№ას-1309-1247-2014 17 ივნისი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – რ. ქ-ე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – სს ,,ი-ა ..’’ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის საპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 28 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – სარჩოს გადახდა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

რ. ქ-ემ სს ,,ი-ა ..-ის’’ მიმართ წარადგინა სარჩელი, რომლითაც მოითხოვა: 1. მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ საწარმოო ტრავმის გამო, 1997 წლიდან 2002 წლამდე მისაღები სარჩოს - 4500 ლარის დაკისრება; 2. მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ საწარმოო ტრავმის გამო, 2013 წლის იანვრიდან სარჩელის აღძვრამდე - 2013 წლის 30 აგვისტომდე მისაღები სარჩოს - 576 ლარის დაკისრება (თვეში 72 ლარი); 3. მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ საწარმოო ტრავმის გამო, 2013 წლის სექტემბრიდან ყოველთვიურად 150 ლარის ოდენობით სარჩოს დაკისრება.

სარჩელი ეფუძნება შემდეგ გარემოებებს: რ. ქ-ემ 1987 წელს მუშაობა დაიწყო ავტოქარხნის სამშენებლო სარემონტო ქარხანაში. 1989 წელს ქარხანა ასრულებდა სარემონტო სამუშაოებს გ-ის კოლონიაში, სადაც, სამუშაოს შესრულების დროს რ. ქ-ემ საწარმოო ტრავმა მიიღო, კერძოდ, მოიტეხა მარცხენა ხელი ბეჭამდე და დაკარგა ცერა თითი. მიღებული ტრავმის გამო რ. ქ-ე ვერ ასრულებს ფიზიკურ სამუშაოებს და დაუდგინდა ინვალიდობის მე-3 ჯგუფი. აღნიშნული გარემოების საფუძველზე მას სიცოცხლის ბოლომდე დაენიშნა ფულადი კომპენსაცია სარჩოს სახით ყოველთვიურად 224 მანეთის ოდენობით. 1997 წლიდან რ. ქ-ეს შეუწყდა სარჩოს მიცემა, ხოლო 2002 წლიდან - განახლდა და 2013 წლის იანვრამდე იღებდა თვეში 72 ლარს. 2013 წლის იანვრიდან დღემდე მას სარჩო აღარ მიუღია. გამომდინარე იქიდან, რომ დღეის მდგომარეობით, 72 ლარი არ წარმოადგენს საარსებო მოთხოვნების მინიმალური დაკმაყოფილების გარანტიას, ორგანიზაციამ, რომლის საქმიანობის განხორციელებისას ტრავმა მიიღო მოსარჩელემ, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას საარსებო მინიმუმის ტოლფასი სარჩო 150 ლარის ოდენობით, საარსებო მინიმუმის გაზრდასთან ერთად კი - გაზარდოს სარჩოს ოდენობა.

მთავარ სასამართლო სხდომაზე რ. ქ-ემ შეამცირა სასარჩელო მოთხოვნა 4500 ლარის ოდენობით სარჩოს გადახდის მოთხოვნის ნაწილში.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო შემდეგი დასაბუთებით: რ. ქ-ეს საწარმოო ტრავმა არ მიუღია სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას. იგი სააქციო საზოგადოებაში მუშაობდა ელექტროშემდუღებლად, დაზიანება კი მიიღო ჩარხზე, სადაც პირადი სარგებლობისათვის ამზადებდა საკეტს. მიუხედავად ამისა, საწარმომ მას მაინც დაუნიშნა დახმარება, რომელსაც 1997 წლამდე იღებდა ყოველთვიურად. 1997-2002 წლებში სააქციო საზოგადოებამ ვერ გასცა დახმარება, რადგან არ ფუნქციონირებდა, მაგრამ აღიარა დავალიანება და იკისრა მისი გადახდა. 2004 წელს რ. ქ-ესა და სააქციო საზოგადოებას შორის დაიდო ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, საწარმომ აღიარა 1998-2002 წლებში გადაუხდელი სარჩოს დავალიანება 2160 ლარის ოდენობით (60x36=2160 ). დასახელებული ხელშეკრულების თანახმად, საწარმომ იკისრა, ყოველთვიურად 36 ლარი გადაეხადა არსებული დავალიანების დასაფარად, ხოლო 36 ლარი - მიმდინარე თვის სარჩოს სახით. შედეგად, 5 წლის (60 თვის) განმავლობაში დაიფარებოდა დავალიანება. დღეის მდგომარეობით, საწარმოს არ აქვს მოსარჩელის დავალიანება, პირიქით, ზედმეტად აქვს გადახდილი თანხა.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 25 აპრილის გადაწყვეტილებით რ. ქ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და სს ,,ი-ა ..-ს’’ რ. ქ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 2013 წლის იანვრიდან სარჩელის აღძვრამდე საწარმოო ტრავმის გამო მიუღებელი სარჩო 576 (ხუთას სამოცდათექვსმეტი) ლარის ოდენობით (თვეში 72 ლარი), ასევე, საწარმოო ტრავმის გამო სარჩო 2013 წლის სექტემბრის თვიდან ყოველთვიურად 72 ( სამოცდათორმეტი ) ლარის ოდენობით.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა რ. ქ-ემ, მოითხოვა მისი გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით რ. ქ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 25 აპრილის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად შემდეგი გარემოებები მიიჩნია:

