი სურათი მიაწოდა. მოპასუხის მიერ ცილისმწამებლური ფაქტების გავრცელებით მოსარჩელეები იქნენ შეურაცხყოფილი, საზოგადოების თვალში შეილახა მათი საქმიანი რეპუტაცია, რითაც მათ მიადგათ მორალური ზიანი. ვინაიდან მოპასუხე ს.ჰ–მა გაავრცელა ცილისმწამებლური (უხამსობის შემცველი) განცხადებები, არსებობს მისი ბრალეულობა.

სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ურთიერთშეჯერებით სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ მორალური ზიანის სულ 12 000 ლარის ოდენობით განსაზღვრა სამართლიანი და გონივრულია.

სააპელაციო პალატის განჩინება ს.რ.ა.ჰ–მ გაასაჩივრა საკასაციო წესით მხოლოდ საქმიანი რეპუტაციის შელახვის გამო მორალური ზიანის დაკისრების ნაწილში და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება მორალური ზიანის – 9000 ლარის მ.ს–სა და 3000 ლარის ზ.მ–ის სასარგებლოდ დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელეებისთვის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო, ისევე როგორც პირველი ინსტანციის სასამართლომ სამართლებრივად არასწორად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები მოსარჩელეთა საქმიანი რეპუტაციის შელახვის შესახებ. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელეთა საქმიანი რეპუტაცია არ შელახულა.

საქმის მასალებით დადგენილია და სადავო არ არის, რომ მოპასუხესთან საქმიანი ურთიერთობის დამყარებამდე და რესტორან „ზ–ს“ მართვამდე მ.ს–ს და ზ.მ–ს საქართველოში არ ჰქონიათ არავითარი ცნობადობა და საქმიანი რეპუტაცია სარესტორნო საკლუბო ბიზნესის თვალსაზრისით. მ.ს. ცნობილი იყო ჟურნალისტური და ტელემენეჯმენტის კუთხით, ხოლო ზ.მ., როგორც მაღალი დონის პიანისტი და მუსიკოსი. საქართველოს საზოგადოებაში მათ სწორედ ამ სფეროში ჰქონდათ და აქვთ დამსახურებული ავტორიტეტი და კარგი რეპუტაცია.

რაც შეეხება სარესტორნო საქმეს, მოსარჩელეებს ამ კუთხით საქართველოში 2012 წლის თებერვლამდე არავითარი ცნობადობა და საქმიანი რეპუტაცია არ გააჩნიათ. მათ სწორედ კომპანია „ჰ–თან“ საქმიანი ურთიერთობის დამყარების შემდეგ გადაწყვიტეს სარესტორნო სფეროში საქმიანობა და ამავე წლის მარტიდან შეუდგნენ რესტორან „ზ–ს“ მართვას, რასაც ახორციელებდნენ არასრული 4 თვის განმავლობაში – 2012 წლის 12 ივნისამდე.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ს.რ.ა.ჰ–მა გადაწყვიტა რა საქმიანი ურთიერთობა მოსარჩელეებთან, ვიდეო ინტერვიუში აღნიშნა მხოლოდ ის, რომ მ.ს–მ და ზ.მ–მა ვერ შეასრულეს ბიზნესგეგმა, რის გამოც დათხოვნილ იყვნენ სამსახურიდან.

აღნიშნული განცხადებით ს.ჰ–ს არ უთქვამს, რომ ისინი ზოგადად არიან ცუდი მენეჯერები და ასევე არ შეხებია მათ იმ გამოცდილებას, რაც უდავოა. განცხადების კონტექსტიდან და იმ ვითარებიდან გამომდინარე, რომელშიც გაკეთდა სადავო განცხადება, იგულისხმებოდა მხოლოდ ის, რომ მოსარჩელეებმა ვერ შეასრულეს ბიზნესგეგმა კონკრეტულ რესტორანში, რაზეც მას გააჩნია შესაბამისი არგუმენტები.

