№ას-1341-1379-2014 1 ივნისი, 2015 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ვასილ როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ზურაბ ძლიერიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - სს „ს. ბ-ი“ (მოსარჩელე)

წარმომადგენელი - დ. ა-ი

მოწინააღმდეგე მხარე - ი. ჩ-ი, ლ. კ-ე, მ. ჩ-ი, ი. ხ-ი, ნ. ტ-ე, ლ. ჩ-ი, უ. კ-ე (მოპასუხეები)

წარმომადგენელი - ქ. ზ-ი

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 12 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი - ნასყიდობისა და ჩუქების ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2013 წლის 8 თებერვალს სს „ს. ბ-მა“ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ი. ჩ-ის, ლ. კ-ის, მ. ჩ-ის, ი. ხ-ის და ნ. ტ-ის მიმართ 2012 წლის 5 ოქტომბრის ნასყიდობისა და 2012 წლის 7 ნოემბრის ჩუქების ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის თაობაზე შემდეგი დასაბუთებით:

2012 წლის 7 ნოემბერს ი. ჩ-სა და მ. ჩ-ს შორის გაფორმდა ჩუქების ხელშეკრულება, რომლის თანახმად ი. ჩ-მა საკუთრებაში არსებული 66,25 % წილი შპს „ბ-ოში“ აჩუქა თავის დას, მ. ჩ-ს. მხარეთა შეთანხმებით გაჩუქებული წილის ნომინალური ღირებულებაა 8 994 100 ევრო. 2012 წლის 7 ნოემბერს, ი. ჩ-სა და ი. ხ-ს შორის გაფორმდა ჩუქების ხელშეკრულებები, რომლის თანახმად, ი. ჩ-ის საკუთრებაში რიცხული უძრავი ქონებები, მდებარე, ქ. თბილისი, ტ-ის ქუჩა №..., ბინა 5 და ქ. თბილისი, კ-ის შესახვევი №.. საკუთრებაში გადაეცა ი. ხ-ს.

2012 წლის 5 ოქტომბერს ლ. კ-ეს და ნ. ტ-ეს შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ლ. კ-ის კუთვნილი უძრავი ქონება მდებარე ქ. თბილისი, ა. ყ-ის გამზირი .., ბინა 32 გადაეცა საკუთრებაში ნ. ტ-ეს.

2010 წლის 14 ივნისს სს „ს. ბ-სა“ და ლ. კ-ეს შორის გაფორმდა სოლიდარული თავდებობის შესახებ №......-გ ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ლ. კ-ემ იკისრა პასუხისმგებლობა მსესხებლის, შპს „ ნ. ე-ის“ მიერ ვალდებულებების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების გამო. პასუხისმგებლობის ფარგლები განისაზღვრა 20 000 000 (ოცი მილიონი) აშშ დოლარით ან ექვივალნეტით ეროვნული ვალუტაში. 2011 წლის 12 ივლისს ლ. კ-ესთან გაფორმდა ხელშეკრულება სოლიდარული თავდებობის შესახებ …, რომლის თანახმადაც მან იკისრა პასუხისმგებლობა მსესხებლის შპს „ნ. ე-ის“ მიერ ვალდებულებების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების გამო. პასუხისმგებლობის ფარგლები განისაზღვრა 50 000 000 (ორმოცდათი მილიონი) აშშ დოლარით ან ეკვივალენტით ეროვნულ ვალუტაში.

2010 წლის 14 ივნისს ი. ჩ-თან გაფორმდა სოლიდარული თავდებობის შესახებ №… ხელშეკრულება, რომლის თანხმად, მან იკისრა პასუხისმგებლობა მსესხებლის, შპს „ნ. ე-ის“ მიერ ვალდებულებების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების გამო. პასუხმგებლობის ფარგლები განისაზღვრა 20 000 000 (ოცი მილიონი) აშშ დოლარით ან ეკვივალენტით ეროვნულ ვალუტაში.

2012 წლის ოქტომბრიდან შპს „ნ. ე-იმ“ შეწყვიტა სასესხო ვალდებულებების გადახდა და შეიქმნა კრედიტების დაფარვის საფრთხე. 2012 წლის 3 დეკემბერს შპს „ნ. ე-ის“ მიმართ თბილისის საქალაქო სასამართლოში გაიხსნა გადახდისუუნარობის წარმოება. ბანკის, როგორც კრედიტორის მიერ წარდგენილ იქნა მოთხოვნა 60 273 709.88 ლარზე. პარალელურად ბანკმა აღძრა სარჩელი შპს „ნ. ე-ის“, შპს „ნ. რ. გ-ი“-ს, შპს „ლ-ნ“-ის, ი. ჩ-ის, ს. ჩ-ის, ნ. შ-ის და ლ. კ-ის მიმართ. დავალიანების დასაფარად მოსარჩელემ მოითხოვა იპოთეკით დატვირთული და დაგირავებული ქონებების სარეალიზაციოდ მიქცევა. მისი განმარტებით, შპს „ნ. ე-ის“ სესხების უზრუნველყოფას წარმოადგენს მოძრავი ქონება, რომლის ღირებულებაა მხარეთა შეფასებით ხელშეკრულების დადების დროისთვის 5 427 200 აშშ დოლარი, უძრავი ქონების ღირებულებაა 1 571 300 აშშ დოლარი, ხოლო მთლიანი დავალიანებაა 34 706 210.07 ლარი და 2 640.11 აშშ დოლარი, შესაბამისად, მოსარჩელის აზრით, დაგირავებული და იპოთეკით დატვირთული ქონება ვერ უზრუნველყოფს სრულად მოპასუხის დავალიანების ამოღებას მოსარჩელის წინაშე. შესაბამისად, დარჩენილი დავალიანების ამოღება უნდა მოხდეს მსესხებლის და თავდებების სხვა ქონებიდან, ხოლო თავდებების მიერ თავიანთი ქონებების ოჯახის წევრებზე მოჩვენებითად გასხვისების მიზანი არის ბანკის წინაშე აღებული ვალებულებისათვის თავის არიდება.

2013 წლის 11 მარტს „ს. ბ-მა“ მეორე სარჩელით მიმართა სასამართლოს ი. ჩ-ის, ლ. კ-ის, ლ. ჩ-ის და უ. კ-ის წინააღმდეგ და მოითხოვა 2012 წლის 7 ნოემბერს ი. ჩ-სა და ლ. ჩ-ს შორის გაფორმებული კომპანიის წილის ჩუქების ხელშეკრულების, ასევე 2012 წლის 14 ნოემბერს ლ. კ-ესა და უ. კ-ეს შორის გაფორმებული კომპანიის წილის ჩუქების ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა იმავე ფაქტობრივ გარემოებებსა და სამართლებრივ საფუძვლებზე დაფუძნებით, რასაც უთითებდა მოსარჩელე მის მიერ წარდგენილ პირველ სარჩელში.

ორივე სარჩელში მოპასუხეებმა სარჩელები არ ცნეს და აღნიშნეს, რომ, ერთის მხრივ, ლ. კ-ესა ი. ჩ-ს, ხოლო მეორეს მხრივ, დანარჩენ მოპასუხეებს შორის ნასყიდობისა და ჩუქების ხელშეკრულებების დადებას არავითარი კავშირი აქვს სს „ს. ბ-თან“ დადებულ თავდებობის ხელშეკრულებებთან. ლ. კ-ესა და ი. ჩ-ს სს „ს. ბ-თან“ შესასრულებელი ვალდებულება არ გააჩნიათ. მოპასუხეების აზრით, გაურკვეველია სს „ს. ბ-ის“ მიერ გაკეთებული შეფასება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლთან მიმართებაში და აღნიშნული მუხლის შინაარსის დაკავშირება ლ. კ-ისა და ი. ჩ-ის მიერ დადებულ გარიგებებთან. საქმეში არ არის წარმოდგენილი რაიმე მტკიცებულება, რომელიც აღნიშნულ ფაქტს დაადასტურებდა. მოპასუხეები ასევე არ დაეთანხმნენ მოსარჩელის მსჯელობას იმის თაობაზე, რომ დადებულ ნასყიდობის და ჩუქების ხელშეკრულებებს არ მისცემია მსვლელობა, რაც, მათი აზრით, ცრუ გარემოებას წარმოადგენს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 24 ივნისის მოსამზადებელ სხდომაზე დაკმაყოფილდა მოსარჩელის, სს „ს. ბ-ის“ წარმომადგენლის შუამდგომლობა საქმეთა გაერთიანების შესახებ; სამოქალაქო საქმე N2/1518-13 სს „ს. ბ-ის“ სარჩელის გამო მოპასუხეების ი. ჩ-ის, ლ. კ-ის, მ. ჩ-ის, ი. ხ-ის და ნ. ტ-ის მიმართ ნასყიდობისა და ჩუქების ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის თაობაზე, ასევე სამოქალაქო საქმე N2/2928-13 სს „ს. ბ-ის“ სარჩელის გამო მოპასუხეების ი. ჩ-ის, ლ. კ-ის, ლ. ჩ-ის და უ. კ-ის მიმართ, ჩუქების ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის თაობაზე გაერთიანდა ერთ საქმის წარმოებად და მიენიჭა N2/2928-13 საქმის ნომერი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 24 ივლისის გადაწყვეტილებით სს „ს. ბ-ის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება საპელაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს. ბ-მა“.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 12 ნოემბრის განჩინებით სს „ს. ბ-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 24 ივლისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები მიიჩნია:

2010 წლის 14 ივნისს სს ,,ს. ბ-სა” და ლ. კ-ეს შორის გაფორმდა სოლიდარული თავდებობის შესახებ №...-გ ხელშეკრულება, რომლითაც ლ. კ-ემ იკისრა პასუხისმგებლობა მსესხებლის - შპს ,,ნ. ე-ის” მიერ (ხელშეკრულება გენერალური საკრედიტო ხაზის შესახებ - ...) ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების გამო. თავდების პასუხისმგებლობა განისაზღვრა 20 000 000 აშშ დოლარით ან ეკვივალენტით ეროვნულ ვალუტაში.

2010 წლის 14 ივნისს სს ,,ს. ბ-სა” და ი. ჩ-ს შორის გაფორმდა სოლიდარული თავდებობის შესახებ №.....-ბ ხელშეკრულება, რომლითაც ი. ჩ-მა იკისრა პასუხისმგებლობა მსესხებლის - შპს ,,ნ. ე-ის” მიერ (ხელშეკრულება გენერალური საკრედიტო ხაზის შესახებ - .....) ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების გამო. თავდების პასუხისმგებლობა განისაზღვრა 20 000 000 აშშ დოლარით ან ეკვივალენტით ეროვნულ ვალუტაში.

2011 წლის 12 ივლისს სს ,,ს. ბ-სა” და ლ. კ-ეს შორის გაფორმდა სოლიდარული თავდებობის შესახებ №..... ხელშეკრულება, რომლითაც ლ. კ-ემ იკისრა პასუხისმგებლობა მსესხებლის - შპს ,,ნ. ე-ის” მიერ (ხელშეკრულება გენერალური საკრედიტო ხაზის შესახებ - ...) ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების გამო. თავდების პასუხისმგებლობა განისაზღვრა 50 000 000 აშშ დოლარით ან ეკვივალენტით ეროვნულ ვალუტაში.

ლ. კ-ესა და ნ. ტ-ეს შორის 2012 წლის 5 ოქტომბერს დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება. გამყიდველმა (ლ. კ-ე) მყიდველს (ნ. ტ-ე) 250 ათას ლარად მიჰყიდა უძრავი ქონება, მდებარე ქ. თბილისში, ყ-ის გამზირი №..-ში, მე-2 სადარბაზო, სართული 4, ბინა №32, ფართი - 210.72 კვ.მ. ხელშეკრულების 4.1 პუნქტის თანახმად, ნასყიდობის საგანი უფლებრივად უნაკლოა.

ი. ჩ-სა და ლ. ჩ-ს შორის 2012 წლის 7 ნოემბერს დაიდო ჩუქების ხელშეკრულება. ი. ჩ-მა ძმას - ლ. ჩ-ს აჩუქა შპს ,,მ-ში” (სადენტიფიკაციო კოდი - ...) მის საკუთრებაში არსებული 100%-იანი წილი.

ი. ჩ-სა და მის მეუღლეს – ი. ხ-ს შორის 2012 წლის 7 ნოემბერს დაიდო ჩუქების ხელშეკრულება, რომლითაც ი. ჩ-მა დასაჩუქრებულ ი. ხ-ს აჩუქა ქ. თბილისში, კ-ის შესახვევი №.., დაზუსტებული ფართობი - 4527კვ.მ. უძრავი ქონება.

ი. ჩ-სა და ი. ხ-ს შორის 2012 წლის 7 ნოემბერს დაიდო ჩუქების ხელშეკრულება. ი. ჩ-მა დასაჩუქრებულ ი. ხ-ს აჩუქა ქ. თბილისში, ტ-ის ქუჩა №..., სართული 3, ბინა №5, 178 კვ.მ. უძრავი ქონება.

ი. ჩ-სა და მის დას – მ. ჩ-ს შორის 2012 წლის 7 ნოემბერს დაიდო ჩუქების ხელშეკრულება. ი. ჩ-მა მ. ჩ-ს აჩუქა შპს ,,ბ-ოში” (საიდენტიფიკაციო კოდი: ...) კუთვნილი 66,25% წილი.

ლ. კ-ესა და უ. კ-ეს შორის 2012 წლის 8 ნოემბერს დაიდო ჩუქების ხელშეკრულება. ამ ხელშეკრულებით ლ. კ-ემ ძმას - უ. კ-ეს აჩუქა შპს ,,ბ-ოში” (საიდენტიფიკაციო კოდი: .....) მის საკუთრებაში არსებული 22,5% წილი (იხ. ტ. 2, ს.ფ. 17).

ლ. კ-ესა და უ. კ-ეს შორის 2012 წლის 14 ნოემბერს დაიდო ჩუქების ხელშეკრულება, რომლითაც ლ. კ-ემ უ. კ-ეს აჩუქა შპს ,,ბ-აში” (საიდენტიფიკაციო კოდი: .....) მის საკუთრებაში არსებული 57% წილი.

საქმის მასალების მიხედვით, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2012 წლის 3 დეკემბერს თბილისის საქალაქო სასამართლომ წარმოებაში მიიღო სს "ს. ბ-ის" მოვალის – შპს ,,ნ. ე-ის” დირექტორის ბ. ჯ-ის განცხადება გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების დაწყების თაობაზე. ბანკმა როგორც კრედიტორმა წარადგინა მოთხოვნა 60 273 709.88 ლარზე. მოგვიანებით სს ,,ს. ბ-მა” სარჩელი აღძრა შპს ,,ნ. ე-ის”, შპს ,,ნ. რ. გ-ის”, შპს ,,ლ-ნის”, ი. ჩ-ის, ს. ჩ-ის, ნ. შ-ისა და ლ. კ-ის მიმართ სს ,,ს. ბ-სა” და შპს ,,ნ. ე-ის” შორის გაფორმებული საკრედიტო ხაზის ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე თანხების დაკისრების, იპოთეკისა და გირავნობის საგნების რელიზაციის მოთხოვნით (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 15-17, 70-84).

საჯარო რეესტრის, ასევე, მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრიდან ამონაწერების მიხედვით, პალატამ დაადგინა, რომ სადავო გარიგებებით განკარგული წილები და უძრავი ნივთები რეგისტრირებულია ნ. ტ-ის და დასაჩუქრებულების სახელზე. მოპასუხეების მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება ის ფაქტიც, რომ დასაჩუქრებულები ფაქტობრივადაც ახორციელებენ მათ საკუთრებაში აღრიცხული წილების მართვას.

სასამართლომ აღნიშნა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოში აღძრული წინამდებარე სარჩელით სს ,,ს. ბ-ი“ ითხოვდა ზემოთ მითითებული უძრავი ნივთების და წილების ნასყიდობისა და ჩუქების ხელშეკრულებების ბათილად ცნობას იმ საფუძვლით, რომ გარიგებები გაფორმდა მოჩვენებით, ბანკის წინაშე არსებული ვალდებულებებისათვის თავის არიდების მიზნით. მითითებულ აღიარებით სარჩელზე თავის იურიდიულ ინტერესად ბანკი მიუთითებდა იმ გარემოებაზე, რომ მათ მიმართ შპს „ნ. ე-ის" სასესხო ვალდებულებები უზრუნველყოფილი იყო მოძრავი ნივთებით, რომელთა ღირებულება, მხარეთა შეთანხმებით, ხელშეკრულების დადების მომენტისთვის შეადგენდა 5 427 200 აშშ დოლარს, ასევე, უძრავი ნივთებით, რომელთა ღირებულება იყო 1 571 300 აშშ დოლარი, ხოლო, მოვალე შპს „ნ. ე-ის" დავალიანება ბანკის მიმართ შეადგენდა 34 706 210.07 ლარსა და 2 640.11 აშშ დოლარს. შესაბამისად, დაგირავებული და იპოთეკით დატვირთული ნივთები სრულად ვერ უზრუნველყოფდა შპს „ნ. ე-ის" ვალდებულებების შესრულებას მათ მიმართ, რის გამოც დღის წესრიგში დგებოდა დარჩენილი დავალიანების მოვალისა და თავდებების სხვა ქონებიდან ამოღების საკითხი.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ სს „ს. ბ-ის" სარჩელის მიხედვით, 2012 წლის ოქტომბრიდან შპს „ნ. ე-იმ" შეწყვიტა სასესხო ვალდებულებების გადახდა და შეიქმნა კრედიტების დაფარვის საფრთხე. სს ,,ს. ბ-ის’’ მოსაზრებით, სადავო გარიგებების დადებისას თავდებმა პირებმა იცოდნენ შპს ,,ნ. ე-ის’’ ფინანსური პრობლემების შესახებ. ამასთან, ეს გარიგებები დადებული იყო ოჯახის წევრებს შორის. მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად მოსარჩელე უთითებდა სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლზე.

სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლთან მიმართებაში, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინებაზე (საქმე №ას-571-879-09, 30.04.2010წ.), რომლის შესაბამისად განიმარტა შემდეგი: მოჩვენებითი გარიგების არსებობის შემთხვევაში არ არსებობს გამოვლენის გარეგანი დათქმა. ამ შემთხვევაში აუცილებელია, რომ ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებდნენ შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებდნენ ნების ნაკლს. მოჩვენებითი გარიგების დროს კანონი ადგენს კავშირს ფიქტიურ გარიგებასა და ნების მიმღები ადრესატის თანხმობას შორის. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება). ამრიგად, განსახილველი ნორმით იგულისხმება ის შემთხვევა, როდესაც, როგორც ნების გამომვლენი, ასევე მისი მიმღები მოქმედებენ იმ განზრახვის გარეშე, რომ ამ გარიგებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს. ყოველივე აღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ მოჩვენებით გარიგებას ახასიათებს მხარეთა „ურთიერთშეთანხმება“, „გარიგება“ მოჩვენებით ნების გამოვლენის შესახებ. ამ შემთხვევაში ორივე მხარეს გაცნობიერებული აქვს, რომ მათ მიერ ასეთი ნების გამოვლენას არ მოჰყვება იურიდიული შედეგი. ძირითადად მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან (მაგალითად, მოჩვენებითი გარიგების დადების ერთ-ერთ მოტივს შეიძლება წარმოადგენდეს მესამე პირის მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება და ა. შ.). ამრიგად, იმისათვის რომ სასამართლომ სადავო გარიგება მიიჩნიოს მოჩვენებით გარიგებად, აუცილებელია ისეთი ფაქტობრივი გარემოების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე“, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა უზანაესი სასამართლოს კიდევ ერთ განჩინებაზე (საქმე №ას-1347-1272-2012, 01.07.2013წ.) რომლის შესაბამისად განმარტებულია, რომ მოჩვენებითი გარიგების არსებობის შემთხვევაში დიდი მნიშვნელობა გააჩნია პრეზუმფციებისა და მტკიცების ტვირთის სწორად განსაზღვრას. მითითებული გარემოებების დადასტურება ეკისრება პირს, რომელიც ითხოვს ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას, რადგან თუნდაც მოსარჩელე უთითებდეს გარიგების ერთი მხარის არაკეთილსინდისიერებაზე, ივარაუდება, რომ გარიგების მეორე მხარე მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, რისი გაქარწყლება ევალება მოსარჩელეს. მაგრამ იმ შემთხვევაში, როდესაც გარიგება იდება ნათესავებს ან ოჯახის წევრებს შორის, ივარაუდება, რომ ოჯახის წევრებისათვის ცნობილია არსებული ვალდებულებების თაობაზე და, ასევე მათი ოჯახის წევრის მიერ ქონებრივი პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდების თაობაზე. შესაბამისად, ზუსტად, რომ მოპასუხეებს ეკისრებათ ტვირთი, ამტკიცონ ის, თუ რამ განაპირობა და რა აუცილებლობა არსებობდა ამ ხელშეკრულებების დადების დროის იმ მონაკვეთში, როდესაც მოვალეს შესასრულებელი ჰქონდა ვადამოსული ვალდებულებები ბანკის წინაშე და ამის თაობაზე სასამართლოში მიმდინარეობდა დავა.

სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, მტკიცების ტვირთის სამართლიანი განაწილების პრინციპიდან და მსგავსი კატეგორიის საქმებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკიდან გამომდინარე, მოცემულ დავაზე გათვალისწინებული უნდა იქნეს ის გარემოება, რომ სადავო გარიგებებში უძრავი ნივთებისა და წილების გამსხვისებლები (ლ. კ-ე და ი. ჩ-ი) არ წარმოადგენენ სს „ს. ბ-ის" ძირითად მოვალეებს, ისინი არიან თავდები პირები და იმის მიუხედავად, რომ ეს გარიგებები (ლ. კ-ესა და ნ. ტ-ეს შორის დადებული გარიგების გარდა) გაფორმებულია ახლო ნათესავებსა და ოჯახის წევრებს შორის, მათ კანონიერებაზე მტკიცების ტვირთის მოპასუხეებზე გადატანამდე, მოსარჩელე სს „ს. ბ-ს", როგორც მინიმუმ, უნდა დაედასტურებინა, რომ ა) დამდგარი იყო მოვალე შპს „ნ. ე-ის“ მხრიდან ბანკის მიმართ არსებული ფულადი ვალდებულებების შესრულების დრო; ბ) შპს „ნ. ე-ი“, ფინანსური სიძნელეების თუ სხვა ფაქტორების გამო, არ ასრულებდა ამ ვალდებულებას; გ) მითითებული გარემოებების შესახებ ინფორმირებული იყვნენ თავდები პირები – ლ. კ-ე და ი. ჩ-ი.

მსაგავს დავებზე მტკიცების ამ მინიმალური სტანდარტისგან მოსარჩელის განთავისუფლების შემთხვევაში, მივიღებდით მდგომარეობას, როცა თავდებობის მთელი პერიოდის განმავლობაში თავდები პირის მიერ მის საკუთრებაში არსებული ქონების განკარგვა ოჯახის წევრზე ან ნათესავზე თავდებობით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის მფლობელის მხრიდან შეიძლება სადავო გამხდარიყო სრულიად დაუსაბუთებლად. მსგავსი პრაქტიკის დამკვიდრება, პალატის მოსაზრებით, საფუძველშივე ეწინააღმდეგება საკუთრებაში არსებული ქონების თავისუფლად განკარგვის პრინციპს და თავდებობის, როგორც ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის პიროვნული საშუალების არსს.

სააპელაციო სასამართლოს აზრით, მოცემულ საქმეზე დამატებით გასათვალისწინებელია ის ფაქტიც, რომ მოსარჩელე არის სერიოზული საბაზრო ძალაუფლებისა და გამოცდილების მქონე ბანკი, რომელსაც სრული შესაძლებლობა ჰქონდა შპს „ნ. ე-ისთან“ მრავალმილიონიანი საკრედიტო ხაზის ხელშეკრულებების გაფორმებისას იმთავითვე ეზრუნა მოვალის მხრიდან ვალდებულებების შესრულების უზრუნველყოფის უფრო მყარი გარანტიების მიღებაზე.

პალატამ აღნიშნა, რომ სს „ს. ბ-ი" მოსაზრებას სადავო გარიგებების მოჩვენებითობის შესახებ აფუძნებდა რამდენიმე გარემოებაზე. მათ შორის უმთავრესი იყო ის, რომ 2012 წლის ოქტომბრის თვიდან შპს „ნ. ე-იმ" შეწყვიტა სასესხო ვალდებულებების გადახდა და შეიქმნა კრედიტების დაფარვის საფრთხე. ასევე, სადავო გარიგებების დადებისას თავდებმა პირებმა იცოდნენ შპს ,,ნ. ე-ის’’ ფინანსური პრობლემების შესახებ.

სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, ამ გარემოებების დადასტურებით, მოსარჩელის მხრიდან გადალახული იქნებოდა მტკიცების ის მინიმალური სტანდარტი, რაზეც სასამართლომ ზემოთ მიუთითა და რის შემდეგაც მტკიცების ტვირთი, სადავო გარიგებების კანონიერებასთან დაკავშირებით, გადავიდოდა მოპასუხეების მხარეზე, რომლებსაც, თავის მხრივ, უნდა დაედასტურებინათ ამ ვითარებაში სადავო გარიგებების დადების აუცილებლობა.

პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ ვერ შეძლო მისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და სარჩელში მითითებელი ზემოთ ხსენებული გარემოებების დადასტურება. უფრო მეტიც, თვით სარჩელზე დართული და საქმეში არსებული მტკიცებულებები სრულად აბათილებს ამ ფაქტებს. სს ,,ს. ბ-ი’’ ვერ ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ 2012 წლის ოქტომბრის თვიდან შპს „ნ. ე-იმ" შეწყვიტა სასესხო ვალდებულებების გადახდა და შეიქმნა კრედიტების დაფარვის საფრთხე.

სასამართლომ მიუთითა საქმის მასალებში წარმოდგენილ შპს ,,ნ. ე-ის’’ მიერ სესხების დაფარვის გრაფიკზე (ტომი 1; ს.ფ. 31-35), საიდანაც ნათლად ჩანს, რომ 2011-2012 წლებში, შპს ,,ნ. ე-ი’’ იხდიდა საკრედიტო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სასესხო თანხებს და მას ბოლო გადახდა განხორციელებული აქვს 2012 წლის 3 ოქტომბერს. გადახდილმა თანხამ შეადგინა 4 მილიონ ლარზე მეტი.

პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ კომერციული ბანკების საქმიანობის მარეგულირებელი სპეციალური კანონმდებლობით ("კომერციული ბანკების მიერ აქტივების კლასიფიკაციისა და შესაძლო დანაკარგების რეზერვების შექმნისა და გამოყენების წესის დამტკიცების შესახებ’’ საქართველოს ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის 2000 წლის 29 დეკემბრის N350 ბრძანებით დამტკიცებული წესის მე-3 მუხლის ,,ბ’’ ქვეპუნქტი) ვადაგადაცილებულ სესხად ითვლება ისეთი სესხი, რომლის ძირითადი თანხის (მისი ნაწილის) ან პროცენტის განვადებით გათვალისწინებული თანხის გადახდა არ მომხდარა 30-ზე მეტი კალენდარული დღის განმავლობაში შეთანხმებული თარიღის შემდეგ. ამდენად, ვადაგადაცილებას წარმოადგენს გრაფიკით შეთანხმებული გადახდის თარიღიდან 30 დღის შემდეგ გადაუხდელობა.

მოცემულ შემთხვევაში, სესხების დაფარვის გრაფიკის შესაბამისად სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ დასტურდებოდა შპს ,,ნ. ე-ის’’ მხრიდან სესხის 4 მილიონზე მეტი თანხის გადახდის ფაქტი. ამასთან, ოქტომბრის რომელ რიცხვში უწევდა გრაფიკის შესაბამისად შპს ,,ნ. ე-ის’’ კრედიტის გადახდა, საქმის მასალებით არ დგინდებოდა.

პალატამ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 873-ე მუხლზე დაყრდნობით განმარტა, რომ კრედიტის გამცემს შეუძლია შეწყვიტოს საკრედიტო ურთიერთობა, თუკი გათავალისწინებულია კრედიტის დაბრუნება ნაწილ-ნაწილ და კრედიტის ამღებმა გადააცილა ზედიზედ, სულ ცოტა, ორ ვადას. ამასთან, შეწყვეტა ძალაში შედის, თუ ორკვირიანი დამატებითი ვადის შემდეგაც არ მოხდება გადახდა.

სასამართლოს მითითებით, სს ,,ს. ბ-ის’’ მოსაზრებას 2012 წლის ოქტომბრისათვის შპს ,,ნ. ე-ის’’ მხრიდან სასესხო ვალდებულების შესრულების შეწყვეტისა და ვადაგადაცილების შესახებ, აბათილებდა ის გარემოებაც, რომ 2012 წლის 05 ნოემბერს, სს ,,ს. ბ-მა’’ შპს ,,ნ. ე-ისთან’’ გააფორმა საკრედიტო ხაზის ახალი ხელშეკრულება 3 300 000 ლარზე (ტომი 2; ს.ფ. 157).

სს ,,ს. ბ-ი’’ ვერც იმ გარემოებას ადასტურებდა, რომ სადავო გარიგებების დადებამდე, რომელიც მოიცავს 2012 წლის 05 ოქტომბერიდან 2012 წლის 14 ნოემბრამდე პერიოდს, თავდებები ი. ჩ-ი და ლ. კ-ე ინფორმირებულები იყვნენ ძირითადი მოვალის მიერ სესხის გადახდის ვადის ვადაგადაცილებაზე (ასეთის არსებობის შემთხვევაშიც კი).

სოლიდარული თავდებობის შესახებ ხელშეკრულების 4.3.2 პუნქტის თანახმად, ბანკი ვალდებულია ხელშეკრულების საფუძველზე თავდებისთვის მოთხოვნის წარდგენამდე (ან ამგვარ მოთხოვნამდე) აცნობოს თავდებს 4.3.1 პუნქტით გათვალისწინებული გარემოებების დადგომის თაობაზე, ხოლო, თავდების მოთხოვნის მიღების შემთხვევაში, მიაწოდოს მას ცნობები მოვალის ვალის მდგომარეობის შესახებ. ამავე შინაარსის მატარებელია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 902-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის თანახმად, თუ ძირითადმა მოვალემ გადააცილა გადახდის ვადას, კრედიტორმა უნდა აცნობოს ამის შესახებ თავდებს.

ამდენად, სასამართლოს განმარტებით, ზემოაღნიშნული ნორმა და ხელშეკრულების პირობა ავალდებულებს კრედიტორს აცნობოს თავდებს ძირითადი მოვალის მიერ გადახდის ვადის გადაცილების შესახებ.

პალატამ მიუთითა სოლიდარული თავდებობის შესახებ ხელშეკრულების მე-9 პუნქტზე, რომელიც არეგულირებს მხარეებს შორის კომუნიკაციის წესებს. აღნიშნული მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, მხარეებს შორის ნებისმიერი ოფიციალური ურთიერთობა უნდა ატარებდეს წერილობით ფორმას. მხარისათვის გათვალისწინებული წერილობითი შეტყობინება მას შეიძლება მიეწოდოს პირადად ან გაეგზავნოს კურიერის ან საფოსტო გზავნილის მეშვეობით. 9.2 პუნქტის თანახმად კი, შეტყობინება ჩაბარებულად ითვლება ადრესატის მიერ მისი მიღების დღეს, თუ შეტყობინების მიღება დადასტურებულია ადრესატის მიერ. თუ შეტყობინების მიღება არ არის დადასტურებული, ის ჩაითვლება სათანადო წესის შესაბამისად გაგზავნილად და მიღებულად ბანკის მიერ კურიერის ან დაზღვეული საფოსტო გზავნილის მეშვეობით გაგზავნის შემთხვევაში, გაგზავნიდან 3 კალენდარულ დღეში ან ჩაბარების დადასტურების დღეს.

სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მართალია, საქმის მასალებში წარმოდგენილია სს ,,ს. ბ-ის’’ 2012 წლის 30 ნოემბრის შეტყობინება ბანკის წინაშე არსებული დავალიანების შესახებ, რომლის ადრესატები, სხვა პირებთან ერთად, არიან თავდები პირები ლ. კ-ე და ი. ჩ-ი, თუმცა, საქმის მასალებში არ არის წარმოდგენილი შეტყობინების გაგზავნისა და თავდებებისათვის მისი ჩაბარების დამადასტურებელი მტკიცებულებები. ამასთან, გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ თავად შეტყობინება შედგენილია 2012 წლის 30 ნოემბერს, რაც იმას ნიშნავს, რომ ადრესატისათვის მისი გაგზავნისა და ჩაბარების შესახებ მტკიცებულებების არსებობის შემთხვევაშიც კი, ამ გარემოებას ადგილი ექნებოდა სადავო გარიგებების დადების შემდეგ (2012 წლის 05 ოქტომბერი, 2012 წლის 7 ნოემბერი, 2012 წლის 8 ნოემბერი, 2012 წლის 14 ნოემბერი). ამდენად, პალატამ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ თავდებებისათვის სადავო გარიგებების დადების დროისთვის ცნობილი არ იყო ბანკის მოთხოვნის შესახებ ძირითადი მოვალის შპს „ნ. ე-ის“ მიმართ. მოთხოვნის არსებობა თავდებებისათვის ცნობილი გახდა მხოლოდ მას შემდეგ, რაც სს ,,ს. ბ-მა’’ სასამართლოში სარჩელი აღძრა ძირითადი მოვალის და თავდებების მიმართ 2012 წლის 31 დეკემბერს (ტომი 1; ს.ფ. 71).

პალატამ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ სადავო გარიგებების დადებისას, სს ,,ს. ბ-ს’’ არ ჰქონდა მოთხოვნის უფლება თავდებების მიმართ.

სოლიდარული თავდებობის შესახებ ხელშეკრულების 4.3.1 პუნქტის თანახმად, ბანკი უფლებამოსილია მოსთხოვოს თავდებს უზრუნველყოფილი მოთხოვნების დაკმაყოფილება მოვალის მიმართ იძულებითი აღსრულების მცდელობის გარეშეც, თუ მოვალემ გადააცილა გადახდის ვადას და უშედეგოდ იქნა გაფრთხილებული ბანკის მიერ ან/და თუ მისი გადახდისუუნარობა აშკარაა ან/და თუ ვალი ვადამდე იქნა გამოთხოვილი.

მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს ,,ნ. ე-ის’’ მხრიდან ადგილი არ ჰქონია ვადაგადაცილებას. რაც შეეხება შპს ,,ნ. ე-ის’’ გადახდისუუნარობას, აღნიშნულის თაობაზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიამ იმსჯელა მხოლოდ 2012 წლის 03 დეკემბრის განჩინებით (ტომი 1; ს.ფ. 15-17). ამდენად, სადავო ხელშეკრულებების დადების მომენტისათვის სს ,,ს. ბ-ს’’ თავდებების მიმართ არ ჰქონდა მოთხოვნის უფლება.

პალატამ არ გაიზიარა სს ,,ს. ბ-ის’’ მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სადავო გარიგებების დადებისას თავდებებს უნდა სცოდნოდათ შპს ,,ნ. ე-ის’’ ფინანსური სიძნელეების შესახებ. ბანკი ამ მოსაზრებას აფუძნებს იმ გარემოებაზე, რომ ლ. კ-ე არის შპს ,,ნ. ე-ის’’ პარტნიორი, ხოლო ი. ჩ-ი – შპს ,,ნ. ე-ისთან’’ დაკავშირებული პირი. მოცემულ შემთხვევაში სს ,,ს. ბ-მა’’ ვერ მიუთითა შპს ,,ნ. ე-ისთან’’ ი. ჩ-ის ისეთი სახის ურთიერთობაზე, რაც სარწმუნოს გახდიდა სადავო გარიგებების დადების დროს შპს ,,ნ. ე-ის’’ ფინანსური მდგომარეობის შესახებ მის ინფორმირებულობას.

რაც შეეხება ლ. კ-ეს, სასამართლომ უდავოდ მიიჩნია, რომ იგი არის შპს ,,ნ. ე-ის’’ პარტნიორი და არა მისი დირექტორი (ტომი 1; ს.ფ. 60). შესაბამისად, ვინაიდან, იგი აღჭურვილი არ იყო წარმომადგენლობითი უფლებამოსილებით, ის კომპანიის მართვაში მონაწილეობას არ იღებდა და ყოველდღიურ რეჟიმში ვერ ექნებოდა ინფორმაცია საწარმოს ფინანსური მდგომარეობის შესახებ. პალატამ გაითვალისწინა ის გარემოებაც, რომ 2012 წლის ოქტომბრის დასაწყისში, ლ. კ-ე, ჯანმრთელობის მდგომარეობიდან გამომდინარე, გაემგზავრა გერმანიაში. 2012 წლის 23 ნოემბერს გაუკეთდა ოპერაცია და 5 დეკემბრამდე იმყოფებოდა კლინიკაში, რის შემდეგაც გადავიდა სარეაბილიტაციო კლინიკაში 4 კვირის განმავლობაში (2013 წლის 05 იანვრამდე). ხანგრძლივ მკურნალობასთან დაკავშირებით, მასზე გაიცა 6 თვიანი ბინადრობის ნებართვა (ტომი 1; ს.ფ. 285). მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები (ჯანმრთელობის გართულებული მდგომარეობა და საცხოვრებელი ადგილის შეცვლა), რომლებიც მოპასუხე მხრემ დაადასტურა სათანადო მტკიცებულებებით, სარწმუნოს ხდიდა მათ მოსაზრებას ლ. კ-ის მხრიდან სადავო გარიგებების სწორედ ამ დროს დადების აუცილებლობასთან დაკავშირებით, რაც განპირობებული იყო მკურნალობის ხარჯების მოძიებით და პარტნიორის უფლებამოსილების განხორციელების შუძლებლობით.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო გარიგებების დადებისას, ძირითადი მოვალის, შპს ,,ნ. ე-ის’’ მხრიდან ადგილი არ ჰქონია სესხის გადახდის ვადაგადაცილებას და სს ,,ს. ბ-ს’’ არ ჰქონდა მოთხოვნის უფლება თავდებების მიმართ. ამასთან, თავდებები არ იყვნენ ინფორმირებული ძირითადი მოვალის ფინანსური სიძნელეების შესახებ. დამტკიცებულად მიჩნეული ეს ფაქტობრივი გარემოებები, სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში, გამორიცხავდა სადავო გარიგებების მოჩვენებითად ცნობის წინაპირობებს.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე სს „ს. ბ-მა“ შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

საკასაციო საჩივრის ავტორის განმარტებით, თავდებების ი. ჩ-ის და ლ. კ-ის მიერ წილების და ქონების გასხვისება მოხდა მოჩვენებითად, რათა თავი აერიდებინათ სს „ს. ბ-ის“ მიმართ არსებული ვალდებულებების შესრულებისათვის. ლ. კ-ე არის შპს „ნ. ე-ის“ დამფუძნებელი, ხოლო ი. ჩ-ი დაკავშირებული პირი და მათთვის ცნობილი იყო ფირმის ფინანსური პრობლემების შესახებ.

კასატორის აზრით, სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლით გათვალისწინებული მოჩვენებითი გარიგების მონაწილეები ურთიერთშეთანხმებით მიზნად ისახავენ მესამე პირთა შეყვანას შეცდომაში. მოცემულ შემთხვევაში კი აღნიშნული მესამე პირი სს „ს. ბ-ია“.

2012 წლის ოქტომბრიდან შპს „ნ. ე-იმ“ შეწყვიტა სასესხო ვალდებულებების გადახდა და 3 დეკემბერს მის მიმართ თბილისის საქალაქო სასამართლოში გაიხსნა გადახდისუუნარობის წარმოება. ბანკის, როგორც კრედიტორის მიერ წარდგენილი იქნა მოთხოვნა 60 273 709.88 ლარზე. პარალელურად ბანკმა აღძრა სარჩელი შპს „ნ. ე-ის“, შპს „ნ. რ. გ-ის“, შპს „ლ-ნ-ის“, ი. ჩ-ის, ს. ჩ-ის, ნ. შ-ისა და ლ. კ-ის მიმართ სს ,,ს. ბ-სა” და შპს ,,ნ. ე-ის” შორის გაფორმებული საკრედიტო ხაზის ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე თანხების დაკისრების, იპოთეკისა და გირავნობის საგნების რელიზაციის მოთხოვნით. კასატორის აზრით, იმ შემთხვევაში, თუ იპოთეკის და გირავნობის საგნის რეალიზაციიდან ამონაგები თანხა სრულად ვერ ფარავს უზრუნველყოფილ მოთხოვნებს, მოთხოვნის სრულად დაკმაყოფილების მიზნით გადახდევინება უნდა მიექციოს შპს „ნ. ე-ის“, შპს „ნ. რ. გ-ის“, შპს „ლ-ნ“-ის, ლ. კ-ის, ი. ჩ-ის და ნ. შ-ის ნებისმიერ ქონებაზე, თავდებების, ლ. კ-ის და ი. ჩ-ის პასუხისმგებლობა უნდა განისაზღვროს 20 000 000 (ოცი მილიონი) აშშ დოლარით ან ეკვივალენტი ლარით.

საკასაციო საჩივრის ავტორმა აღნიშნა, რომ შპს „ნ. ე-ის“ სესხების უზრუნველსაყოფად დაგირავებული და იპოთეკით დატვირთულია მოძრავი და უძრავი ქონება, რომელიც ვერ უზრუნველყოფს სრულად მოპასუხის დავალიანებას მოსარჩელის წინაშე. შესაბამისად დგება საკითხი, რომ დარჩენილი დავალიანების ამოღება მოხდეს მსესხებლის და თავდებების სხვა ქონებიდან, ხოლო თავდებების მიერ თავიანთი ქონებების ოჯახის წევრებზე მოჩვენებითად გასხვისების მიზანი არის ბანკის წინაშე აღებული ველდებულებისათვის თავის არიდება.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებში მიუთითა, რომ ლ.მ კ-ე და ი. ჩ-ი არ წარმოადგენენ ძირითად მოვალეებს, იყვნენ თავდებები შპს „ნ. ე-ის“ სესხზე და მოსარჩელეს უნდა დაედასტურებინა, რომ დამდგარი იყო მოვალის მხრიდან ვალდებულებების შესრულების დრო, შპს „ნ. ე-ი“ ვერ ასრულებდა ვალდებულებებს და ამის თაობაზე ცნობილი იყო თავდები პირებისთვის. ეს სამივე გარემოება დადასტურებულია საქმეში წარმოდგენილი მასალებით. ასევე უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკიდან გამომდინარე, როდესაც ხდება მოჩვენებითი გარიგების დადება ოჯახის წევრებს შორის მოვალის მიერ სხვა ვალდებულების შესრულებისაგან თავის აცილების მიზნით, ამ შემთხვევაში მტკიცების ტვირთი ეკისრება მოპასუხეს. მოპასუხემ კი ვერ განმარტა, თუ რატომ მოხდა ათეულობით მილიონის ღირებულების უძრავ-მოძრავი ქონების გადაფორმება დაჩქარებულად ნაჩუქრობით ოჯახის წევრებზე.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ ბანკს უნდა ეზრუნა მოვალის მხრიდან ვალდებულებების შესრულების უზრუნველყოფის უფრო მყარი გარანტიების მიღებაზე. ამ შემთხვევაში, მართალია ვალდებულების ოდენობა აღემატებოდა უძრავ-მოძრავი ქონების ღირებულებას, თუმცა ი. ჩ-ის და ლ. კ-ის თავდებობები მიჩნეულ იქნა უზრუნველყოფის მყარ გარანტიად, იქედან გამომდინარე, რომ ზეამოღნიშნულ პირებს საკუთრებაში გააჩნდათ რამდენიმე ათეული მილიონის უძრავ-მოძრავი ქონება.

კასატორის აზრით, სასამართლომ არასწორად მიიჩნია, რომ 2012 წლის 5 დეკემბერს გაფორმებული საკრედიტო ხელშეკრულება აბათილებს იმ გარემოებას, რომ შპს „ნ. ე-ის“ მხრიდან ადგილი ჰქონდა ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილებას, თუმცა ამავე საკრედიტო ხელშეკრულებაში მითითებულია, რომ ხელშეკრულების გაფორმების მიზანი იყო საბანკო გარანტიების დაფარვა, ანუ ბენეფიციარებმა გამოითხოვეს გარანტია ს. ბ-ისაგან და მოვალეს ეს ვალდებულება დაუფიქსირდა სესხად, რაც კიდევ ერთხელ ადასტურებს შპს „ნ. ე-ის“ ფინანსურ პრობლემებს და ვალდებულების შეუსრულებლობას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მიიჩნევს, რომ სს „ს. ბ-ის“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2010 წლის 14 ივნისს სს „ს. ბ-სა“ და ლ. კ-ეს შორის გაფორმდა სოლიდარული თავდებობის შესახებ №...-გ ხელშეკრულება, რომლითაც ლ. კ-ემ იკისრა პასუხისმგებლობა მსესხებლის - შპს ,,ნ. ე-ის” მიერ (ხელშეკრულება გენერალური საკრედიტო ხაზის შესახებ - ...) ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების გამო. თავდების პასუხისმგებლობა განისაზღვრა 20 000 000 აშშ დოლარით ან ეკვივალენტით ეროვნულ ვალუტაში.

2010 წლის 14 ივნისს სს ,,ს. ბ-სა” და ი. ჩ-ს შორის გაფორმდა სოლიდარული თავდებობის შესახებ №...-ბ ხელშეკრულება, რომლითაც ი. ჩ-მა იკისრა პასუხისმგებლობა მსესხებლის - შპს ,,ნ. ე-ის” მიერ (ხელშეკრულება გენერალური საკრედიტო ხაზის შესახებ - ...) ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების გამო. თავდების პასუხისმგებლობა განისაზღვრა 20 000 000 აშშ დოლარით ან ეკვივალენტით ეროვნულ ვალუტაში.

2011 წლის 12 ივლისს სს ,,ს. ბ-სა” და ლ. კ-ეს შორის გაფორმდა სოლიდარული თავდებობის შესახებ №... ხელშეკრულება, რომლითაც ლ. კ-ემ იკისრა პასუხისმგებლობა მსესხებლის - შპს ,,ნ. ე-ის” მიერ (ხელშეკრულება გენერალური საკრედიტო ხაზის შესახებ - ...) ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების გამო. თავდების პასუხისმგებლობა განისაზღვრა 50 000 000 აშშ დოლარით ან ეკვივალენტით ეროვნულ ვალუტაში.

ლ. კ-ესა და ნ. ტ-ეს შორის 2012 წლის 5 ოქტომბერს დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება. გამყიდველმა (ლ. კ-ე) მყიდველს (ნ. ტ-ე) 250 000 ლარად მიყიდა უძრავი ქონება ქ. თბილისში, ყ-ის გამზირი №.., მე-2 სადარბაზო, სართული 4, ბინა №32, ფართი - 210.72 კვ.მ. ხელშეკრულების 4.1 პუნქტის თანახმად, ნასყიდობის საგანი უფლებრივად უნაკლოა.

ი. ჩ-სა და ლ. ჩ-ს შორის 2012 წლის 7 ნოემბერს დაიდო ჩუქების ხელშეკრულება. ი. ჩ-მა ძმას - ლ. ჩ-ს აჩუქა შპს ,,მ-ში” (სადენტიფიკაციო კოდი - ...) მის საკუთრებაში არსებული 100%-იანი წილი.

ი. ჩ-სა და მის მეუღლეს – ი. ხ-ს შორის 2012 წლის 7 ნოემბერს დაიდო ჩუქების ხელშეკრულება, რომლითაც ი. ჩ-მა დასაჩუქრებულ ი. ხ-ს აჩუქა ქ. თბილისში, კ-ის შესახვევი №.., დაზუსტებული ფართობი - 4527კვ.მ. უძრავი ქონება.

ი. ჩ-სა და ი. ხ-ს შორის 2012 წლის 7 ნოემბერს დაიდო ჩუქების ხელშეკრულება. ი. ჩ-მა ი. ხ-ს აჩუქა ქ. თბილისში, ტ-ის ქუჩა №...-ში მე- 3 სართულზე მდებარე ბინა №5.

ი. ჩ-სა და მის დას – მ. ჩ-ს შორის 2012 წლის 7 ნოემბერს დაიდო ჩუქების ხელშეკრულება. ი. ჩ-მა მ. ჩ-ს აჩუქა შპს ,,ბ-ოში“ (საიდენტიფიკაციო კოდი: ...) კუთვნილი 66,25% წილი.

ლ. კ-ესა და უ. კ-ეს შორის 2012 წლის 8 ნოემბერს დაიდო ჩუქების ხელშეკრულება. ამ ხელშეკრულებით ლ. კ-ემ ძმას - უ. კ-ეს აჩუქა შპს ,,ბ-ოში” (საიდენტიფიკაციო კოდი: ...) მის საკუთრებაში არსებული 22,5% წილი (იხ. ტ. 2, ს.ფ. 17).

ლ. კ-ესა და უ. კ-ეს შორის 2012 წლის 14 ნოემბერს დაიდო ჩუქების ხელშეკრულება, რომლითაც ლ. კ-ემ უ. კ-ეს აჩუქა შპს ,,ბ-აში” (საიდენტიფიკაციო კოდი: ...) მის საკუთრებაში არსებული 57% წილი.

2012 წლის 3 დეკემბერს თბილისის საქალაქო სასამართლომ წარმოებაში მიიღო სს „ს. ბ-ის“ მოვალის – შპს ,,ნ. ე-ის“ დირექტორის ბ. ჯ-ის განცხადება გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების დაწყების თაობაზე. ბანკმა როგორც კრედიტორმა წარადგინა მოთხოვნა 60 273 709.88 ლარზე. მოგვიანებით სს ,,ს. ბ-მა“ სარჩელი აღძრა შპს ,,ნ. ე-ის“, შპს ,,ნ. რ. გ-ის“, შპს ,,ლ-ნის“, ი. ჩ-ის, ს. ჩ-ის, ნ. შ-ისა და ლ. კ-ის მიმართ სს ,,ს. ბ-სა“ და შპს ,,ნ. ე-ის“ შორის გაფორმებული საკრედიტო ხაზის ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე თანხების დაკისრების, იპოთეკისა და გირავნობის საგნების რელიზაციის მოთხოვნით (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 15-17, 70-84).

სადავო გარიგებებით განკარგული წილები და უძრავი ნივთები რეგისტრირებულია ნ. ტ-ის და დასაჩუქრებულების სახელზე. მოპასუხეების მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება ის ფაქტიც, რომ დასაჩუქრებულები ფაქტობრივადაც ახორციელებენ მათ საკუთრებაში აღრიცხული წილების მართვას.

როგორც საკასაციო საჩივრის შინაარსიდან ირკვევა, კასატორის პრეტენზია ძირითადად ეხება სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენას. კასატორი როგორც სარჩელით, ასევე საკასაციო საჩივრით მიიჩნევს, რომ თავდებების _ ი. ჩ-ის და ლ. კ-ის მიერ წილების და ქონებების გასხვისება მოხდა მოჩვენებითად, რათა თავი აერიდებინათ ბანკის მიმართ არსებული ვალდებულების შესრულებისათვის. ლ. კ-ე არის შპს ,,ნ. ე-ის“ დამფუძნებელი, ხოლო ი. ჩ-ი დაკავშირებული პირი, შესაბამისად მათთვის ცნობილი უნდა ყოფილიყო კომპანიის ფინანსური პრობლემების შესახებ. დაჩქარებული წესით ქონებების გასხვისება მოხდა ოჯახის წევრებზე ფორმალურად, რადგან თავდებების მიმართ თანხის დაკისრების შემთხვევაში დადგებოდა მათი პასუხისმგებლობის საკითხი. კასატორი ასევე მიუთითებს სასამართლოს მხრიდან მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის არასწორად განაწილებაზე (როდესაც ხდება მოჩვენებითი გარიგების დადება ოჯახის წევრებს შორის მოვალის მიერ ვალდებულების შესრულებისაგან თავის არიდების მიზნით, ამ შემთხვევაში მტკიცების ტვირთი ეკისრება მოპასუხეს).

საკასაციო პალატა სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლების, ასევე კასატორის პრეტენზიის გათვალისწინებით თვლის, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სამოქალაქო კოდექსის 56.1 მუხლი, რომლის მიხედვითაც, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ გარიგების მოჩვენებითობა წარმოადგენს შეფასებით კატეგორიას, რომლის შემოწმება შესაძლებელია იმის შემდეგ, რაც სასამართლო განმარტების გზით დაადგენს, თუ რა იგულისხმება მოჩვენებითობის ქვეშ.

როგორც წესი მოჩვენებითი გარიგება ფორმალურად შეესაბამება კანონის მოთხოვნებს, მაგრამ ნების ნაკლი მისი არანამდვილობის გამო, წარმოადგენს იმ არსებითი ხასიათის ნაკლს, რაც გამორიცხავს სამართლებრივი შედეგის დადგომას. მოჩვენებითი გარიგების დადების დროს აუცილებელია, რომ ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებდნენ შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებდეს ნების ნაკლს. მოჩვენებითი გარიგების დროს კანონი ადგენს კავშირს ფიქტიურ გარიგებასა და ნების მიმღები ადრესატის თანხმობას შორის. მოჩენებითი გარიგების დადების მოტივს შეიძლება წარმოადგენდეს მესამე პირის მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება და ა.შ.

ამდენად იმისათვის, რომ სასამართლომ სადავო გარიგება მიიჩნიოს მოჩვენებითად, აუცილებელი ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ ურთიერთშეთანხმებაზე, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას. მტკიცების ტვირთის, როგორც საპროცესო-სამართლებრივი, ასევე მატერიალურ-სამართლებრივი განაწილების პრინციპის მიხედვით, ნების გამოვლენის ნაკლი უნდა დაამტკიცოს იმან, ვისაც მიაჩნია, რომ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით შეილახა მისი უფლება (კონკრეტულ შემთხვევაში სს ,,ს. ბ-მა“).

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლების დადგენისა და მატერიალური ნორმის აღწერილობის (ნორმის შემადგენლობა) განსაზღვრის შემდეგ, აუცილებელია სასამართლომ სწორად განსაზღვროს მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტები, ასევე იმ ფაქტების წრე, რომლებიც არ საჭიროებენ მტკიცებას (პრეიდიციალურად დადგენილი ფაქტები, საყოველთაოდ ცნობილი ფაქტები, უდავო ფაქტები, პრეზუმფციები). მართალია განსახილველ საქმეში სადავო არ არის ის ფაქტები, თუ როდის დაიდო გარიგებები, ან ვის შორის მოხდა გარიგების დადება, თუმცა სადავოა ნების გამოვლენის ნამდვილობა. მოპასუხეთა განმარტებით, სადავო გარიგებები შეესაბამება მათ ნებას, რასაც მოჰყვა თითოეულთან მიმართებაში კონკრეტული სამართლებრივი შედეგი, რაც გაზიარებულ იქნა სააპელაციო სასამართლოს მიერ.

გარიგების მოჩვენებითობის შემოწმების თვალსაზრისით საინტერესოა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკა, კერძოდ ერთ-ერთ საქმეზე საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ განმარტა შემდეგი: „ამ მხრივ მეტად დიდი მნიშვნელობა გააჩნია პრეზუმფციებისა და მტკიცების ტვირთის სწორად განსაზღვრას. მითითებული გარემოებების დადასტურება ეკისრება პირს, რომელიც ითხოვს ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას, რადგან თუნდაც მოსარჩელე უთითებდეს გარიგების ერთი მხარის არაკეთილსინდისიერებაზე, ივარაუდება, რომ გარიგების მეორე მხარე მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, რისი გაქარწყლება, ევალება მოსარჩელეს. მაგრამ იმ შემთხვევაში, როდესაც გარიგება იდება ნათესავებს (მაგალითად, მამა-შვილს შორის) ან სხვა ოჯახის წევრებს შორის, უნდა ვივარაუდოთ, რომ ოჯახის წევრებისათვის ცნობილია არსებული ვალდებულებების თაობაზე (იხ. პრტაქტიკა უზენაესი სასამართლოს 2010 წლის 30 აპრილის №ას-571-879-09 განჩინება). სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ ჯ. ტ-ეს არა აქვს შესრულებული ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება სს „ა. დ. თ-ის“ მიმართ. იმ პერიოდში, როდესაც სს „ა. დ. თ-ი“ ითხოვდა ჯ. ტ-ან ვალდებულების შესრულებას, ამ უკანასკნელმა განკარკა თავის საკუთრებაში არსებული ქონება და მიჰყიდა თავისი ოჯახის წევრებს. ამ ვითარებაში ჯ. ტ-ეს მიერ შვილისათვის (თ. ტ-ის) ნივთის მიყიდვა შეიძლება მიუთითებდეს მხარეთა კეთილ ნებაზე და განპირობებული იყოს გარკვეული აუცილებლობით, მაგრამ ზუსტად, რომ თ. ტ-ეს ეკისრება ტვირთი, ამტკიცოს ის, თუ რამ განაპირობა და რა აუცილებლობა არსებობდა ამ ხელშეკრულებების დადების ჯ. ტ-ის მიერ ვალდებულების შესრულების მონაკვეთში.“ (სუსგ, № ას-1439-1357-2012, 1 ივლისი, 2013 წ.). ამ შემთხვევაში ქონების შემძენს კეთილსინდისიერების ინსტიტუტი ვერ იცავს.

ზემოთ მოხმობილი პრაქტიკის ანალიზი ცხადყოფს, რომ გარიგების მოჩვენებითად დადებისათვის შესაძლოა სასამართლოს მხრიდან შესამოწმებელი იყოს პრეზუმფციები, რომლებიც როგორც უკვე აღვნიშნეთ არ შედის მტკიცების საგანში. ამასთან, პრეზუმფციის გაქარწლების ტვირთი ეკისრება იმ მხარეს, რომლის საწინააღმდეგოდაც მოქმედებს იგი (ვისთვისაც არახელსაყრელი შედეგის მომტანია). როგორც ვნახეთ საკასაციო პალატამ ოჯახის წევრებს შორის გარიგების დადება იმ პერიოდში, როდესაც ქონების გამსხვისებელს ვალდებულება ჰქონდა შესასრულებელი, მიიჩნია იმ ვარაუდის დაშვების საფუძვლად, რომ ოჯახის წევრებისათვის ცნობილია არსებული ვალდებულებების თაობაზე და, ასევე, მათი ოჯახის წევრის მიერ ქონებრივი პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდების თაობაზე. ასეთ შემთხვევებში მტკიცების ტვირთი ეკისრება ქონების შემძენს, ხოლო ამ უკანასკნელმა უნდა ამტკიცოს რა გარემოებებმა განაპირობეს გარიგების დადების აუცილებლობა.

მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ ისე დაადგინა ფაქტები იმის შესახებ, თუ როდის დაიდო საკრედიტო ხელშეკრულება, თავდებობის ხელშეკრულებები, ნასყიდობისა და ჩუქების ხელშეკრულებები, რომ არ შეამოწმა ხომ არ იყო სახეზე პრეზუმირებული ფაქტები. უფრო მეტად რომ დავკონკრეტდეთ, ლ. კ-ესთან მიმართებაში დადგენილია, რომ: იგი არის ძირითადი მოვალის, შპს „ნ. ე-ის“ 70%-იანი წილის მესაკუთრე; შპს „ნ. ე-იმ“ ბოლო გადახდა განახორციელა 2012 წლის ოქტომბერში; ნასყიდობის ხელშეკრულება ნ. ტ-ესთან დაიდო, ხოლო ჩუქების ხელშეკრულებები ლ. კ-ის ძმასთან დაიდო 2012 წლის 5 ოქტომბერს, 8 ნოემბერს და 14 ნოემბერს; 2012 წლის 3 დეკემბერს თბილისის საქალაქო სასამართლომ წარმოებაში მიიღო შპს ,,ნ. ე-ის“ განცხადება გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების დაწყების თაობაზე. შესაბამისად საკასაციო პალატა ლ. კ-ის, ნ. ტ-ის, უ. კ-ის მიმართ მოთხოვნის ნაწილში მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

რაც შეეხება ი. ჩ-ს, მასთან მიმართებაში დადგენილია, რომ: ი. ჩ-ი და ლ. კ-ე წარმოადგენდნენ პარტნიორებს შპს ,,ბ-ოში“; ჩუქების ხელშეკრულებები ი. ჩ-ის ძმასთან, მეუღლესთან და დასთან დაიდო 2012 წლის 7 ნოემბერს. საკასაციო პალატა ამ ნაწილში ცალსახად გამორიცხავს იმ პრეზუმფციის დაშვებას, რომ ი. ჩ-ისთვის ცნობილი იყო შპს ,,ნ. ე-ის“ ფინანსური პრობლემების შესახებ, ან იმის შესახებ, რომ მოვალეს განზრახული ქონდა კრედიტორის წინაშე ვალდებულების შესრულებისაგან თავის არიდება. ამ პრეზუმფციის დაშვებისათვის საკმარისი არ არის მხოლოდ ის გარემოება, რომ სოლიდარული თავდებები სხვა კომპანიაში წარმოადგენდნენ პარტნიორებს. ი. ჩ-ის ოჯახის წევრებზე მით უფრო ვერ გავრცელდება შპს ,,ნ. ე-ის“ ვალდებულების არსებობისა და ქონებრივი პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდების ცოდნის პრეზუმფცია. აქედან გამომდინარე, ი. ჩ-ის, ლ. ჩ-ის, ი. ხ-ის, მ. ჩ-ის მიმართ სს ,,ს. ბ-ის“ სარჩელი უსაფუძვლოა და ამ ნაწილში უცვლელად უნდა დარჩეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ: ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა; ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ უნდა იხელმძღვანელოს წინამდებარე განჩინების დასაბუთებით, დაადგინოს პრეზუმირებული ფაქტები, ამის შესაბამისად გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი და გადაწყვიტოს სარჩელის საფუძვლიანობის საკითხი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „ს. ბ-ის“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. ლ. კ-ის, ნ. ტ-ის და უ. კ-ის მიმართ სს „ს. ბ-ის“ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 24 ივლისის გადაწყვეტილების ძალაში დატოვების ნაწილში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 12 ნოემბრის განჩინება გაუქმდეს და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. დანარჩენ ნაწილში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 12 ნოემბრის განჩინება დარჩეს უცვლელად.

4. საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია.

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ვ. როინიშვილი

მოსამართლეები ბ. ალავიძე

ზ. ძლიერიშვილი