სს ,,ი-ა ..-ის“ მიერ 2013 წლის 19 აგვისტოს გაცემული N88 ცნობითა და 2013 წლის 1 მარტს გაცემული N19 ცნობით, ასევე, სს ,,ი-ა ..-სა“ და რ. ქ-ეს შორის 2004 წლის 12 აგვისტოს დადებული ხელშეკრულებით მტკიცდება, რომ რ. ქ-ემ სს ,,ი-ა ..-ში“ შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მიიღო საწარმოო ტრავმა და 2004 წლის 12 აგვისტოს მხარეები მიუღებელი სარჩოსა და მომავალში გადასახდელი სარჩოს გაცემის შემდეგ წესზე შეთანხმდნენ: 2160 ლარის ოდენობით მიუღებელი სარჩო უნდა ანაზღაურებულიყო ყოველთვიურად 36 ლარის გადახდით, რასთან ერთადაც გაიცემოდა ასევე ყოველთვიური სარჩო 36 ლარის ოდენობით, ანუ, რ. ქ-ეს ყოველთვიურად სულ 72 ლარი უნდა მიეღო;

2014 წლის 28 ოქტომბრის სასამართლო სხდომაზე რ. ქ-ემ დაადასტურა, რომ მითითებული ხელშეკრულების საფუძველზე სს ,,ი-ა ..“ თანხას იხდიდა 2013 წლის დეკემბრის ჩათვლით, რის შემდგომაც გადახდა შეწყდა;

სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს ქუთაისის სოციალური მომსახურების ცენტრის 2014 წლის 3 თებერვლის №... ცნობით მტკიცდება, რომ მ. ქ-ე არის ზომიერად გამოხატული შეზღუდული შესაძლებლობის სტატუსის მქონე პირი, საწარმოო ტრავმის გამო, სტატუსი დადგენილი აქვს უვადოდ, მისი სოციალური პაკეტი (ფულადი გასაცემელი) შეადგენს 70 ლარს.

დადგენილი გარემოებებისა და სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის

მე-2 ნაწილის საფუძველზე სასამართლომ მიიჩნია რომ რ. ქ-ეს ჯანმრთელობის დაზიანების გამო წარმოეშვა უფლება, ყოველთიური სარჩოს გადახდა ,,ი-ა ..-სგან” მოეთხოვა.

სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის 1-ლი ნაწილისა და 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის 2004 წლის 12 აგვისტოს გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე სს ,,ი-ა ..“ -ს წარმოეშვა რ. ქ-ისათვის ყოველთვიურად 36 ლარის ოდენობით სარჩოს გადახდის ვალდებულება. სასამართლოს მითითებით, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით განსაზღვრული სარჩო აღემატება მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრულ ოდენობას, თუმცა, ვინაიდან სს ,,ი-ა ..-ს” სააპელაციო წესით არ გაუსაჩივრებია ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 25 აპრილის გადაწყვეტილება, ამიტომ ეს გადაწყვეტილება, კოდექსის 264-ე მუხლის შესაბამისად, მის მიმართ კანონიერ ძალაშია შესული.

