№ას-1317-1255-2014 17 ივნისი, 2015 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი - შპს „N. G” (ს/ნ .....) (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - შპს „N. G” (ს/ნ .....) (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ვალდებულების შესრულება, ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

შპს “N. G-”-მა (ს/ნ .....) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს “N. G”-ის (ს/ნ .....) მიმართ ვალდებულების შესრულებისა და ზიანის ანაზღაურების თაობაზე შემდეგი დასაბუთებით:

მოსარჩელემ მოპასუხეს 2013 წლის 12 აგვისტოდან 2013 წლის 14 ოქტომბრის ჩათვლით მიაწოდა 305 468 ლარის ღირებულების საქონელი - იოდიზირებული მარილი. 2013 წლის დეკემბერში მხარეთა შეთანხმებით განხორციელდა ანგარიშფაქტურების კორექტირება და მიწოდებული საქონლის ღირებულება შემცირდა 8130 ლარით და ნაცვლად 305 468 ლარისა განისაზღვრა 297 338 ლარის ოდენობით. 2013 წლის 22 ნოემბრიდან 2014 წლის 29 იანვრის ჩათვლით მოსარჩელემ უკან გამოისყიდა 172 637 ლარის საქონელი, მოპასუხემ მოსარჩელეს საქონლის მიწოდების სანაცვლოდ გადაუხადა საერთო ჯამში 84 000 ლარი. არ აუნაზღაურებია დარჩენილი 40 301 ლარი. შესაბამისად, მან მოითხოვა მოპასუხეს დაკისრებოდა მის სასარგებლოდ დავალიანების 40 301 ლარის გადახდა. ასევე ვალდებულების ვადის გადაცილებისათვის ზიანის სახით 2014 წლის 29 იანვრიდან 2014 წლის 25 მარტამდე პერიოდზე 503 ლარის ანაზღაურება (40 301 ლარის 1.5%).

მოსარჩელემ ასევე მოითხოვა მოპასუხეს დაკისრებოდა მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურება 8367.09 ლარის ოდენობით.

მოპასუხე შპს “N. G”-მა (ს/ნ .....) სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ ვინაიდან მოსარჩელის მიერ დასახელებული ტრანზაქციები არ წარმოადგენდა ნასყიდობის ხელშეკრულებას, რეალურად მხარეებს შორის ზეპირი ფორმით დაიდო და შემდგომ შეწყდა ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულება და ყველა ტრანზაქცია განხორციელდა სწორედ ამ გარიგების ფარგლებში.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილებით შპს “N. G”-ის (ს/ნ .....) სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. შპს “N. G”-ს (ს/ნ .....) შპს „N. G”-ის (ს/ნ .....) სასარგებლოდ დაეკისრა მიწოდებული საქონლის ღირებულების სახით 40 301 ლარის ანაზღაურება. შპს “N. G”-ს (ს/ნ .....) შპს “N. G-”-ის (ს/ნ .....) სასარგებლოდ დაეკისრა ვალდებულების ვადის გადაცილებისათვის ზიანის სახით 2014 წლის 29 იანვრიდან 2014 წლის 25 მარტამდე პერიოდზე 40 301 ლარის წლიური 5%-ის გათვალისწინებით 303 ლარის ანაზღაურება.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს “N. G”-მა (ს/ნ .....) და მოითხოვა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 28 ოქტომბრის განჩინებით შპს “N. G”-ის (ს/ნ .....) სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

მოსარჩელემ მოპასუხეს 2013 წლის 12 აგვისტოდან 2013 წლის 14 ოქტომბრის ჩათვლით მიაწოდა 305 468 ლარის ღირებულების საქონელი -იოდიზირებული მარილი. 2013 წლის დეკემბერში მხარეთა შეთანხმებით განხორციელდა ანგარიშ-ფაქტურების კორექტირება და მიწოდებული საქონლის ღირებულება შემცირდა 8130 ლარით და ნაცვლად 305 468 ლარისა განისაზღვრა 297 338 ლარის ოდენობით. 2013 წლის 22 ნოემბრიდან 2014 წლის 29 იანვრის ჩათვლით მოსარჩელემ უკან მიიღო 172 637 ლარის საქონელი. მოპასუხემ მოსარჩელეს საქონლის მიწოდების სანაცვლოდ გადაუხადა საერთო ჯამში 84 000 ლარი (იხ.: საქმის მასალები, ტ. I, ს.ფ. 26-127; გადაწყვეტილება, ტ. I, ს.ფ. 306-311; სააპელაციო საჩივარი, ტ.II, ს.ფ. 8-18).

მოსარჩელემ მოითხოვა მიწოდებული საქონლის აუნაზღაურებელი ღირებულება 40 301 ლარის ოდენობით. შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლომ იმსჯელა სწორედ ამ მოთხოვნის საფუძვლიანობის საკითხზე.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში უდავო გარემოებად არის მითითებული და არც სააპელაციო საჩივრის ავტორს გაუხდია სადავოდ ის ფაქტი, რომ მოსარჩელემ საქონლის ნაწილის მოპასუხისაგან უკან დაბრუნების შემდგომ ტრანსპორტირების ხარჯის სახით გადაიხადა დაახლოებით 8398.92 ლარი, ხოლო მოპასუხემ საქონლის რეალიზაციის, საქონლის შენახვა-დასაწყობებაზე გადაიხადა 6563 ლარი, გადასახდელი აქვს 4035 ლარი და კიდევ აქვს დამატებითი ხარჯები, რომლებიც ამ ეტაპზე გაანგარიშებული არ აქვს (იხ.:გადაწყვეტილება, ტ.I, ს.ფ. 307; სააპელაციო საჩივარი, ტ.II, ს.ფ. 8-18).

სააპელაციო სასამართლომ ასევე უდავოდ მიიჩნია, რომ მოპასუხე მოსარჩელისაგან მიღებული საქონლის რეალიზაციას ახდენდა სხვადასხვა საცალო სავაჭრო ქსელებში.

სააპელაციო სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია აპელანტის განმარტება მხარეთა შორის ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ურთიერთობის არსებობის თაობაზე და გაიზიარა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა, რომ საქმის მასალებით დგინდებოდა მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების ფაქტი.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ აპელანტი სადავოდ არ ხდიდა მოსარჩელის მიერ მითითებული ოდენობით საქონლის მიღების, მისი ღირებულების ნაწილის ანაზღაურების ფაქტს, თუმცა მიუთითებდა, რომ ყველა ტრანზაქცია: იოდიზირებული მარილის მიწოდება, მისი ნაწილის უკან დაბრუნება და თანხის გადახდა ხორციელდებოდა არა ნასყიდობის ხელშეკრულების, არამედ ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ურთიერთობის ფარგლებში. აღნიშნულიდან გამომდინარე, აპელანტის განმარტებით, იმის გამო, რომ დადგენილი არ იყო ერთობლივი საქმიანობიდან გამოსაქვითი ხარჯების ოდენობა, მას არ გააჩნდა სარჩელით მოთხოვნილი თანხის გადახდის ვალდებულება (ტ.II, ს.ფ. 8-18).

სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის შესაბამისად განმარტა, რომ ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. არსებითად ჩაითვლება ხელშეკრულების ის პირობები, რომლებზედაც ერთ-ერთი მხარის მოთხოვნით მიღწეულ უნდა იქნეს შეთანხმება, ანდა რომლებიც ასეთად მიჩნეულია კანონის მიერ. შესაბამისად, იმისათვის რომ დადგინდეს მხარეთა შორის ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულების არსებობა, უნდა დასტურდებოდეს მხარეთა შორის კონსენსუსი ხელშეკრულების არსებით პირობებზე, მათ უფლება-მოვალეობებზე.

სამოქალაქო პროცესი აგებულია რა შეჯიბრებითობის პრინციპზე, მხარეებს უფლებებთან ერთად აკისრებს თავისივე ინტერესებისათვის აუცილებელ საპროცესო მოვალეობებს, რომელთა შეუსრულებლობა იწვევს ამავე მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს. ეს დანაწესი განმტკიცებულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით და 102-ე მუხლებით. თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, ე.ი. მხარეს ეკისრება როგორც ფაქტების მითითების, ასევე მათი დამტკიცების ტვირთი. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით კი, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. ამდენად, მხარეებმა არა მხოლოდ უნდა მიუთითონ ფაქტობრივ გარემოებებზე, არამედ ასევე უნდა წარადგინონ შესაბამისი მტკიცებულებები, რომლებსაც შეამოწმებს, შეაფასებს სასამართლო და დაადგენს მხარის მიერ მითითებული ფაქტის არსებობა-არარსებობის საკითხს

სააპელაციო პალატა დაეთანხმა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მოცემულ დასკვნას იმის თაობაზე, რომ საქმეში წარმოდგენილი არ არის მხარეთა შორის ერთობლივი საქმიანობიდან გამომდინარე ურთიერთობის არსებობის დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება. მოპასუხემ ვერ დაადასტურა მოსარჩელესთან ერთობლივი საქმიანობის და ამ გარიგების არსებით პირობებზე შეთანხმების ფაქტი. საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა, თუ რას შეადგენდა ერთობლივ საქმიანობაში თითოეული მხარის წილი, შენატანი, არ დგინდებოდა, რას შეადგენდა მთლიანობაში ერთობლივი საქმიანობის დროს წარმოქმნილი ხარჯი და რა თანხა უნდა განაწილებულიყო საბოლოოდ მხარეთა შორის.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოპასუხის (აპელანტის) პოზიციაა, რომ ერთობლივი საქმიანობის პირობების თანახმად, მოსარჩელეს საქონლის რელიზაციიდან ამონაგები თანხა უნდა გადასცემოდა გაწეული ხარჯების გამოკლებით, რის ოდენობაზეც მხარეები ვერ შეთანხმდნენ (ტ. II, ს.ფ10). მოსარჩელე (აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარე) ამ განმარტებას არ ეთანხმება. მხარის ახსნა-განმარტების იურიდიულ ბუნებასთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 127–ე მუხლის თანახმად, მხარეთა განმარტება, მართალია, წარმოადგენს მტკიცებულების სახეს, თუმცა მხოლოდ მოსარჩელის ახსნა-განმარტება, რომელსაც სადავოდ ხდის მეორე მხარე და, ამასთან, არ დასტურდება კანონმდებლობით გათვალისწინებული და საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებით, არ შეიძლება საფუძვლად დაედოს სადავო ფაქტობრივი გარემოების დადგენილად მიჩნევას.

აღნიშნული განმარტების დაუსაბუთებლობასთან დაკავშირებით პალატამ დამატებით ყურადღება გაამახვილა იმ გარემობაზე, რომ თავად მოპასუხე (აპელანტი) ამ ეტაპზეც კი ვერ აკონკრეტებდა ზუსტად რა ხარჯი უნდა გამოკლებოდა პროდუქციის რეალიზაციის შედეგად ამონაგებ თანხას (ტ. II, ს.ფ. 13).

აღნიშნულის საპირისპიროდ, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები ადასტურებდნენ მხარეთა შორის ნასყიდობის ხელშეკრულების არსებობის ფაქტს, კერძოდ ანგარიშფაქტურებში, სასაქონლო ზედნადებებში ყველგან მითითებულია: გამყიდველი, მყიდველი, საქონლის საფასური და მოპასუხის მიერ წარმოებულ გადახდების დანიშნულებაში აღნიშნულია საქონლის საფასური. ამასთან, უდავო იყო ზედნადებებში მითითებული საქონლის რეალურად მიწოდების და მოპასუხის მიერ საქონლის სარეალიზაციოდ მიღების ფაქტი. მხარეები არ დავობდნენ იმ გარემოებაზეც, რომ საქონლის ღირებულების ნაწილი ანაზღაურებული აქვს მოპასუხეს. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია აპელანტის განმარტება მხარეთა შორის ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ურთიერთობის არსებობის თაობაზე და გაიზიარა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა, რომ საქმის მასალებით დგინდებოდა მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების ფაქტი.

პალატამ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მხარეთა ახსნა-განმარტებების და მოწმეთა ჩვენებების საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხე მოსარჩელეს საქონლის საფასურს უხდიდა საქონლის რეალიზაციის შემდგომ. აღნიშნული არც სააპელაციო საჩივრით გამხდარა სადავოდ (იხ.: გადაწყვეტილება, ტ. I, ს.ფ. 308; სააპელაციო საჩივარი, ტ.II, ს.ფ. 8-18).

სასამართლოს მითითებით, ვინაიდან დადგენილია, რომ მიწოდებული და არარეალიზებული საქონლის უკან გამოსყიდვა დასრულდა 2014 წლის 29 იანვრის მდგომარეობით, დასაბუთებულია გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მოცემული მსჯელობა, რომ ამ დროისთვის მოპასუხეს უკვე რეალიზებული ჰქონდა სადავო 40 301 ლარის ღირებულების საქონელი და ყველაზე გვიან ამ დროიდან ევალებოდა მოსარჩელისათვის თანხის გადახდა.

პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის შესაბამისად, ვალდებულების ძალით კრედიტორი უფლებამოსილია, მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება; ამავე კოდექსის 317-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლზე, რომელიც ადგენს ქცევის შემდეგ წესს: ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი. მყიდველი მოვალეა გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება;

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის მიხედვით, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას.

სააპელაციო სასამართლოს აზრით, მოცემულ შემთხვევაში გამყიდველს (მოსარჩელეს) ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროს და ადგილას აქვს შესრულებული ვალდებულება. რაც შეეხება მყიდველს (მოპასუხეს), მას მიღებული აქვს ნაყიდი ქონება, მაგრამ ნასყიდობის ფასი სრულად ანაზღაურებული არ აქვს. შესაბამისად, საფუძვლიანია მოთხოვნა ნასყიდობის ფასის აუნაზღაურებელი ნაწილის, 40 301 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრების თაობაზე.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 400-ე მუხლის „ა’’ პუნქტზე, რომლის თანახმად, მოვალის მიერ ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილებად ითვლება, თუ შესრულებისათვის დადგენილ დროში ვალდებულება არ შესრულდება;

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის მიხედვით, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება;

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისათვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისათვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო;

სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობისა და ზიანის ანაზღაურების აუცილებელ პირობას წარმოადგენს ზიანის რეალურად არსებობა, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.

სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მიუღებელი შემოსავალი წარმოადგენს სავარაუდო შემოსავალს, მისი დადგენისათვის აუცილებელია გათვალისწინებულ იქნეს, თუ რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება. ფულის მაღალი ბრუნვაუნარიანობის გამო ვალდებულების დარღვევით მიყენებული ზიანი მტკიცებას არ საჭიროებს და იგულისხმება, რომ ფულადი ვალდებულების შესრულების დაყოვნება კრედიტორისათის ყოველთვის ზიანის მომტანია. სწორედ იმის გათვალისწინებით, რომ საბაზრო ეკონომიკის პირობებში ფული განიხილება, როგორც ყველაზე ბრუნვაუნარიანი საგანი, მისი ფლობა უპირობოდ იძლევა შემოსავლის მიღების პრეზუმფციას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ გონივრული, სამართლიანი ანაზღაურების სახით და მოვალისათვის სავარაუდო ზიანად მართებულად მიიჩნია გადაუხდელი თანხის წლიური 5 % და მოპასუხეს სწორად დააკისრა მიყენებული ზიანის ანაზღაურება 2014 წლის 29 იანვრიდან 2014 წლის 25 მარტამდე პერიოდზე 303 ლარის ოდენობით. შესაბამისად, არ არსებობდა სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე შპს “N. G”-მა (ს/ნ .....) შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი დასაბუთებით:

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ, ისევე როგორც პირველი ინსტანციის სასამართლომ, არასწორად შეაფასა მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობა როგორც ნასყიდობა, შესაბამისად არასწორი და მცდარია მიღებული განჩინების დასაბუთებაც.

სადაო შემთხვევაში მხარეთა შორის არ დადებულა ნასყიდობის ხელშეკრულება. მიუხედავად იმისა, რომ საქონლის მიწოდების დამადასტურებელ საგადასახადო ანგარიშფაქტურასა და სხვა დოკუმენტებში მხარეებს მყიდველი და გამყიდველი ეწოდებათ, ეს საკმარისი არაა გარიგების ნამდვილი შინაარსის დადგენისათვის. აღნიშნული ტერმინები გამოყენებულია საგადასახადო კოდექსის შესაბამისად და მხოლოდ ბიუჯეტთან ანგარიშსწორების მიზნებისათვის

რეალურად კი მხარეებს შორის ზეპირი ფორმით დაიდო და შემდგომ კი შეწყდა ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულება.

საქმეზე მოწმის სახით დაკითხული ნ. დ-ის და ბ. ქ-ას მიერ მიცემული ჩვენებებით და საქმის სხვა გარემოებების ერთობლივი შეფასებით სრული საფუძველი არსებობს დადგენილი იქნას, რომ საქმე გვაქვს არა ნასყიდობასთან, არამედ მხარეთა შორის ზეპირი ფორმით დადებულ ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებასთნ. ყველა ტრანზაქცია (იოდიზირებული მარილის მიწოდება, მისი ნაწილის უკან დაბრუნება და თანხების გადახდები) განხორციელდა სწორედ ამ გარიგების ფარგლებში. მოსარჩელემ თავის წილად ამხანაგობაში შეიტანა თავისი კუთვნილი იოდიზირებული მარილი, ხოლო მოპასუხემ თავის წილად იკისრა ვალდებულება საკუთარი სადისტრიბუციო ქსელის და სხვა რესურსების გამოყენებით მოეხდინა მარილის რეალიზაცია. ამონაგები თანხა კი ხარჯების გამოკლებით უნდა გაენაწილებინათ მხარეებს.

კასატორის აზრით, ვინაიდან ერთობლივი საქმიანობის შეწყვეტის შემდგომ მხარეები ვერ შეთანხმდნენ გამოსაქვითი ხარჯების ოდენობაზე და ამ ფაქტს ვერც მოწინააღმდეგე უარყოფს, უსაფუძვლოა მარილის ნარჩენი ღირებულების სრულად მოთხოვნა ყოველგვარი ხარჯების გაუთვალისწინებლად, ვინაიდან ეს ეწინააღმდეგება მხარეთა შეთანხმებას და ასევე საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 940-ე მუხლით დადგენილ წესს.

საკასაციო საჩივრის ავტორის განმარტებით, ამ ეტაპისთვის არ არსებობს დაზუსტებული დავალიანება, რადგან არ არის დადგენილი ერთობლივი საქმიანობიდან გამომდინარე გამოსაქვითი ხარჯების ოდენობა.

ამასთან, მოსარჩელემ ვერ წარმოადგინა ნასყიდობის ურთიერთობის დამადასტურებელი რეალური მტკიცებულებები. ასევე არ არსებობს წერილობითი შეთანხმება ან დოკუმენტი, რომელიც მოწოდებული საქონლის ღირებულების გადახდის ვადას განსაზღვრავდა.

საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა და სასაქონლო ზედნადებები, ასევე საბანკო გადარიცხვები და ჩეკთან გათანაბრებული დოკუმენტები მხოლოდ საგადასახადო საბანკო მიზნებისთვის ადასტურებს მასში მითითებულ გარკვეულ ფაქტებს: იოდიზირებული მარილის გადაცემას, მისი ღირებულების ნაწილის მოსარჩელისათვის გადარიცხვას და ა.შ. მაგრამ ეს ფაქტები არ ამტკიცებს იმას, რომ მხარეებს შორის შედგა ნასყიდობის ხელშეკრულება.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლის თანახმად ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან.

სინამდვილეში მხარეთა შორის არსებობდა ზეპირი ფორმის შეთანხმება ერთობლივი საქმიანობის შესახებ, რომლის მიხედვით, მოსარჩელე კომპანიის კუთვნილი იოდიზირებული მარილის რეალიზაცია უნდა მომხდარიყო მოპასუხე კომპანიის სადისტრიბუციო ქსელის და რესურსების გამოყენებით. შესაბამისად, მხარეებს ერთობლივად უნდა გაეღოთ საქონლის რეალიზაციასთან დაკავშირებული ხარჯები, ხოლო დარჩენილი მოგება გაიყოფოდა (განაწილდებოდა) მათ შორის.

ასეთი შეთანხმება (გარიგება) შედგა მხარეებს შორის, რასაც წინ უძღვოდა 2014 წლის ივლის-აგვისტოში გამართული არაერთი შეხვედრა და მოლაპარაკება კომპანიების მაშინდელ დირექტორებს და დამფუძნებლებს შორის (ბ. ქ-ა, ნ. დ-ე და ასევე კომპანიებთან დაკავშირებული სხვა პირები).

მხარეები 2013 წლის აგვისტოდან შეუდგნენ კიდევაც ზემოათაღნიშნულ ერთობლივ საქმიანობას, თუმცა შემდგომ მოხდა შეუთანხმებლობა პროდუქციის ფასებთან და სხვა მიმდინარე საკითხებთან დაკავშირებით. ამიტომ, მოსარჩელე და მოპასუხე მხარე შეთანხმდნენ რომ შეეწყვიტათ ერთობლივი საქმიანობა. საქმიანობის შეწყვეტის შემდგომ მოსარჩელე კომპანიას უნდა დაბრუნებოდა დარჩენილი არარეალიზებული პროდუქცია (იოდიზირებული მარილი) და ფაქტობრივად გაყიდული საქონლის ღირებულება ხარჯების გამოკლებით. არარეალიზებული პროდუქცია დაუბრუნდა კიდევაც უკან მოსარჩელე მხარეს, რასაც არასწორად უწოდებს მოსარჩელე საქონლის უკან მიყიდვას.

კასატორის განმარტებით, მოცემული საქმის განხილვა მნიშვნელოვანია ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის დადგენისათვის. ვინაიდან სამოქალაქო ბრუნვაში ფართოდ არის გავრცელებული ზეპირი ფორმის ბიზნეს გარიგებები და ხშირია მათგან გამომდინარე დავებიც, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ ამ საქმეზე მიღებულ გადაწყვეტილებას ექნება პრეცედენტული მნიშვნელობა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს “N. G”-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავების საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. სუს 2014 წლის 16 იანვრის Nას-482-458-2013 განჩინება; სუს 2014 წლის 4 აპრილის Nას-523-497-2013 განჩინება), სადაც განმარტებულია სამოქალაქო კოდექსის 930-940-ე მუხლებით რეგულირებული ერთობლივი საქმიანობიდან წარმოშობილი ურთიერთობების სამართლებრივი თავისებურებანი.

უზენაესი სასამართლოს აღნიშნული განმარტებებიდან გამომდინარეობს შემდეგი: იმისათვის, რომ ამხანაგობის ხელშეკრულება გაიმიჯნოს სხვა სახის ხელშეკრულებისაგან, აუცილებელია, უპირველეს ყოვლისა დავახასიათოთ ამხანაგობის ხელშეკრულების ის მხარეები, რომლითაც იგი ემსგავსება მას. ამხანაგობის ხელშეკრულება, როგორც კონკრეტული მიზნის მისაღწევად პირთა გაერთიანებაზე აგებული ხელშეკრულება, მოითხოვს წევრებისაგან ისეთი მოქმედებების განხორციელებას, რომლებსაც ახასიათებს სხვადასხვა ხელშეკრულებებისათვის დამახასიათებელი თავისებურებები. როდესაც ჩვენ ყურადღებას ვამახვილებთ ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ისეთ ხელშეკრულებაზე, რომელიც მიზნად ისახავს, მოცემულ შემთხვევაში, საქონლის მიწოდება-რეალიზაციას, ამხანაგობის წევრთა უფლება- ვალდებულებები ემსგავსება სხვა ხელშეკრულებებით განსაზღვრულ ურთიერთობებს, მაგრამ ამ შემთხვევაში მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა შორის ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ისეთ უფლება-ვალდებულებებს, რაც დამახასითებელია კოლექტიური გაერთიანებისათვის, რომელსაც ახასიათებს კორპორაციული სტრუქტურის ისეთი თვისებები, რომელიც მოიცავს, როგორც ორგანიზაციულ, ასევე, ქონებრივ ელემენტებს. ზუსტად ასეთი ტიპის გაერთიანება წარმოადგენს გარკვეულწილად იმ საშუალებათა ერთობას, რითაც საბოლოოდ უზრუნველყოფილია ამ გაერთიანების მონაწილეთა მიერ დასახული მიზნის მიღწევა. ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების თავისებურება ვლინდება იმაში, რომ დასახული მიზნის მიღწევა შესაძლებელია მხოლოდ მონაწილე პირთა ერთობლივი საქმიანობით.

ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების არსებობისთვის დამახასიათებელ ზემოაღნიშნულ ელემენტებზე მითითება და მათი არსებობის შესაბამისი მტკიცებულებებით დადასტურება წარმოადგენდა მოპასუხის (კასატორის) ტვირთს, რაც მან ვერ განახორციელა.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ ეწინააღმედეგება უზენაესი სასამართლოს არსებულ პრაქტიკას და ზემოთ მოცემულ განმარტებებს. შესაბამისად, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით. ამიტომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას შპს „N. G”-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. შპს „N. G”-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ „N. G”-ს (ს/ნ .....) დაუბრუნდეს გ. ბ-ის მიერ 2015 წლის 12 იანვრის №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 2031.00 ლარის 70% – 1421.7 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე