საქმე №ას-239-226-2015 19 ივნისი, 2015 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ნ.ა. (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „თ.ს.კ.“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 23 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ნ.ა–მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „თ.ს.კ–ის“ მიმართ სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ კომპანიის დირექტორის 2010 წლის 4 ნოემბრის №.... ბრძანების ბათილად ცნობის, დაკავებულ თანამდებობაზე აღდგენისა და 2010 წლის 5 ნოემბრიდან იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნით.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის, ასევე ხანდაზმულობის გამო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 28 მარტის გადაწყვეტილებით ნ.ა–ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩვრა მოსარჩელემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 23 დეკემბრის განჩინებით ნ.ა–ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და დადგენილად მიიჩნია, რომ ნ.ა. შპს „თ.ს.კ–ში“ მუშაობდა 1992 წლის 13 თებერვლიდან 2010 წლის 5 ნოემბრამდე. თავდაპირველად იგი მუშაობდა დამლაგებლად, შემდეგ სადგურის კონტროლიორად, ხოლო ბოლოს, სამსახურიდან გათავისუფლებამდე, კვლავ დამლაგებლად;

მუშაობის პერიოდში მოსარჩელე ხშირად იცვლიდა მეტროს სადგურებს, რაც გამოწვეული იყო მისი განცხადებებით;

2007 წლის 24 იანვრიდან ნ.ა. მუშაობდა სადგურ „ნაძალადევის“ დამლაგებლად;

2007 წლის 24 იანვრის შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ, 2010 წლის 1 აპრილს მხარეთა შორის დაიდო ახალი ხელშეკრულება 5 წლის ვადით, 2015 წლის 1 აპრილამდე. აღნიშნული ხელშეკრულებით ნ.ა–მა შპს „თ.ს.კ–ში“ მუშაობა გააგრძელა სადგურ „ნაძალადევის“ დამლაგებლის თანამდებობაზე და მისი თანამდებობრივი სარგო შეადგენდა 230.99 ლარს;

შპს „თ.ს.კ–ის“ გენერალური დირექტორის 2010 წლის 4 ნოემბრის №...... ბრძანებით, ნ.ა. გათავისუფლდა სადგურ „ნაძალადევის“ დამლაგებლის თანამდებობიდან და 2010 წლის 5 ნოემბრიდან შეწყდა მასთან გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულება, შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლების შესაბამისად, პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ მის მიმართ არაერთხელ ჰქონდა ადგილი დისკრიმინაციის ფაქტს რელიგიური, ეთნიკური და პოლიტიკური კუთხით, რომ იგი პირნათლად და კეთილსინდისიერად ასრულებდა დაკისრებულ სამსახურეობრივ მოვალეობებს და მისი სხვადასხვა სადგურებზე გადაყვანა ხდებოდა თანამშრომლების მხრიდან ფიზიკური შეურაცხოფების გამო.

გაზიარებულ იქნა მოპასუხის შესაგებლის პოზიცია, რომ მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლებას საფუძვლად დაედო მისი კონფლიქტური ხასიათი და დაკისრებული ვალდებულებების სისტემატური დარღვევა. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების დასადასტურებლად მოპასუხე მხარის მიერ დაიკითხნენ მოწმეები, რომელთა ჩვენებებიც პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად გაიზიარა გადაწყვეტილების მიღებისას.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა მოწმეების: ი.მ–ის, ნ. ბ–ის, ლ.მ–ის, მ. თ–ის, მ.ა–ის, ნ.გ–ისა და ა.ს–ის ჩვენებებზე, საქმეში წარმოდგენილ შპს „ს.კ–ის“ სადგური „ნაძალადევის“ თანამშრომლების განცხადებაზე, რომლის მიხედვითაც ნ.ა. იყო კონფლიქტური ადამიანი, რომელიც 2010 წელს მათი განცხადების საფუძველზე გაათავისუფლეს სამსახურიდან, აღნიშნული განცხადებით თანამშრომლები წინააღმდეგი იყვნენ მოსარჩელის სამსახურში აღდგენის, ვინაიდან, მის გვერდით შეუძლებელი იყო სამსახურებრივი მოვალეობების ნორმალურად შესრულება.

ამდენად, მოწმეთა ჩვენებებზე და საქმეში წარმოდგენილ წერილობით მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, სააპელაციო პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ ნ.ა. მოპასუხე ორგანიზაციაში არაჯეროვნად ასრულებდა დაკისრებულ სამუშაოს და სისტემატურად არღვევდა სამუშაო დისციპლინას.

სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და განმარტა, რომ მხარეთათვის მინიჭებული ხელშეკრულების მოშლის უფლება არ არის შეუზღუდავი, რადგან არ არსებობს აბსოლუტური, შეუზღუდავი სამოქალაქო უფლება. იგი ყოველთვის შემოფარგლულია მისი განხორციელების მართლზომიერებით, სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლის თანახმად. სასამართლოს უპირველესი ამოცანაც სამოქალაქო უფლების მართლზომიერად განხორციელების უზრუნველყოფაში მდგომარეობს. ნებისმიერი დავის განხილვისას, როგორც წესი, სასამართლო ამოწმებს უფლების გამოყენებისა და ვალდებულების შესრულების მართლზომიერების საკითხს და მის საფუძველზე აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. წინააღმდეგ შემთხვევაში, სასამართლოსათვის მიმართვის უფლება თავის მნიშვნელობას კარგავს. უფლების გამოყენების მართლზომიერების შესაფასებლად კი აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების შეფასება. შრომითი დავის განხილვისას სასამართლომ უნდა შეაფასოს, დაირღვა თუ არა მხარეთა უფლებები ამა თუ იმ სამართლებრივი აქტისა თუ მოქმედების განხორციელების შედეგად, უნდა დადგინდეს დაირღვა თუ არა მხარეთა თანასწორობის პრინციპი, ხომ არ განხორციელდა დისკრიმინაცია და ა.შ. ამ ამოცანის შესრულება კი შეუძლებელია, თუ სასამართლოსათვის უცნობია ხელშეკრულების მოშლის მიზეზი და უცნობია ან არ დადგინდა დავის წარმოშობის მიზეზი.

მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ფაქტობრივი საფუძველი იყო ნ.ა–ის მხრიდან შრომითი ვალდებულებების არაჯეროვანი შესრულება, თანამშრომლებთან სისტემატური კონფლიქტები და მუდმივად დაძაბული ვითარების გამოწვევით სადგურ „ნაძალადევის“ ნორმალურ ფუნქციონირებაში ხელის შეშლა, შესაბამისად, დამსაქმებელი უფლებამოსილი იყო, გამოეცა სადავო ბრძანება ნ.ა–თან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ, რის გამოც სარჩელი უსაფუძვლო იყო და პირველი ინსტანციის სასამართლომ ის მართებულად არ დააკმაყოფილა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ.ა–მა, მოითხოვა მისი, ასევე, საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძლებით:

სასამართლოს უპირველესი ამოცანა სამოქალაქო უფლების მართლზომიერად გამოყენების უზრუნველყოფაა. როგორც წესი, სასამართლო ამოწმებს უფლების გამოყენებისა და ვალდებულების შესრულების მართლზომიერების საკითხს და ამ გზით ამოწმებს მხარეთა მოთხოვნების მართებულობას. კასატორმა მიუთითა ევროპის სოციალური ქარტიის 21-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტზე და აღნიშნა, რომ სასამართლომ დავის გადაწყვეტისას არ გაითვალისწინა რიგი ფაქტობრივი გარემოებები, ხოლო ის, რაც ასახულია განჩინებაში, არ გამოიკვლია სათანადოდ. წინამდებარე დავაზე მოპასუხეს იურიდიული პირი წარმოადგენდა, რომელსაც ჰქონდა შესაძლებლობა, სარჩელის აღძვრის შემდგომ შეექმნა დოკუმენტები, რომლებიც თანამშრომლების მხრიდან კასატორის უარყოფითად დახასიათების ფაქტს დაადასტურებდა. ეს მტკიცებულებები სასამართლოს ობიექტურად არ შეუფასებია. პალატამ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ ნ.ა–ის მიმართ 2006 წლის შემდგომ დისციპლინური პასუხისმგებლობის არც ერთი ზომა არ გამოყენებულა, საპირისპირო მტკიცებულება საქმეში არაა წარმოდგენილი, შესაბამისად, დაუსაბუთებელია სასამართლოს დასკვნა მოსარჩელის მხრიდან თანამშრომლებთან კონფლიქტური დამოკიდებულებისა და მოვალეობის შეუსრულებლობის თაობაზე.

პალატამ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ მოპასუხე ნ.ა–ის გათავისუფლების შესახებ ბრძანების საფუძვლად თანამშრომელთა განცხადებას ასახელებდა, რომელიც საქმეში წარმოდგენილი არაა, ხოლო წარმოდგენილი განცხადება დათარიღებულია 2013 წლით, როდესაც კასატორი 2010 წელს გათავისუფლდა თანამდებობიდან, განცხადებაზე ხელმომწერი პირები დასაქმებული არიან მოპასუხე დაწესებულებაში, რაც იმას ადასტურებს, რომ მოპასუხეს შეეძლო ამგვარი მტკიცებულებების შექმნა დაქვემდებარებული პირების მხრიდან.

სააპელაციო სასამართლო საქმის მასალების სრულყოფილად გამოკვლევის შემთხვევაში, დაადგენდა, რომ ნ.ა–ის გათავისუფლების რეალური საფუძველი იყო მის მიმართ განხორციელებული დისკრიმინაცია ეთნიკური, რელიგიური და პოლიტიკური კუთხით. ამ თვალსაზრისით კასატორმა მიუთითა მოწმედ დაკითხული პირების, ასევე, მოპასუხე დაწესებულების ადმინისტრაციის მხრიდან მის მიმართ განხორციელებულ ქმედებებზე და აღნიშნა, რომ მისი პირადი საქმის ობიექტურად შეფასებით დადასტურდებოდა, რომ ნ.ა–ს რაიმე გადაცდომა არ ჩაუდენია, რის გამოც დამსაქმებელმა ამ გზით გადაწყვიტა მისი გათავისუფლება.

წინამდებარე საკასაციო საჩივარს, ასევე, მოგვიანებით წარმოდგენილ განცხადებებს კასატორმა დაურთო მტკიცებულებები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, საკასაციო საჩივარი, გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთებულობა და მიიჩნევს, რომ ნ.ა–ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება და/ან განმარტება.

განსახილველი დავის საგანს წარმოადგენს დამსაქმებლის მხრიდან შრომითი ხელშეკრულების ცალმხრივად მოშლის კანონიერება. გასაჩივრებული განჩინებით კი, სააპელაციო პალატამ დაადგინა და კასატორს სადავოდ არ გაუხდია დავის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ნ.ა. შპს „თ.ს.კ–ში“ მუშაობდა 1992 წლის 13 თებერვლიდან 2010 წლის 5 ნოემბრამდე. თავდაპირველად იგი მუშაობდა დამლაგებლად, შემდეგ _ სადგურის კონტროლიორად, ხოლო სამსახურიდან გათავისუფლებამდე _ კვლავ დამლაგებლად;

2007 წლის 24 იანვრის შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ, 2010 წლის 1 აპრილს მხარეთა შორის დაიდო ახალი ხელშეკრულება 5 წლის ვადით, 2015 წლის 1 აპრილამდე. აღნიშნული ხელშეკრულებით ნ.ა–მა შპს „თ.ს.კ–ში“ მუშაობა გააგრძელა სადგურ „ნაძალადევის“ დამლაგებლის თანამდებობაზე და მისი თანამდებობრივი სარგო შეადგენდა 230.99 ლარს.

შპს „თ.ს.კ–ის“ გენერალური დირექტორის 2010 წლის 4 ნოემბრის N..... ბრძანებით, ნ.ა. გათავისუფლდა სადგურ „ნაძალადევის“ დამლაგებლის თანამდებობიდან და 2010 წლის 5 ნოემბრიდან შეწყდა მასთან გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულება შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

შრომითი ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტის ფაქტობრივი საფუძვლის კვლევისას სააპელაციო პალატა დაეყრდნო მოპასუხე შპს „თ.ს.კ–ის“ შესაგებელს და დადგენილად მიიჩნია, რომ ნ.ა–ის სამსახურიდან გათავისუფლებას საფუძვლად დაედო მისი კონფლიქტური ხასიათი და დაკისრებული ვალდებულებების სისტემატური დარღვევა. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების დასადასტურებლად მოპასუხე მხარის მიერ დაიკითხნენ მოწმეები, რომელთა ჩვენებებიც პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად გაიზიარა გადაწყვეტილების მიღებისას. პალატამ, სასამართლო სხდომაზე დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებების შეფასებით, დაასკვნა, რომ მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ფაქტობრივი საფუძველი იყო ნ.ა–ის მხრიდან შრომითი ვალდებულებების არაჯეროვანი შესრულება, თანამშრომლებთან სისტემატური კონფლიქტები და მუდმივად დაძაბული ვითარების გამოწვევით სადგურ „ნაძალადევის“ ნორმალურ ფუნქციონირებაში ხელის შეშლა.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქმეში წარმოდგენილ შპს „თ.ს.კ–ის“ შესაგებელზე, რომლითაც მოპასუხე არ დაეთანხმა მოსარჩელის მსჯელობას სამუშაოდან უკანონო გათავისუფლების თაობაზე და აღნიშნა, რომ ნ.ალ. გათავისუფლდა 2010 წელს მოქმედი რედაქციის შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის მოთხოვნათა დაცვით და მას აუნაზღაურდა ერთი თვის ხელფასი, ამდენად, საწარმოს გენერალური დირექტორის ბრძანება კანონიერი იყო.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს შპს „თ.ს.კ–ის“ პოზიციას და მიუთითებს შესაგებელშივე გადმოცემულ მოპასუხის განმარტებაზე, რომ დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის ცალმხრივად შეწყვეტის რეალური საფუძველი მოსარჩელის კონფლიქტური ხასიათი, ასევე ის გარემოება იყო, რომ ნ.ა. ხშირად არღვევდა ინსტრუქციით გათვალისწინებულ ვალდებულებას. მოპასუხის განმარტებით, დამსაქმებელმა გაითვალისწინა ნ.ა–ის ოჯახური მდგომაროება, ასევე, სს „ს.ბ–ის“ მიმართ არსებული ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა და ერთთვიანი კომპენსაციის გადახდის მიზნით, დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლად ბრძანებაში შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი გაწილის „დ“ და არა „გ“ ქვეპუნქტი მიუთითა (იხ. შესაგებელი ტ. I. ს.ფ. 34-42).

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამსახურიდან ნ.ა–ის გათავისუფლების დროს მოქმედი რედაქციის შრომის კოდექსის 37-ე მუხლი ითვალისწინებდა შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლების ჩამონათვალს და ერთ-ერთი, მხარის მხრიდან შრომითი ხელშეკრულების პირობების დარღვევის მოტივით ხელშეკრულების მოშლა რეგულირდებოდა ამავე ნორმის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით.

მოცემულ შემთხვევაში, უდავოა, რომ ნ.ა–ის გათავისუფლებას საფუძვლად დაედო დამსაქმებლის მხრიდან შრომითი ხელშეკრულების მოშლა, ხოლო სასამართლოში მოპასუხემ მიუთითა არა გათავისუფლების შესახებ ბრძანებაში მითითებული, არამედ განსხვავებული გარემოებები და წარადგინა ამ გარემოებათა დამადასტურებელი მტკიცებულებები, რაც არ უნდა ყოფილიყო გაზიარებული სააპელაციო პალატის მხრიდან. ამ თვალსაზრისით საკასაციო სასამართლო მხედველობაში იღებს საქართველოს უზენაესი სასამართოს მიერ დამკვიდრებულ ერთგვაროვან პრაქტიკას. ერთ-ერთ საქმეზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ აღნიშნა შემდეგი: „სსიპ ხობის მუნიციპალიტეტის ..... №.... საჯარო სკოლის დირექტორის მოვალეობის შემსრულებლის 2011 წლის 20 სექტემბრის №... ბრძანებით, ე.ქ. გათავისუფლდა სკოლის ბუღალტრის თანამდებობიდან. მისი განთავისუფლების სამართლებრივ საფუძვლად ბრძანებაში მითითებულია „ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონის 43-ე მუხლის მე-2 პუნქტი და ამავე კანონის 41-ე მუხლის 4¹ პუნქტი.

გასაჩივრებული განჩინებით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ რაიონულმა სასამართლომ სწორად უთხრა უარი მოსარჩელეს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე, ვინაიდან მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა სწორად განხორციელდა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, დამსაქმებლის ინიციატივით შრომითი ხელშეკრულების მოშლის გამო.

საკასაციო პალატამ მხედველობაში მიიღო ის გარემოება, რომ სადავო ბრძანებაში მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების საფუძვლად მითითებული იყო, არა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტი, არამედ „ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონის 41-ე მუხლის 4¹ პუნქტი.

აქედან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ სააპელაციო სასამართლო არ იყო უფლებამოსილი, ემსჯელა მოსარჩელის სამუშაოდან განთავისუფლების იმ საფუძველზე, რომელიც სადავო ბრძანებაში არ იყო მითითებული“ (იხ. სუსგ №ას-1391-1312-2012, 10 იანვარი, 2014 წელი). გარდა აღნიშნულისა, დამკვიდრებული სასამართლო პრაქტიკის თანახმად, შრომითი ხელშეკრულების პირობების დარღვევისას დასაქმებულის შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით გათავისუფლება არამართლზომიერ აქტს წარმოადგენს. ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ არ გაიზიარა სააპელაციო პალატის მსჯელობა, რომ მუშაკი სამუშაოდან გათავისუფლდა შინაგანაწესით დადგენილი ნორმების დარღვევების გამო, თუმცა ეს არ ნიშნავდა, რომ შრომითი ურთიერთობა უნდა შეწყვეტილიყო შრომის კოდექსის არა 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის, არამედ ამავე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე. დაუსაბუთებლად იქნა მიჩნეული სააპელაციო პალატის დასკვნა, რომ ასეთ შემთხვევაში მუშაკის სამუშაოდან გათავისუფლების საფუძველს ირჩევდა დამსაქმებელი და იგი არ არის შეზღუდული, შესაბამისი გარემოებების არსებობისას, გათავისუფლების კონკრეტული საფუძვლის შერჩევაში (იხ. სუსგ №ას-1261-1520-09, 23 მარტი, 2010 წელი).

ამდენად, ნ.ა–ის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერების დადგენისას შეფასებას ექვემდებარებოდა გათავისუფლების შესახებ ბრძანებაში მითითებული საფუძვლის გამოყენების კანონიერება. ამ კუთხით კი, მოპასუხეს რაიმე მტკიცება ან უფლების გამოყენების მართლზომიერების დამადასტურებელი მტკიცებულებები სასამართლოსთვის არ წარმოუდგენია.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ დამსაქმებლის მიერ ხელშეკრულების ცალმხრივად მოშლის უფლების მართლზომიერად გამოყენებისათვის საყურადღებოა იმ საერთაშორისო აქტებით ნაკისრ ვალდებულებათა დაცვა, რომლებიც იცავენ დასაქმებულს სამუშაოდან წინასწარი შეტყობინებისა და ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე გათავისუფლებისაგან. ევროპის სოციალური ქარტიის 4.4 მუხლით (რატიფიცირებულია საქართველოს პარლამენტის 2005 წლის 1 ივლისის №..._რს დადგენილებით), შრომის სამართლიანი ანაზღაურების მიღების უფლების განხორციელების მიზნით, მხარეები ვალდებულებას კისრულობენ, აღიარონ თითოეული მუშაკის მიერ დასაქმების შეწყვეტის შესახებ შეტყობინების წინასწარი მიღების უფლება. ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტის (საქართველოში ძალაშია 1994 წლის 3 აგვისტოდან) მე-6 მუხლის თანახმად, ამ პაქტის მონაწილე სახელმწიფოები აღიარებენ შრომის უფლებას, ხოლო ამავე მუხლის მე-2 ნაწილით, ამ პაქტის მონაწილე სახელმწიფოთა ღონისძიებანი, ამ უფლების სრულად განხორციელების მიზნით, შეიცავს პროფესიულ-ტექნიკური სწავლებისა და მომზადების პროგრამებს, განუხრელი ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული განვითარებისა და სრული საწარმოო დასაქმების გზებსა და მეთოდებს ისეთ პირობებში, რომლებიც უზრუნველყოფენ ადამიანის ძირითად პოლიტიკურ და ეკონომიკურ თავისუფლებებს. ადამიანის სოციალურ უფლებებთან დაკავშირებით ასევე მნიშვნელოვან დანაწესს ადგენს 1948 წლის 10 დეკემბრის ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის (ძალაშია საქართველოს უზენაესი საბჭოს 1991 წლის 15 სექტემბრის დადგენილებით) 22-ე მუხლი, რომლის თანახმადაც, ყოველ ადამიანს, როგორც საზოგადოების წევრს, აქვს სოციალური უზრუნველყოფის უფლება და უფლება, განახორციელოს ეკონომიკურ, სოციალურ და კულტურულ დარგებში, ნაციონალური მეცადინეობისა და საერთაშორისო თანამშრომლობის მეშვეობით და ყოველი სახელმწიფოს სტრუქტურისა და რესურსების შესაბამისად, ის უფლებები, რომლებიც აუცილებელია მისი ღირსების შენარჩუნებისა და პიროვნების თავისუფალი განვითარებისათვის. ეჭვს არ იწვევს ის გარემოება, რომ შრომის თავისუფლება ფართო გაგებით პირდაპირ უკავშირდება ადამიანის ღირსებასა და თავისუფალ განვითარებას.

ამდენად, ზემოაღნიშნული საერთაშორისო ნორმები იძლევა დასკვნის საშუალებას დასაქმებულთა შრომის უფლების მინიმალური სტანდარტებით დაცვაზე სახელმწიფოს ვალდებულებასა და მიზანზე.

ნებისმიერი უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლის თანახმად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. დაუშვებელია უფლების გამოყენება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას.

შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტი წარმოადგენს შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტის ერთ-ერთ საფუძველს და ნორმით რეგულირებული ხელშეკრულების მოშლა ეს არის შრომითი ურთიერთობის მონაწილის უფლება, რომლის მართლზომიერად გამოყენების მიზნით, თუკი სახეზე არაა ურთიერთობის მარეგულირებელი სპეციალური საკანონმდებლო დათქმა, საქართველოს შრომის კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სასამართლომ უნდა გამოიყენოს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი. ამ შემთხვევაში მნიშვნელობა ენიჭება ხელშეკრულების მოშლის წინაპირობების შინაარსს. კერძოდ, თუ ხელშეკრულების მოშლა (შკ 37-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტი) არ უკავშირდება ვალდებულების დარღვევას, მაშინ მისი მოშლა შესაძლებელია სამოქალაქო კოდექსის 399-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით, რომლითაც რეგულირდება უარი გრძელვადიან ვალდებულებით ურთიერთობაზე, კერძოდ, განსახილველი მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ხელშეკრულების ნებისმიერ მხარეს შეუძლია, პატივსადები საფუძვლიდან გამომდინარე, უარი თქვას გრძელვადიან ვალდებულებით ურთიერთობაზე ხელშეკრულების მოშლისათვის დაწესებული ვადის დაუცველად. პატივსადებია საფუძველი, როცა ხელშეკრულების მომშლელ მხარეს კონკრეტული ვითარების, მათ შორის, დაუძლეველი ძალისა და ორმხრივი ინტერესების გათვალისწინებით, არ შეიძლება, მოეთხოვოს სახელშეკრულებო ურთიერთობის გაგრძელება შეთანხმებული ვადის ან ხელშეკრულების მოშლისათვის დაწესებული ვადის გასვლამდე. იმ შემთხვევაში, თუ საფუძველი სახელშეკრულებო ვალდებულებათა დარღვევას წარმოადგენს, მაშინ ამავე მუხლით დადგენილ მოთხოვნათა გათვალისწინებით გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 352-ე და 405-ე მუხლებით მოცემული დანაწესი, რომლითაც რეგულირდება ხელშეკრულების მოშლასთან დაკავშირებული ურთიერთობები (იხ. სუსგ-ებები №ას-545-513-2012 5 ოქტომბერი, 2012 წელი, №ას-106-101-2014, 2 ოქტომბერი, 2014 წელი, №ას-893-851-2013, 7 ნოემბერი, 2014 წელი).

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები.

ვინაიდან სახეზე არაა საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების კანონისმიერი საფუძვლები, პალატა მიიჩნევს, რომ უფლებამოსილია თავად გადაწყვიტოს დავა.

შრომის კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილი ადგენს შრომით-სამართლებრივ ურთიერთობებში სამართლის ნორმათა გამოყენების პრინციპს, კერძოდ, შრომით ურთიერთობასთან დაკავშირებული საკითხები, რომლებსაც არ აწესრიგებს ეს კანონი ან სხვა სპეციალური კანონი, რეგულირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ნორმებით.

საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, დამსაქმებლის მიერ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის თაობაზე გამოვლენილი ცალმხრივი ნების კანონიერების შემოწმებისას გამოყენებული უნდა იქნას სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლი, რომლის თანახმადაც, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს. მოცემულ შემთხვევაში, როგორც აღინიშნა, არც მოპასუხეს მიუთითებია და არც სასამართლოს დაუდგენია იმგვარი ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც შრომის კოდექსის (გათავისუფლების დროს მოქმედი რედაქციით) 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძვლით მართლზომიერს გახდიდა მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების მოშლას, ამდენად, ადმინისტრაციის სადავო ბრძანება არღვევს კანონით დადგენილ წესს, რაც მისი ბათილად ცნობის ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველია.

რაც შეეხება სამუშაოზე აღდგენას, პალატა მიიჩნევს, რომ ამ ნაწილში აღარ არსებობს ნ.ა–ის სარჩელის დაკმაყოფილების ფაქტობრივი საფუძველი. ამ თვალსაზრისით პალატა მოიხმობს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლს, რომლითაც დადგენილია პირვანდელი მდგომაროების აღდგენის მოვალეობა და ნორმის პირველი ნაწილით განსაზღვრულია, რომ იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ 2010 წლის 1 აპრილს შპს „თ.ს.კ–სა“ და ნ.ა–ს შორის დაიდო ახალი ხელშეკრულება 5 წლის ვადით, 2015 წლის 1 აპრილამდე, თუმცა, რადგანაც წინამდებარე გადაწყვეტილების გამოტანის დროისათვის ამოწურულია მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების ვადა, მოსარჩელეს უარი უნდა ეთქვას სამუშაოზე აღდგენის მოთხოვნის ნაწილში, რაც არ გამორიცხავს განაცდურის ანაზღაურების ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილებას.

შრომის კოდექსის 32-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ შრომითი ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული, დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეული იძულებითი მოცდენის დროს დასაქმებულს შრომის ანაზღაურება მიეცემა სრული ოდენობით.

განსახილველ შემთხვევაში უდავოდაა დადგენილი, რომ მოსარჩელის თანამდებობრივი სარგო შეადგენდა თვეში 230.99 ლარს. მოპასუხის განმარტებით, გათავისუფლებისას დასაქმებულს მიეცა კომპენსაცია ერთი თვის შრომის ანაზრაურების ოდენობით, ეს გარემოება მოსარჩელეს სადავოდ არ გაუხდია. საგულისხმოა ის ფაქტი, რომ არც მოპასუხეს მიუთითებია და არც ქვემდგომ სასამართლოებს დაუდგენიათ გათავისუფლების დროს მოქმედი რედაქციის შრომის კოდექსის 34-ე მუხლის შესაბამისად, დასაქმებულთან საბოლოო ანგარიშსწორების გზით 2010 წლის ნოემბერში ფაქტობრივად ნამუშევარი 4 (ოთხი) დღის ხელფასის გადახდაზე. ადმინისტრაციის ბრძანებით ნ.ა. დაკავებული თანახმდებობიდან გათავისუფლდა 2010 წლის 4 ნოემბრის ბრძანებით, ამდენად, მიღებული კომპენსაციის (1 თვის ხელფასი), გათავისუფლების დროისა და ხელშეკრულების მოქმედების ვადის გათვალისწინებით (53 თვე), პალატა მიიჩნევს, რომ შპს „თ.ს.კ–ს“ ნ.ა–ის სასარგებლოდ იძულებითი განაცდურის სახით უნდა დაეკისროს 12 011,48 ლარი (230,99 X 52).

საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის არგუმენტს რომ საქმეში არ მოიპოვება სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადების სხდომის ოქმის ელექტრონული ჩანაწერი, თუმცა განმარტავს, რომ ნაბეჭდი სახით წარმოდგენილი სხდომის ოქმი სრულად შეესაბამება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის XXXII თავის მოთხოვნებს და ამ კუთხით რაიმე საპროცესო დარღვევას საქმის სააპელაციო წესით განხილვისას ადგილი არ ჰქონია.

რაც შეეხება კასატორის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებებს, პალატა მიიჩნევს, რომ ისინი უნდა დაუბრუნდეს მათ წარმომდგენს. ამ თვალსაზრისით საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის შემოღებით კანონმდებელმა იმპერატიულად განსაზღვრა საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის ფარგლები და დაადგინა, რომ საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება, მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები.

საკასაციო სამართალწარმოების თავისებურების გათვალისწინებით, ამ ინსტანციის სასამართლოში ახალი ფაქტების მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა დაუშვებელია იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მხარეს არ ჰქონდა საქმის ქვემდგომი წესით განხილვისას მათი წარდგენის ობიექტური შესაძლებლობა, მით უფრო გამორიცხულია იმ მტკიცებულებების ასლების საქმისათვის დართვა, რომლებიც უკვე წარმოდგენილია საქმის ქვემდგომი წესით განხილვისას. მითითებული გარემოებები მტკიცებულებების მიღებაზე უარის თქმის საფუძველია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არა აქვთ. ამ ნორმისა და ზემოაღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს თავდაპირველ საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულებები 36 (ოცდათექვსმეტი) ფურცლად; #ა-667-15 განცხადებაზე (დაზუსტებულ საკასაციო საჩვარზე) დართული _ 45 (ორმოცდახუთი) ფურცლად; #2/1284 განცხადებაზე დართული _ 5 (ხუთი) ფურცლად; #ა-763-15 განცხადებაზე დართული _ 52 (ორმოცდათორმეტი) ფურცლად; #ვ-343-15 განცხადებაზე დართული _ 110 (ას ათი) ფურცლად; #ა-2213-15 განცხადებაზე დართული _ 6 (ექვსი) ფურცლად.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 55-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლოს მიერ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით გაწეული ხარჯები და სახელმწიფო ბაჟი, რომელთა გადახდისაგან განთავისუფლებული იყო მოსარჩელე, გადახდება მოპასუხეს ბიუჯეტის შემოსავლის სასარგებლოდ, მოთხოვნათა იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელიც დაკმაყოფილებულია.

განსახილველ შემთხვევაში, ნ.ა. სახელმიწფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 5.1 მუხლის „ა“ და „მ¹“ ქვეპუნქტებით. წინამდებარე დავის საგანს წარმოადგენს გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 41-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის თანახმად, ვადიანი გასაცემის ან გადასახდელის შესახებ სარჩელისას, დავის საგნის ღირებულება განისაზღვრება არა უმეტეს სამი წლის განმავლობაში გასაცემი ან გადასახდელი თანხების ერთობლიობით. ამდენად, განაცდურის ანაზღაურების ნაწილში წინამდებარე დავის საგნის ღირებულებაა 8 315,64 ლარი (230,99 X 12 X 3). ამავე ნორმის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ არაქონებრივ დავასთან ერთად განიხილება მისგან წარმოშობილი ქონებრივ-სამართლებრივი დავა, დავის საგნის ფასი განისაზღვრება უფრო მაღალი ღირებულების მოთხოვნის მიხედვით. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემული დავის საგნის ღირებულება სწორედ 8 315,64 ლარით უნდა განისაზღვროს, შესაბამისად, შპს „თ.ს.კ–ს“, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 39-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“, „ბ“ და „გ“ ქვეპუნქტების შესაბამისად, სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს 997.86 ლარის გადახდა (8 315,64 X 3%; 8 315,64 X 4%; 8 315,64 X 5%).

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 55-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. ნ.ა–ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 23 დეკემბრის განჩინების შეცვლით მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება.

3. ნ.ა–ის სარჩელი შპს „თ.ს.კ–ის“ მიმართ ბრძანების ბათილად ცნობის, სამუშაოზე აღდგენისა და განაცდურის ანაზღაურების თაობაზე დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ:

ა) ბათილად იქნას ცნობილი შპს „თ.ს.კ–ის“ დირექტორის 2010 წლის 4 ნოემბრის №01/3-4/2638 ბრძანება;

ბ) შპს „თ.ს.კ–იას“ (ს/....) ნ.ა–ის (პ/......) სასარგებლოდ დაეკისროს განაცდურის _ 12 011,48 (თორმეტი ათას თერთმეტი ლარი და ორმოცდარვა თეთრი) ლარის ანაზღაურება;

გ) სამუშაოზე აღდგენის მოთხოვნის ნაწილში მოსარჩელეს უარი ეთქვას სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

4. შპს „თ.ს.კ–ს“ სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაეკისროს სახელწიფო ბაჟის _ 997.86 ლარის გადახდა.

5. ნ.ა–ს დაუბრუნდეს საჩივარზე დართული მტკიცებულებები 36 (ოცდათექვსმეტი) ფურცლად; #ა-667-15 განცხადებაზე (დაზუსტებულ საკასაციო საჩვარზე) დართული _ 45 (ორმოცდახუთი) ფურცლად; #2/1284 განცხადებაზე დართული _ 5 (ხუთი) ფურცლად; #ა-763-15 განცხადებაზე დართული _ 52 (ორმოცდათორმეტი) ფურცლად; #ვ-343-15 განცხადებაზე დართული _ 110 (ას ათი) ფურცლად, #ა-2213-15 განცხადებაზე დართული _ 6 (ექვსი) ფურცლად.

6. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

პ. ქათამაძე