სასამართლომ დამატებით აღნიშნა ისიც, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დაკისრებული სარჩოს ოდენობისა (72 ლარის) და სახელმწიფოსაგან სოციალური პაკეტის ფარგლებში რ. ქ-ისათვის ყოველთვიურად გადასახდელი თანხის (70 ლარის) გათვალისწინებით, რ. ქ-ე თითქმის სრულადაა უზრუნველყოფილი სახელმწიფოს მიერ დადგენილი საარსებო მინიმუმით (საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის მონაცემებით, 2014 წლის ოქტომბრისათვის საარსებო მინიმუმი შეადგენს 160.6 ლარს, იხ: აღნიშნული სამსახურის ოფიციალური ვებგვერდის მონაცემები: www. geostat.ge).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა რ. ქ-ემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

სასამართლომ საჩივრის განხილვისას სრული მოცულობით არ გამოიკვლია მტკიცებულებები, დაეყრდნო მხოლოდ მოპასუხის ზეპირსიტყვიერ განმარტებებს, რის გამოც მოსარჩელეს შეელახა ისედაც შელახული უფლებები;

სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის ბრძანებულებით დამტკიცებული წესი. საწარმოო ტრავმისათვის ყოველთვიურად 36 ლარის ოდენობით სარჩოს გადახდა გაუმართლებელია. საწინააღმდეგო მოსაზრება არ შეიძლება, დასაბუთდეს მხარეთა შორის 2004 წელს გაფორმებულ ხელშეკრულებაზე მითითებით. დასახელებული ხელშეკრულება ბათილია და მას არანაირი იურიდიული ძალა არ აქვს, რადგან მისი შინაარსის გარკვევა შეუძლებელია, კერძოდ, ხელშეკრულებიდან არ ირკვევა, თუ რომელი წლიდან რომელ წლამდე უნდა განეხორციელებინა მოპასუხეს თანხის დაფარვა და შემდეგ როგორ უნდა დარეგულირებულიყო მხარეთა შორის ურთიერთობა. ამასთანავე, თუ არსებობდა ხელშეკრულების ბათილობის თაობაზე სარჩელის წარდგენის საჭიროება, მასთან დაკავშირებით სასამართლოს სარჩელის წარმოებაში მიღებამდე უნდა ემსჯელა;

სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილებაში უსაფუძვლოდ მიუთითა, თითქოს მოსარჩელემ რაღაც ფაქტი თანხის გადახდის თაობაზე აღიარა. მოპასუხემ სრულად უნდა დაფაროს დავალიანება;

სარჩელში დაყენებულია მოთხოვნა სარჩოს გადაანგარიშებასთან დაკავშირებით საარსებო მინიმუმის შესაბამისად;

სააპელაციო სასამართლომ უკანონოდ გააუქმა განსახილველ საქმეზე 2014 წლის 10 ივლისის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება, მოპასუხეს გზავნილი ჩაბარდა კანონით დადგენილი წესით, მაგრამ არ გამოცხადდა პროცესზე, სააპელაციო სასამართლომ ეს საპატიოდ რატომ ჩათვალა, დაუდგენელია. ამასთანავე, საქმის განახლების თაობაზე განჩინება რ. ქ-ეს დღემდე არ ჩაბარებია;

72 ლარი არ წარმოადგენს სარსებო მოთხოვნების მინიმალური დაკმაყოფილების გარანტიას. ორგანიზაციამ, რომელმაც რ. ქ-ეს მიაყენა ზიანი, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას საარსებო მინიმუმის ტოლფასი სარჩო 150 ლარის ოდენობით და საარსებო მინიმუმის გაზრდასთან ერთად გაზარდოს სარჩოს ოდენობაც;

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 31 დეკემბრის განჩინებით რ. ქ-ის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ რ. ქ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორი მიუთითებს ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. კასატორი სადავოდ ხდის ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2014 წლის 30 სექტემბრის განჩინებას, რომლითაც გაუქმდა ამავე სასამართლოს 2014 წლის 10 ივლისის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება. აღნიშნულ პრეტენზიასთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა ყურადღებას შემდეგ გარემოებებზე ამახვილებს:

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2014 წლის 10 ივლისის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით, მოწინააღმდეგე მხარის მიერ შესაგებლის წარუდგენლობის გამო, დაკმაყოფილდა რ. ქ-ის სააპელაციო საჩივარი, ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 25 აპრილის გადაწყვეტილება შეიცვალა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და სს „ი-ა ..-ს“ რ. ქ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მიუღებელი სარჩოს გადახდა 4500 ლარის ოდენობით, ასევე, 2013 წლის სექტემბრიდან სარჩო ყოველთვიურად 150 ლარის ოდენობით (ს.ფ. 106-110);

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2014 წლის 30 სექტემბრის განჩინებით 2014 წლის 10 ივლისის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება გაუქმდა. სასამართლომ დაადგინა რა, რომ აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარეს სააპელაციო საჩივრის ასლი არ ჩაბარებია კანონით დადგენილი წესით, დაუსწრებელი გადაწყვეტილებაზე წარდგენილი საჩივარი საფუძვლიანად მიიჩნია და დააკმაყოფილა იგი (ს.ფ. 138-140);

სს „ი-ა ..-ს“ რ. ქ-ის საპელაციო საჩივარზე შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება დაეკისრა და მის შესასრულებლად 5-დღიანი ვადა განესაზღვრა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2014 წლის 9 ივნისის განჩინებით, ხოლო სააპელაციო საჩივარი გაეგზავნა 2014 წლის 10 ივნისს მის მიერ შესაგებელში მითითებულ მისამართზე - ქუთაისში, პ. ც-ის ქუჩა N..-ში (ს.ფ. 104, 105). გზავნილის ადრესატისათვის ჩაბარების თაობაზე ხელწერილის შესაბამისად, რ. ქ-ის სააპელაციო საჩივარი ჩაიბარა სს „ი-ა ..-ის“ თანამშრომელმა - ო. ჯ-მა 2014 წლის 16 ივნისს (ს.ფ. 105). ო. ჯ-ის მიერ სასამართლოსათვის მიცემული ჩვენების შესაბამისად, იგი სს „ი-ა ..-ის“ დაცვის თანამშრომელია და გზავნილი დაიტოვა ხელმძღვანელობისათვის გადასაცემად, ვინაიდან მისი მიტანის დროს ორგანიზაციის კანცელარიაში თანამშრომლები არ იმყოფებოდნენ. ამასთან, ო. ჯ-მა განმარტა, რომ გზავნილის ჩაბარებიდან მეორე დღეს, დილით, მორიგეობის დასრულების შემდეგ, არ მიეცა რა შესაძლებლობა, გზავნილი ადრესატისათვის გადაეცა, იგი მაგიდაზე დატოვა (ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2014 წლის 30 სექტემბრის სხდომის ოქმი, 10:51:42-10:56:58).

სამოქალაქო სამართალწარმოებისას საქმის განხილვასთან დაკავშირებულ საკითხებზე მხარეთა ინფორმირებისა და მათთვის კორესპონდენციის გაგზავნა-ჩაბარების წესებს ადგენს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70-78-ე მუხლები. დასახელებული კოდექსის 73-ე მუხლის მე-8 ნაწილის შესაბამისად, ფოსტით ან კურიერის მეშვეობით ორგანიზაციისათვის გაგზავნილი უწყება უნდა ჩაბარდეს კანცელარიას ან ასეთივე დანიშნულების სტრუქტურულ ერთეულს ანდა პირს, ხოლო ასეთის არყოფნის შემთხვევაში – ორგანიზაციის შესაბამის უფლებამოსილ პირს, რომელიც უწყებას ადრესატს გადასცემს.

დასახელებული ნორმა ორგანიზაციისათვის გზავნილის ჩაბარებას უკავშირებს მის მიღებას უფლებამოსილი პირის მიერ, ასეთად კი, მიიჩნევა კანცელარიის ან მსგავსი დანიშნულების სტრუქტურული ერთეულის თანამშრომელი ან სხვა პირი, რომლის შესაბამისი უფლებამოსილება უნდა დადგინდეს ორგანიზაციაში დაკავებული თანამდებობისა და მისგან გამომდინარე დაკისრებული ვალდებულებების შეფასების საფუძველზე. დაცვის თანამშრომელს არ გააჩნია რა სტანდარტული სამუშაო გრაფიკი, არამედ, ორგანიზაციაში საქმიანობს მორიგეობით, არ შეიძლება, დაეკისროს პასუხისმგებლობა გზავნილის ადრესატისათვის დროულად გადაუცემლობის გამო. ამდენად, იგი ვერ მიიჩნევა კორესპონდენცის მიღებაზე უფლებამოსილ პირად.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, ვინაიდან რ. ქ-ის საპელაციო საჩივარი ჩაჰბარდა სს „ი-ა ..-ის“ დაცვის თანამშრომელს, იგი ვერ მიიჩნევა ორგანიზაციისათვის სათანადო წესით ჩაბარებულად, ასეთ შემთხვევაში კი, არ არსებობს სააპელაციო საჩივარზე შესაგებლის წარდგენის ვალდებულების წარმოშობის საფუძველი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 241-ე მუხლის შესაბამისად, დაუსწრებელი გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და საქმის განხილვა განახლდეს, თუ არსებობს 233-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, ან თუ მხარის გამოუცხადებლობა გამოწვეული იყო სხვა საპატიო მიზეზით, რომლის შესახებაც მას არ შეეძლო თავის დროზე ეცნობებინა სასამართლოსათვის.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 233-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, მოპასუხის მიერ პასუხის (შესაგებლის) წარუდგენლობის შემთხვევაში დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანა დაუშვებელია ამ მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ და „გ“ ქვეპუნქტებში მითითებული ერთ-ერთი გარემოების არსებობისას, კერძოდ, თუ: „ბ) სასამართლოსათვის ცნობილი გახდა, რომ ადგილი ჰქონდა დაუძლეველ ძალას ან სხვა მოვლენებს, რომელსაც (რომლებსაც) შეეძლო ხელი შეეშალა სასამართლოში მხარის დროულად გამოცხადებისათვის; გ) მხარეს დროულად არ ეცნობა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები.“

როგორც მოცემულ შემთხვევაში ირკვევა, სს „ი-ა ..-ს“ კანონით დადგენილი წესით არ მიუღია რ. ქ-ის სააპელაციო საჩივარი, ამდენად, იგი არ შეიძლება ჩაითვალოს ინფორმირებულად სააპელაციო საჩივართან დაკავშირებით, რაც შესაგებლის წარუდგენილობის გამო გამოტანილი დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო უსაფუძვლობის გამო ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას და მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული 2014 წლის 30 სექტემბრის განჩინება მართებულია, არ გამოვლენილა ისეთი საპროცესო დარღვევა, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე და შესაბამისად, არ არსებობს მისი გაუქმების საფუძველი.

კასატორის შემდგომი პრეტენზია მდგომარეობს იმაში, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად, მტკიცებულებათა სრული მოცულობით გამოკვლევის გარეშე, მხოლოდ მოპასუხის ახსნა-განმარტების შესაბამისად დაადგინა რ. ქ-ის მიერ 1997-2002 წლების სარჩოს დავალიანების მიღების ფაქტი. კასატორი დამატებით უთითებს, რომ აღნიშნული ფაქტის დადგენისას სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა მხარეთა შორის 2004 წლის 12 აგვისტოს დადებული ხელშეკრულება, რადგან აღნიშნული დოკუმენტის შინაარსი გაურვეველია, კერძოდ, გაურკვეველია ხელშეკრულებაში მითითებული დავალიანების თანხა რომელი პერიოდის დავალიანებას გულისხმობს.

ზემოაღნიშნულ მოთხოვნასთან დაკავშირებით საქმის მასალებით დგინდება, რომ ქუთაისის საქალაქო სასამართლოში მთავარ სხდომაზე საქმის განხილვისას მოსარჩელემ 4500 ლარის ოდენობით 1997-2002 წლების მიუღებელი სარჩოს მოთხოვნის ნაწილში შეამცირა სასარჩელო მოთხოვნა (ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 7 აპრილის სხდომის ოქმი, 18:07:40-18:08:38), რამაც ასახვა ჰპოვა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებაში. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოში სააპელაციო საჩივრის წარდგენისას აპელანტ რ. ქ-ეს არ წარუდგენია პრეტენზია იმასთან დაკავშირებით, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად დაადგინა მის მიერ სასარჩელო მოთხოვნის შემცირების ფაქტი. მან მხოლოდ მიუთითა, რომ აღნიშნულ მოთხოვნასთან დაკავშირებით სასამართლომ მტკიცებულებების სათანადოდ გამოკვლევის გარეშე დაადგინა სადავო ფაქტობრივი გარემოება.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 381-ე მუხლის თანახმად დავის საგნის შეცვლა ან გადიდება სააპელაციო სასამართლოში დაუშვებელია. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოში დავის საგანი ვერ იქნებოდა პირველი ინსტანცის სასამართლოში შემცირებული მოთხოვნა 1997-2002 წლების სარჩოს დავალიანების დაკისრების ნაწილში.

იმ შემთხვევაშიც კი, თუ სააპელაციო და შემდეგ საკასაციო სასამართლო გაიზიარებდა კასატორის პოზიციას, რომ მას სასარჩელო მოთხოვნა არ შეუმცირებია, დაუსაბუთებელია კასატორის პრეტენზია სარჩოს დავალიანების გადახდის თაობაზე ფაქტობრივი გარემოების არასწორად დადგენასთან დაკავშირებით.

საქმის მასალებით დგინდება, რომ მოსარჩელემ საკუთარ ახსნა-განმარტებაში არაერთხელ მიუთითა 2002 წლიდან 2013 წლის იანვრამდე მის მიერ სარჩოს სახით ყოველთვიურად 72 ლარის მიღების ფაქტზე, რაც დაადასტურა კიდეც სასამართლოში საქმის ზეპირი განხილვისას (იხ. სარჩელი - ს.ფ. 2-12, სააპელაციო საჩივარი - ს.ფ. 92-101, სააპელაციო სასამართლოს 2014 წლის 28 ოქტომბრის სხდომის ოქმი, 12:19:58).

საქმეში წარმოდგენილი, 2004 წლის 12 აგვისტოს ხელშეკრულებისა (იხ. ს.ფ. 26) და მოპასუხის ახსნა-განმარტების საფუძველზე ირკვევა, რომ მოსარჩელისათვის 72 ლარის ოდენობით გადახდილი სარჩო შედგებოდა მოსარჩელი მიმართ არსებული ძველი დავალიანებისაგან ყოველთვიურად 36 ლარის ოდენობით, რომელიც 60 თვეზე გადაანგარიშებით შეადგენდა 2160 ლარს, და ხელშეკრულებით სამომავლოდ დადგენილი ყოველთვიური სარჩოს ოდენობის - 36 ლარისაგან, რომელიც დადგენილ იქნა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის #48 ბრძანებულებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესისა“ და 2003 წლის 11 სექტემბრის #443 ბრძანებულების შესაბამისად, რომლითაც ცვლილება შევიდა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის #48 ბრძანებულებაში.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ 2004 წლის 12 აგვისტოს ხელშეკრულება მოსარჩელისა და მოპასუხის ახსნა-განმარტებებთან ერთობლიობაში შესაძლებელია გამოყენებული ყოფილიყო სადავო გარემოების დასადგენად.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ გამოვლენილია ისეთი საპროცესო დარღვევა, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

რაც შეეხება კასატორის მითითებას 2004 წლის 12 აგვისტოს ხელშეკრულების ბათილობის შესახებ, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ეს პრეტენზია კასატორის მიერ პირველად საკასაციო სასამართლოში იქნა წარდგენილი. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეები თავისუფალნი არიან თავიანთი პოზიციების საფუძვლები განსაზღვრონ სარჩელის, ისევე, როგორც შესაგებლის წარდგენისას. ისინი სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლი). სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 219-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად, მხარეები შეზღუდული არიან, წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო განცხადებული. დასახელებული ნორმით უზრუნველყოფილია საქმის განხილვა შეჯიბრებითობის პრინციპის დაცვით, რომელიც მხარეებს აძლევს შესაძლებლობას, საქმის განხილვის სათანადო ეტაპზე, დროულად წარადგინონ თავიანთი პოზიციების დასაბუთებისათვის საჭირო მტკიცებულებები. საკასაციო სასამართლო არ წარმოადგენს რა ფაქტების დამდგენ სასამართლოს, არამედ, იგი ამოწმებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებას მატერიალურ-სამართლებრივი და პროცესუალორი მართებულობის კუთხით, მხარეები შეზღუდულნი არიან, საკასაციო სასამართლოში მიუთითონ ახალ გარემოებებზე. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს. მისი შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება არ დაიშვება. ამდენად, რ. ქ-ის პრეტენზია 2004 წლის 12 აგვისტოს ხელშეკრულების ბათილობასთან დაკავშირებით საკასაციო პალატის მიერ განხილული ვერ იქნება.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავების საფუძვლით. რ. ქ-ესა და სს „,,ი-ა ..-ს“ შორის ხელშეკრულების გაფორმებისას, 2004 წელს მოქმედი კანონმდებლობა ითვალისწინებდა სარჩოს გადახდას მხარეთა მიერ შეთანხმებული ოდენობით (საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის N48 ბრძანებულებით დამტკიცებული წესის მე-10 და 48-ე მუხლები), ამასთან, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ყოველთვიური სარჩო დაანგარიშებულია იმ დროს მოქმედი კანონის - საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის N48 ბრძანებულებით დამტკიცებული წესის მე-11 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხისა და სახელმწიფოს მიერ დადგენილი მინიმალური ხელფასის სამმაგი ოდენობის შესაბამისად. ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ოდენობით სარჩოს ანაზღაურების დაკისრება შეესაბამება უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ პრაქტიკას (იხ: საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება Nას-677-1007-07).

დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშებაზე სასარჩელო მოთხოვნის დასაბუთებულობასთან დაკავშირებით მნიშვნელოვანია უზენაესი სასამართლოს 2014 წლის 20 ოქტომბრის Nას-905-867-2014 განჩინება, რომლის შესაბამისად, სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 992-ე და 408-ე მუხლებზე მითითებით განმარტა, რომ სამუშაო მოვალეობის შესრულებისას მიღებული ტრავმის გამო შრომის უნარდაკარგული პირი უფლებამოსილია მიიღოს ზიანის ანაზღურება იმ ხელფასის შესაბამისად, რასაც მიიღებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. უზენაესი სასამართლოს Nას-1033-991-2014 განჩინების მიხედვით, სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 408-ე და 411-ე მუხლების საფუძველზე მუშაკს აქვს უფლება, მოითხოვოს სარჩოს გაზრდა იმ ხელფასის მიხედვით, რასაც საწარმოო ტრავმის არარსებობისა და შრომის უნარის შენარჩუნების პირობებში მიიღებდა. იგივე პრაქტიკას იმეორებს უზენაესი სასამართლოს Nას-813-777-2014, Nას-621-589-2014, Nას-840-804-2014 განჩინებები. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელეს დანიშნული სარჩოს გაზრდის თაობაზე მოთხოვნის საფუძვლად არ მიუთითებია იმ შემოსავალზე, ან ხელფასზე, რასაც მიიღებდა საწარმოო ტრავმის არარსებობის პირობებში, არამედ, მან მიუთითა საარსებო მინიმუმზე, რაც არ წარმოადგენს ხელფასის ოდენობის განსაზღვრისათვის კანონით გათვალისწინებულ კრიტერიუმს. ამდენად, გასაჩივრებული განჩინების დასკვნა სარჩოს ოდენობის გაზრდის მოთხოვნის უსაფუძვლობასთან დაკავშირებით შეესაბამება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ პრაქტიკას.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ამდენად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას რ. ქ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ პუნქტის საფუძველზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. რ. ქ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე