საქართველოს უზენაესი სასამართლო

განჩინება

საქართველოს სახელით

8 ივნისი, 2015 წელი

ას-229-216-2015 თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – საქართველოს ეკონიმიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო

მოწინააღმდეგე მხარე – სს „ს.რ.-ა“

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 17 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2014 წლის 7 მაისს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ მოპასუხე სს „ს.რ.-ის“ მიმართ და მოითხოვა მოპასუხისათვის მის სასარგებლოდ 1896.24 ლარის დაკისრება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 10 ივნისის გადაწყვეტილებით საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 17 ნოემბრის განჩინებით:

1. საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა;

2. უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

მოსარჩელე მოითხოვდა იმ დავალიანების გადახდას, რომელიც სს „ს.რ.-ას“ შპს „ე.-ის“ მიმართ წარმოეშვა 2006 წლის 1 მარტიდან 2007 წლის 4 ივნისის ჩათვლით, კერძოდ, იგი მოითხოვდა ელექტროენერგიის ღირებულების ანაზღაურებას 1896.24 ლარის ოდენობით. გარდა ამისა, უდავო იყო, რომ 2010 წლის 11 მარტს საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს გადაეცა სს „ს.რ.-ის“ მიმართ „ე.-ის“ მოთხოვნა 1896.24 ლარის ოდენობით. აქედან ყველაზე გვიან, 2007 წლის ივნისის თვეში მოხმარებული ელექტროენერგიის საფასურის მოთხოვნის უფლება მოსარჩელეს 2007 წლის ივლისის ბოლოდან წარმოეშვა, რაც აპელანტს სადავოდ ასევე არ გაუხდია.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის 3-წლიანი ვადა მოსარჩელისათვის ყველაზე გვიან 2010 წლის ივლისის თვეში ამოიწურა.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, აპელანტი სადავოდ ხდიდა საქალაქო სასამართლოს მიერ გაკეთებულ განმარტებას იმასთან დაკავშირებით, რომ ხანდაზმულობის ვადის დენას წყვეტს მხოლოდ ის აღიარება, რომელიც ხანდაზმულობის ვადის გასვლამდეა განხორციელებული – უკვე გასული ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტა შეუძლებელია. აღნიშნული განმარტება პირველი ინსტანციის სასამართლომ ჩამოაყალიბა იმ უდავო ფაქტთან მიმართებით, რომ სს „ს.რ.-ამ“ მოსარჩელეს წერილი 2013 წლის 25 აპრილს, ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ მისწერა, რომელ წერილსაც მოსარჩელე ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტის საფუძვლადაც მიიჩნევდა.

სამოქალაქო კოდექსის 137-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ უფლებამოსილი პირი შეიტანს სარჩელს მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ან მის დასადგენად, ანდა შეეცდება დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა სხვა საშუალებით, როგორიცაა სახელმწიფო ორგანოსათვის ან სასამართლოში განცხადებით მიმართვა მოთხოვნის არსებობის შესახებ, ანდა აღმასრულებელი მოქმედების განხორციელება.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ზემოთ დასახელებული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტა ნიშნავს ხანდაზმულობის ვადის დენის სრული გახანგრძლივებით დაწყებას. ამ საკითხთან დაკავშირებით გერმანიის ფედერალურმა უზენაესმა სასამართლომ განმარტა, რომ „მხოლოდ იმ ხანდაზმულობის ვადის დენის ხელახლა დაწყებაა შესაძლებელი, რომელიც ჯერ კიდევ მიდის“. ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ გაკეთებულმა აღიარებამ არ შეიძლება ხანდაზმულობა შეწყვიტოს.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ 2013 წლის 25 აპრილის წერილი ვერ ჩაითვლებოდა ხანდაზმულობის ვადის შეწყვეტის და მისი ხელახალი დენის ათვლის წერტილად.

აპელანტმა თავისი უფლების რეალიზაციისათვის ყურადღება გაამახვილა აგრეთვე სამოქალაქო კოდექსის 144-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ ხსენებული ნორმიდან გამომდინარე, 2013 წლის 25 აპრილის წერილით მოპასუხემ აღიარა ვალდებულება, იმდენად რამდენადაც მოცემული წერილი ვალის არსებობის აღიარებას წარმოადგენდა. სააპელაციო სასამართლომ მითითებული მოსაზრება არ გაიზიარა და იურიდიული კვალიფიკაციის მიზნებისათვის 2013 წლის 25 აპრილის წერილი გაანალიზა. ამ წერილის შინაარსი შემდეგი მდგომარეობს:

2013 წლის 25 მარტის და 5 აპრილის წერილებით საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო სს „ს.რ.-ისგან“ ითხოვს სს „ე.-ის“ მიმართ არსებული ელექტროენერგიის დავალიანების ... 1896.24 ლარის ... ანაზღაურებას. ამასთან დაკავშირებით გაცნობებთ, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 17 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით „ს.ე.-ის“ უფლებამონაცვლე სს „ე.-ს“ შპს „ს.რ.-ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 413393.03 ლარის ... გადახდა. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 442-ე მუხლის საფუძველზე, სს „ს.რ.-ა“ იყენებს გაქვითვის უფლებას და სს „ე.-ის“ მიმართ არსებული ელექტროენერგიის დავალიანების თანხას ... გაქვითავს სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილებით კრედიტორული დავალიანების ... დაფარვის ანგარიშში.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, დეკლარაციული ვალის არსებობის აღიარება, რომელიც ზოგჯერ დამადასტურებელ ვალის აღიარებადაც იწოდება, არის სახელშეკრულებო, კაუზალური აღიარება. ასეთი ვალის აღიარების წინაპირობაა ის, რომ ხელშეკრულების მხარეები ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობის სრულად ან ნაწილობრივ მოგვარების მიზნით, რათა თავი აარიდონ მხარეთა შორის არსებულ გაურკვევლობას, ცდილობენ მიაღწიონ შეთანხმებას. შეთანხმება მხოლოდ მაშინაა სახეზე, როცა შესაბამისი შეთავაზება აქცეპტირებული იქნება.

კონკრეტულ შემთხვევაში, მოსარჩელე სარჩელში თავად უთითებდა, რომ სამინისტრო სს „ე.-ის“ უფლებამონაცვლეს არ წარმოადგენდა, რის გამოც იგი მოკლებული იყო შესაძლებლობას, რეაგირება მოეხდინა მოპასუხის წერილში დასმული თანხის გაქვითვის შესახებ მოთხოვნაზე, ე.ი. „ს. რ.-ს“ შეთავაზება თანხის გაქვითვის თაობაზე, აქცეპტირებული (მირებული) არ ყოფილა. შესაბამისად, ამ წინადადების მიუხედავად, მხარეებმა შეთანხმებას ვერ მიაღწიეს და 2013 წლის 25 აპრილის წერილი ვალის არსებობის აღიარებად ვერ მიიჩნეოდა. ამასთან, „ს.რ.-ის“ შეთავაზება მოთხოვნათა გაქვითვაზე მოსარჩელეს არ მიუღია, ხოლო სხვაგვარი მოქმედებით სამინისტროს მოთხოვნა მოპასუხეს არ უღიარებია და მისი დაფარვისათვის მზაობა არ გამოუხატავს.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ.

საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

დავალიანების დაფარვის მოთხოვნის უფლება მოსარჩელეს წარმოეშვა 2010 წლის 11 მარტიდან და არა – 2007 წლიდან, როგორც ეს სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა. სასამართლო თავადვე აღნიშნავს, რომ 2010 წლის 11 მარტს სამინისტროს გადაეცა სს „ე.-ის“ მოთხოვნა სს „ს.რ.-ის“ მიმართ 1896.24 ლარის ოდენობით, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებები მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით ურთიერთსაწინააღმდეგოა;

სს „ს.რ.-ის“ 2013 წლის 25 აპრილის წერილით მოხდა სამინისტროს მიმართ არსებული დავალიანების აღიარება, ამიტომ, ხანდაზმულობის ვადის ათვლა უნდა დაიწყოს დასახელებული წერილის გამოცემიდან და არა 2006-2007 წლებიდან, როგორც ამას სააპელაციო სასამართლო მიუთითებს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ ხანდაზმულობის ვადის დენის დასაწყისად არასწორად მიიჩნია 2007 წელი, ვინაიდან უდავო იყო, რომ 2010 წლის 11 მარტს საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს გადაეცა სს „ე.-ის“ მოთხოვნა სს „ს.რ.-ის“ მიმართ 1896.24 ლარის ოდენობით, შესაბამისად, ამ დავალიანების მოთხოვნის უფლება სამინისტროს წარმოეშვა 2010 წლის 11 მარტიდან.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის ზემოაღნიშნულ მოსაზრებას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 198-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მოთხოვნა ან უფლება, რომელთა დათმობა და დაგირავებაც შესაძლებელია, მათმა მფლობელმა შეიძლება საკუთრებად გადასცეს სხვა პირს. მოთხოვნები და უფლებები ახალ პირზე გადადის ისეთსავე მდგომარეობაში, როგორშიც ისინი ძველი მფლობელის ხელში იყვნენ.

ამავე კოდექსის 199-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მოთხოვნის მფლობელს (კრედიტორს) შეუძლია მოვალის თანხმობის გარეშე მოთხოვნა მესამე პირს დაუთმოს, ხოლო ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, მოთხოვნის დათმობა ხდება მოთხოვნის მფლობელსა და მესამე პირს შორის დადებული ხელშეკრულებით. ასეთ შემთხვევაში თავდაპირველი მფლობელის ადგილს იკავებს მესამე პირი.

ზემოაღნიშნულ ნორმათა შინაარსიდან გამომდინარე, მოთხოვნის დათმობა ხდება გარიგების ძალით. მოთხოვნის დათმობის სამართლებრივი შედეგია ის, რომ მოთხოვნა გადადის ახალ კრედიტორზე, რითაც ეს უკანასკნელი ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობაში იკავებს თავდაპირველი კრედიტორის ადგილს. მოთხოვნის დათმობით არ ხდება არსებული ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის შინაარსის შეცვლა, არ იცვლება არც მოთხოვნა, რომელიც შესაბამისი ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის შინაარსიდან გამომდინარეობს. მოთხოვნა ისეთივე მდგომარეობაში გადადის ახალ კრედიტორზე, როგორიც იყო თავდაპირველი კრედიტორის ხელში. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ ახალ კრედიტორს შეუძლია, თავდაპირველი კრედიტორის კუთვნილი მოთხოვნა წაუყენოს მოვალეს, ხოლო, მოვალე უფლებამოსილია ახალ კრედიტორს წაუყენოს ყველა ის შესაგებელი, რაც მას გააჩნდა თავდაპირველი კრედიტორის მიმართ. აღნიშნული ეხება ასევე მოვალის შესაგებელს კრედიტორის მოთხოვნის ხანდაზმულობის თაობაზე, კერძოდ, ვალდებულებაში კრედიტორის ან მოვალის შეცვლის შემთხვევაში, დაინტერესებულ პირს შეუძლია მოითხოვოს ხანდაზმულობის ვადის გამოყენება ვალდებულებაში პირთა შეცვლის მიუხედავად. ამასთან, პირთა შეცვლა ვალდებულებაში არ იწვევს ხანდაზმულობის ვადისა და მისი გამოთვლის წესის შეცვლას. აღნიშნული ნიშნავს იმას, რომ ვალდებულებაში კრედიტორის შეცვლის შემთხვევაში, ახალი კრედიტორის მიმართ მოქმედებს ხანდაზმულობის ის ვადა და მისი გამოთვლის ის წესი, რაც თავდაპირველი (ჩანაცვლებული) კრედიტორის მიმართ მოქმედებდა, ამიტომ, თუ ამ უკანასკნელის მოთხოვნა ხანდაზმულია, მაშინ ხანდაზმული იქნება ასევე ახალი კრედიტორის მოთხოვნაც.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოთხოვნის დათმობის შემთხვევაში, ამ მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დენა ახალი კრედტორისათვის თავიდან კი არ იწყება, არამედ იგი განაგრძობს დენას ისე, როგორც ეს თავდაპირველი (ჩანაცვლებული) კრედიტორის მიმართ მოქმედებდა.

განსახილველ შემთხვევაში, თავდაპირველი (ჩანაცვლებული) კრედიტორის - სს „ე.-ის“ მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დენა დაიწყო 2007 წლის ივლისიდან და ამოიწურა 2010 წლის ივლისში, შესაბამისად, ამავე მომენტში ამოიწურა იგი ახალი კრედიტორის მიმართაც.

კასატორის მოსაზრებით, სს „ს.რ.-ის“ 2013 წლის 25 აპრილის წერილი წარმოადგენს ვალის არსებობის აღიარების ხელშეკრულებას, შესაბამისად, ამ მომენტიდან ხანდაზმულობის ვადის დენა თავიდან დაიწყო.

საკასაციო სასამართლო კასატორის ზემოაღნიშნულ მოსაზრებასაც არ იზიარებს და სრულად ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას ზემოხსენებული ხელწერილის შინაარსის შეფასების თაობაზე. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მითითებული ხელწერილი არ შეიცავს ვალდებულების შესრულების დაპირებას, ამიტომ იგი ვალის არსებობის აღიარებად ვერ მიიჩნევა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 27 თებერვლის განჩინებით კასატორი გათავისუფლდა სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „უ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე