საქმე №ას-1000-957-2013 11 ივნისი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ე.ს. (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შ.კ. (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 25 ივლისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

შ.კ–მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ე.ს–ის მიმართ ქ.თბილისში, .... მდებარე, მოპასუხის საკუთრებაში არსებული 39,08 კვ.მ საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%-ის გადახდის სანაცვლოდ საკუთრების უფლების გადაცემის მოთხოვნით.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 28 მარტის გადაწყვეტილებით შ.კ–ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 25 ივლისის გადაწყვეტილებით შ.კ–ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი დაკმაყოფილდა, შ.კ–ს ე.ს–ის სასარგებლოდ დაეკისრა სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%-ის _ 7 500 ლარის გადახდა, სანაცვლოდ შ.კ. ცნობილ იქნა ქ.თბილისში, ..... მდებარე, ე.ს–ის საკუთრებაში არსებული 39,08 კვ.მ ფართის მესაკუთრედ შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, დავის საგანს წარმოადგენდა შ.კ–ის საცხოვრებელი სადგომით მოსარგებლე პირის სტატუსი და ამ სტატუსის წარმოშობის ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები.

„საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის 1¹ მუხლის „ა“ ქვეპუნქტისა და 2.4 მუხლის თანახმად, მოსარჩელე მოთხოვნის ფაქტობრივ საფუძვლად უთითებდა, როგორც მესაკუთრისათვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდის, ასევე, სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაციისა და კომუნალური გადასახადების გადახდის ფაქტზე. პალატის განმარტებით, ორივე საფუძვლით ბინით მოსარგებლეობის სტატუსის დადგენის შემთხვევაში, კანონი მოსარგებლეს ანიჭებს უფლებას, მესაკუთრეს მოსთხოვოს, შესაბამისი ანაზღაურების (დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%) სანაცვლოდ, დაკავებულ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა.

ე.ს–სა და შ.კ–ის საკუთრებაში ირიცხება ქ.თბილისში, .... მდებარე უძრავი ქონება;

დამოუკიდებელი აუდიტორის დასკვნის თანახმად, ქ.თბილისში, .... მდებარე 39,08 კვ.მ უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება შეადგენს 30 000 ლარს;

1973 წლის 13 მარტს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის შესაბამისად, ე.ს–ს მიღებული აქვს სარქის სარუხანოვის სამკვიდრო მასაში შემავალი, ქ.თბილისში, ..... მდებარე, 5 ოთახისგან შემდგარი ლიტერ „ა“ და „ბ“ ქონება;

26 კომისრის სახ. რაიონის სახალხო სასამართლოს 1980 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა ე.ს–ის სარჩელი შ.კ–ის მიმართ და ქ.თბილისში, ...... მდებარე უძრავი ქონება რეალურად განაწილდა მესაკუთრეთა შორის, ე.ს–ს მიეკუთვნა ლიტერ „ბ-დან“ №1, №2, №3, №4 ოთახები შესაბამისი ფართით: 15.69 კვ.მ, 14.40 კვ.მ, 15.35 კვ.მ, 15.37 კვ.მ და ლიტერ „ა-ს“ 25.22 კვ.მ №2 ოთახი (საერთო საცხოვრებელი ფართი 89.93 კვ.მ), ხოლო შ.კ–ს _ ლიტერ „ა-დან“ №3 და №4 ოთახები, შესაბამისად, 25.75 კვ.მ, 19.79 კვ.მ (საერთო საცხოვრებელი ფართით 45.54 კვ.მ);

თბილისის მთავარი სამმართველოს ძველი თბილისის სამმართველოს პოლიციის პირველი ქვეგანყოფილების 2011 წლის 30 ნოემბრის ოქმის თანახმად, თბილისში, ....... გამოთავისუფლებულ იქნა ე.ს–ის საკუთრებაში მყოფი უძრავი ქონება შ.კ–სა და ა.მ–ის მოძრავი ნივთებისაგან;

შ.კ. მითითებულ მისამართზე რეგისტრირებული იყო 1958 წლიდან. 1993 წლიდან იგი ცხოვრობს რუსეთის ფედერაციაში და სხვა ქვეყნის მოქალაქეა;