რაც შეეხება უხამსობის შემცველ განცხადებას, რომელიც ჩანდა რესტორანში ვიდეო ინტერვიუს დროს, ს.ჰ–მა მხოლოდ ვარაუდი გამოთქვა, რომ ეს წარწერა შესაძლოა ყოფილიყო მოსარჩელეთა ნამოქმედარი და მას მოსარჩელეებთან განვითარებული კონფლიქტის ფონზე ემოციურ დონეზე ჰქონდა ამ ვარაუდის საფუძველი. ამდენად, მ.ჰ–ის აღნიშნული გამონათქვამი სრულად თავსდება კანონით დაცულ გამოხატვის თავისუფლების ფარგლებში და იგი არ შეიძლება, შეფასდეს როგორც ცილისწამება.

შესაბამისად, ამ კუთხითაც ს.ჰ–თვის მორალური ზიანის ფულადი სახით ანაზღაურების დაკისრება საფუძველს მოკლებულია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების განხილვის შედეგად მიიჩნევს, რომ ს.რ.ა.ჰ–ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ, დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

მოსარჩელეებს და შპს „H.T.C.“-ის წარმომადგენლებს შორის 2012 წლის თებერვალში შედგა საქმიანი შეხვედრა, სადაც შპს „H.T.C.“-ის პარტნიორებმა მოიწონეს მოსარჩელეთა მიერ შემუშავებული ბიზნეს გეგმა.

2012 წლის 5 მარტს, შპს „H.T.C.“-ის დირექტორს და მოსარჩელეებს შორის ზეპირი ფორმით, განუსაზღვრელი ვადით დაიდო შრომითი ხელშეკრულება. მოსარჩელეები შრომით საქმიანობას ფაქტიურად შეუდგნენ მოპასუხე კომპანიასთან შეთანხმების მეორე დღეს, 2012 წლის 6 მარტს.

რესტორანი გაიხსნა 2012 წლის 14 მაისს. ჩატარდა რესტორნის გახსნასთან დაკავშირებული წვეულება, მოწვეული სტუმრების მონაწილეობით. რესტორნის პირველი ერთი თვის ნავაჭრმა შეადგინა 44800.2 ლარი.

მხარეებს შორის მომხდარ უთანხმოებასთან დაკავშირებით, მედიით გავრცელდა სიუჟეტი, კერძოდ, პალიტრა ტვ-რადიოს ტელეეთერით გადაიცა ვიდეო ინტერვიუ ს.რ.ა.ჰ–თან, როგორც რესტორან „ზ–ს“ მფლობელთან. მისი განმარტებით, „ბიზნეს-გეგმა არ იყო შესრულებული, რამაც განაპირობა მოსარჩელეების დათხოვნა სამსახურიდან.“. ინტერვიუს დროს კადრში ჩანს, რესტორანში, დაფაზე ცარცით ქართულ ენაზე შესრულებული უხამსობის შემცველი წარწერა ეგვიპტელების მისამართით, რომელზეც მოპასუხე მიუთითებს, როგორც მოსარჩელების ნამოქმედარზე. მოპასუხე, ასევე, მიუთითებს, რომ „დათხოვნის შემდეგ, მოსარჩელეებმა ეს ადგილი ფაქტიურად გაანადგურეს, ყვავილებიც კი მოგლიჯეს და მიწაზე დაყარეს.“. ტელეკომპანია „მაესტროს“ გადაცემა „ახალ ამბებში“ მომზადებულ სიუჟეტში წარმოდგენილი იქნა ორივე მხარის პოზიცია მომხდართან დაკავშირებით. მოპასუხე ს.რ.ა.ჰ. (იგივე ს.ჰ.) განმარტავს, რომ „მოსარჩელეების გათავისუფლება მოხდა მათ მიერ ბიზნეს გეგმის შეუსრულებლობის გამო, ამასთან, მან გამოთქვა უკმაყოფილება, რომ მოსარჩელეები საქმის დეტალებში არ ახედებდნენ, არ აძლევდნენ გადაწყვეტილების მიღების უფლებას.“.

მოსარჩელეთა მხრიდან ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობას ან არაჯეროვან შესრულებას ადგილი არ ჰქონია.

მოპასუხე ს.რ.ა.ჰ–ის მიერ გავრცელებული ინფორმაციით შეილახა მოსარჩელეების საქმიანი რეპუტაცია, კერძოდ ამ ინფორმაციის გავრცელების შემდეგ, მისი ზეგავლენით, რამდენიმე რესტორანმა თავი შეიკავა მოსარჩელეებთან საქმიანი ურთიერთობისაგან და უარყო მათი შეთავაზებები.

მოსარჩელეები არიან მეუღლეები. მ.ს. არის საქართველოში ცნობილი ტელესახე, ტელეწამყვანი, ტელეგადაცემათა და სატელევიზიო პროექტის ავტორი. აქვს სხვადასხვა ტელეკომპანიაში მენეჯერად მუშაობის გამოცდილება. ზ.მ. არის ცნობილი პიანისტი, კომპოზიტორი, მუშაობდა სხვადასხვა მუსიკალური პროექტების თუ სტუდიების მენეჯერად და პროდიუსერად. აქვს სარესტორნო ბიზნესში მუშაობის 14-წლიანი გამოცდილება. გავლილი აქვს შოუბიზნესის მენეჯმენტის კურსები ლოიოლას უნივერსიტეტში (ნიუ ორლეანი, აშშ).

მოპასუხე ცილისმწამებლური (უხამსობის შემცველი) განცხადებების გავრცელებისას მოქმედებდა ბრალეულად.

სასამართლომ მორალური ზიანის გონივრულ ოდენობად მ.ს–თან მიმართებაში დაადგინა 9000 ლარი, ხოლო ზ.მ–თან მიმართებაში _ 3000 ლარი.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების მატერიალურ-სამართლებრივ საფუძვლად მართებულად გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლი, ასევე „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-13 მუხლი, ამასთან, სწორად განახორციელა ნორმათა ინტერპრეტირება საქართველოს კონსტიტუციის, საქართველოს მიერ ნაკისრი საერთაშორისო სამართლებრივი ვალდებულებების, მათ შორის, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა ევროპული კონვენციისა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის შესაბამისად.

სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით დაიცვას საკუთარი პატივი, ღირსება, პირადი ცხოვრების საიდუმლოება, პირადი ხელშეუხებლობა ან საქმიანი რეპუტაცია შელახვისაგან. ამავე მუხლის მე-6 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლით გათვალისწინებული სიკეთის დაცვა ხორციელდება, მიუხედავად ხელმყოფის ბრალისა. ბრალეული ხელყოფის შემთხვევაში უფლებამოსილ პირს უფლება აქვს მოითხოვოს არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურებაც. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ 18.2 მუხლის ჩანაწერი _ „კანონით დადგენილი წესით“ გულისხმობს, როგორც საკუთრივ სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლს, ასევე „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ სპეციალურ კანონს, რომელიც საქართველოში ძალაშია 2004 წლის 16 ივლისიდან. აღნიშნულ კანონთან მიმართებაში სარჩელის საფუძვლიანობის შემოწმება მნიშვნელოვანია იმდენად, რამდენადაც, მასში მოცემულია, როგორც პასუხისმგებლობის დამდგენი, ასევე პასუხისმგებლობის გამომრიცხავი ნორმები (მაგ. 4.1. მუხლის მიხედვით აზრი დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით).

„სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-13 მუხლით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა)გავრცელებული ინფორმაცია უნდა ეხებოდეს მოსარჩელეს; ბ)გავრცელებული ინფორმაცია უნდა იყოს არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი; გ)გავრცელებული ინფორმაცია ზიანს უნდა აყენებდეს პირის პატივს, ღირსებასა და საქმიან რეპუტაციას.

ზემოთ ვახსენეთ, რომ აზრი დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით, რაც ნიშნავს კანონით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობისაგან პირის სრულ და უპირობო განთავისუფლებას. მართალია საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს დასაბუთებულ პრეტენზიას აზრისა ფაქტის გამიჯვნის პრობლემასთან მიმართებაში, თუმცა, ვინაიდან ერთიც და მეორეც სამართლის საკითხს განეკუთვნება, საკასაციო პალატა უფლებამოსილია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საქმეზე დადგენილი და მასმედიით გავრცელებული მოპასუხის გამონათქვამები წარმოადგენენ „ზრებს“ თუ „ფაქტებს.“. ამ საკითხის გადაწყვეტისათვის სასარგებლო იქნება უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკისა და ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული გადაწყვეტილებების მოშველიება.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკის მიხედვით, სიტყვა „აზრი“ ფართოდ განმარტებისას გულისხმობს განსჯას, დამოკიდებულებასა თუ შეფასებას, რომლის სისწორე თუ მცდარობა დამოკიდებულია მთლიანად ინდივიდზე, მის სუბიექტურ დამოკიდებულებაზე. ფაქტები კი, ჩვეულებრივ, მოკლებულია სუბიექტურ დამოკიდებულებას, იგი ობიექტური გარემოებებიდან გამომდინარეობს, ანუ ჩვენ გვაქვს იმის შესაძლებლობა, რომ ფაქტი შევამოწმოთ და ვნახოთ, ის რეალურად არსებობდა თუ არა. სწორედ ამიტომ, ფაქტების გადამოწმება და მისი ნამდვილობასთან შესაბამისობის დადგენა შესაძლებელია. ხშირ შემთხვევაში, აზრები და ფაქტები ერთმანეთს მჭიდროდ უკავშირდებიან და მათი გამიჯვნა რთულია. ეს განპირობებულია იმით, რომ გამოთქმის ორივე ფორმა იშვიათად გვხვდება სუფთა სახით. უმთავრესად, სჭარბობს სწორედ ისეთი გამონათქვამები, რომლებშიც თავს იყრის როგორც შეფასებითი, ასევე ფაქტობრივი ელემენტები. აზრი ხშირად ეყრდნობა და ეხება ფაქტებს, ფაქტები კი, თავის მხრივ, აზრის საფუძველია, რომელიც ადასტურებს ან უარყოფს მათ, ამიტომაც ხშირად საკამათო გამონათქვამის, როგორც შეხედულების ან როგორც ფაქტის გადმოცემის, კვალიფიცირების დროს შესაძლებელია გამოთქმის კონტექსტის მიხედვით მისი ცალკეული ნაწილების იზოლირება, მაგრამ ეს მეთოდი გამართლებულია მხოლოდ მაშინ, როდესაც ამით არ იკარგება ან არ ყალბდება გამონათქვამის შინაარსი და ნამდვილი აზრი. თუკი ასეთი იზოლირება შეუძლებლია გამონათქვამის შინაარსის გაყალბების გარეშე, მაშინ ეს გამონათქვამი უნდა ჩაითვალოს მთლიანად აზრის გამოთქმად, ანუ შეხედულებად, შეფასებით მსჯელობად და, შესაბამისად, მთლიანად უნდა იქნეს შეყვანილი ძირითადი უფლებით დაცულ სფეროში (იხ. სუსგ, №ას-1278-1298-2011, 20 თებერვალი, 2012 წელი). აზრისა და ფაქტის ერთმანეთთან მჭიდრო კავშირის გამო, მათი გამიჯვნა საკმაოდ რთულია, ამიტომ სადავო გამონათქვამის სწორი კვალიფიკაციისათვის უნდა შემოწმდეს მისი შინაარსი, გამოთქმის ფორმა და გამოთქმის კონტექსტი, რა ფაქტობრივი ელემენტებისაგან შედგება გამონათქვამი (სუსგ, №ას-1477-1489-2011, 3 აპრილი, 2012 წელი). ცილისწამების მაკვალიფიცირებელი ერთ-ერთი მთავარი ნიშანია განმცხადებლის მიერ იმ ფაქტების მითითება, რომლებიც რეალობასთან არც ისე შორსაა, უფრო კონკრეტულია და არა ზოგადი ხასიათის, უფრო მეტად ობიექტური შინაარსისაა, ვიდრე სუბიექტური, და, რაც მთავარია, მისი დადასტურება (დამტკიცება) შესაძლებელია (იხ. სუსგ, №ას-179-172-2012, 1 ოქტომბერი, 2014 წელი).

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცენდენტული გადაწყვეტილებების მიხედვით, მოსაზრების (შეფასებითი მსჯელობის) ფაქტებით დამტკიცება შეუძლებელია, ამიტომ არც ის შეიძლება, რომ ვინმეს ამ მოსაზრების სისწორის დამტკიცება დაევალოს. შეფასებითი მსჯელობის სიმართლის დამტკიცება გადაუჭრელი ამოცანაა. ფაქტის არსი შეიძლება დემონსტრირებულ იქნეს, მაგრამ შეფასებითი მსჯელობის სიმართლე არ შეიძლება მტკიცების საგანი იყოს. შეფასებითი მსჯელობის სიმართლის დამტკიცების მოთხოვნა წარმოადგენს იერიშის მიტანას აზრის თავისუფლებაზე (ლინგენსი ავსტრიის წინააღმდეგ). იმ დროს, როდესაც შესაძლებელია ფაქტების არსებობის დემონსტრირება, სუბიექტური შეფასების ჭეშმარიტების დამტკიცება შეუძლებელია. სუბიექტური შეფასების ჭეშმარიტების დამტკიცების მოთხოვნა შეუსრულებელია და ეს მოთხოვნა არღვევს თვით აზრის თავისუფლებას. როდესაც გამონათქვამი სუბიექტურ შეფასებას უთანაბრდება, შეზღუდვის პროპორციულობა შეიძლება დამოკიდებული იყოს იმაზე, არსებობს თუ არა საკმარისი ფაქტობრივი საფუძველი განსახილველი გამონათქვამისათვის, ვინაიდან სუბიექტური შეფასებაც კი, ყოველგვარი ფაქტობრივი საფუძვლით გამყარების გარეშე შეიძლება ზედმეტი იყოს (დიჩანდი და სხვები ავსტრიის წინააღმდეგ).

საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მოპასუხის მიერ გავრცელებული განცხადებები, სადაც ის აცხადებს, რომ: „ბიზნეს-გეგმა არ იყო შესრულებული, რამაც განაპირობა მოსარჩელეების დათხოვნა სამსახურიდან.“, „დათხოვნის შემდეგ, მოსარჩელეებმა ეს ადგილი ფაქტიურად გაანადგურეს, ყვავილებიც კი მოგლიჯეს და მიწაზე დაყარეს.“, „მოსარჩელეების გათავისუფლება მოხდა მათ მიერ ბიზნეს გეგმის შეუსრულებლობის გამო“, „მოსარჩელეები საქმის დეტალებში არ ახედებდნენ, არ აძლევდნენ გადაწყვეტილების მიღების უფლებას.“, არ შეიძლება განვიხილოთ შეფასებით მსჯელობად, თვალსაზრისად, კომენტარად, აგრეთვე ნებისმიერი სახით ისეთი შეხედულების გამოხატვად, რომელიც ასახავს მოპასუხის დამოკიდებულებას მოსარჩელეთა მიმართ. ყველა ჩამოთვლილი გამონათქვამი მხარეთა შორის წარსულში არსებული ურთიერთობის კონტექსტიდან გამომდინარე, ფაქტების შემცველია, რომელთა იდენტიფიცირება და ჭეშმარიტება-მცადობის დადგენა შესაძლებელია. ამ თვალსაზრისით ვერ იქნება გაზიარებული კასატორის პოზიცია, რომლის თანახმადაც, პასუხისმგებლობის საკითხი შეიძლება დამდგარიყო, თუ მოპასუხე იტყოდა, რომ მოსარჩელეები არიან „ცუდი მენეჯები“. საკასაციო პალატის შეფასებით, მსგავსი გამონაქთვამის გავრცელების შემთხვევაში, მას ვერ მივაკუთვნებდით ფაქტის კატეგორიას, ვინაიდან ასეთი გამონათქვამი პიროვნებისადმი (მენეჯერისადმი) სუბიექტურ დამოკიდებულებას (შეფასებას) ასახავს. ის გარემოება, რომ მოპასუხის მიერ გავრცელებული ინფორმაცია მცდარია, დადგენილია სააპელაციო სასამართლოს მიერ, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით არ დადასტურდა მოსარჩელეთა მხრიდან ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების ფაქტი. საკასაციო საჩივარი არც ამ კუთხით შეიცავს დასაბუთებულ პრეტენზიას.

გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მოსარჩელეები მიჩნეულები არიან კერძო პირებად და სასამართლომ მათ მიმართ კერძო პირის ცილისწამების სტანდარტით იხელმძღვანელა, რაც საკასაციო საჩივრით სადავოდ არაა გამხდარი.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, ადგილი ჰქონდა მოსარჩელეთა საქმიანი რეპუტაციის შელახვას, რაც უნდა აიხსნას იმ გარემოებებით, რომ მოპასუხესთან საქმიანი ურთიერთობის დამყარებამდე და რესტორნის მართვაში აღებამდე მ.ს–ს და ზ.მ–ს საქართველოში არ ჰქონიათ არავითარი ცნობადობა და საქმიანი რეპუტაცია სარესტორნო, საკლუბო ბიზნესის თვალსაზრისით. კასატორის ამ მოსაზრების გასაბითებლად, საკასაციო პალატა მიუთითებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტებზე, რომელთა თანახმადაც, მ. ს–ს, გარდა იმისა, რომ არის საქართველოში ცნობილი ტელესახე, ტელეწამყვანი, ტელეგადაცემათა და სატელევიზიო პროექტის ავტორი, აქვს სხვადასხვა ტელეკომპანიაში მენეჯერად მუშაობის გამოცდილება, ხოლო ზ. მ–ს აქვს სხვადასხვა მუსიკალური პროექტების თუ სტუდიების მენეჯერად და პროდიუსერად, ასევე სარესტორნო ბიზნესში მუშაობის 14-წლიანი გამოცდილება, ასევე გავლილი აქვს შოუბიზნესის მენეჯმენტის კურსები ლოიოლას უნივერსიტეტში (ნიუ ორლეანი, აშშ). საკასაციო პალატის შეფასებით, მოსარჩელეთა პროფესიული მოღვაწეობის განვლილი ეტაპები განაპირობებენ მათ ცნობადობას და პროფესიული საქმიანობის პერსპექტივებს. მენეჯერული უნარები სწორედ აუცილებებლი კრიტერიუმია ამა თუ იმ კომპანიის მართვის პოზიციის დასაკავებლად. სასამართლოს მოსაზრებით, უნდა ვივარაუდოთ, რომ მოსარჩელეთა ამგვარმა თვისებებმა განაპირობა შპს „H.T.C.“-ის წარმოამდგენელთა დათანხმება მოსარჩელეებთან საქმიანი ურთიერთობის დამყარებაზე. პალატის ამ მოსაზრებას კიდევ უფრო მეტად განამტკიცებს სარჩელეზე დართული მტკიცებულებები, რომელთა შეფასებითაც სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო ინფორმაციის გავრცელების შემდეგ, რამდენიმე რესტორანმა თავი შეიკავა მოსარჩელეებთან საქმიანი ურთიერთობისაგან და უარყო მათი შეთავაზებები, ხოლო ზოგიერთ შემთხვევაში რესტორნების მეპატრონეები დაელოდნენ დავის გადაწყვეტას.

სააპელაციო სასამართლო მ.ს–სა და ზ.მ–ის პატივის, ღირსებისა და საქმიანის რეპუტაციის შელახვად მიიჩნევს აგრეთვე კადრში ნაჩვენებ დაფაზე ცარცით, ქართულ ენაზე შესრულებული უხამსობის შემცველი წარწერის ავტორებად მოსარჩელეთა მოხსენიებას. უხამსობის დეფინიცია მოცემულია „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტში, რომლის მიხედვით, უხამსობა არის განცხადება, რომელსაც არა აქვს პოლიტიკური, კულტურული, საგანმანათლებლო ან სამეცნიერო ღირებულება და რომელიც უხეშად ლახავს საზოგადოებაში საყოველთაოდ დამკვიდრებულ ეთიკურ ნორმებს.

უხამსობის შეზღუდვის ფარგლებთან მიმართებით, საყურადღებოა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკა, კერძოდ, საქმეზე - „ჰენდისაიდი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“ (7 დეკემბერი, 1976 წელი) არსებული განმარტება, რომელშიც ახსნილია გამოხატვის თავისუფლების მნიშვნელობა დემოკრატიულ საზოგადოებაში და მისი დაცულობის საერთო ფარგლები. ევროპულმა სასამართლომ აღნიშნულის მსგავსად განმარტა ასევე საქმეზე - (იხ. ასევე „ლინგენსი ავსტრიის წინააღმდეგ“). მითითებულ გადაწყვეტილებებში აღნიშნულია, რომ გამოხატვის თავისუფლება, ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლის პირველი პარაგრაფის მიხედვით, შეადგენს დემოკრატიული საზოგადოების ერთ-ერთ ფუნდამენტურ საფუძველს და მისი განვითარებისა და პიროვნების თვითრეალიზების მთავარ პირობას. მე-10 მუხლის მე-2 პარაგრაფის შესაბამისად, ის გამოიყენება არა მხოლოდ ისეთი „ინფორმაციისა“ და „იდეების“ მიმართ, რომლებიც კეთილგანწყობილად მიიღება ან განიხილება როგორც უვნებელი ან როგორც ინდიფერენტიზმის საგანი, არამედ ისეთების მიმართაც, რომლებიც, თავისი არსით, შეურაცხმყოფელია, აღშფოთებას იწვევს და ადამიანების სიმშვიდეს არღვევს. ეს არის პლურალიზმის, შემწყნარებლობისა და საღი აზროვნების არსებითი ნიშანი, რომლის გარეშეც არ არსებობს დემოკრატიული საზოგადოება. ერთ-ერთ საქმეზე უზენაესმა სასამართლომ განმარტა შემდეგი: რადგან დემოკრატიული საზოგადოება არ არსებობს პლურალიზმის, შემწყნარებლობისა და ფართო თვალსაწიერის მოთხოვნების გარეშე, ამიტომ, სახელმწიფომ, ისე როგორც ხალხმაც უნდა აიტანოს მათთვის შეურაცხმყოფელი, გამაოგნებელი თუ შემაშფოთებელი იდეებისა და ინფორმაციის მოსმენა და დემოკრატიულ საზოგადოებაში მათი შეზღუდვა ლოგიკურად მხოლოდ იშვიათად შეიძლება აღმოჩნდეს აუცილებელი. (№ას-1278-1298-2011, 20 თებერვალი, 2012 წელი).

საკასაციო პალატა მნიშვნელოვნად მიიჩნევს ყურადღება გაამახვილოს ასევე გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვის სტანდარტზე, რომელიც დადგენილია საერთაშორისო და შიდა კანონმდებლობით.

ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლი იცავს გამოხატვის თავისუფლებას. ეს უფლება მოიცავს პირის თავისუფლებას, ჰქონდეს შეხედულებები, მიიღოს ან გაავრცელოს ინფორმაცია თუ მოსაზრებები საჯარო ხელისუფლების ჩაურევლად და სახელმწიფო საზღვრების მიუხედავად. ამავე მუხლის მე-2 პუნქტი ითვალისწინებს სახელმწიფოს მხრიდან ამ უფლებებში ჩარევის შესაძლებლობებს, კერძოდ იმგვარ ჩარევას, რომელიც გათვალისწინებულია კანონით და აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში ეროვნული უშიშროების, ტერიტორიული მთლიანობის ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ინტერესებისათვის, უწესრიგობისა თუ დანაშაულის აღსაკვეთად, ჯანმრთელობის ან მორალის დაცვის მიზნით, სხვათა რეპუტაციის ან უფლებების დასაცავად, საიდუმლოდ მიღებული ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან ასაცილებლად ან სასამართლო ხელისუფლების ავტორიტეტისა და მიუკერძოებლობის უზრუნველსაყოფად.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ გამოხატვის შეზღუდვის აუცილებლობის ხასიათი განისაზღვრება დემოკრატიულ საზოგადოებაში მიღებული სტანდარტით. სხვაგვარად, რომ ვთქვათ, შეზღუდვა უნდა წარმოადგენდეს მწვავე საზოგადოებრივ საჭიროებას. გამოხატვის შეზღუდვის საკითხის გადაწყვეტისას წარმოიშობა კერძო და საჯარო ინტერესების დაბალანსების პრობლემა. გამოხატვის თავისუფლებისა და სხვა პირთა უფლებებისა და რეპუტაციას შორის ბალანსი უნდა გადაწყდეს კონკრეტული დავის თავისებურებების გათვალისწინებით, თუმცა, მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული დასაშვები კრიტიკის ფარგლები; პრესის თავისუფლების ინსტიტუტი; საზოგადოებრივი ინტერესი.

ევროპული სასამართლოს პრაქტიკის მიხედვით, კერძო პირთა მიმართ „დასაშვები კრიტიკის“ ფარგლები ვიწროა, მაგრამ კრიტიკის ვიწრო ფარგლების აღიარება, ცხადია, არ გულისხმობს იმას, რომ ბალანსის სამართლიანობაზე მოქმედი სხვა ფაქტორები მხედველობაში არ მიიღება. მაგალითად, თუ გამოთქმული კრიტიკა საზოგადოებრივი ინტერსის საკითხს შეეხება და იგი საჯარო დისკუსიის კონტექსში შეიძლება იქნეს განხილული, ანდა კონფლიქტში პრესის თავისუფლებაც მონაწილეობს, ეს ფაქტორები სერიოზულად გაართულებენ გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვის აუცილებლობის დასაბუთებას.

ევროპული სასამართლოს პრაქტიკის ანალიზი ცხადყოფს, რომ იმ საქმეთა დიდი ნაწილი, სადაც სადავოდ იქცა კერძო პირთა მიმართ დასაშვები კრიტიკის ფარგლების დაცულობა, საზოგადოებრივი ინტერესის საკითხებს შეეხებოდა, შესაბამისად, ღირებულებათა კონფლიქტის გადაჭრისას გათვალისწინებას მოითხოვდა საზოგადოების უფლება, მიეღო მასზე ინფორმაცია. ამ ფაქტორების არსებობით, კრიტიკის ვიწრო ფარგლების მიუხედავად, უმრავლეს შემთხვევაში სასწორი გამოხატვის თავისუფლების სასარგებლოდ იხრება. საზოგადოებრივი ინტერესის საკითხზე დებატების კონტექსტში კერძო პირის მიმართ შეურაცხმყოფელი ტერმინების გამოყენება ევროპულმა სასამართლომ არ მიიჩნია ცილისწამებად საქმეზე ,,ფუენტეს ბობო ესპანეთის წინააღმდეგ“ (29 თებერვალი, 2000 წელი).

განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს არ დაუდგენია და არც საკასაციო საჩივარი შეიცავს ამ თვალსაზრისით პრეტენზიას იმის შესახებ, რომ გავრცელებული განცხადება საზოგადოებრივი ინტერესის საკითხს შეეხებოდა ან ინფორმაცია გავრცელდა საჯარო დისკუსიის ფარგლებში. ამდენად კასატორი ვერ უთითებს ისეთ გარემოებებზე, რომლებიც კონკრეტული სადავო ურთიერთობიდან გამომდინარე, გააქარწყლებდა გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვის აუცილებლობას. შესაბამისად, კასატორს არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების საფუძველია.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ ა)კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ)სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ)სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ს.რ.ა.ჰ–ის საკასაციო საჩივარი ar დაკმაყოფილდეს.

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 12 ივნისის განჩინება.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ვ. როინიშვილი