საქმე №ას-1205-1150-2013 11 ივნისი, 2015 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები:
ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი, მოწინააღმდეგე მხარე: 1.ი.ს. (მოსარჩელე)
2. ლ.კ. (შეგებებული სარჩელის ავტორი)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 15 ოქტომბრის გადაწყვეტილება
კასატორების მოთხოვნა: 1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება
2. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი - ძირითად სარჩელში _ საზიარო საგნით სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთა; შეგებებულ სარჩელში _ საზიარო უფლების გაუქმება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ი.ს–მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ლ.კ–ის მიმართ ქ.ქუთაისში, …... ქუჩის პირველი შესახვევის #5-ში მდებარე საერთო საკუთრების ეზოში უკანონოდ გავლებული ეზოს გამყოფი ბეტონის ე.წ „ბორდიულისა“ და მასზე დამაგრებული მყარი სასაზღვრო მიჯნის აღების დავალდებულების, ასევე, თანასაკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთით სარგებლობასა და ფლობაში ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნით.
ლ.კ–მა სარჩელი არ ცნო, ამასთან, შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს ი.ს–იას მიმართ ქ.ქუთაისში, ...... ქუჩის პირველი შესახვევის #5-ში მდებარე მხარეთა თანასაკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე საზიარო უფლების გაუქმებისა და წილის ნატურით მიკუთვნების მოთხოვნით.
ი.ს–მ შეგებებული სარჩელი არ ცნო უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის გამო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 28 მაისის გადაწყვეტილებით ი.ს–ს სარჩელი დაკმაყოფილდა, ლ.კ–ს დაევალა ქ.ქუთაისში, ...... ქუჩის პირველი შესახვევის #5-ში მდებარე საერთო სარგებლობის ეზოში გავლებული ბეტონის ზეძირკველზე აგებული ლითონის კონსტრუქციის ღობის აღება (მოშლა), მასვე დაევალა, არ შეეშალა ხელი ი.ს–თვის თანასაკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთით სარგებლობასა და ფლობაში. ამავე გადაწყვეტილებით ლ.კ–ის შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ლ.კ–მა.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 15 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ლ.კ–ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 28 მაისის გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებისა და საპროცესო ხარჯების დაკისრების ნაწილში (გადაწყვეტილების მე-2 და მე-4 პუნქტები) და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ი.ს–ს სარჩელი მიჯნის მოშლის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა, დანარჩენ ნაწილში ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 28 მაისის გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.
ძირითად სარჩელთან დაკავშირებით პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ი.ს–ს საკუთრებაში იყო ქ.ქუთაისში, ...... ქუჩის პირველი შესახვევის #5-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის 1/2 ნაწილი, ხოლო 1/2 ეკუთვნოდა ლ.კ–ს;
საცხოვრებელი სახლის საერთო სარგებლობის მიწის ნაკვეთის დაზუსტებული ფართობი შეადგენდა 399.00 კვ. მეტრს;
ლ.კ–მა თანასაკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე გაავლო ბეტონის ე.წ „ბორდიული“ და მასზე ააგო ლითონის მესერი (ღობე);
2005 წლის 2 დეკემბრის სანოტარო აქტით ლ.კ–მა მოსარჩელის პაპის _ შ.ს–გან შეიძინა სადავო სახლის ½. ნასყიდობის ხელშეკრულება 2005 წლის 7 დეკემბერს აღირიცხა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში, ხოლო დარჩენილ ½-ზე დარჩა შ.ს–ს საკუთრების, ხოლო მიწის ფართზე _ თანასაკუთრების უფლება;
2011 წლის 6 იანვრის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად, მოსარჩელე ი.ს–მ შ.ს–ს წარმომადგენელ ც.ს–გან შეიძინა შ.ს–ს საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება (რომლის მახასიათებლებია: ზონა: ქუთაისი - 03, სექტორი: მუზეუმი - 04, კვარტალი - 26, ნაკვეთი - 141, მისამართი: ქ. ქუთაისი, ..... შესახვევი 1, №5. ნაკვეთის საკუთრების ტიპი: თანასაკუთრება, ნაკვეთის ფუნქცია: არასასოფლო-სამეურნეო, დაზუსტებული ფართობი: 399.00 კვ.მ, ნაკვეთის ნომერი: 03.04.01. 288. შენობა - ნაგებობების საერთო ფართი: 152,89 კვ.მ, საცხოვრებელი ფართი: 123,40 კვ.მ, დამხმარე ფართი: 29,49 კვ.მ, სამეურნეო ფართი: 136.99 კვ.მ, საზაფხულო ფართი: 26,06 კვ.მ) და 2011 წლის 6 ოქტომბერსვე ი.ს–მ განცხადებით მიმართა ქ.ქუთაისის მერს საერთო სარგებლობის მიწის ნაკვეთზე უნებართვოდ აგებული ღობის აღების მიზნით შესაბამისი ღონისძიებების გატარების თაობაზე, რის პასუხადაც განმცხადებელს განუმარტეს, სადავო საკითხის გადასაწყვეტად, მიემართა სასამართლოსათვის;
2011 წლის 28 ოქტომბერს ც.ს–მ სანოტარო ბიუროში წარადგინა განცხადება და მოითხოვა მასზე ხელის მოწერის ნამდვილობის სანოტარო წესით დამოწმება. განცხადების თანახმად, ც.ს. აცხადებდა, რომ მის მეუღლესთან _ შ.ს–სთან ერთად 2011 წლამდე ცხოვრობდა ქ.ქუთაისში, .... ქუჩის პირველი შესახვევის #5-ში, რომლის ½ ირიცხებოდა მისი მეუღლის საკუთრებად. სახლის მეორე ½-ში თანამესაკუთრედ ცხოვრობდა და დღესაც ცხოვრობს ლ.კ. 2005 წელს ურთიერთშეთანხმების საფუძველზე მათ ააშენეს თანასაკუთრებაში არსებულ ეზოში გამყოფი ღობე, რომელიც დღემდე არსებობს. განმცხადებელმა და მისმა მეუღლემ აღნიშნული უძრავი ქონება 2011 წლის 6 იანვარს არსებული სახით, მათ შორის საზიარო ღობით, რომელიც ააშენეს ერთობლივად, ურთიერთშეთანხმებით, მათმა ოჯახმა და ლ.კ–მა, მიჰყიდეს შვილიშვილ ი.ს–ს;
პალატამ მიუთითა პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოწმედ დაკითხული ა.კ–სა და ნ.თ–ის ჩვენებებზე, ასევე ც.ს–ს 2011 წლის 28 ოქტომბრის განცხადებაზე და გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნა, რომ 2005 წელს, როდესაც ლ.კ–მა სახლის ½ იყიდა, მხარეები შეთანხმდნენ შეგებებული სარჩელის ავტორის მიერ გამყოფი მიჯნის გავლებაზე, რომელიც ამ უკანასკნელმა სახლის შეძენიდან 2 წლის შემდეგ აღმართა. სწორედ ასეთი მიჯნა არსებობდა მაშინ, როცა ც. და შ.ს–მა მათ საკუთრებაში არსებული სახლის ½ მიჰყიდეს ი.ს–იას.
პალატამ, სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 172-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, განმარტა, რომ საკუთრება აბსოლუტური უფლებაა, ყოველი მესამე პირი ვალდებულია, თავი შეიკავოს სხვისი საკუთრების დარღვევისაგან. თუ არ ექნება ადგილი აღნიშნულ დარღვევას, მესაკუთრე შეძლებს ნივთთან თავისუფალი ურთიერთობის განხორციელებას. მესაკუთრის მოქმედებით ასევე არ უნდა ილახებოდეს მეზობლების ან მესამე პირთა უფლებები. სამოქალაქო კოდექსი მესაკუთრეს უფლებას აძლევს, მოსთხოვოს დამრღვევს ხელშეშლის აღკვეთა. თუ ამ მოთხოვნას ეს უკანასკნელი არაფრად ჩააგდებს და ხელშეშლა კვლავ გაგრძელდება, მაშინ მესაკუთრეს უფლება აქვს, სასამართლო წესით მოითხოვოს უკანონო მოქმედების აღკვეთა.
მოცემულ შემთხვევაში, სადავოს არ წარმოადგენდა ის გარემოება, რომ ი.ს–მ სახლი შეიძინა საზიარო ღობით, რომელიც ერთობლივად, ურთიერთშეთანხმებით ააშენეს ც. და შ.ს–ის ოჯახმა და ლ.კ–მა.
სამოქალაქო კოდექსის 953-ე მუხლის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ როდესაც რამდენიმე პირს ერთობლივად ეკუთვნის ესა თუ ის უფლება, მაშინ ეს უფლება საზიაროა. საზიარო უფლებები კანონისმიერ ვალდებულებით ურთიერთობებს მიეკუთვნებიან იმდენად, რამდენადაც ამ უფლების მოწილეებს უფლებები და ვალდებულებები კანონიდან წარმოეშობათ და მათ შორის ურთიერთობებიც კანონით წესრიგდება. სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსის 958-ე მუხლის თანახმად, საზიარო უფლება შესაძლებელია გადავიდეს სხვა პირზე, მაგალითად მემკვიდრეზე, წილის შემძენზე და სხვა. ასეთ შემთხვევაში უფლებამონაცვლის მიმართაც გამოიყენება საზიარო საგნის მართვისა და სარგებლობის წესი, რომელიც მოწილეებმა განსაზღვრეს. მოცემულ შემთხვევაში, ი.ს–ს მიერ სახლის შეძენამდე, საზიარო საგნის მართვისა და სარგებლობის წესი უკვე განსაზღვრული იყო, ამასთან, იგი წარმოადგენდა ც. და შ.ს–ების უფლებამონაცვლეს და მასზე საზიარო საგნის მართვისა და სარგებლობის წესი გადადიოდა იმ სახით, როგორც იგი სახლის გაყიდვამდე არსებულ მესაკუთრეებს შორის არსებობდა, შესაბამისად, პალატამ ჩათვალა, რომ ი.ს–ს მოთხოვნა მიჯნის აღების თაობაზე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3, მე-4, 103-ე და 105-ე მუხლების თანახმად, იყო უსაფუძვლო.
საზიარო უფლების გაუქმებისა და ქონების ნატურით გაყოფის მოთხოვნის ნაწილში წარდგენილი სააპელაციო საჩივარი პალატამ უსაფუძვლოდ მიიჩნია. ამ თვალსაზრისით სასამართლომ მიუთითა მხარეთა შორის დადებულ ნასყიდობის ხელშეკრულებებზე, ასევე სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს №.... დასკვნაზე, რომლის თანახმადაც: ა) საზიარო უფლების მიწის ნაკვეთის საერთო ფართში თანამესაკუთრეთა კუთვნილი 1/2 წილი შეადგენს 199,9 კვ. მეტრს. ფაქტობრივი მდგომარეობით, მხარეთა თანასაკუთრების მიწის საერთო, განაშენიანებულ და გაუნაშენიანებელი ფართიდან ლ.კ–ის ფაქტობრივ ფლობაში არსებული მიწის ნაკვეთის ფართი შეადგენდა 224,5 კვ. მეტრს. ლ.კ–ის ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებული 137,3 კვ.მ განაშენიანებული და 87,2 კვ.მ გაუნაშენიანებელი ფართი გამოყოფილი იყო საზიარო ფართიდან ბეტონის ზეძირკველზე აგებული ლითონის კონსტრუქციის ღობითა და საცხოვრებელი სახლის საერთო საზიარო კედლით; ბ) ლ.კ–ის მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის ნაწილის საზიარო ფართიდან გამოყოფა და გამიჯვნა ამჟამად არსებული მდგომარეობითა და ტექნიკური პარამეტრებით, საინჟინრო-ტექნიკური თვალსაზრისით, შეუძლებელი იყო; გ) ქ.ქუთაისში, ..... ქუჩის პირველი შესახვევის #5-ში მდებარე საერთო საკუთრების ეზოს სადავო საზიარო მიწის ნაკვეთის ნატურით გაყოფა, ისე, რომ საზიარო მიწის ნაკვეთი დაყოფილიყო ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე, ტექნიკურად შეუძლებელი იყო; დ) ფაქტობრივად არსებული მდგომარეობით _ მხარეთა თანასაკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის (საზიარო ეზოს) გამიჯვნით, ი.ს–ს არ ჰქონდა შესაძლებლობა, მსგავსად ლ.კ–სა, ესარგებლა დამოუკიდებელი სამანქანო შესასვლელით.
ამ გარემოებათა გათვალისწინებით, სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 173-ე მუხლის პირველი ნაწილით და განმარტა, რომ საერთო საკუთრება შეიძლება არსებობდეს ორი სახით: წილადი და საზიარო. წილადი საკუთრების თითოეულ თანამესაკუთრეს ეკუთვნის განსაზღვრული წილი საერთო საკუთრებაში, რომლის განკარგვაც მას შეუძლია. თანაზიარი საკუთრებისას თითოეული მესაკუთრის უფლება ვრცელდება მთელ ქონებაზე. თუ წილადი საკუთრებისას ქონებაში მესაკუთრის წილი წინასწარაა ცნობილი იდეალური წილის სახით, თანასაკუთრებისას - ეს წილი კონკრეტულად განისაზღვრება ქონების გაყოფის შემთხვევაში.
სამოქალაქო კოდექსის 953-ე მუხლის თანახმად, პალატამ აღნიშნა, რომ როდესაც რამდენიმე პირს ერთობლივად ეკუთვნის ესა თუ ის უფლება, მაშინ ეს უფლება საზიაროა. საზიარო უფლებები კანონისმიერ ვალდებულებით ურთიერთობებს მიეკუთვნებიან იმდენად, რამდენადაც საზიარო უფლების მოწილეებს უფლებები და ვალდებულებები კანონიდან წარმოეშობათ და მათ შორის ურთიერთობები კანონითვე წესრიგდება.
სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 954-ე მუხლზე, 955-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, 958-ე, 963-ე მუხლებზე და გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნა, რომ სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს №.... დასკვნის თანახმად, რადგანაც ლ.კ–ის კუთვნილი წილის გამოყოფა მისი ღირებულების შემცირების გარეშე იყო შეუძლებელი, შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო, ამასთან, საქმის მასალებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე და 105-ე მუხლების თანახმად, არ დგინდებოდა მხარეთა შეთანხმება (კანონით დადგენილი წესით) მიწის ნაკვეთზე თანასაკუთრების გაუქმებისა და ინდივიდუალური საკუთრების წარმოშობის თაობაზე.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ი.ს–მ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:
სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია კონსტიტუციითა და სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილებით გარანტირებული საკუთრების უფლება. სასამართლომ არ გაითვალისწინა ი.ს–ს, როგორც მესაკუთრის უფლების შელახვა და მოპასუხის მხრიდან უფლების ბოროტად გამოყენების ფაქტი, გადაუხვია თანასწორობის პრინციპს და გადაწყვეტილებით უპირატესი სარგებლობისა და საკუთრების უფლება მიანიჭა მოპასუხეს კასატორის უფლებების და საკუთრების შელახვის ხარჯზე. სასამართლომ უდავოდ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოწინააღმდეგე მხარეს ვითომდა ღობის აშენებაზე თანხმობა მისცეს ყოფილმა მესაკუთრეებმა, შესაბამისად, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, ამასთან, არასწორად განმარტა იგი.
მოცემულ შემთხვევაში, დამტკიცებულია, რომ სახლის ერთპიროვნული მესაკუთრე იყო შ.ს., ხელწერილი კი დაწერა და ჩვენება მისცა ც.ს–მ. მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი მოწმის ხელწერილითა და ახსნა-განმარტებებით არ დგინდება, რომ მესაკუთრემ მას მისცა ღობის აშენების უფლება. ხაზგასასმელია ის ფაქტიც, რომ მათივე განმარტებით, მოხდა არა უბრალოდ სასაზღვრო მიჯნის აღმართვა, არამედ საკუთრების ხელყოფა, რადგან მოპასუხე მოწმესთან ერთად ადასტურებს, რომ თანასაკუთრებაში არსებული ნაკვეთით მხოლოდ მას უნდა ესარგებლა ერთპიროვნულად. იმ შემთხვევაში, თუ მართლა შედგა მხარეთა შორის ამგვარი გარიგება, სახეზე უნდა გვქონდეს ერთ-ერთი: ა) წილის შემცირება; ბ) ნაწილი ნაკვეთის გასხვისება; გ) აღნაგობა; დ) უზურფუქტი. ნებისმიერი მათგანის არსებობის შემთხვევაში, სამოქალაქო კოდექსის თანახმად, სავალდებულო იყო გარიგების წერილობითი ფორმით დადება და მისი საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია, თანახმად სამოქალაქო კოდექსის 183-ე, 234-ე და 243-ე მუხლებისა. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ამავე კოდექსის 312-ე მუხლის თანახმად, კასატორი კეთილსინდისიერ შემძენად და მესაკუთრედ მიიჩნევა.
დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობა არ აქვს იმას, თუ რა იცოდა კასატორის დედამ, იგი არ არის სასამართლოში მიმდინარე დავის მონაწილე, ისე, როგორც ც.ს. ნასყიდობის მომენტში მესაკუთრეს ი.ს–თვის არ უცნობებია ნივთის ნაკლის შესახებ. სადავო გარემოება ნივთის ნაკლს წარმოადგენს და ასეთ შემთხვევაში კასატორი ქონებას არ შეიძენდა, ამასთანავე, ასეთი გარიგება საჯარო რეესტრში აღირიცხება, რათა ყველა პირის, მათ შორის ახალი შემძენის უფლება იყოს დაცული. საწინააღმდეგოს დაშვებისას ნებისმიერი პირი მიუთითებს ქონების ამგვარი პირობით გასხვისებაზე, რაც, როგორც ნასყიდობის ხელშეკრულებას, ისე საჯარო რეესტრის მონაცემების უტყუარობას ეწინააღმდეგება.
რაც შეეხება 958-ე მუხლზე მითითებას, ამ ნორმაში საუბარია ქონების მართვასა და სარგებლობაზე და არა გამიჯვნასა და/ან წილის შემცირებაზე. მოპასუხის ქმედებით აშკარაა, რომ ადგილი აქვს ი.ს–ს, როგორც მესაკუთრის უფლების შეზღუდვას. ამ ნაწილში საქალაქო სასამართლომ სწორად იმსჯელა და მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 953-ე-956-ე მუხლებზე.
ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, ი.ს., როგორც მესაკუთრე, ვერ სარგებლობს თავისი უფლებით. ხაზგასასმელია ის გარემოებაც, რომ სამოქალაქო კოდექსის 958-ე მუხლით გათვალისწინებული გარემოებების არსებობის შემთხვევაშიც კი, ეს არ ნიშნავს ამ გარემოების სამუდამოდ სავალდებულო ძალის ქონას.
საქალაქო სასამართლო დაეყრდნო ექსპერტიზის დასკვნას და დაასაბუთა კიდეც მისი გამოყენების წინაპირობები, ხოლო სააპელაციო სასამართლომ იგივე დასკვნა ნაწილობრივ, მხოლოდ გამიჯვნის ნაწილში გაიზიარა. სასამართლო, მართალია, არ იყო ვალდებული, აუცილებლად გაეზიარებინა იგი, მაგრამ უნდა ემსჯელა და დაესაბუთებინა, თუ რატომ არ გაიზიარა დასკვნის სხვა ნაწილი. ამ დასკვნით მტკიცდებოდა, რომ ირღვევა კასატორის უფლება და საკუთრების ღირებულება მცირდება არა მარტო გამიჯვნით, არამედ არსებული მდგომარეობითაც.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ლ.კ–მაც, მისი შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა შემდეგი საფუძვლებით:
სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ თანასაკუთრებად რიცხული საკარმიდამო მიწის ნაკვეთი ჯერ კიდევ უფლებამონაცვლეობამდე მხარეთა შორის გამიჯნული და გაყოფილი იყო ურთიერთშეთანხმებით დადგენილი წესით. როგორც ლ.კვანტრიშვილი, ისე ი.ს. სარგებლობდა თავის წილი ფართით. აღნიშნული გარემოების დადგენილად მიჩნევის პირობებში, სააპელაციო სასამართლოს არ გააჩნდა საფუძველი, ქონების ნატურით გაყოფის გზით საზიარო უფლების გაუქმებაზე ეთქვა უარი.
სააპელაციო პალატამ სწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 954-ე და 958-ე მუხლები. პალატამ უდავოდ დადგენილად მიიჩნია, რომ ი.ს–მ სახლი შეიძინა იმგვარად, რომ საზიარო საგნის მართვისა და სარგებლობის წესი განსაზღვრული იყო. ი.ს. ც. და შ. ს.ების უფლებამონაცვლეა და მასზე საზიარო საგნის მართვისა და სარგებლობის წესი გადადის იმდაგვარად, როგორც სახლის გაყიდვამდე არსებობდა. პალატამ კანონის ზემოაღნიშნული, სწორად განმარტებული დეფინიცია, არასწორად მიუსადაგა განსახილველ შემთხვევას. გადაწყვეტილების მიღებისას სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 954-ე მუხლით, რომლის ძალითაც თითოეულ მოწილეს თანაბარი წილი მხოლოდ იმ შემთხვევაში ეკუთვნის, თუ სპეციალური შეთანხმებით სხვა რამ არაა დადგენილი. მოცემულ შემთხვევაში კი, საზიარო მიწის ნაკვეთის მართვისა და სარგებლობის წესი დადგენილი იყო თანასაკუთრების მოწილე მხარეების მიერ და რომ არა საზიარო მიწის ფართით სარგებლობის შეთანხმებული პირობა, ც. და შ.ს–ებსა და ლ.კ–ს შორის 2005 წლის 2 დეკემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება არ დაიდებოდა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, როგორც პირველი ინსტანციის, ისე სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, რითაც უხეშად დაარღვია ლ.კ–ის კანონიერი უფლებები და ინტერესები.
სააპელაციო პალატამ, საზიარო ქონების ნატურით გაყოფასთან დაკავშირებით, ასევე არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლი, კერძოდ, არ გაითვალისწინა ის, რომ შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა ეხებოდა დავის საგანს, რომლით სარგებლობისა და გამოყენების წესი მხარეებმა ურთიერთშეთანხმებით განსაზღვრეს ი.ს–ზე საკუთრების უფლების გადაცემამდე. სასამართლოს არავითარი საფუძველი არ გააჩნდა უძრავ ქონებაზე ფორმალურად არსებული საზიარო უფლების გაუქმებაზე უარის თქმის გზით არ დაეკმაყოფილებინა შეგებებული სარჩელი.
სრულიად უადგილოა სასამართლოს მხრიდან საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზის დასკვნის მოშველიება, რადგან იგი წყვეტს საინჟინრო-ტექნიკურ და არა სამართლებრივ საკითხებს, რომელიც, მხარეთა შეთანხმებით, ისედაც გადაწყვეტილია. აღნიშნულიდან გამომდინარე, უსაფუძვლოა სასამართლოს მტკიცება, რომ მოსარჩელეს საშუალება არ ჰქონდა, მსგავსად ლ.კ–ისა, ესარგებლა სამანქანო შესასვლელით.
სააპელაციო პალატამ, დავის საგნის მარეგულირებელი ნორმების (სამოქალაქო კოდექსის 954-ე, 958-ე მუხლები) არასწორი (მოპასუხის კანონიერი ინტერესების საზიანო) განმარტებით, ლ.კ–ს, ფაქტობრივად, გაუუქმა სამოქალაქო კოდექსის 961-ე მუხლის პირველი ნაწილით მინიჭებული უფლება, რომლის თანახმადაც თითოეულ მოწილეს შეუძლია ნებისმიერ დროს მოითხოვოს საზიარო უფლების გაუქმება, რაც ხანდაზმულობასაც კი არ ექვემდებარება.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრების საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ი.ს–ს საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო ლ.კ–ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
განსახილველი დავის საგანია ძირითად სარჩელში ნივთით სარგებლობაში ხელშეშლის აღკვეთა, შეგებებულ სარჩელში კი საერთო საკუთრების მიწის ფართზე, ნატურით გაყოფის გზით საზიარო უფლების გაუქმება.
ძირითადი სარჩელის ფაქტობრივ საფუძვლებში მითითებულია, რომ მხარეები წარმოადგენენ ქ.ქუთაისში ...... ქუჩა, პირველი შეს. #5-ში მდებარე უძრავი ქონების (მიწის ნაკვეთი, დაზუსტებული ფართობი 399 კვ.მ. და მასზე განლაგებული საცხოვრებელი სახლი) თანამესაკუთრეებს ½-½ წილებში. ლ.კ–მა თანასაკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე კანონდარღვევით ააგო ლითონის ღობე, რითაც ი.ს–ს ხელი ეშლება საერთო სარგებლობის ეზოთი სარგებლობაში. ამასთან, მოსარჩელეს არ მიუცია მოპასუხისთვის თანხმობა წილადი საკუთრებით სხვაგვარი სარგებლობის თაობაზე. მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების საწინააღმდეგოდ მოპასუხემ განმარტა, რომ თანასაკუთრების უფლება შეიძინა 2005 წლის 2 დეკემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულებით იმ პირობით, რომ ლ.კ–ს აუცილებლად ექნებოდა მყარად გამიჯნული დამოუკიდებელი სამანქანო და საფეხმავლო შესასვლელი, სხვა შემთხვევაში გარიგება ვერ შედგებოდა. ამ პირობის დაცვით მოხდა გამყვიდველთან (შ.ს-ია) თანასაკუთრებაში არსებული ეზოს სარგებლობის წესზე შეთანხმება და ეზოს გამიჯვნა. შესაბამისად, ი.ს–ს, როგორც შ.ს–ს უფლებამონაცვლის (ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე) მიერ წინა მესაკუთრესთან შეთანხმებული სარგებლობის წესის გადახედვა არამართლზომიერია.
შეგებებული სარჩელით ლ.კ–მა მოითხოვა საერთო საკუთრების მიწის ფართობის მის მიერ გამოყოფილ და გამიჯნულ წილზე საზიარო უფლების გაუქმება ნატურით გაყოფის გზით (ისე, რომ გამიჯნული ნაწილი აღირიცხოს ლ.კ–ის საკუთრებად), ამასთან, სარჩელის ფაქტობრივ დასაბუთებაში მიუთითა იმ გარემოებებზე, რომლებიც აღნიშნული ჰქონდა ძირითად სარჩელზე წარდგენილ შესაგებელში.
ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, ძირითადი მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლებია სამოქალაქო კოდექსის 172.2 და 955.2 მუხლები, ხოლო შეგებებული სარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლებია 961.1 და 963-ე მუხლები. მოცემული ნორმების ანალიზის საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლოს ერთის მხრივ უნდა დაედგინა ეშლებოდა თუ არა ხელი ი.ს–ს ლ.კ–ის მხრიდან უძრავი ნივთით სარგებლობაში, ამასთან, ი.ს–ს, სახელშეკრულებო ბოჭვის ფარგლებში ხომ არ უნდა ეთმინა სარგებლობაში ხელშეშლა, ხოლო მეორეს მხრივ შესაძლებელი იყო თუ არა საზიარო საგნის დაყოფა ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე.
მხარეთა შორის სადავო არ არის ის გარემოება, რომ ისინი წარმოადგენენ საზიარო საგნის თანამესაკუთრეებს წილადი საკუთრების სახით _ ½ - ½-.