შ.კ–სა და ე.ს–ის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება მდებარეობს ერთსა და იმავე მისამართზე, საიდანაც მოსარჩელის საკუთრებას წარმოადგენს ორი ოთახი, შესაბამისად, საცხოვრებელი სადგომიდან წარმოშობილი გარიგების დასადასტურებლად პირველი ინსტანციის სასამართლომ მტკიცებულებად არ გაიზიარა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი „ყაზტრანსგაზის“ ქვითარი და გაზის გამორთვა/ჩართვის თაობაზე შედგენილი აქტი, სადაც აბონენტად მითითებული იყო მ. (მოსარჩელის ქალიშვილობის გვარი), ასევე არ გაიზიარა მოსარჩელის მითითება, რომ საცხოვრებელი სადგომი ე.ს–თან შეთანხმებით შეიძინა მოსარგებლე მ.ს–გან 9 500 მანეთად, ვინაიდან ამ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულებები ვერ იქნა წარმოდგენილი და იგი არც მოწმეთა ჩვენებებით დადგინდა. ძველი თბილისის სამმართველოს პოლიციის პირველი ქვეგანყოფილების ოქმი არ წარმოადგენდა იმ სახის დოკუმენტს, რითაც დადასტურდებოდა მოსარჩელის სამართლებრივი სტატუსი და მართლზომიერი სარგებლობის უფლება საცხოვრებელ სადგომთან მიმართებაში.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, საქალაქო სასამართლომ მართებულად არ გაიზიარა მოსარჩელის ახსნა-განმარტება, რომ სადავო საცხოვრებელი სადგომი ე.ს–თან შეთანხმებით შეიძინა მოსარგებლე მ.ს–გან და ამ უკანასკნელის მიერ საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის მოსარჩელისათვის დათმობა შეთანხმებულ და მოწონებულ იქნა ე.ს–ის მიერ. იმ პირობებში, როდესაც საკითხი ეხება თანხის გადაცემის სანაცვლოდ ფართზე სარგებლობის უფლების დათმობას, მოსარჩელეს მტკიცების მაღალი სტანდარტი მოეთხოვება. სწორედ მოსარჩელეა ვალდებული, დაადასტუროს ეს გარემოებები სათანადო მტკიცებულებებით, რაც ვერ იქნა დადასტურებული, თუმცა, საქმის გარემოებების, წარმოდგენილი მტკიცებულებებისა და მხარეთა ახსნა-განმარტებების შეფასების შედეგად დგინდებოდა, რომ 1951-1977 წლებში სადავო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობდა მ.ს. პალატამ მიუთითა მოწმეების: ჯ. ფ–სა და ლ.ს–ის ჩვენებებზე, რომლითაც დგინდებოდა, რომ მ.ს–ს სხვა ბინაში გადასვლის შემდეგ, შ.კ–ის ოჯახმა მოინდომა, დაუფლებოდა სადავო ერთ ოთახს, რომელიც მის საკუთრებაში არსებული ორი ოთახის მომიჯნავე ოთახს წარმოადგენდა. წინააღმდეგობის მიუხედავად, ე.ს. მაინც დაეთანხმა სადავო ერთ ოთახში კ–ების შეშვებას. ე.ს–ის ახსნა-განმარტებით, ასეთ ფაქტს შეიძლება მართლაც ჰქონდა ადგილი მაგრამ აღარ ახსოვდა. პალატამ ე.ს–ის ახსნა-განმარტებით ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო ერთ ოთახში იყო სამზარეულო სველი წერტილით. ე.ს. არათანმიმდევრული იყო თავის ახსნა-განმარტებაში, როდესაც ერთ შემთხვევაში განაცხადა, რომ კ–ის ოჯახმა სადავო ფართზე გასაღები გამოცვალა მას შემდეგ, რაც ფართით სარგებლობა დაიწყო, თუმცა შემდგომ განაცხადა, რომ გასაღების გამოცვლის ფაქტი მისთვის ცნობილი გახდა მათი სადავო ფართიდან გამოსახლების დროს _ 2011 წელს.

1993 წელს შ.კ–ის ოჯახი საცხოვრებლად გადავიდა რუსეთის ფედერაციაში. მათ თავიანთ საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი სახლი და სადავო საცხოვრებელი სადგომი მოსავლელად და საპატრონოდ დაუტოვეს მეზობელ გ.ა–ს და 2008 წლამდე შ.კ–ის კუთვნილი სახლის ერთ-ერთ ოთახში ცხოვრობდნენ გ.ა–ის აწ გარდაცვლილი მშობლები.

2003-2008 წლებში შ.კ–ის ნებართვით (გადასცეს გასაღები), მისი კუთვნილი სახლის ამჟამად სადავო ნაწილი დაკავებული ჰქონდათ შ.კ–ის ახლობლის _ ლ.მ–ის ქალიშვილსა და სიძეს. აღნიშნული ფაქტი დაადასტურა ე.ს–მაც, რომელმაც განაცხადა, რომ იცოდა ამ ფაქტის შესახებ, ისინი შ.კ–ის თანხმობით ცხოვრობდნენ სადავო ფართში და ისიც არ ყოფილა ამის წინააღმდეგი.

ე.ს–ის განმარტებით, იგი ცხოვრობდა რუსთავში და როცა მოდიოდა ლ–ის ქუჩაზე, სადავო ოთახი ყოველთვის დაკეტილი იყო, აქედან გამომდინარე, მისთვის უცნობი იყო ის ფაქტობრივი მდგომარეობა, რომ კ–ების ოჯახს მიერთებული ჰქონდათ სადავო ერთი ოთახი, თუმცა ამ გარემოების საპირისპიროდ მან პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაადასტურა, რომ მისთვის ცნობილი იყო 2003-2008 წლებში სადავო ფართში ლ.მ–ის ქალიშვილისა და სიძის ცხოვრების ფაქტი. ისინი შ.კ–ის თანხმობით ცხოვრობდნენ იქ და გასაღებიც შ.კ–მა გადასცა მათ, ამდენად, პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ე.ს–თვის 1977 წლიდანვე ცნობილი იყო შ.კაზარიანის მიერ სადავო ოთახის დაუფლების თაობაზე. ამ თვალსაზრისით სასამართლომ მიუთითა მოწმეთა ჩვენებებზეც.

პალატამ საქმის გარემოებებით ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ შ.კ. 1977 წლიდან 2011 წლის ნოემბრამდე, შსს ქ.თბილისის მთავარი სამმართველოს ძველი თბილისის სამმართველოს მიერ გამოსახლებამდე, სარგებლობდა სადავო სადგომით, რაც გამოიხატებოდა საცხოვრებელ სადგომში მისი ოჯახის სხვადასხვა ნივთების არსებობაში, ლ.მ–ის ქალიშვილისა და სიძის მიერ საცხოვრებელი ფართის შ.კ–ის თანხმობით სარგებლობასა და საცხოვრებელი სადგომის გასაღების ფლობაში.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ აღნიშნა, რომ შ.კ–სა და ე.ს–ის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება მდებარეობდა ერთსა და იმავე მისამართზე, შესაბამისად, საცხოვრებელი სადგომიდან წარმოშობილი გარიგების დასადასტურებლად მტკიცებულებად ვერ გამოდგებოდა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი „ყაზტრანსგაზის“ ქვითარი და გაზის გამორთვა-ჩართვის თაობაზე შედგენილი აქტი, სადაც აბონენტად მითითებული იყო მ. (შ.კ–ის ქალიშვილობის გვარი). მითითებული მტკიცებულებები თარიღდებოდა 2001–2008 წლებით. საქალაქო სასამართლოში ე.ს–ის მიერ მიცემული ახსნა-განმარტებისა და მოწმე ლ.ს–ის ჩვენების თანახმად, სადავო ოთახში დამოუკიდებლად იყო შეყვანილი გაზი, წყალი და სინათლე. ასეთი მდგომარეობა იყო მ.ს–ს იქ ცხოვრების დროსაც. ამჟამად შ.კ. და მისი ქალიშვილი გამოსახლებული არიან სადავო ოთახიდან, აღდგენილია მომიჯნავე კედელი, ჩამოხსნილია კარები და ოთახი სრულადაა იზოლირებული შ.კ–ის საკუთრებაში არსებული ფართისგან. მოპასუხე ე.ს–ს საქმის განხილვის არც ერთ ეტაპზე არ წარუდგენია იმის დამადასტურებელი დოკუმენტი, რომ სადავო ოთახს ჰქონდა ცალკე მრიცხველი და შ.კ., როგორც მოსარგებლე, არ იხდიდა სადავო ფართზე კომუნალურ გადასახადებს.

