საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გადაწყვეტილება

საქართველოს სახელით

№ას-153-143-2015 5 ივნისი, 2015 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს „ა.-ი“

მოწინააღმდეგე მხარე – თ.ფ.-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 5 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ხელშეკრულებიდან გასვლა, ზიანის ანაზღაურება (სარჩელის მიხედვით), თანხის დაკისრება (შეგებებული სარჩელის მიხედვით)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა თ.ფ.-მა მოპასუხე შპს „ა.-ის“ მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა:

1. შპს „ა.-ის“ მიერ ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო ხელშეკრულებიდან გასვლა და მოპასუხისათვის მის სასარგებლოდ 34500 ევროსა და 1572 ევროს დაკისრება.

2. შპს „ა.-ის“ მიერ ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო მოპასუხისათვის მის სასარგებლოდ მიყენებული ზიანის სახით 6400 აშშ დოლარის დაკისრება.

მოგვიანებით, იმავე სასამართლოში შეგებებული სარჩელი წარადგინა შპს „ა.-მა“, რომელმაც მოითხოვა:

თ.ფ.-ისათვის მის სასარგებლოდ 2629.30 ევროს ეკვივალენტი ლარის გადახდის დაკისრება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 27 მარტის გადაწყვეტილებით:

1. თ.ფ.-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;

2. შპს ,,ა.-ს“ თ.ფ.-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 35498.70 ევროს ეკვივალენტი ლარის გადახდა;

3. თ.ფ.-ის სარჩელი შპს ,,ა.-ის’’ მიმართ მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებლად 6400 აშშ დოლარის დაკისრების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა;

4. ასევე არ დაკმაყოფილდა შპს ,,ა.-ის’’ შეგებებული სარჩელი თ.ფ.-ის მიმართ თანხის დაკისრების თაობაზე.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს ,,ა.-მა’’.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 5 ნოემბრის განჩინებით:

1. შპს ,,ა.-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა;

2. უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2008 წლის 16 ივნისს შპს ,,ა.-სა’’ და თ.ფ.-ს შორის დაიდო უძრავი ქონების წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულება №დ-..., რომელიც ითვალისწინებდა მხარეთა შორის შემდეგ პირობებზე შეთანხმებას: მხარეებმა იკისრეს ვალდებულება ერთმანეთს შორის დაედოთ ნასყიდობის ძირითადი ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც მყიდველს საკუთრებაში გადაეცემოდა ნასყიდობის საგანი – ქ.თბილისში, კ.-ას ქ.№..-ში, მე-.. სართულზე მდებარე №.. ბინა, საერთო ფართით 79.89კვ.მ.

2008 წლის 16 ივნისის წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულების 4.2 მუხლის მიხედვით, შპს ,,ა.-მა’’ იკისრა ვალდებულება, რომ ქონებაზე მფლობელობის უფლება მოსარჩელისათვის გადაეცა №1 დანართით გათვალისწინებული სამუშაოების დამთავრების შემდეგ, არა უგვიანეს 2011 წლის ივნისისა, ხოლო 6.2 მუხლის შესაბამისად, მხარეთა შეთანხმებით, ნასყიდობის ძირითადი ხელშეკრულება გაფორმდებოდა საცხოვრებელი სახლის ექსპლოატაციაში შესვლის შემდეგ.

მოსარჩელემ ვალდებულება იკისრა, შპს ,,ა.-ისათვის“ ნასყიდობის ფასი გადაეხადა 38128 ევროს ეკვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში.

მოსარჩელემ 2008 წლის 18 ივნისს გადაიხადა 34500 ევროს ეკვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში.