საზიარო უფლების გაუქმებასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლოს მიერ ექსპერტის დასკვნის საფუძველზე დადგენილია შემდეგი: ა)საზიარო უფლების მიწის ნაკვეთის საერთო ფართში თანამესაკუთრეთა კუთვნილი 1/2 წილი შეადგენს 199,9 კვ.მ-ს. ფაქტობრივი მდგომარეობით, მხარეთა თანასაკუთრების მიწის საერთო, განაშენიანებულ და გაუნაშენიანებელი ფართიდან ლ.კ–ის ფაქტიურ ფლობაში არსებული მიწის ნაკვეთის ფართია 224,5 კვ.მ. განაშენიანებული ფართი 137,3 კვ.მ. და გაუნაშენიანებელი ფართი 87,2 კვ.მ. ლ.კ–ის ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებული ფართი გამოყოფილია საზიარო ფართიდან ბეტონის ზეძირკველზე აგებული ლითონის კონსტრუქციის ღობით და საცხოვრებელი სახლის საერთო საზიარო კედლით; ბ)ლ.კ–ის მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის ნაწილის, საზიარო ფართიდან, გამოყოფა და გამიჯვნა ამჟამად არსებული მდგომარეობითა და ტექნიკური პარამეტრებით საინჟინრო-ტექნიკური თვალსაზრისით შეუძლებელია; გ)ქ.ქუთაისში, ..... პირველი შესახ. №5-ში მდებარე საერთო საკუთრების ეზოს სადავო საზიარო მიწის ნაკვეთის ნატურით გაყოფა, ისე რომ საზიარო მიწის ნაკვეთი დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად, ღირებულების შემცირების გარეშე ტექნიკურად შეუძლებელია; დ)ფაქტიურად არსებული მდგომარეობით, მხარეთა თანასაკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის (საზიარო ეზოს) გამიჯვნით ი.ს–ს არ აქვს შესაძლებლობა მსგავსად ლ.კ–სა ისარგებლოს დამოუკიდებელი სამანქანო შესასვლელით.
საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 961.1 და 963-ე მუხლებით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგის (საზიარო უფლების გაუქმება ნატურით გაყოფის გზით) დადგომისათვის აუცილებელია შემდეგი ორი პირობის კუმულატიურად არსებობა: ა)შესაძლებელი უნდა იყოს საზიარო საგნის დაყოფა ერთგვაროვან ნაწილებად; ბ)ამგვარი დაყოფის შედეგად არ უნდა შემცირდეს ნივთის ღირებულება. ამ უკანასკნელ პირობაში იგულისხმება ის, რომ ნატურით გამოყოფილმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს დანიშნულება, რასაც ის ასრულებდა გაყოფამდე, ე.ი არ უნდა წაერთვას ის ფუნქცია და მნიშვნელობა, რასაც იგი ასრულებდა მესაკუთრისათვის. ამდენად, ღირებულებაში ნივთის საბაზრო ღირებულება (ფასი) კი არ იგულისხმება, არამედ მოიაზრება მისი საგნობრივი (ფუნქციონალური) დანიშნულება, რომლის შემცირება ნივთის გაყოფამ არ უნდა გამოიწვიოს. მაგალითად ერთ-ერთ საქმეში საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ განმარტა, რომ ვინაიდან განსახილველი დავის საგანია სამანქანო გზა, რომელიც ისე არ გაიყოფა, რომ გამოყოფილი ნაწილი კვლავ სამანქანო გზად დარჩეს, სარჩელი უსაფუძვლოა (იხ. სუსგ, ას-881-1112-04, 23 ივნისი, 2005 წ.). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კასატორ ლ.კ–ს ამ კუთხით სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებებზე დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) არ წარმოუდგენია. მით უფრო უსაფუძვლოა მისი მოთხოვნა საზიარო უფლების გაუქმებისა და ნივთის იმგვარად გაყოფის შესახებ, როგორც მხარეები ფაქტობრივად ფლობენ საზიარო საგანს, რადგან თანამესაკუთრეები არათანაბარ და არასამართლიან მდგომაროებაში აღმოჩნდებიან.
რაც შეეხება ლ.კ–ის პრეტენზიას, რომ მან ქონება ფაქტობრივად იმ სახით შეიძინა, როგორითაც დღეს ფლობს, არ გამომდინარეობს საქმის მასალებიდან (2005 წლის 2 დეკემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება). როგორც ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა დაადგინეს, უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება კასატორის მიერ გაჟღერებულ დათქმას არ შეიცავს, ხოლო სასამართლოს ამ დასკვნის მიმართ ლ.კ–ს საკასაციო საჩივარი დასაბუთებულ პრეტენზიას არ შეიცავს. შეუძლებელია უძრავ ნივთზე არსებულ საკუთრების უფლებაში ცვლილება განხორციელდეს ზეპირი გარიგებით, ვინაიდან კანონით ამისათვის აუცილებელია სანივთო-სამართლებრივი გარიგების დადება ამ გარიგების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში (სკ-ის 183-ე მუხლი).
ძირითადი სარჩელის საფუძვლიანობასთან მიმართებაში სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2005 წელს, როდესაც ლ.კ–მა სახლის ½ ნაწილი იყიდა, შ.ს–ს ოჯახს შეუთანხმდა გამყოფი მიჯნის (ღობის) გავლებაზე. ღობე გააკეთა ლ.კ–მა სახლის ყიდვიდან ორი წლის შემდეგ და ამ სახით არსებობდა ი.ს–ს მიერ ქონების შეძენის დროსაც. აქედან გამომდინარე, შესაძლებელია დავასკვნათ, რომ თანამესაკუთრეებს, შ.ს–სა და ლ.კ–ს შორის არსებობდა შეთანხმება თანასაკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის სარგებლობის წესზე, ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს არ დაუდგენია შეთანხმების მოქმედების ვადა, რაც გვაძლევს ვარაუდის საფუძველს, რომ შეთანხმება განუსაზღვრელი ვადით დაიდო. საკასაციო პალატის ამ რწმენას კიდევ უფრო აძლიერებს ლ.კ–ის განმარტება, რომლის მიხედვითაც, რომ არა სარგებლობის ამგვარ წესზე შეთანხმება, სხვა შემთხვევაში გარიგება ვერ დაიდებოდა. საკასაციო პალატა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ მითითებულ გარემოებასთან დაკავშირებით ვერ გაიზიარებს კასატორ ი.ს–ს პოზიციას იმის თაობაზე, რომ უძრავი ნივთით სარგებლობის წესზე შეთანხმება მოითხოვდა წერილობითი ფორმის დაცვას და საჯარო რეესტრში რეგისტრაციას, ვინაიდან სამოქალაქო კოდექსის არცერთი ნორმა, მათ შორის არც სპეციალური ნორმები (სკ-ის 953-ე-968-ე მუხლები) ამგვარ დანაწესს არ ითვალისწინებს.
საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ განსახილველი დავის თავისებურებიდან გამომდინარე, საკუთრების უფლების დაცვის საკითხი, უნდა გადაწყდეს არა მხოლოდ სამოქალაქო კოდექსის სანივთო-სამართლებრივი ნორმებით (სკ-ის 170-ე და 172-ე მუხლები), არამედ ვალდებულებით-სამართლებრივი ნორმებითაც (სკ-ის 955-ე და 961-ე მუხლები). განსახილველი დავის თავისებურებას კი განაპირობებს ის ფაქტი, რომ მხარეები წარმოადგენენ საზიარო საგნის თანამესაკუთრეებს, რომლებმაც სახელშეკრულებო ბოჭვის ფარგლებში დაადგინეს საზიარო საგნით სარგებლობის წესი.
ზოგადი წესის თანახმად, თუ უფლება რამდენიმე პირს ერთობლივად ეკუთვნის, თითოეულ მოწილეს უფლება აქვს ისარგებლოს საზიარო საგნით ისე, რომ ზიანი არ მიადგეს დანარჩენ მოწილეთა სარგებლობას (სკ-ის 955.2 მუხლი). ვინაიდან საკუთრების შინაარსი მოიცავს ქონებით (ნივთით) ფლობას, სარგებლობას და განკარგავს (სკ-ის 170.1 მუხლი), საკუთრების შინაარსის რაიმე ფორმით დარღვევა ან მასში მესაკუთრის ნების საწინააღმდეგოდ ჩარევა დაცულია კანონით, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, თუ საკუთრების ხელყოფა ან სხვაგვარი ხელშეშლა ხდება ნივთის ამოღების ან მისი ჩამორთმევის გარეშე, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია ხელის შემშლელს მოსთხოვოს ამ მოქმედების აღკვეთა. თუ ამგვარი ხელშეშლა კვლავ გაგრძელდება, მესაკუთრეს შეუძლია მოითხოვოს მოქმედების აღკვეთა სასამართლოში სარჩელის შეტანის გზით.
ვინაიდან ძირითადი სარჩელის მოპასუხე თავს იცავს მხარეთა შორის სარგებლობის შეთანხმებაზე მითითებით, ანუ მან სასამართლოს ფაქტიურად წარუდგინა სამართლებრივი შესაგებელი, ამ ფარგლებში მნიშვნელოვანია განიმარტოს და შემოწმდეს სამოქალაქო კოდექსის 957-ე და 958-ე მუხლების შემადგენლობა.
სამოქალაქო კოდექსის 957-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ხმათა უმრავლესობით შეიძლება მიღებულ იქნეს გადაწყვეტილება საზიარო საგნის თავისებურებათა შესატყვისი მართვისა და სარგებლობის შესახებ. ხმათა უმრავლესობა გამოითვლება წილთა მიხედვით. მითითებული ნორმის დათქმა გულისხმობს საზიარო საგნის მართვისა და სარგებლობის ისეთ წესზე შეთანხმებას, რომელიც ემყარება სამართლიან შეხედულებებს, ემსახურება მხარეთა ინტერესების დაკმაყოფილებას და გამომდინარეობს საზიარო საგნის თავისებურებიდან. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ცალკეული მოწილის თანხმობის გარეშე არ შეიძლება სარგებლობის წილზე მისი უფლების შემცირება. ამდენად, საზიარო საგნის თანამესაკუთრეების მიერ საზიარო საგნით სარგებლობაზე შეთანხმება, მათ შორის იმგვარი შეთანხმება, რომლითაც რომელიმე მოწილემ უარი თქვა თავისი წილის პროპორციულ სარგებლობაზე, წარმოადგენს გარიგების იმ სახეს, რომლითაც თანამესაკუთრეებმა განკარგეს თავიანთი უფლებები (უძრავ ქონებაზე სარგებლობის უფლება) და ნების ავტონომიის პრინციპის გათვალისწინებით შეიბოჭეს თავიანთი თავი. უფრო მეტიც, კოდექსის 958-ე მუხლის თნახმად, ამგვარი შეთანხმება ვრცელდება უფლებამონაცვლეებზეც.
ისმის კითხვა: შეიძლება მხარეები შეთანხმდნენ თანასაკუთრებით სარგებლობის ისეთ წესზე, რომლითაც მესაკუთრეს სამუდამოდ ეზღუდება საკუთრებით სარგებლობა (განუსაზღვრელი ვადით შეთანხმება)?
დასმულ კითხვებზე პასუხის გაცემა ერთი შეხედვით მარტივია თუკი ვიხელმძღვანელებთ სახელშეკრულებო თავისუფლების პრინციპით, რაც ნიშნავს იმას, რომ მხარეები თავად განსაზღვრავენ იმას, თუ რა სახის და რა შინაარსის გარიგება დადონ. თუმცა, ნებისმიერი გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს ბათილია (სკ-ის 54-ე მუხლი).
ერთ-ერთ საქმეზე საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ განმარტა შემდეგი: „მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 961-ე მუხლი გამორიცხავს ისეთ ურთიერთობას, რომლითაც სარგებლობის წესით ისპობა საკუთრების უფლება. ამ ნორმის ზემოთ მოყვანილ განმარტებასთან ერთად უნდა აღინიშნოს, რომ ამ შემთხვევაში ყურადსაღებია საკუთრების სოციალური ფუნქცია, რომელიც გარკვეულწილად განსაზღვრავს საკუთრების შინაარსსა და მის სოციალურ ბოჭვას, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველ ნაწილში მითითებულია, რომ „მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით...“. აღნიშნული დანაწესი ითვალისწინებს საკუთრების კანონისმიერ და სახელშეკრულებო ბოჭვას, მაგრამ მას გააჩნია თავისი ფარგლები, კერძოდ, არ შეიძლება, რომ საკუთრების ბოჭვამ, შეზღუდვამ მოსპოს საკუთრება. საკუთრების სუბსტანცია, რომელშიც იგულისხმება საკუთრების ინსტიტუტით გათვალისწინებული შინაარსის რეალიზაცია, უნდა შენარჩუნდეს, ე.ი კერძო საკუთრების შეზღუდვა არ უნდა ნიშნავდეს საკუთრების უფლების რეალიზაციის მოსპობას. არ შეიძლება, რომ პირს ფორმალურად გააჩნდეს საკუთრების უფლება, ხოლო ფაქტობრივად არა, ანუ ვერ სარგებლობდეს საკუთრების უფლებით. ამ მხრივ ყურადსაღებია ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე (AFFAIRE SPORRONG ET LÖNNROTH c. SUEDE), რომლის თანახმად, საკუთრების უფლების შეზღუდვებით არ უნდა იქნეს უგულებელყოფილი საკუთრების უფლების არსი. ამით საკუთრების უფლება ხდება პირობითი და გაუქმებადი.“ (იხ. სუსგ №ას-439-415-2013, 30 ოქტომბერი, 2013 წ).
ზემოთ მოყვანილი მსჯელობიდან გამომდინარეობს დასკვნა, რომ შ.ს–ს და ლ.კ–ს შორის ამ უკანასკნელის მიერ ქონების შეძენისას შედგა შეთანხმება თანასაკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთით სარგებლობაზე; ი.ს. უძრავი ნივთის შეძენით გახდა ამ შეთანხმებაში შ.ს–ს უფლებამონაცვლე, ვინაიდან შეთანხმება დადებულია განუსაზღვრელი ვადით, უფრო მეტიც, ლ.კ. თვლის, რომ სარგებლობის არსებული პირობით შეიძინა სადავო ნივთი, რაც მან ვერ დაადასტურა, სარგებლობის არსებულ წესზე შეთანხმება ბათილია, რადგან იგი აუქმებს საკუთრების სუბსტანციას და უსამართლოდ ზღუდავს მოსარჩელე ი.ს–ს ინტერესებს. შესაბამისად, ადგილი აქვს ლ.კ–ის მხრიდან ი.ს–ს სარგებლობის უფლებაში უსაფუძვლო ხელშეშლას, რის გამოც ი.ს–ს სარჩელი საფუძვლიანია სამოქალაქო კოდექსის 172.2 და 955.2 მუხლების გათვალისწინებით.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. განსახილველ შემთხვევაში, ვინაიდან სახეზე არაა საქმის ქვემდგომი სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების კანონისმიერი საფუძვლები, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ უფლებამოსილია, თავად მიიღოს გადაწყვეტილება დავაზე. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის შესაბამისად, საზიარო საგნით სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთაზე უარის თქმის ნაწილში უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და ამ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილების მიღებით უნდა დაკმაყოფილდეს ი.ს–ს სარჩელი, ხოლო ლ.კ–ის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება უნდა დარჩეს უცვლელად.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი და მე-3 ნაწილების თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.
საქმის მასალებით დასტურდება, რომ ი.ს–იამ სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ პირველსა და საკასაციო ინსტანციის სასამართლოებში საქმის განხილვისათვის გადაიხადა 420 ლარი (120 + 300), ექსპერტიზის ჩატარებისათვის მანვე გადაიხადა 250 ლარი, ხოლო იურიდული მომსახურებისათვის _ 500 ლარი. მოცემულ შემთხვევაში, რადგანაც საკასაციო პალატის წინამდებარე გადაწყვეტილებით სრულად დაკმაყოფილდა ი.ს–ს სარჩელი, ხოლო ლ.კ-ს უარი ეთქვა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ამ უკანასკნელს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ, ასევე ექსპერტიზის ჩატარებისათვის გაწეული ხარჯი სრულად, ხოლო იურიდიული მომსახურების ხარჯიდან, დავის საგნის ღირებულების გათვალისწინებით (სსსკ 41-ე მუხლის პირველი ნაწილის „კ“ ქვეპუნქტი), 160 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 411-ე მუხლებით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :
1. ლ.კ–ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.
2. ი.ს–ს საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.
3. საზიარო საგნით სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთაზე უარის თქმის ნაწილში გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 15 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და ამ ნაწილში მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება:
3.1. ი.ს–ს სარჩელი ლ.კ–ის მიმართ ხელშეშლის აღკვეთის თაობაზე დაკმაყოფილდეს.
3.2. ლ.კ–ს დაევალოს ქ.ქუთაისში, ...... ქუჩის პირველი შესახვევის #5-ში მხარეთა თანასაკუთრებაში არსებულ ეზოში (ს/#.....) გავლებული ბეტონის ე.წ „ბორდიულისა“ და მასზე დამაგრებული მყარი სასაზღვრო მიჯნის აღება, ასევე აეკრძალოს ი.ს–თვის საზიარო საგნით სარგებლობის უკანონო ხელშეშლა.
4. წილის ნატურით გაყოფის გზით საზიარო უფლების გაუქმებაზე უარის თქმის ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად.
5. ლ.კ–ს (პ/№.....) ი.ს–იას (პ/№......) სასარგებლოდ დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ საქმის განხილვასა და იურიდიულ მომსახურებაზე გაწეული ხარჯის _ 830 ლარის ანაზღაურება.
6. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი
ნ.ბაქაქური