სასამართლოს შეფასებით, სახეზე იყო ისეთი არასტანდარტული შემთხვევა, როდესაც რთულია იმის მტკიცება, რომ შ.კ. მხოლოდ მის საკუთრებაში არსებულ ორ ოთახზე იხდიდა გადასახადს და სადავო ერთ ოთახზე ის არ იხდიდა გადასახადებს, ამის გამიჯვნა სადავო ოთახით სარგებლობის პირობებში გადასახადის ქვითრებით ფაქტობრივად შეუძლებელია. მით უფრო, იმ პირობებში, როდესაც მოპასუხეს არ წარუდგენია დოკუმენტი, რომ სადავო ოთახს ჰქონდა ცალკე გამრიცხველიანება სათანადო სააბონენტო ნომრის მითითებით, 1977 წლიდან ვიდრე 2011 წლამდე შ.კ. სადავო საცხოვრებელი ფართით სარგებლობდა და მისთვის არავის მოუთხოვია სარგებლობის შეწყვეტა, სადავო ოთახზე გასაღების გადაცემა და მისი ნივთებისგან ოთახის დაცლა. ე.ს–მა ვერ დაასაბუთა, თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობდა მას და შ.კ–ს შორის 34 წლის განმავლობაში.

რაც შეეხებოდა 2011 წელს შ.კ–სა და მისი ოჯახის წევრების, მათ შორის მისი ქალიშვილის გამოსახლების მიზეზს, აღნიშნულზე მხარეებმა ერთხმად მიუთითეს, რომ დავა გამოიწვია ფართზე საკუთრების უფლების მოპოვების სანაცვლოდ თანხის გადაცემის საკითხზე შეუთანხმებლობამ.

საცხოვრებელ სადგომზე რეგისტრაციის საკითხთან დაკავშირებით პალატამ გაიზიარა აპელანტის არგუმენტი პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 136-ე მუხლის მე-5 ნაწილის დარღვევის თაობაზე. სასამართლოს განმარტებით, მოპასუხის წერილობითი თუ სხვაგვარი განმარტება არ შეიძლება, მიჩნეულ იქნას ნორმით გათვალისწინებული მტკიცებულებების წარუდგენლობის საპატიო მიზეზად. აპელანტის განმარტებით, სადავო სადგომში რეგისტრირებული იყო მისი ქალიშვილი ა. მ. რეგისტრაცია განხორციელდა მოპასუხის საბინაო წიგნში, მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების დადასტურების მიზნით. პირველ ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვის დროს მოსარჩელის შუამდგომლობის საფუძველზე, სასამართლოსაგან მიღებული დავალების მიუხედავად, მოპასუხემ არ წარმოადგინა მისი კუთვნილი საბინაო წიგნი და განმარტა, რომ მას იგი არ გააჩნია. საპატიო მიზეზი, იმგვარი მტკიცებულების არქონაზე, რომელიც მესაკუთრისათვის მუდმივად შესანახი დოკუმეტის არქონას გაამართლებდა, მოპასუხეს არ მიუთითებია, რაც მტკიცების ტვირთის მისთვის გადაკისრებას გამართლებულს ხდიდა.

სააპელაციო პალატამ ასევე გაიზიარა ქვემდგომი სასამართლოს მსჯელობა, რომ ე.მ–ის მოპასუხის ფართში ჩაწერის დადასტურების მიზნით არ იყო სამოქალაქო რეესტრში არსებული ინფორმაციის წარდგენა მიზანშეწონილი, რადგანაც, როგორც ე.ს–ის, ასევე შ.კ–ის საცხოვრებელი სახლის მისამართი ქ.თბილისი, ..... იყო.

1980 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილებასთან მიმართებით გაზიარებულ იქნა აპელანტის მსჯელობა, რომ 1980 წელს მხარეები შეთანხმდნენ საკუთრების უფლების გამიჯვნაზე, თუმცა საცხოვრებელ სადგომზე მოსარგებლის სტატუსით შ.კ. ვერ მოითხოვდა მის სახელზე სადავო ერთი ოთახის საკუთრების უფლებით აღრიცხვას, რადგანაც იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობით შ.კ–ს საკუთრების უფლება სადავო ერთ ოთახზე ვერ წარმოეშობოდა და მესაკუთრედ გახდომის უფლება მოსარგებლემ მხოლოდ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით შეიძინა. სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ მოსარჩელე წარმოადგენდა მოსარგებლეს, რომელსაც უფლება მოპოვებული ჰქონდა დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე.

პალატამ იხელმძღვანელა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის 2.3 და 2.6 მუხლებით და ვინაიდან შ.კ–ის მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულება 30 000 ლარს შეადგენდა, მიიჩნია, რომ მოპასუხის კუთვნილი 39.08 კვ.მ ფართის მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე სარჩელი იყო საფუძვლიანი, რის სანაცვლოდაც მესაკუთრის სასარგებლოდ მოსარგებლეს უნდა დაკისრებოდა 30 000 ლარის 25% -ის _ 7500 ლარის გადახდა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ე.ს–მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

მოსარჩელე მოთხოვნას ადასტურებს იმით, რომ 1977 წელს 9 500 რუსული რუბლი გადასცა მ.ს–ს და მისგან შეიძინა სადავო ფართი, ასევე, თითქოს მ.ს–მ ე.ს–ს გადასცა 3 000 მანეთი, რაც სიცრუეა. სასამართლო პროცესზე მოსარჩელემ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მოთხოვნათა გათვალისწინებით, ვერ დაადასტურა ის ფაქტი, რომ მან შეისყიდა ე.ს–ის ფართი.

პალატა გადაწყვეტილებას ასაბუთებს იმით, თითქოს მ.ს–ის ბინიდან გადასვლის შემდეგ, 1977 წელს კ–ის ოჯახმა მოინდომა დაუფლებოდა სადავო ერთ ოთახს, რომელიც მის საკუთრებაში არსებული ორი ოთახის მომიჯნავე ოთახს წარმოადგენდა, აქვე განმარტავს, რომ მოწმეთა ჩვენებით დგინდება, რომ თავიდან წინააღმდეგობის მიუხედავად ე.ს. მაინც დაეთანხმა ერთ ოთახში კ–ის შეშვებას. ამ ნაწილში პალატის მოსაზრება ეჭვს ბადებს, ვინაიდან 1980 წელს ე.ს–მა აღძრა სასამართლოში სარჩელი კ–ის წინააღმდეგ ბინების რეალურად გაყოფის თაობაზე, სადაც კ–მა აღიარა სარჩელი, რომ სადავო ერთი ოთახი არის ს–ის საკუთრება.

პალატამ საქმის გარემოებებით დადგენილად მიიჩნია, რომ შ.კ. 1977 წლიდან 2011 წლის ნოემბრამდე შსს ქ.თბილისის მთავარი სამმართველოს ძველი თბილისის სამმართველოს მიერ საცხოვრებელ სადგომიდან გამოსახლებამდე სარგებლობდა სადავო სადგომით. პალატამ არ შეისწავლა საქმის ვითარება, ვინაიდან თვითონ კ. არ შეიძლება ყოფილიყო გამოსახლებული, რადგან 1993 წლიდან იგი ცხოვრობდა რუსეთში.

პალატის შეფასებით, შ.კ. ადასტურებდა, რომ მისი ქალიშვილი ა. მ. ჩაწერილია ს.ის საბინაო წიგნში, მაგრამ პალატამ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მიუხედავად, გაურკვეველი მიზეზით დაავალა ე.ს–ს წარედგინა საბინაო წიგნი, როდესაც დიდი ხანია წიგნი ჩაბარებულია სახლმმართველობაში, გაურკვეველია სასამართლომ რატომ იხელმძღვანელა საპროცესო კოდექსის 136-ე მუხლი მე-5 ნაწილით.

სააპელაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ე.ს–მა ვერ დაასაბუთა, რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობდა მას და კ–ს შორის 34 წლის განმავლობაში, რაც არასწორია. სასამართლოს მოსაზრება, რომ, თითქოს გარიგების საფუძველზე შ.კ–მა მოიპოვა მფლობელობის უფლება საცხოვრებელ ფართზე, არის უკანონო, ვინაიდან არ არსებობდა არავითარი გარიგება მხარეებს შორის, რასაც ადასტურებს თვითონ აპელანტი, შ.კ–მა ვერც ფლობით მოიპოვა ბინაზე უფლება, ვინაიდან 1993 წლიდან ცხოვრობს რუსეთში, აქვს რუსეთის მოქალაქეობა და იქვეა რეგისტრირებული.

„საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონში შეტანილი მნიშვნელოვანი ცვლილებების თანახმად, იმისათვის რომ შ.კ. ცნობილი ყოფილიყო მოსარგებლედ, საჭირო იყო, რომ მას და ე.ს–ს შორის არსებულიყო ამ კანონის თანახმად წარმოშობილი ურთიერთობა 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე, რაც, მოცემულ შემთხვევაში, მხარეებს შორის არ არსებობს. ისინი არიან თანამესაკუთრეები უძრავ ნივთზე. ამასთან, არ არსებობს ბინის მესაკუთრესთან წერილობით დადებული ბინის ნასყიდობა, არც ადმინისტრაციული აქტის საფუძველზე, არც მინისტრის ბრძანებით ან აღმასკომის დადგენილებით შ.კ. არ იყო შესახლებული ე.ს–ის სადგომში. შ.კ. არასდროს არ ყოფილა ჩაწერილი ე.ს–ის ბინაში. მოსარჩელეს ჰქონდა საკუთარი საბინაო წიგნი, სადაც უნდა ყოფილიყო ჩაწერილი მისი არასრულწლოვანი შვილიც, შესაბამისად, არ არსებობს რაიმე პირობა, რომელიც მითითებული კანონის მოთხოვნებს დააკმაყოფილებდა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთებულობა და მიიჩნევს, რომ ე.ს–ს უარი უნდა ეთქვას საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე შემდეგი გარემოებების გამო:

განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს პირის მოსარგებლედ მიჩნევისა და მესაკუთრისათვის კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემის მართლზომიერება. ამ თვალსაზრისით სააპელაციო პალატამ დაადგინა დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ე.ს–სა და შ.კ–ის საკუთრებაში ირიცხება ქ.თბილისში, ....... მდებარე უძრავი ქონება, რომლის ნაწილი, კერძოდ, 5 ოთახისაგან შემდგარი ლიტერ „ა“ და „ბ“ მოპასუხემ ს.ს–გან მიიღო მემკვიდრეობით 1973 წლის 13 მარტს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე;

26 კომისრის რაიონის სახალხო სასამართლოს 1980 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა ე.ს–ის სარჩელი შ.კ–ის მიმართ და ქ.თბილისში, .... მდებარე სახლი რეალურად განაწილდა მესაკუთრეთა შორის. ე.ს–ს მიეკუთვნა ლიტერ „ბ-ს“ 15,69კვ.მ №1; 14,40 კვ.მ №2; 15,35 კვ.მ №3; 15,37 კვ.მ №4 ოთახები, ასევე, ლიტერ „ა-ს“ 25,22 კვ.მ №2 ოთახი (89,93 კვ.მ საერთო საცხოვრებელი ფართი), ხოლო შ.კ–ს _ ლიტერ „ა-ს“ 25,75 კვ.მ №3 და 19,79 კვ.მ №4 ოთახები (45,54 კვ.მ საერთო საცხოვრებელი ფართი);

თბილისის მთავარი სამმართველოს ძველი თბილისის სამმართველოს პოლიციის პირველი ქვეგანყოფილების 2011 წლის 30 ნოემბრის ოქმის თანახმად, თბილისში, ...... გამოთავისუფლებულ იქნა ე.ს–ის საკუთრებაში მყოფი უძრავი ქონება შ.კ–სა და ა.მ–ის მოძრავი ნივთებისაგან;

1951-1977 წლებში სადავო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობდა მ. ს.;

შ.კ. 1977 წლიდან 2011 წლის ნოემბრამდე (გამოსახლებამდე) სარგებლობდა საცხოვრებელი სადგომით, რაც გამოიხატებოდა სადგომში მოსარჩელისა და მისი ოჯახის წევრების ნივთების შენახვით, მოსარჩელის ნებართვით ამავე უძრავ ქონებაში სხვა პირთა ცხოვრებით, ასევე, სადგომის გასაღების ფლობით;

შ. კ. მითითებულ მისამართზე რეგისტრირებული იყო 1958 წლიდან. 1993 წლიდან იგი ცხოვრობს რუსეთის ფედერაციაში და წარმოადგენს სხვა ქვეყნის მოქალაქეს.

კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, მხარეთა შორის საცხოვრებელი სადგომის დათმობის შესახებ გარიგების არსებობის შესახებ იმ საფუძვლით, რომ მოსარჩელემ ვერ წარადგინა ამ ფაქტის დამადასტურებელი კანონით გათვალისწინებული მტკიცებულებები. მისი განმარტებით, მოსარჩელე არ წარმოადგენს ქონების კეთილსინდისიერ მფლობელს, რადგანაც მან ვერ დაადასტურა ნივთის შესყიდვის ფაქტი, საქმეში წარმოდგენილი 1980 წლის სასამართლო გადაწყვეტილების თანახმად, მესაკუთრეს წარმოადგენს კვლავ ე.ს., ხოლო ამ უკანასკნელის მოსკოვში ყოფნის დროს (1989-90-იან წლებში) მოსარჩელე თვითნებურად შევიდა სადავო სადგომში, გაჭრა მისი ქონების მომიჯნავე კედელში კარი და შეიყვანა მდგმურები.

საკასაციო პალატა მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის მიხედვითაც, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. დასაბუთებული შედავებისას, კანონი იმპერატიულად ადგენს საკასაციო სასამართლოს ვალდებულებას, შეამოწმოს სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შესაბამისობა საქმეში არსებულ მტკიცებულებებთან, ანუ შეამოწმოს, გადაწყვეტილების გამოტანისას დაცულია თუ არა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე და 249-ე მუხლების მოთხოვნები.

კასატორის პრეტენზიების შესწავლის შედეგად საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მხარეს არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაბუთებული შედავება, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი გარემოებების უსწორობას დაადასტურებდა.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონი აწესრიგებს 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს. კანონის 1¹ მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით მოსარგებლედ მიიჩნევა პირი, რომელიც კანონის მიღების მომენტისთვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით.

პალატის მოსაზრებით, განსახილველ კანონში მითითებული „მფლობელობის უფლების მიღების საფუძვლები“ უნდა გავიგოთ, უპირველეს ყოვლისა, ამავე კანონის მიზნებიდან გამომდინარე, რადგანაც აღნიშნული კანონი არეგულირებს ისეთ ურთიერთობებს, რომლის მარეგულირებელ მექანიზმს არ იცნობდა 1996 წლამდე არსებული კანონმდებლობა. გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ თავისი შინაარსით არატიპიურ სახელშეკრულებო ურთიერთობას წარმოადგენდა და იგი საბჭოთა სინამდვილეში ფაქტობრივი ქონებრივი ურთიერთობის სახით არსებობდა, რომელიც სხვადასხვა გარიგების ნიშნებს (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა) შეიცავდა, თუმცა ამავდროულად რადიკალურად განსხვავდებოდა მათგან. მოსარგებლე მესაკუთრეს ერთჯერადად უხდიდა გარკვეული რაოდენობის თანხას ფართის სარგებლობაში მიღების სანაცვლოდ, ამასთან, მესაკუთრეს ყოველთვიურად უხდიდა ბინის ქირასაც; მოსარგებლე რეგისტრირდებოდა საცხოვრებელ ფართში და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს; მესაკუთრის მიერ თანხის დაბრუნების შემთხვევაში მოსარგებლე ვალდებული იყო, გამოეთავისუფლებინა დაკავებული ფართი, თუმცა ხშირ შემთხვევებში, მესაკუთრე თანხას ვერ აბრუნებდა, ურთიერთობა ხანგრძლივ ხასიათს იღებდა და უფლება მემკვიდრეებზე გადადიოდა. მოსარგებლე იძენდა დათმობილი სარგებლობის უფლების გასხვისების შესაძლებლობასაც, რაც მოსარგებლეთა შეცვლას იწვევდა. ამ სპეციფიკური ნიშნებიდან გამომდინარე, ხელშეკრულების სუბიექტთა სამართლებრივი მდგომარეობის მოწესრიგება მსგავსი ხელშეკრულებების (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა) ნორმებით შეუძლებელი იყო და კანონმდებელმაც სპეციალური კანონით მოწესრიგებას დაუქვემდებარა. ამასთან, ამ კანონით რეგულირდება მხოლოდ ის ურთიერთობები, რომლებიც ზემოთ დასახელებულ ნიშნებს უტყუარად შეიცავენ, შესაძლებელია ეს ნიშნები კუმულატიურადაც არსებობდეს ან მხოლოდ ზოგიერთი მათგანი იყოს სახეზე.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ამა თუ იმ ურთიერთობის სამართლებრივი შეფასებისათვის უნდა დადგინდეს მატერიალური სამართლის ნორმით გათვალისწინებული გარკვეული იურიდიული ფაქტების უტყუარად არსებობა, რაც შესაძლებელია მხოლოდ შესაბამისი მტკიცებულებებით. ამ კუთხით პალატა მიუთითებს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის 2.4 მუხლის დათქმაზე, რომლის თანახმადაც გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია და კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისთვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდა (გარდა ქირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქირისა). საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნებს საცხოვრებელი სადგომის დათმობის გარიგების ნიშნების არსებობის თაობაზე და ყურადღებას გაამახვილებს შემდეგზე:

დადგენილია, რომ მხარეთა საკუთრებაში ირიცხება ქ.თბილისში, ...... მდებარე უძრავი ქონება, კერძოდ, მოსარჩელეს საკუთრებაში გააჩნია ლიტერ „ა-ს“ ორი ოთახი, ხოლო მოპასუხეს _ ლიტერ „ა-სა“ და „ბ-საგან“ შემდგარი ხუთი ოთახი, საიდანაც ერთი ოთახი წარმოადგენს წინამდებარე დავის საგანს;

მოსარჩელის განმარტებით, მფლობელობის უფლების შ.კ–თვის გადაცემის დადასტურების მიზნით ე.ს–ის კუთვნილი უძრავი ქონების საბინაო წიგნში ჩაეწერა მოსარჩელის შვილი _ ა.მ. მითითებული გარემოების დამტკიცების მიზნით მოსარჩელემ სასამართლოს წინაშე იშუამდგომლა საბინაო წიგნის წარმოდგენის შესახებ მოპასუხის დავალდებულების თაობაზე. მიუხედავად პირველი ინსტანციის სასამართლოს 2013 წლის 16 იანვრის განჩინებით მოსარჩელის შუამდგომლობის დაკმაყოფილებისა, მოპასუხემ საბინაო წიგნი არ წარადგინა იმ საფუძვლით, რომ არ გააჩნდა, თუმცა, როგორც მართებულადაა მითითებული გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში, მოპასუხეს მტკიცებულების (მით უფრო იმგვარი მტკიცებულებისა, რომელიც საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრის მიერ მუდმივად შენახვას ექვემდებარებოდა) წარუდგენლობის საპატიო მიზეზი არ დაუსახელებია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ამ გარემოების საწინააღმდეგოდ, ე.ს. საკასაციო საჩივარში აღნიშნავს, რომ საბინაო წიგნი ჩაბარებული აქვს სახლმმართველობაში. ამდენად, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, არსებობდა რეგისტრაციის ფაქტის მტკიცების ტვირთის მოპასუხისათვის გადაკისრების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 136-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული წინაპირობა, რაც მოსარჩელეს არევიკ მარქარიანის ე.ს–ის საბინაო წიგნში ჩაწერის ფაქტის დამტკიცების ვალდებულებისაგან ათავისუფლებს;

გარდა ზემოაღნიშნულისა, მოსარჩელე სარჩელის ფაქტობრივ დასაბუთებაში განმარტავდა, რომ სადავო ოთახი გააერთიანა მის საკუთრებაში არსებულ ორ ოთახთან, რის შემდგომაც ჰქონდა ერთიანი ელექტრო და თბოგაყვანილობა. ეს გარემოება დაადასტურა მოწმედ დაკითხულმა ლ. ს–მაც, სადაც აღნიშნა, რომ მოსარჩელეს ჰქონდა ერთიანი მრიცხველი, კომუნიკაციები გაყვანილი ჰქონდა მისი საკუთრებიდან. ამ გარემოების გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ სავსებით კანონიერად აღნიშნა, რომ შ.კ–ის მიერ მხოლოდ მის საკუთრებაში არსებულ ორ ოთახზე კომუნალური გადასახადების გადახდის ფაქტის დადასტურება შეუძლებელი იყო. არსებული მდგომარეობით შ.კ. და მისი ქალიშვილი გამოსახლებული არიან სადავო ოთახიდან, აღდგენილია მომიჯნავე კედელი, ჩამოხსნილია კარები და ოთახი სრულად არის იზოლირებული მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ორი ოთახისაგან. ამ თვალსაზრისით საკასაციო პალატა დამატებით მიუთითებს მოპასუხის ახსნა-განმარტებაზე, სადაც გადმოცემულია, რომ 2011 წელს, ფართის იძულებით გამოთავისუფლების შემდგომ, ე.ს–მა გაარემონტა სადავო ოთახი და პირვანდელ მდგომაროებაში მოიყვანა ორი ოთახის შემაერთებელი კარები, ანუ ოთახის იზოლაცია განხორციელდა იმგვარად, როგორ ეს მოცემულია ნახაზზე. ასეთ ვითარებაში კი, როდესაც ნივთზე ფაქტობრივ ბატონობას ამჟამად მოპასუხე ახორციელებს, ხოლო მას არ წარუდგენია მტკიცებულება, რომ სადგომს ჰქონდა ცალკე მრიცხველი და შ.კ., როგორც მოსარგებლე, არ იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს, არსებობს იმ ვარაუდის დაშვების საფუძველი, რომ მოსარჩელე (ასევე 1993-2008 წლებში შ.კ–ის ნებართვით სადგომში მცხოვრები პირები) სადავო ფართზე კომუნალურ გადასახადებს იხდიდა საკუთარ ფართში არსებული მრიცხველის შესაბამისად;

სააპელაციო პალატამ მოწმეთა ჩვენებებზე დაყრდნობით დაადგინა ის გარემოებაც, რომ შ.კ–ს სადგომი 1977 წლიდან 2011 წლამდე ჰქონდა სარგებლობაში, ხოლო ე.ს–მა ვერ მიუთითა იმ კონკრეტულ გარემოებაზე, თუ რა საფუძვლით ფლობდა მოსარჩელე ქონებას. საკასაციო საჩივარში აღნიშნულია მხოლოდ ის, რომ მოსარჩელემ სადგომი 1989-90 წლებში, მოპასუხის საქართველოში არყოფნისას დაიკავა თვითნებურად, თუმცა ამგვარი ფაქტი არც ქვემდგომ სასამართლოებს დაუდგენიათ და არც კასატორს მიუთითებია საქმეში არსებულ რომელიმე მტკიცებულებაზე, რაც მის ამ არგუმენტს დაადასტურებდა. ამ თვალსაზრისით საინტერესოა სარჩელის ფაქტობრივი დასაბუთება, სადაც მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ 1977 წელს მან ზეპირი გარიგების საფუძველზე მ. ს–გან 9 500 მანეთად შეიძინა სადავო სადგომი, თავის მხრივ, მ.ს–ს ასევე ზეპირი გარიგების საფუძველზე ჰქონდა შეძენილი ეს სადგომი. მართალია, მოპასუხემ შესაგებლით უარყო მ.ს–სა და მოსარჩელეს შორის რაიმე გარიგების არსებობა, თუმცა დაადასტურა 1977 წლამდე მდგმურის სტატუსით ს–ას ცხოვრების ფაქტი. პალატა აქვე მოიხმობს მოწმეების: ჯ.ფ–სა და ლ.ს–ის ჩვენებებს, რომლებიც აღნიშნავენ, რომ მ.ს–ას მიერ სხვა ბინაში გადასვლის შემდეგ შ.კ–ის ოჯახმა მოინდომა დაუფლებოდა სადავო ერთ ოთახს. თავიდან წინააღმდეგობის მიუხედავად, ე.ს. მაინც დაეთანხმა სადავო ერთ ოთახში კ–ის შეშვებას. ე.ს–ის ახსნა-განმარტებით, ასეთ ფაქტს შეიძლება მართლაც ჰქონდა ადგილი მაგრამ აღარ ახსოვს. ამავე მოწმეთა ჩვენებებით პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა ისიც, რომ მოპასუხე წლების განმავლობაში ცხოვრობდა მოსკოვში და ათეული წლების განმავლობაში არ სარგებლობდა როგორც სადაო საცხოვრებელი სადგომით, ასევე იმავე მისამართზე საკუთრებაში არსებული ოთხი ოთახით. ვინაიდან მოპასუხის მუდმივ საცხოვრებელ ადგილს წარმოადგენდა ქ.რუსთავი, მისი თანხმობით მოსარჩელე პერიოდულად სარგებლობდა საცხოვრებელი სადგომით.

ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, შეიძლება დავუშვათ პრეზუმფცია, რომ მხარეთა შორის არსებობდა საცხოვრებელი სადგომის დათმობის გარიგებიდან გამომდინარე ურთიერთობა.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ პრეზუმირებული ფაქტი ისეთი ფაქტია, რომელიც არ შედის მტკიცების საგანში, ხოლო პრეზუმფციის გაქარწყლების ტვირთი ეკისრება იმ მხარეს, რომლის საწინააღმდეგოდაც მოქმედებს პრეზუმფცია (ვისთვისაც არახელსაყრელი შედეგის მომტანია).

მოცემულ შემთხვევაში, სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის გარიგების არსებობის ფაქტის გასაქარწყლებლად მოპასუხემ მიუთითა მოსარჩელის მიერ ნივთის თვითნებურად დაკავებაზე, თუმცა მას მითითებული გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულებები სასამართლოსათვის არ წარმოუდგენია. ამასთან, როგორც სავსებით მართებულად აღნიშნა სააპელაციო სასამართლომ, ე.ს–ის მიერ ვერ იქნა დასაბუთებული, თუ არა დათმობის გარიგება, სხვა რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობადა მას და შ.კ–ს შორის 34 წლის განმავლობაში.

რაც შეეხება ე.ს–ის პრეტენზიას, რომ შ.კ. 1998 წლის 25 ივნისისათვის (კანონის მიღების დროისათვის) ფაქტობრივად არ ფლობდა საცხოვრებელ სადგომს, საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს და მიუთითებს მფლობელობის თაობაზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ ერთგვაროვან პრაქტიკაზე. ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიზნებისათვის მფლობელობად მიიჩნევა საცხოვრებელი ფართის ფლობა, რაც შეიძლება გამოიხატოს, როგორც მოსარგებლის მიერ ნივთით უშუალოდ სარგებლობითა და ფლობით, ასევე მოსარგებლის საკუთრებაში არსებული მოძრავი ნივთების საცხოვრებელ ფართში განთავსებით (იხ. სუსგ №ას-1665-1653-2011, 28 თებერვალი, 2012 წელი). საცხოვრებელი სადგომის ფაქტობრივი ფლობისათვის, როგორც ზოგადად მფლობელობისათვის, განმსაზღვრელია მფლობელის ნებითი მომენტი, სურვილი, იყოს ნივთის მფლობელი და პირდაპირ ან არაპირდაპირ ფლობდეს მას. მფლობელობის იურიდიული ბუნება არ გულისხმობს ნივთთან მხოლოდ ფიზიკურ შემხებლობას. კანონის მიზნებიდან გამომდინარე, მოსარგებლე, როგორც კეთილსინდისიერი მფლობელი, თავის უფლებასთან მიმართებით თავისუფალია და ნივთის აუცილებლად პირადად სარგებლობით შეზღუდული არ არის. მოსარგებლე შესაძლებელია, არ ცხოვრობდეს სადავო საცხოვრებელ სადგომში გარკვეული პერიოდი და, აქედან გამომდინარე, ამ პერიოდის განმავლობაში არ იხდიდეს კომუნალურ გადასახადებს, მაგრამ მხოლოდ ეს არ ნიშნავს იმას, რომ მან მიატოვა სადავო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლება (იხ. სუსგ №ას-1043-978-2012, 4 მარტი, 2014 წელი), მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ სადგომის არაპირდაპირი მფლობელობის განმსაზღვრელი ზემოაღნიშნული ელემენტები სადავო არაა. კერძოდ, სააპელაციო პალატამ დაადგინა და კასატორს დასაბუთებული შედავება არ წარმოუდგენია იმ გარემოების თაობაზე, რომ შ.კ–მა, რუსეთის ფედერაციაში საცხოვრებლად გადასვლისას (1993 წ.), საცხოვრებელი სადგომი მოსავლელად და საპატრონოდ დაუტოვა მეზობელ გ.ა–ს, სადაც ცხოვრობდნენ ამ უკანასკნელის მშობლები, ასევე დადგენილია, რომ 2003-2008 წლებში მოსარჩელის ნებართვით ფართში ცხოვრობდნენ ლ.მ–ის ქალიშვილი და სიძე. ამ უკანასკნელთა ცხოვრება დადასტურებულია კასატორის განმარტებითაც, სადაც ე.ს–მა აღნიშნა, რომ ი. და პ.ბ–ების სადავო სადგომში შ.კ–ნის ნებართვით ცხოვრების ფაქტი მისთვის ცნობილი იყო და არც თავად იყო წინააღმდეგი, უფრო მეტიც, მოსარჩელის კუთვნილი ნივთებისაგან სადგომის დაცლა განხორციელდა 2011 წელს, ხოლო გამოსახლების აქტი სააპელაციო პალატამ სავსებით მართებულად არ მიიჩნია მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის განმსაზღვრელ სათანადო მტკიცებულებად. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორის არგუმენტი, რომ კანონის მიღების დროისათვის მოსარჩელე სადავო ნივთის პირდაპირი მფლობელი არ ყოფილა, რაც მისი მოთხოვნის ნამდვილობას გამორიცხავს, სამართლებრივად უსაფუძვლოა და საკასაციო პალატის მიერ ვერ იქნება გაზიარებული, ასევე უსაფუძვლოა კასატორის პოზიცია, რომ სამოქალაქო კოდექსის 156-ე მუხლის შესაბამისად, მოსარჩელემ დაკარგა მფლობელობა, რადგანაც, როგორც აღინიშნა, სადავო სადგომში ნივთების შენახვა, გასაღების ფლობა და სხვა ადასტურებს ნივთის არაპირდაპირ ფლობას და ეს გარემოებები მფლობელობის სამუდამოდ მიტოვების მტკიცებას უსაფუძვლოს ხდის.

„საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-6 პუნქტის თანახმად, თუ მესაკუთრე უარს აცხადებს მოსარგებლისთვის ამ მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული კომპენსაციის გადახდაზე, მოსარგებლეს უფლება აქვს მესაკუთრეს მოსთხოვოს შესაბამისი ანაზღაურების (დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%) სანაცვლოდ დაკავებულ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა. მოცემულ შემთხვევაში, მხარეთა შორის დავას არ იწვევს ის გარემოება, რომ სადავო 39,08 კვ.მ სადგომის საბაზრო ღირებულება 30 000 ლარს შეადგენს, ამასთანავე, ვინაიდან განხილვის საგანს არ წარმოადგენს მესაკუთრის შეგებებული სარჩელი კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ მფლობელობის შეწყვეტის თაობაზე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მართებულად დაკმაყოფილდა შ.კაზარიანის სარჩელი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

რაც შეეხება კასატორის შუამდგომლობას მტკიცებულებათა საქმისათვის დართვის თაობაზე, პალატა მიიჩნევს, რომ იგი უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო წარმოდგენილი მტკიცებულებები უნდა დაუბრუნდეს ე.ს–ს, რადგანაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. საკასაციო სამართალწარმოების თავისებურების გათვალისწინებით, ამ ინსტანციის სასამართლოში მტკიცებულებათა წარდგენა საპატიო მიზეზის არსებობისასაც კი დაუშვებელია, კანონი ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს და მსჯელობის საგნად აქცევს მხოლოდ საქმეში უკვე არსებულ მტკიცებულებებს და ამ მტკიცებულებათა გამოკვლევის თაობაზე გადაწყვეტილებებსა და სხდომის ომებში ასახულ შეფასებებს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არ აქვთ. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულებები 13 (ცამეტი) ფურცლად (ტ.II, ს.ფ.96-108).

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ე.ს–ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 25 ივლისის გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად.

3. ე.ს–ს უარი ეთქვას მტკიცებულებათა საქმისათვის დართვის შესახებ შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე და დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულებები 13 (ცამეტი) ფურცლად (ტ.II, ს.ფ.96-108).

4. საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია.

5. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

პ. ქათამაძე