2008 წლის 16 ივნისს, თ.ფ.-სა და შპს ,,ა.-ი+”-ს შორის დაიდო სესხის ხელშეკრულება №დ-..., რომლის თანახმად, შპს ,,ა.-ი+-მა“ ვალდებულება აიღო, სესხის სახით თ.ფ.-ისათვის გადაეცა 3628 ევრო, 36 თვის ვადით, 18% წლიური საპროცენტო სარგებელით. ამავე ხელშეკრულების 1.2 პუნქტის თანახმად, სესხის გაცემა მოსარჩელეზე მოხდებოდა სესხის თანხის შპს ,,ა.-ი-სათვის“ გადაცემით. თანხის გადაცემა შესაძლოა განხორციელებულიყო, როგორც ნაღდი, ასევე უნაღდო ანგარიშსწორების გზით.

საქმეში არსებული სალაროს შემოსავლის ორდერებით დადასტურდა, რომ თ.ფ.-ი 2008 წლის 7 ივლისიდან 2009 წლის 13 ივნისის ჩათვლით იხდიდა სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ თანხას, მთლიანობაში გადახდილი იქნა 1572 ევრო, საიდანაც სესხის ძირი იყო 998.70 ევრო, ხოლო დანარჩენი პროცენტი.

ამდენად, საქმის მასალებით დადგინდა, რომ თ.ფ.-მა 2008 წლის 16 ივნისის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულება შეასრულა სრულად, 2008 წლის 18 ივნისს გადაიხადა 34500 ევრო, ხოლო 3628 ევროს ეკვივალენტი ლარის ოდენობით ვალდებულება შეასრულა შპს ,,ა.-ის+-ის“ მიერ გაცემული სესხით.

2009 წლის 15 ივნისს ერთი მხრივ შპს ,,ა.-ს”, მეორე მხრივ, თ.ფ.-სა და მესამე მხრივ, შპს ,,ა.-ი+ს” შორის გაფორმდა შეთანხმება. წინამდებარე შეთანხმების საგანს წარმოადგენდა 2008 წლის 16 ივნისს თ.ფ.-სა და შპს ,,ა.-ი+”-ის შორის დადებული №დ-... სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე არსებული სესხის წინმსწრებად სრულად დაფარვა და სესხის ხელშეკრულების შეწყვეტა ვალდებულების შესრულებით.

შეთანხმების მე-3 პუნქტის შესაბამისად, გამყიდველი მყიდველს დაუბრუნებდა ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულების საფუძველზე მყიდველის მიერ ავანსად გადახდილი თანხის ნაწილს – 2629.30 ევროს ეკვივალენტ ლარს. გამყიდველი აღნიშნულ თანხას მიმართავდა 2008 წლის 16 ივნისს მყიდველსა და გამსესხებელს შორის დადებული №დ-... სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე არსებული მყიდველის დავალიანების სრულად წინმსწრებად დასაფარად. გამყიდველს გამსესხებლისათვის ამ მუხლით გათვალისწინებული თანხა უნდა გადაეცა არა უგვიანეს 2009 წლის 16 ივნისამდე.

გამყიდველის მიერ გამსესხებლის ანგარიშზე თანხის გადარიცხვის მომენტიდან ითვლებოდა, რომ მყიდველს გამსესხებლის მიმართ სრულად ჰქონდა შესრულებული მათ შორის 2008 წლის 16 ივნისის სესხის ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი ვალდებულება სესხის დაბრუნების თაობაზე. ამავე შეთანხმებით თ.ფ.-ს შპს ,,ა.-ის” მხრიდან უკან დაუბრუნდა 2629.30 ევროს ეკვივალენტი ლარში და მისი დავალიანება შპს ,,ა.-ის” მიმართ განისაზღვრა მითითებული თანხით, რომლის გადახდაც უნდა მომხდარიყო შეთანხმებით განსაზღვრული გრაფიკის მიხედვით.

აპელანტის განმარტებით, 2009 წლის 15 ივნისის შეთანხმების ფარგლებში, შპს ,,ა.-მა“ მოსარჩელეს დაუბრუნა გადახდილი ნასყიდობის საფასურიდან 2629.30 ევროს ეკვივალენტი ლარში, რომლითაც შეასრულა სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოსარჩელის ვალდებულება შპს ,,ა.-ი+“-ის მიმართ. შპს ,,ა.-მა’’ არ შეასრულა ხელშეკრულების პირობები, საცხოვრებელი სახლის მშენებლობა არ დაასრულა დადგენილ ვადაში.

ხელშეკრულების მე-8 მუხლის 8.6 ქვეპუნქტით განსაზღვრულია, რომ იმ შემთხვევაში თუ 4.2 პუნქტით გათვალისწინებულ ვადაში არ დასრულდა №1 დანართი გათვალისწინებული სამუშაოები, ვადაგადაცილებამ შეადგინა 12 თვე და წერილობითი მოთხოვნის საფუძველზე მყიდველი, უარს აცხადებს წინამდებარე ხელშეკრულებაზე, იგი უფლებამოსილია სრულად მოითხოვოს მის მიერ ფაქტობრივად გადახდილი თანხების უკან დაბრუნება და არ გადაიხადოს 8.4 პუნქტით გათვალისწინებული პირგასამტეხლო.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მხარეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან. ამავე კოდექსის 327-ე მულის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ხელშეკრულება დადებულად ჩაითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით, 629-ე მუხლის თანახმად, ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური, 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას.

მოცემულ შემთხვევაში, 2008 წლის 18 ივნისს დადებული გარიგებით, წარმოიშვა ნარდობის სამართლებრივი ურთიერთობა. ხელშეკრულების საფუძველზე დადგინდა, რომ მოპასუხე აშენებდა მრავალსართულიან საცხოვრებელ სახლს, ხოლო მოსარჩელემ შეუკვეთა საცხოვრებელი ფართი მშენებარე სახლში და გადაიხადა მისი ღირებულება. ამავდროულად, დადგინდა, რომ მოპასუხემ, ხელშეკრულებით დათქმულ ვადაში არ შეასრულა ნაკისრი ვალდებულება, კერძოდ, მოპასუხეს ხელშეკრულების №1 დანართში მითითებული სამუშაოები უნდა შეესრულებინა არა უგვიანეს 2011 წლის ივნისისა, თუმცა საცხოვრებელი ბინა არ აშენებულა.

სამოქალაქო კოდექსის მე-400 მუხლის შესაბამისად, მოვალის მიერ ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილებად ითვლება, თუ: ა. შესრულებისათვის დადგენილ დროში ვალდებულება არ შესრულდება; ბ. შესრულების ვადის დადგომიდან კრედიტორის მიერ გაფრთხილების შემდეგაც იგი არ ასრულებს ვალდებულებას. ამავე კოდექსის 405-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, თუ ხელშეკრულების ერთი მხარე არღვევს ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებას, მაშინ ხელშეკრულების მეორე მხარეს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე ვალდებულების შესრულებისათვის მის მიერ დამატებით განსაზღვრული ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდეგ.

კონკრეტულ შემთხვევაში, ვალდებულება 2011 წლის ივნისში უნდა შესრულებულიყო. მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხეს სამშენებლო სამუშაოების წარმოება არ დაუწყია. საწინააღმდეგო მოპასუხემ ვერ დაადასტურა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა მოპასუხისათვის დაამტებითი ვადის მიცემის საფუძველი, ვინაიდან აშკარა იყო, რომ მას არავითარი შედეგი არ მოჰყვებოდა. ასევე აღსანიშნავი იყო, რომ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შეთანხმებულ ვადაში შეუსრულებლობისას, შემკვეთის მიერ ხელშეკრულებაზე უარის თქმისა და გადახდილი თანხის დაბრუნების მოთხოვნის უფლებას ითვალისწინებდა აგრეთვე მხარეთა შორის 2008 წლის 18 ივნისს დადებული ხელშეკრულება, კერძოდ, ხელშეკრულების 8.6 ქვეპუნქტით განსაზღვრულია, რომ იმ შემთხვევაში თუ 4.2 პუნქტით გათვალისწინებულ ვადაში არ დასრულდა №1 დანართით გათვალისწინებული სამუშაოები, ვადაგადაცილებამ შეადგინა 12 თვე და წერილობითი მოთხოვნის საფუძველზე მყიდველი უარს აცხადებს წინამდებარე ხელშეკრულებაზე, იგი უფლებამოსილია სრულად მოითხოვოს მის მიერ ფაქტობრივად გადახდილი თანხების უკან დაბრუნება და არ გადაიხადოს 8.4 პუნქტით გათვალისწინებული პირგასამტეხლო.

სამოქალაქო კოდექსის 352-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე 405-ე მუხლით გათვალისწინებული პირობების არსებობისას უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე, მაშინ მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებს უბრუნდებათ (ნატურით დაბრუნება). განსახილველ შემთხვევაში, დადგინდა, რომ მოსარჩელემ გადაიხადა ბინის აშენებისათვის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა, ხოლო მენარდემ ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვადაში ბინა არ ააშენა. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოსარჩელეს, სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლის მიხედვით, უფლება ჰქონდა უარი განეცხადებინა ხელშეკრულებაზე და მოეთხოვა გადახდილი თანხის უკან დაბრუნება.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ აპელანტის განმარტებით, სახლის მშენებლობის გაჭიანურება განპირობებული იყო ფორსმაჟორული მდგომარეობით, რის გამოც საცხოვრებელი კომპლექსის მშენებლობა სერიოზული ობიექტური მიზეზების გამო შეფერხებით მიმდინარეობდა, რადგანაც მშენებლობის აქტიურ ფაზაში მასალებზე და მუშა ხელზე ფასების სერიოზულმა ზრდამ, ქვეყანაში შექმნილმა პოლიტიკურმა პროცესებმა, აგვისტოს ომმა, მსოფლიო საფინანსო და შემდეგ ეკონომიკურმა კრიზისმა ანუ გარემოებების რეალურმა შეცვლამ, რომელიც შპს ,,ა.-ზე“ დამოკიდებული არ იყო, სერიოზული კორექტირება შეიტანა მშენებლობის ვადებში.

ზემოაღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ 2008 წლის 8 აგვისტოს განვითარებული საომარი მოქმედებები, თავისთავად თავსდებოდა მოვლენის საგანგებო ხასიათში, თუმცა კონკრეტულ შემთხვევაში, არ არსებობს მიზეზობრივი კავშირი ამ მოვლენასა და ვალდებულების შეუსრულებლობას შორის. დადგინდა, რომ გადასაცემი საცხოვრებელი ბინის მშენებლობა უნდა 2011 წლის ივნისში დასრულებულიყო, მშენებლობა ამჟამადაც არ დასრულებულა და მოპასუხე მისი დასრულების კონკრეტულ ვადას ვერ ასახელებს. ამგვარი პირობების არსებობა კი, ვალდებულების დარღვევის უფრო სუბიექტურ ფაქტორებზე მიუთითებდა და თავისთავად სცილდებოდა დაუძლეველი ძალის ფაქტორს. საერთო წესის მიხედვით, ვალდებულება უნდა შესრულდეს, ვალდებულ პირს როგორადაც ეს არ უნდა დაუჯდეს. ამ საერთო წესიდან არსებობს გამონაკლისი, რომელიც გათვალისწინებულია სამოქალაქო კოდექსის 398-ე მუხლით (ხელშეკრულების მისადაგება შეცვლილი გარემოებებისადმი). შეცვლილი გარემოებები შესრულებას იმ დონემდე ართულებს, რომ მისი შესრულების მოთხოვნა, როგორი გამართლებული საფუძველიც არ უნდა გააჩნდეს მეორე მხარეს, ეწინააღმდეგება სამოქალაქო ბრუნვისათვის დამახასიათებელ სიკეთეთა სამართლიანი (ეკვივალენტური) გაცვლისა და კეთისინდისიერების მოთხოვნებს, რაც შეიძლება, განპირობებეული იყოს, როგორც შესრულების ღირებულების გაზრდით, ისე – მისი შემცირებით. ასეთ შემთხვევაში, მენარდეს შეუძლია ისარგებლოს სამოქალაქო კოდექსის 398-ე მუხლით მინიჭებული უფლებით და მოითხოვოს ხელშეკრულების მისადაგება შეცვლილი გარემოებებისადმი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი არ არსებობდა.

სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან.

საქმის მასალებით დგინდებოდა, რომ თ.ფ.-მა 2008 წლის 16 ივნისის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულება სრულად შეასრულა, 2008 წლის 18 ივნისს გადაიხადა 34500 ევრო, ხოლო 3628 ევროს ეკვივალენტი ლარის ოდენობით ვალდებულება შეასრულა შპს ,,ა.-ის+-ის“ მიერ გაცემული სესხით. აპელანტის განმარტებით, 2009 წლის 15 ივნისის შეთანხმების ფარგლებში, შპს ,,ა.-მა“ შეასრულა სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოსარჩელის ვალდებულება შპს ,,ა.-ი+-ის“ 2629.30 ევროს ეკვივალენტი ლარის ოდენობით. ამდენად, დადგენილად უნდა მიჩნეულიყო, რომ თ.ფ.-მა, 2008 წლის 18 ივნისის ხელშეკრულების ფარგლებში შპს ,,ა.-ს“ გადაუხადა 35598.7 ევროს ეკვივალენტი ლარში (38128 - 2629.30). აპელანტის განმარტებით, ნასყიდობის საგანზე მოსარჩელეს გადასახდელი დარჩა 2629.30 ევროს ეკვივალენტი ლარში. მოცემულ შემთხვევაში, სარჩელი ხელშეკრულებიდან გასვლისა და თანხის დაკისრების შესახებ დაკმაყოფილდა. შესაბამისად, მითითებული თანხის თ.ფ.-ისათვის დაკისრების წინაპირობები არ არსებობდა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს ,,ა.-მა“.

საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

საქალაქო სასამართლომ არასწორად დაადგინა რიგი გარემოებები და არასწორად მიიჩნია, რომ შპს „ა.-ის“ მხრიდან ადგილი ჰქონდა ხელშეკრულების პირობების დარღვევას. სახლის მშენებლობის გაჭიანურება განპირობებულია ფორსმაჟორული გარემოებით, რის გამოც საცხოვრებელი კომპლექსის მშენებლობა სერიოზული ობიექტური მიზეზების გამო შეფერხებით მიმდინარეობს, კერძოდ, მშენებლობის გაჭიანურებას ხელი შეუწყო მშენებლობის აქტიურ ფაზაში მასალებზე და მუშა ხელზე ფასების სერიოზულმა ზრდამ, აგვისტოს ომმა, მსოფლიო საფინანსო და ეკონომიკურმა კრიზისმა, რაც შპს „ა.-ზე“ დამოკიდებული არ იყო.

„საქართველოს სავაჭრო-სამრეწველო პალატის შესახებ“ კანონის მე-4 მუხლის მე-3 ქვეპუნქტის შესაბამისად, საქართველოში ფორსმაჟორული გარემოებების დადასტურება და დამოწმება წარმოადგენს მხოლოდ სამრეწველო პალატის კომპეტენციას. საქართველოს სავაჭრო-სამრეწველო პალატის 2009 წლის 12 ნოემბრის 03-03/108 ცნობით დასტურდება, რომ 2008 წლიდან 2009 წლის პირველი ნახევრის ჩათვლით (1.5 წელიწადი) საქართველოში არსებობდა ფორსმაჟორული მდგომარეობა. აღსანიშნავია, რომ ფორსმაჟორული მდგომარეობის გასვლის შედგომაც კომპანიას საკმაოდ დიდი დრო სჭირდება რეაბილიტაციისათვის.

სამოქალაქო კოდექსის 401-ე მუხლის თანახმად, ვადა გადაცილებულად არ ჩაითვლება, თუკი ვალდებულება არ შესრულდა ისეთ გარემოებათა გამო, რაც მოვალის ბრალით არ არის გამოწვეული.

მართალია, ფორსმაჟორული გარემოების არსებობა სასამართლომაც დაადასტურა, მაგრამ მიიჩნია, რომ ფორსმაჟორულ გარემოებასა და ვალდებულების შეუსრულებლობას შორის მიზეზობრივი კავშირი არ არსებობდა. საკითხის ამგვარად შეფასება არასწორია, ვინაიდან ფორსმაჟორული გარემოების აღმოფხვრის შემდეგ შპს „ა.-ს“ გაუჭირდა ერთი მხრივ, პროექტის ფარგლებში ბინების რეალიზაცია (რაც ვალდებულების შესრულების ერთ-ერთ წყაროს წარმოადგენდა) და მეორე მხრივ, ახალი ინვესტიციების მოზიდვა.

2008 წლის 16 ივნისის დ - 043 ხელშეკრულების 9.1 პუნქტის მიხედვით, მხარეები თავისუფლდებიან პასუხისმგებლობისგან ვალდებულების სრული და ნაწილობრივი შეუსრულებლობისათვის დაუძლეველი ძალის მოქმედების შემთხვევაში. ამასთან, ხელშეკრულების 9.3 პუნქტის შესაბამისად, დაუძლეველ ძალაში იგულისხმება საომარი მოქმედებები და სხვა გარემოებები, რამაც ხელი შეუშალა მხარეს საკუთარი ვალდებულების შესრულებაში.

სახელშეკრულებო ურთიერთობების სპეციფიკის გათვალისწინებით უპირატესობა ყოველთვის ყოველთვის უნდა მიენიჭოს პირველად მოთხოვნას – ვალდებულების შესრულებას და არა მეორად მოთხოვნას, რაც ხელშეკრულებიდან გასვლაში მდგომარეობს.

სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ თითქოს შპს „ა.-მა“ ვერ დაადასტურა მოსარჩელის მიმართ 2629.30 ევროს ეკვივალენტი ლარის მოთხოვნის უფლების ქონის ფაქტი. შეთანხმების ფარგლებში შპს „ა.-მა“ მოსარჩელეს დაუბრუნა გადახდილი ნასყიდობის საფასურიდან 2629.30 ევროს ეკვივალენტი ლარში, რითაც გაისტუმრა მოსარჩელის დავალიანება შპს „ა.-ი +-ის“ მიმართ. შესაბამისად, ნასყიდობის საგანზე მოსარჩელეს გადასახდელი დარჩა 2629.30 ევროს ეკვივალენტი ლარში, რომლის გადახდასაც „ა.-ი“ მოითხოვს.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება არ გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ შპს „ა.-მა“ გაისტუმრა შპს „ა.-ი +-ის“ წინაშე თ.ფ.-ის ვალდებულება, რაც მას უკუმოთხოვნის უფლებას წარმოუშობს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს ,,ა.-ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ შპს „ა.-მა“ დაარღვია ხელშეკრულების პირობები. კასატორი მიიჩნევს, რომ ვალდებულების შესრულების გაჭიანურება განაპირობა ფორს-მაჟორმა (2008 წლის აგვისტოს ომმა), შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 401-ე მუხლის თანახმად, მის მიერ ვადა გადაცილებულად არ ჩაითვლება, ვინაიდან ვალდებულება არ შესრულდა ისეთ გარემოებათა გამო, რაც მოვალის ბრალით არ იყო გამოწვეული.

საკასაციო სასამართლო კასატორის ზემოაღნიშნულ მოსაზრებას ვერ გაიზიარებს, ვინაიდან, მისივე განმარტებით, 2008 წლის აგვისტოს ომით გამოწვეული ფორს-მაჟორი დასრულდა 2009 წლის პირველ ნახევარში. მიუხედავად ამისა, დადგენილია და სადავო არაა, რომ ვალდებულება არათუ შესრულებული არაა, საცხოვრებელი სახლის მშენებლობა დღემდე დაწყებულიც კი არაა.

დაუსაბუთებელია ასევე კასატორის პრეტენზია იმის თაობაზე, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად უთხრა უარი შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილია, რომ თ.ფ.-მა 2008 წლის 16 ივნისის ნარდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულება სრულად შეასრულა, კერძოდ, 2008 წლის 18 ივნისს გადაიხადა 34500 ევრო, ხოლო 3628 ევრო გადაიხადა შპს ,,ა.-ის+-ის“ მიერ გაცემული სესხით, ანუ მთლიანობაში მოსარჩელემ მოპასუხეს გადაუხადა 38128.00 ევრო.

დადგენილია ასევე, რომ შპს „ა.-ი+-ის“ მიმართ არსებული სესხის გადაუხდელი ნაწილი - 2629.30 ევრო, 2009 წლის 15 ივნისის შეთანხმების საფუძველზე, მოსარჩელის ნაცვლად გადაიხადა მოპასუხემ (შპს „ა.-მა“). ამდენად, თ.ფ.-ის (მოსარჩელის) ვალდებულება კრედიტორის (შპს „ა.-ი+-ის“) წინაშე შეასრულა მესამე პირმა - შპს „ა.-მა“ (მოპასუხემ). აქედან გამომდინარე, ვინაიდან მოვალის თანხმობით კრედიტორის წინაშე ვალდებულება შეასრულა მესამე პირმა (სამოქალაქო კოდექსის 371-ე მუხლი), მოთხოვნის უფლება ამ პირზე, ანუ შპს „ა.-ზე“ გადავიდა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ვინაიდან მოსარჩელე გავიდა ნარდობის ხელშეკრულებიდან, მას სამოქალაქო კოდექსის 352-ე მუხლის საფუძველზე წარმოეშვა მოპასუხისათვის გადაცემულის – 38128.00 ევროს დაბრუნების მოთხოვნის უფლება. თავის მხრივ, როგორც აღინიშნა, მოპასუხეზე გადავიდა 2008 წლის 16 ივნისის სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე შპს „ა.-ი+-ის“ მოთხოვნის უფლება, ანუ მოსარჩელისაგან 2629.30 ევროს მოთხოვნის უფლება. ამ მოთხოვნათა გაქვითვის შედეგად (სამოქალაქო კოდექსის 442-ე მუხლი) დარჩენილი თანხა შეადგენს 35498.70 ევროს, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დაეკისრა მოპასუხეს, შესაბამისად, მისი შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი არ არსებობს. მოპასუხეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში ექნებოდა 2629.30 ევროს მოსარჩელისაგან მოთხოვნის უფლება, თუ ეს უკანასკნელი არ გავიდოდა ხელშეკრულებიდან.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას შპს ,,ა.-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%, რაც იმას ნიშნავს, რომ კასატორის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 30% რჩება სახელმწიფო ბიუჯეტში. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო საჩივრის წარმოებაში მიღების შესახებ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2015 წლის 12 თებერვლის განჩინებით კასატორ შპს ,,ა.-ს“ გადაუვადდა საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის გადახდა მოცემული საკასაციო წარმოების დასრულებამდე. შესაბამისად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის საფუძველზე, კასატორს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის (1774.93 ევროს) 30%-ის, 532.48 ევროს ეკვივალენტი ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს ,,ა.-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. შპს ,,ა.-ს“ სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისროს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 12 თებერვლის განჩინებით გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის (1774.93 ევროს) 30%-ის, 532.48 ევროს ეკვივალენტი ლარის გადახდა;

3. სახელმწიფო ბაჟი განთავსებულ იქნეს შემდეგ ანგარიშზე: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე