საქმე №ას-1328-1266-2014 10 ივნისი, 2015 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ნინო ბაქაქური, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ჟ. ზ.-ი (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ო. და კ.-ია“ (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – ქირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, გადაუხდელი ქირისა და პირგასამტეხლოს ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
შპს „ო. და კ.-იამ“ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხე ჟ. ზ.-ის მიმართ, რომლითაც მოითხოვა მოპასუხისათვის ქირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, გადაუხდელი ქირის – 2196 აშშ დოლარისა და 2013 წლის 01 თებერვლიდან 2013 წლის 22 მაისის ჩათვლით პირგასამტეხლოს - 1800 აშშ დოლარის ანაზღაურების დაკისრება.
სარჩელის ფაქტობრივ გარემოებად მითითებულია, რომ შპს „ო. და კ.-იას“ საკუთრებაში გააჩნია ქ.გორში, ს.- ქ.№47-ში მდებარე არასაცხოვრებელი ფართი, რომელიც 2006 წლიდან ქირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე გადაეცა მოპასუხე ჟ. ზ.-ს. ქონებით სარგებლობისათვის მოპასუხე ყოველთვიურად იხდიდა ქირის სახით, 600 აშშ დოლარის ეკვივალენტს ლარში. მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხეს აღნიშნულ მისამართზე არსებული ფართი დაკავებული ჰქონდა 2013 წლის 22 მაისამდე, თუმცა მას არ აქვს გადახდილი 2013 წლის ქონებით სარგებლობის ხუთი თვის ქირა, რომლის ოდენობა შეადგენს 3000 აშშ დოლარის ეკვივალენტს ლარში. იმის გათვალისწინებით, რომ მოპასუხეს 2013 წლის ქირიდან გადახდილი ჰქონდა 674 აშშ დოლარი, დარჩენილი დავალიანების თანხა შეადგენდა 2196 აშშ დოლარს. ვალდებულების დარღვევისათვის მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებით გათვალისწინებული იყო პირგასამტეხლო, რომლის ოდენობა ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე შეადგენდა გადაუხდელი თანხის 2%-ს, თვეში 360 აშშ დოლარს, ხოლო 5 თვეში კი, – 1800 აშშ დოლარს. მოსარჩელის მითითებით მოპასუხემ ხელწერილით აღიარა მოსარჩელის წინაშე ფულადი დავალიანების არსებობა, რომელიც დაფარა 2012 წლის 17 აგვისტოდან 2013 წლის 16 თებერვლის ჩათვლით, თუმცა, 2013 წლის ხუთი თვის (იანვარი-მაისის თვე) ქირა მოსარჩელისთვის დღემდე არ გადაუცია.
მოპასუხემ სარჩელზე წარდგენილი შესაგებლით უარყო სასარჩელო მოთხოვნა ქირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანების (გადაუხდელი ქირის) არსებობის თაობაზე, ხოლო სარჩელის ფაქტობრივ საფუძვლებთან მიმართებაში აღიარა მხოლოდ მხარეთა შორის არსებული საიჯარო ურთიე.-ის არსებობა გარკვეულ პერიოდში, რომელიც მოპასუხის განმარტებით არ მოიცავდა სადავო 2013 წლის იანვარი-მაისის ჩათვლით არსებულ პერიოდს. მოპასუხემ სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლების გასაქარწყლებლად მიუთითა მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების შინაარსზე, რომელიც ავალდებულებდა მეიჯარეს მოიჯარისათვის ობიექტი გადაეცა ქონების მიღება-ჩაბარების აქტით, რომლის დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ იყო. მანვე განმარტა, რომ წლების წინ ნამდვილად იქირავა მოსარჩელისაგან 480მ2 კომერციული ფართი ქ.გორში, ს.- ქ.№47-ში, თუმცა მოგვიანებით, 2013წ.-ის დასაწყისში შეიტყო, რომ მოსარჩელე ყიდდა ფართს ზ. მ.-ეზე. მართალია ნასყიდობის ხელშეკრულება შპს „ო. და კ.-იასა“ და ზ. მ.-ეს შორის გაფორმდა 2013 წლის 15 თებერვალს, თუმცა მათ შორის მოლაპარაკებები ნასყიდობის პირობებთან დაკავშირებით მიმდინარეობდა 2011-2012წწ.-ში.
გ.-ს რაიონული სასამართლოს 2014 წლის 2 აპრილის გადაწყვეტილებით შპს „ო. და კ.-იის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილებით შპს „ო. და კ.-იის“ სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, კერძოდ, მოპასუხეს დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ გადაუხდელი ქირის – 2198 აშშ დოლარისა და პირგასამტეხლოს – 300 აშშ დოლარის ანაზღაურება.
მოცემულ საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
2013 წლის 01 იანვარს ინდივიდუალურ მეწარმე ჟ. ზ.-სა და შპს „ო. და კ.-იის“ წარმომადგენელ ა. თ.ს შორის გაფორმდა ხელშეკრულება ქირავნობის შესახებ.
მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების პირველი პუნქტის თანახმად, მოიჯარემ ვალდებულება იკისრა, მეიჯარისათვის გადაეცა არასაცხოვრებელი ფართი სათავსებით და ინვენტარით ქ. გორში, ე.-ის ქ.№43-ში (ს.- ქ.№47). ხელშეკრულების მე-2 პუნქტის თანახმად, ამ ხელშეკრულების ძალაში შესვლის დღიდან მეიჯარე ვალდებული იყო, მოიჯარისთვის გადაეცა ობიექტი და ქონება მიღება-ჩაბარების აქტით. ამავე პუნქტის მე-3 ქვეპუნქტის მიხედვით, ხელშეკრულება დაიდო 01 იანვარს და შემდგომში გრძელდებოდა ერთი წლის ვადით იმ შემთხვევაში, თუ მოიჯარე ან მეიჯარე არ გამოთქვამდა სურვილს ხელშეკრულების შეწყვეტაზე. ხელშეკრულების მე-4 პუნქტის თანახმად, მოიჯარე იღებდა ვალდებულებას, გადაეხადა მეიჯარისათვის გადაცემული ობიექტით და ქონებით სარგებლობისათვის ყოველთვიურად 600 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი, ყოველი თვის 15 რიცხვამდე. ხელშეკრულების 4.4 ქვეპუნქტის თანახმად, გადახდის ვადის გადაცილების შემთხვევაში კი, მეიჯარე უფლებამოსილი იყო, მოიჯარისთვის დაეკისრებინა საურავი ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე გადაუხდელი თანხის 2%-ის ოდენობით (4.4 პუნქტი).
დადგენილია, რომ ჟ. ზ.-ს ბოლო რამდენიმე წელი მოსარჩელისაგან დაქირავებული ჰქონდა ქ. გორში, ს.- ქუჩა №47-ში მდებარე ფართი, სადაც ახდენდა ავეჯის რეალიზაციას. საქმის განხილვის მომენტისათვის კი, ჟ. ზ.-ი არ სარგებლობდა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ფართით.
2012 წლის 15 მაისს შედგენილი ხელწერილის მიხედვით, მოპასუხე ჟ. ზ.-მა სანოტარო წესით წერილობით აღიარა მოსარჩელის წინაშე არსებული ვალდებულება, კერძოდ, ხელწერილში აღნიშნა, რომ მას ნაქირავები ჰქონდა მოსარჩელისაგან ქ. გორში, ს.- ქ. №47-ში მდებარე 480მ2 არასაცხოვრებელი ფართი და მისი ყოველთვიური საიჯარო თანხა შეადგენდა 600 აშშ დოლარს. მანვე მიუთითა, რომ დავალიანება მხარის მიმართ შეადგენდა 2600 აშშ დოლარს, რომელსაც ეტაპობრივად სრულად გადაიხდიდა, კერძოდ, 1500 აშშ დოლარს დაფარავდა 2012 წლის 27 მაისამდე, ხოლო დარჩენილ 1100 აშშ დოლარს – 17 ივნისამდე, რასაც ხელს აწერდა ჟ. ზ.-ი.
საქართველოს გაერთიანებული წყალმომარაგების კ.-იის გ.-ს სერვისცენტრის 2013 წლის 16 ოქტომბრის წერილის მიხედვით სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ქ. გორში, ს.- ქ.№46-ში 2010 წლის ოქტომბრიდან აბონენტად ფიქსირდებოდა ჟ. ზ.-ი, რომელსაც ერიცხებოდა დავალიანება კ.-იის მიმართ. დავალიანების გადაუხდელობის გამო აბონენტს 2012 წლის 03 მაისიდან შეუწყდა წყალმომარაგება, თუმცა აბონენტი თვითნებურად აღადგენდა შეწყვეტილ წყალმომარაგებას და სარგებლობდა სასმელი წყლით.
დადგენილია, რომ 2013 წლის 15 თებერვალს შპს „ო. და კ.-იასა“ და ზ. მ.-ეს შორის დაიდო უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც ამ უკანასკნელმა მოსარჩელისაგან 15000 ლარად შეიძინა ქ.გორში, ე.-ის ქ.№43-ში მდებარე 859მ2-დან 50,76მ2 არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების ფართი (ს/კ:№66.45.......).
სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილით, 102-ე და 105-ე მუხლებით, სამოქალაქო კოდექსის 581-ე, 531-ე მუხლებით და 541-ე მუხლის პირველი ნაწილით და არ გაიზიარა მოპასუხის პოზიცია, იმის თაობაზე, რომ სადავო პერიოდში იგი არ ახორციელებდა მოსარჩელის კუთვნილი ფართის მფლობელობას, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ საქმის მასალებით დადასტურებული არ იყო მესაკუთრისთვის ფართის დაბრუნების შესახებ ფაქტობრივი გარემოება. ქირავნობის ხელშეკრულების 2.1 პუნქტთან მიმართებაში კი, სასამართლომ განმარტა, რომ მართალია, აღნიშნული პუნქტი ითვალისწინებდა შპს „ო. და კ.-იას“ ვალდებულებას ჟ. ზ.-ისთვის მხარეთა შორის გაფორმებული მიღება-ჩაბარების აქტის საფუძველზე ამ უკანასკნელის მიერ დაქირავებული ქონების გადაცემის შესახებ, თუმცა ისეთ პირობებში, როდესაც სადავო არ იყო თავად ის გარემოება, რომ წინა წლებში (2006-2012წწ.-ში) მოდავე მხარეები იმყოფებოდნენ ქირავნობიდან წარმოშობილ ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიე.-ებში და ქ.გორში, ს.- ქ.№47-ში მდებარე ფართში მოპასუხე ახდენდა ავეჯის რეალიზაციას, მტკიცების ტვირთი, რომ წინა ქირავნობის ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული მოიჯარის ქონების მეიჯარისათვის გადაცემა ხდებოდა სწორედ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მიღება-ჩაბარების აქტის საფუძველზე სწორედ იმ მხარეს ეკისრებოდა, რომელიც მიღება-ჩაბარების აქტის გარეშე ქონების გადაცემის შესახებ ფაქტობრივ გარემოებას სადავოდ ხდიდა (კონკრეტულ შემთხვევაში, მოპასუხეს), რომელსაც ამ გარემოების დასადასტურებლად მტკიცებულებები არ წარმოუდგენია.
სამოქალაქო საქმეთა პალატამ ასევე არ გაიზიარა ჟ. ზ.-ის პოზიცია ხელშეკრულების გაგრძელებისადმი ინტერესის დაკარგვასთან მიმართებაში და მიუთითა, რომ მართალია 2013 წლის 15 თებერვალს შპს „ო. და კ.-იასა“ და ზ. მ.-ეს შორის გაფორმდა ქ.გორში, ს.- №43-ში მდებარე უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, 859მ2 უძრავი ქონებიდან 50,76მ2 ფართზე, რომელიც საკუთრების უფლებით ეკუთვნოდა შპს „ო. და კ.-იას“, მაგრამ მტკიცების ტვირთი, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებით გადაცემული 50,76მ2 მოიცავდა და შედიოდა მოდავე მხარეთა შორის წინა ქირავნობის ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული და მოპასუხისათვის გადაცემულ 480მ2 ფართში, ეკისრებოდა იმ მხარეს, რომელიც სადავოდ ხდიდა ამ გარემოებას, ანუ მოპასუხეს, რომელსაც ამ გარემოების დასადასტურებლად მტკიცებულებები არ წარმოუდგენია.
სააპელაციო პალატამ უსაფუძვლოდ მიიჩნია პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ 2013 წლის 01 იანვარს მხარეთა შორის დაიდო ახალი ქირავნობის ხელშეკრულება, გამომდინარე იქიდან, რომ ისეთ ვითარებაში, როდესაც 2011-2012წწ.-ში 480მ2 მოსარჩელეს მოპასუხისათვის მიქირავებული ჰქონდა 600 აშშ დოლარად, რაც მხარეთა შორის სადავო გარემოებას არ წარმოადგენდა, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული სრული ფართი, რომელიც შეადგენდა 859მ2-ს, ლოგიკური იყო, რომ ისევ 600 აშშ დოლარად ვერ გაქირავდებოდა. მით უფრო იმ პირობებში, როდესაც 2012 წლის ქირის თანხის გადახდა მხარეთა შორის სადავო იყო.
ამდენად, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, მოდავე მხარეთა შორის არსებული 2013 წლის 01 იანვარს შედგენილი ქირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ჟ. ზ.-ის მიერ 2013 წლის იანვრის თვიდან 22 მაისის ჩათვლით მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ქონებით სარგებლობის ფაქტი.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა ჟ. ზ.-მა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
ჟ. ზ.-ის კასაციის საფუძვლები (მიზეზები) მდგომარეობს იმაში, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გაანაწილა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი და არასწორად შეაფასა საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები სადავო პერიოდში მოიჯარის მიერ საიჯარო ფართის მფლობელობისა და სარგებლობის შესახებ, კერძოდ, კასატორმა აღნიშნა, რომ საქმის განხილველმა სასამართლომ არასწორად გაადაკისრა მას იმ გარემოების დადასტურების მტკიცების ტვირთი, რომ სადავო პერიოდში (2013 წლის იანვარი, თებერვალი, მარტი, აპრილი მაისის თვეში) ინდ.მეწარმე ჟ. ზ.-ის მიერ არ ხორციელდებოდა ქ. გორში, ს.- ქ. №47-ში მდებარე 480მ2 არასაცხოვრებელი ფართის მფლობელობა და სარგებლობა, მაშინ როდესაც სწორედ მოსარჩელე იყო ვალდებული ემტკიცებინა ის გარემოება, რომ მან 2013 წლის 01 იანვრის ხელშეკრულების ხელმოწერის შემდეგ ნამდვილად გადასცა საიჯარო ფართი მოიჯარეს.
კასატორის მოსაზრებით, ის გარემოება, რომ წინა წლებში მხარეთა შორის არსებობდა ქირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა, რომელსაც კასატორი სადავოდ არ ხდიდა, არ წარმოდგენდა ერთმნიშვნელოვნად იმ დასკვნის გაკეთების საფუძველს, რომ ახალი ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგ (2013 წლის 01 იანვარი) საიჯარო ფართი კვლავ მოიჯარის მფლობელობაში იყო. კასატორი აღნიშნავს, რომ მხარეთა შორის 2013 წლის 01 იანვრის ხელშეკრულებით წარმოიშვა ახალი ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიე.-ა და ხელშეკრულების ორივე მხარე ვალდებული იყო შეესრულებინა მისი პირობები, რაც არ შესრულდა მეიჯარის მხრიდან, რაც იმაში გამოიხატა, რომ მეიჯარემ ნაცვლად იმისა, რომ უზრუნველეყო საიჯარო ფართით მოიჯარის თავისუფალი სარგებლობა და მფლობელობა, ჩუმად გაასხვისა (გაყიდა) იგი მესამე პირზე.
ამასთან, კასატორის მოსაზრებით, საქმის განმხილველმა სასამართლოm არასწორი სამართლებრივი შეაფასება მისცა საქმეში წარმოდგენილ წყალმომარაგების კ.-იის ცნობას, რომლითაც დაასკვნა, რომ ჟ.ზ.-ი 2013 წლის იანვრიდან 22 მაისის ჩათვლით სარგებლობდა საიჯარო ფართით. კასატორი აღნიშნავს, რომ წყალმომარაგების კ.-იიდან გამოგზავნილი წერილი დათარიღებული იყო 2013 წლის 16 ოქტომბრით. სწორედ მითითებული პერიოდისათვის შეეძლო კ.-იას კონკრეტული აბონენტის მიმართ ინფორმაციის გაცემა. შესაბამისად, წერილის ბოლოს არსებული ინფორმაცია აბონენტის მიერ შეწყვეტილი წყალმომარაგების თვითნებურად აღდგენისა და სასმელი წყლით სარგებლობის შესახებ, კ.-იას შეეძლო დაეკონკრეტებინა, კერძოდ მიეთითებინა თუ როდის და რომელი აბონენტის მიერ ხდებოდა ასეთი თვითნებური ქმედებები, რა ღონისძიებებს მიმართა მან თითოეულ შემთხვევაში და არ მიეცა ზოგადი ხასიათის ინფორმაცია. სასამართლომ ამ ბუნდოვანი მტკიცებულებით თარიღებიც კი განსაზღვრა – „2013 წლის იანვარი – 22 მაისი“, რაც კასატორის მოსაზრებით არასწორია. კასატორმა აღნიშნა, რომ 2012 წლის ბოლოს კასატორსა და მოწინააღმდეგე მხარეს შორის მოხდა გაუგებრობა. შპს თვლიდა, რომ ჟ. ზ.-ს ერიცხებოდა მისი დავალიანება. მოცემულ საკითხზე მოლაპარაკებები კასატორთან აწარმოვა არა შპს „ო. და კ.-იამ“, არამედ ფიზიკურმა პირებმა, მამა-შვილმა თ.ებმა. კასატორმა დაფარა დავალიანება 2013 წლის მდგომარეობით ფიზიკური პირების სასარგებლოდ. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად ჩათვალა, რომ 2013 წლის ქირის ნაწილი ჟ. ზ.-მა გადაიხადა, შესაბამისად, დანარჩენი დავალიანებაც კასატორის გადასახადი ყოფილა.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 29 იანვრის განჩინებით ჟ. ზ.-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო 2015 წლის 16 მარტის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთება, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს.
მოცემულ საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილადაა ცნობილი დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
2013 წლის 01 იანვარს ერთი მხრივ, ინდივიდუალურ მეწარმე ჟ. ზ.-ს, როგორც „მოიჯარესა“ და შპს „ო. და კ.-იის“ წარმომადგენელ ა. თ.-ს, როგორც „მეიჯარეს“ შორის გაფორმდა ხელშეკრულება ქირავნობის შესახებ, რომლის თანახმად, მეიჯარემ იკისრა ვალდებულება მოიჯარისათვის გადაეცა არასაცხოვრებელი ფართი სათავსებით და ინვენტარით ქ.გორში, ე.-ის ქ.№43-ში (ს.- ქ.№47).
ამავე ხელშეკრულებით მე-2 პუნქტით განისაზღვრა ხელშეკრულების საგნის (ქ. გორში, ე.-ის ქ.№43-ში (ს.- ქ.№47) მდებარე არასაცხოვრებელი ფართის სათავსებითა და ინვენტარით)) გადაცემის წესი, სახელდობრ, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ხელშეკრულების ძალაში შესვლის დღიდან მეიჯარე ვალდებული იყო, მოიჯარისთვის გადაეცა ობიექტი და ქონება მიღება-ჩაბარების აქტით. ამავე მუხლის მე-3 პუნქტის მიხედვით, ხელშეკრულება დაიდო 2013 წლის 01 იანვარს და შემდგომში გრძელდებოდა ერთი წლის ვადით იმ შემთხვევაში, თუ მოიჯარე ან მეიჯარე არ გამოთქვამდა სურვილს ხელშეკრულების შეწყვეტაზე.
ხელშეკრულების მე-4 მუხლით განისაზღვრა საიჯარო გადასახადი და ანგარიშსწორების წესი, რომლის თანახმად, მოიჯარემ ვალდებულება აიღო გადაეხადა მეიჯარისათვის გადაცემული ობიექტითა და ქონებით სარგებლობის ყოველთვიური გადასახადი 600 აშშ დოლარი, ყოველი თვის 15 რიცხვამდე.
მოიჯარეს სადავოდ არ გაუხდია ის გარემოება, რომ მას ბოლო რამდენიმე წლის განმავლობაში მეიჯარისაგან დაქირავებული ჰქონდა ქ. გორში, ე.-ის ქ.№43-ში (ს.- ქ.№47) მდებარე არასაცხოვრებელი ფართი სათავსებითა და ინვენტარით, სადაც ახდენდა ავეჯის რეალიზაციას.
ვინაიდან კასატორს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ ზემოთ აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები სადავოდ არ გაუხდია, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მათ საკასაციო პალატისათვის სავალდებულო ძალა გააჩნიათ.
ჟ. ზ.-ის კასაციის საფუძვლები (მიზეზები) მდგომარეობს იმაში, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გაანაწილა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი და არასწორად შეაფასა საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები სადავო პერიოდში მოიჯარის მიერ საიჯარო ფართის მფლობელობისა და სარგებლობის შესახებ. კასატორის აღნიშნულ პოზიციას საკასაციო პალატა იზიარებს და მიიჩნევს, რომ ამ კუთხით კასატორმა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დასაშვები (დასაბუთებული) საკასაციო პრეტენზია წარმოადგინა.
ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში, სადავოა ქირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანების გადახდა, უპრიანია შეფასდეს მოცემული ურთიე.-ის სამართლებრივი ასპექტები და მისგან გამომდინარე, მხარეთა უფლებები და მოვალეობები.
სამოქალაქო კოდექსის 531-ე მუხლის თანახმად, ქირავნობის ხელშეკრულებით გამქირავებელი მოვალეა დამქირავებელს სარგებლობაში გადასცეს ნივთი განსაზღვრული ვადით. ხელშემკვრელ მხარეთა შორის ქირავნობის ურთიე.-ის წარმოშობისათვის მარტოოდენ მხარეთა შეთანხმება (თუნდაც წერილობითი) საკმარისი არ არის, არამედ აუცილებელია ფართის დამქირავებლისათვის გადაცემა.
სამართალწარმოების შეჯიბრებითობის პრინციპის მიხედვით მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები (სსკ-ის მე-4 მუხ.). აღნიშნულიდან გამომდინარე, საქმის განმხილველი სასამართლოსათვის სავალდებულოა სარჩელის საფუძვლად მითითებული ფაქტების ე.-ლიობა, რომლებიც ასაბუთებენ, ამართლებენ ფაქტობრივად მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნას (სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები), რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, აღნიშნული განეკუთვნება სასამართლოს უფლებამოსილების სფეროს, რომლის განხორციელებისას სასამართლო არ არის შეზღუდული მოსარჩელის მითითებებით. სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიე.-ა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიე.-ის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს.
მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე თავის მოთხოვნას იმ გარემოებაზე ამყარებდა, რომ მართალია მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების მოქმედების ვადა ამოიწურა, თუმცა მოიჯარე კვლავ აგრძელებდა ქ. გორში, ე.-ის ქ.№43-ში (ს.- ქ.№47-ში) მდებარე მეიჯარის საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული არასაცხოვრებელი ფართით სარგებლობას, რისთვისაც ვალდებული იყო გადაეხდა სარგებლობისა და მფლობელობის ქირა ყოველთვიურად 600 აშშ დოლარი, რომლის ოდენობამ სადავო პერიოდში (2013 წლის იანვარი-მაისი) შეადგინა 3000 (5X600) აშშ დოლარი, ხოლო იმის გათვალისწინებით, რომ მოპასუხეს 2013 წლის ქირიდან გადახდილი ჰქონდა 674 აშშ დოლარი, დარჩენილი დავალიანების თანხა შეადგენდა 2196 აშშ დოლარს. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლზე და განმარტა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, ჟ. ზ.-ს სასამართლოსათვის არ წარმოუდგენია ზემოთაღნიშნულის საწინააღმდეგოს დასადასტურებლად მტკიცებულება, კერძოდ, არ დაუდასტურებია, რომ მან საიჯარო ფართი დაუბრუნა მეიჯარეს და ამდენად, სადავო პერიოდში (2013 წლის იანვარი-მაისის თვე) არ ახორციელებდა მის მფლობელობასა და სარგებლობას. კასატორის პრეტენზია სწორედ იმ მოსაზრებითაა გამყარებული, რომ საქმის განმხილველმა სასამართლომ არასწორად გადააკისრა მოიჯარეს მტკიცების ტვირთი იმ გარემოებისა, რომ სადავო პერიოდში (2013 წლის იანვარი-მაისი) მოიჯარე არ ახორციელებდა საიჯარო ფართით სარგებლობასა და მფლობელობას.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ როგორც განსახილველი საქმის მასალებითაა დადგენილი ჟ. ზ.-სა (მოიჯარე) და შპს „ო. და კ.-იას“ (მეიჯარე) შორის გაფორმებული ხელშეკრულების მე-2 პუნქტით განისაზღვრა ხელშეკრულების საგნის (ქ. გორში, ე.-ის ქ.№43-ში (ს.- ქ.№47) მდებარე არასაცხოვრებელი ფართის სათავსებითა და ინვენტარით)) გადაცემის წესი, სახელდობრ, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ხელშეკრულების ძალაში შესვლის დღიდან მეიჯარე ვალდებული იყო, მოიჯარისთვის გადაეცა ობიექტი და ქონება მიღება-ჩაბარების აქტით. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულება, რომელიც წარმოადგენს კერძო სამართლის სუბიექტების ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგს, ანიჭებს ხელშეკრულების ორივე მხარეს ხელშეკრულებით განსაზღვრულ უფლებებსა და აკისრებს გარკვეულ მოვალეობებს. ხელშემკვრელ მხარეთა უფლებებისა და მოვალეობების იდენტიფიცირებას გააჩნია არა მხოლოდ მატერიალური, არამედ პროცესუალური მნიშვნელობა, რამდენადაც თითოეული მათგანი პასუხისმგებელია სწორედ მისი წილი ვალდებულების ჯეროვან შესრულებაზე (მატერიალურ-სამართლებრივი კუთხით), ხოლო შეუსრულებლობის შემთხვევაში კი, სადავოობისას მასვე ეკისრება ამ ვალდებულების არსებობის გამომრიცხველი ან მისი შესრულების დამადასტურებელი მტკიცებულების წარმოდგენა (საპროცესო-სამართლებრივი კუთხით). იმ ვითარებაში, როდესაც სადავოა საიჯარო ფართით სარგებლობისა და მფლობელობის შესახებ ფაქტობრივი გარემოება, ვინაიდან სწორედ ამ გარემოებაზეა დამოკიდებული საიჯარო ფართით სარგებლობისა და მფლობელობის საფასურის (საიჯარო ქირა) გადახდა (რომლის ოდენობა ამ კონკრეტულ შემთხვევაში, შეადგენს ხუთი თვის ქირას), მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის ობიექტური და სამართლიანი გადანაწილებაა საქმეზე დასაბუთებული და სამართლებრივად სწორი გადაწყვეტილების გამოტანის წინაპირობა.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. 102-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. საკასაციო პალატის განმარტებით, კანონის ეს მოთხოვნა ითვალისწინებს ისეთ შემთხვევას, როდესაც ამა თუ იმ გარემოების დასამტკიცებლად მატერიალური კანონით ან მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებით გათვალისწინებულია მტკიცების სტანდარტი - სპეციალური მტკიცებულება. მოცემულ შემთხვევაში, საქმე გვაქვს ისეთ ვითარებასთან, როდესაც თავად ხელშემკვრელ მხარეთა მიერ წინასწარ იქნა დადგენილი ხელშეკრულების საგნის (ქ. გორში, ე.-ის ქ.№43-ში (ს.- ქ.№47) მდებარე არასაცხოვრებელი ფართი სათავსებითა და ინვენტარით) გადაცემის წესი, სახელდობრ, ხელშეკრულების 2.1 პუნქტით დადგენილი წესის მიხედვით, ხელშეკრულების ძალაში შესვლის დღიდან მეიჯარე ვალდებული იყო, მოიჯარისთვის გადაეცა ობიექტი და ქონება მიღება-ჩაბარების აქტით. მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებში წარმოდგენილი არ არის მტკიცებულება, კერძოდ საიჯარო ფართის მიღება-ჩაბარების აქტი, რომელიც დაადასტურებდა მოსარჩელის პოზიციას იმის თაობაზე, რომ სადავო პერიოდში (2013 წლის იანვარი-მაისის თვე) მოიჯარეს გადაცემული ჰქონდა საიჯარო ფართი, რომელიც ხელშეკრულების შინაარსიდან გამომდინარე წარმოშობდა მეიჯარის მხრიდან საიჯარი ქირის (ყოველთვიურად 600 აშშ დოლარი) გადახდის ვალდებულებას, ხოლო მისი გადაუხდელობის შემთხვევაში, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულებასაც.
საკასაციო პალატა არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს შეფასება იმის თაობაზე, რომ „ვინაიდან მოდავე მხარეები წინა წლებში (2006-2012წწ.-ში) იმყოფებოდნენ ქირავნობიდან წარმოშობილ ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობებში და ქ.გორში, ს.- ქ.№47-ში მდებარე ფართში მოპასუხე ახდენდა ავეჯის რეალიზაციას, მტკიცების ტვირთი, რომ წინა ქირავნობის ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული მოიჯარის ქონების მეიჯარისათვის გადაცემა ხდებოდა სწორედ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მიღება-ჩაბარების აქტის საფუძველზე სწორედ იმ მხარეს ეკისრებოდა, რომელიც მიღება-ჩაბარების აქტის გარეშე ქონების გადაცემის შესახებ ფაქტობრივ გარემოებას სადავოდ ხდიდა (კონკრეტულ შემთხვევაში, მოპასუხეს)“. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ზოგიერთ შემთხვევაში, მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების წესი დადგენილია მატერიალურ-სამართლებრივი ურთიერთობების მომწერიგებლი ნორმებით, ხოლო უმეტეს შემთხვევაში, კი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლით, რომელიც ფაქტებზე მითითებისა და მისი დადასტურების ტვირთს აკისრებს მოსარჩელეს. განსახილველი საქმე მიეკუთვნება სწორედ იმ შემთხვევას, რომ სწორედ მოსარჩელეა ვალდებული, რომელიც მოცემულ დავაში წარმოადგენ მეიჯარეს, ამტკიცოს მოიჯარისათვის (მოპასუხე) საიჯარი ფართის გადაცემის შესახებ ფაქტობრივი გარემოება. მოსარჩელის/მეიჯარის ამ საპროცესო ვალდებულების არსებობის საფუძველია, როგორც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, ასევე მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულება, რომელიც სწორედ მეიჯარეს ავალდებულებდა საიჯარი ფართის გადაცემა გაეფორმებინა მიღება-ჩაბარების აქტით, რომელიც მოსარჩელეს/მეიჯარეს სასამართლოსათვის არ წარმოუდგენია.
ამასთან, საკასაციო პალატის მოსაზრებით სააპელაციო სასამართლომ არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა საქართველოს გაერთიანებული წყალმომარაგების კ.-იის გ.-ს სერვისცენტრის 2013 წლის 16 ოქტომბრის წერილს, რომლის შინაარსით ქ. გორში, ს.- ქ.№46-ში 2010 წლის ოქტომბრიდან აბონენტად ფიქსირდებოდა ჟ. ზ.-ი, რომელსაც ერიცხებოდა დავალიანება კ.-იის მიმართ; დავალიანების გადაუხდელობის გამო კი, აბონენტს 2012 წლის 03 მაისიდან შეუწყდა წყალმომარაგება, თუმცა აბონენტი თვითნებურად აღადგენდა შეწყვეტილ წყალმომარაგებას და სარგებლობდა სასმელი წყლით. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ წარმოდგენილი ხელწერილის შინაარსით არ ირკვეოდა თუ კონკრეტულად რომელ პერიოდში ხდებოდა შეწყვეტილი წყალმომარაგების აღდგენა/წყლის მოხმარება და შესაბამისად, ემთხვეოდა თუ არა ეს პერიოდი სადავო 2013 წლის იანვარი-მაისის თვეს. ამდენად, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მითითებული ხელწერილი არ იძლევა ერთმნიშვნელოვნად იმ დასკვნის გაკეთების საფუძველს, რომ სადავო პერიოდში სწორედ ჟ. ზ.-ის მხრიდან ხდებოდა წყლის მოხმარება, რაც თავის მხრივ, დაადასტურებდა სადავო პერიოდში (2013 წლის იანვარი-მაისი თვე) მოიჯარის მიერ საიჯარო ფართის მფლობელობასა და სარგებლობას.
ხოლო რაც შეეხება, საქმეში წარმოდგენილ ხელწერილს, რომლითაც ჟ. ზ.-ი აღიარებს შპს „ო. და კ.-იის“ მიმართ საიჯარო ფართით სარგებლობისთვის არსებულ დავალიანებას. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, აღნიშნული არ შეიძლება საფუძვლად დაედოს სადავო პერიოდში (2013 წლის იანვარი-მაისი თვე) მისი მხრიდან საიჯარო ფართით სარგელობას, გამომდინარე იქიდან რომ ამ ხელწერილის მიხედვით აღიარებული დავალიანება შეეხება 2013 წლამდე პერიოდს, ხოლო კონკრეტულ შემთხვევაში კი, სადავოა 2013 წლის იანვარი-მაისის თვე.
საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები არ წარმოადგენდა მოპასუხე ჟ. ზ.-ისათვის ქირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, გადაუხდელი ქირის – 2196 აშშ დოლარისა და 2013 წლის 01 თებერვლიდან 2013 წლის 22 მაისის ჩათვლით პირგასამტეხლოს - 1800 აშშ დოლარის ანაზღაურების დაკისრების სამართლებრივ საფუძვლებს.
სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან. ქირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქირის მოთხოვნის უფლება კი, გამქირავებელს აქვს მხოლოდ ქირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ნივთის დამქირავებლისათვის გადაცემის მომენტიდან დამქირავებლის მფლობელობის პერიოდში (სკ-ის 531-ე მუხ.). ვინაიდან მოცემულ საქმეზე დადასტურებული არ არის სადავო პერიოდში (2013 წლის იანვარი-მაისის თვე) საიჯარო ფართის ჟ. ზ.-ის მიერ მფლობელობის შესახებ ფაქტობრივი გარემოება, ამიტომ არ არსებობს ამ ფართით სარგებლობისათვის ამ პერიოდზე ქირის გადახდის მოთხოვნის უფლებაც. შესაბამისად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შპს „ო. და კ.-იის“ სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ და მიღებულ უნდა იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი ქირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე გადაუხდელი ქირისა და ვალდებულების დარღვევისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრების თაობაზე არ დაკმაყოფილდება.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას, ხოლო, მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას, ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, შესაბამისად, შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.
ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში, ჟ. ზ.-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილებულია შპს „ო. და კ.-ია“ ვალდებულია აუნაზღაუროს კასატორს საკასაციო საჩივარზე წინასწარ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი - 300 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 411-ე მუხლით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :
1. ჟ. ზ.-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;
3. შპს „ო. და კ.-იის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;
4. შპს „ო. და კ.-იას“ (საიდენტიფიკაციო კოდი: ......) დაეკისროს ჟ. ზ.-ის სასარგებლოდ წინასწარ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ანაზღაურების მიზნით 300 ლარის გადახდა.
5. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი
მოსამართლეები: ნ. ბაქაქური
ბ. ალავიძე
